.নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তরনিকাযে

দসকনিপাত-অট্ঠকথা

১. পঠমপণ্ণাসকং

১. আনিসংসৰগ্গো

১. কিমত্থিযসুত্তৰণ্ণনা

১. দসকনিপাতস্স পঠমে কুসলানি সীলানীতি অনৰজ্জসীলানি. অমঙ্কুভাৰস্স অৰিপ্পটিসারস্স অত্থায সংৰত্তন্তীতি অৰিপ্পটিসারত্থানি. সো নেসং আনিসংসোতি অৰিপ্পটিসারানিসংসানি. যথাভূতঞাণদস্সনত্থোতিআদীসু যথাভূতঞাণদস্সনং নাম তরুণৰিপস্সনা, নিব্বিদা নাম বলৰৰিপস্সনা, ৰিরাগো নাম মগ্গো, ৰিমুত্তি নাম অরহত্তফলং, ঞাণদস্সনং নাম পচ্চৰেক্খণঞাণং. অগ্গায পরেন্তীতি অরহত্তত্থায গচ্ছন্তি.

২. চেতনাকরণীযসুত্তৰণ্ণনা

২. দুতিযে ন চেতনায করণীযন্তি ন চেতেত্ৰা কপ্পেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা কাতব্বং. ধম্মতা এসাতি ধম্মসভাৰো এসো কারণনিযমো অযং. অভিসন্দেন্তীতি পৰত্তেন্তি. পরিপূরেন্তীতি পরিপুণ্ণং করোন্তি. অপারা পারং গমনাযাতি ওরিমতীরভূতা তেভূমকৰট্টা নিব্বানপারং গমনত্থায.

৩-৫. উপনিসসুত্তত্তযৰণ্ণনা

৩-৫. ততিযে হতূপনিসোতি হতকারণো. চতুত্থপঞ্চমেসু দ্ৰীহি থেরেহি কথিতভাৰোৰ ৰিসেসো.

৬. সমাধিসুত্তৰণ্ণনা

৬. ছট্ঠে নেৰ পথৰিযং পথৰীসঞ্ঞী অস্সাতি পথৰিং আরম্মণং কত্ৰা পথৰীতি এৰং উপ্পন্নায সঞ্ঞায সঞ্ঞী ন ভৰেয্য. আপাদীসুপি এসেৰ নযো. ন ইধলোকেতি ইধলোকে উপ্পজ্জনকচতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞায ন সঞ্ঞী ভৰেয্য. ন পরলোকেতি পরলোকে উপ্পজ্জনকচতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞায ন সঞ্ঞী ভৰেয্য. সঞ্ঞী চ পন অস্সাতি অথ চ পনস্স সমাপত্তি সৰিতক্কসমাপত্তিযেৰ অস্সাতি ৰুচ্চতি. এতং সন্তং এতং পণীতন্তি সন্তং সন্তন্তি অপ্পেত্ৰা নিসিন্নস্স দিৰসম্পি চিত্তুপ্পাদো ‘‘সন্তং সন্ত’’ন্তেৰ পৰত্ততি, পণীতং পণীতন্তি অপ্পেত্ৰা নিসিন্নস্স দিৰসম্পি চিত্তুপ্পাদো ‘‘পণীতং পণীত’’ন্তেৰ পৰত্ততি. যদিদং সব্বসঙ্খারসমথোতি নিব্বানং নিব্বানন্তি অপ্পেত্ৰা নিসিন্নস্স দিৰসম্পি চিত্তুপ্পাদো ‘‘নিব্বানং নিব্বান’’ন্তেৰ পৰত্ততীতি সব্বম্পেতং ফলসমাপত্তিসমাধিং সন্ধায ৰুত্তং.

৭. সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৭. সত্তমে সঞ্ঞী চ পনাহং, আৰুসো, তস্মিং সমযে অহোসিন্তি, আৰুসো, তস্মিং সমযে অহং ‘‘ভৰনিরোধো নিব্বান’’ন্তি ইমায ফলসমাপত্তিসঞ্ঞায সঞ্ঞী অহোসিং. সচিত্তকা মে সা সমাপত্তি অহোসীতি পচ্চৰেক্খণা কথিতা.

৮. ঝানসুত্তৰণ্ণনা

৮. অট্ঠমে সমন্তপাসাদিকোতি পসাদাৰহানংযেৰ কাযকম্মাদীনং সব্ভাৰতো সমন্তো পাসাদিকো. সব্বাকারপরিপূরোতি সব্বেহি কারণেহি পরিপুণ্ণো.

৯. সন্তৰিমোক্খসুত্তৰণ্ণনা

৯. নৰমে সন্তাতি আরম্মণসন্ততাযপি অঙ্গসন্ততাযপি সন্তা. ৰিমোক্খাতি পচ্চনীকধম্মেহি ৰিমুত্তত্তা আরম্মণে চ নিরাসঙ্কভাৰেন সুট্ঠু মুত্তত্তা এৰংলদ্ধনামা. অতিক্কম্ম রূপেতি রূপজ্ঝানানি অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

আনিসংসৰগ্গো পঠমো.

২. নাথৰগ্গো

১. সেনাসনসুত্তৰণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে পঞ্চঙ্গসমন্নাগতোতি পঞ্চহি গুণঙ্গেহি সমন্নাগতো. নাতিদূরং হোতি নাচ্চাসন্নন্তি যঞ্হি অতিদূরে হোতি, পিণ্ডায চরিত্ৰা তত্থ গচ্ছন্তস্স কাযচিত্তদরথা হোতি, ততো অনুপ্পন্নং ৰা সমাধিং উপ্পাদেতুং উপ্পন্নং ৰা থিরং কাতুং ন সক্কোতি. অচ্চাসন্নং বহুজনাকিণ্ণং হোতি. চত্তালীসউসভমত্তে পন পদেসে ৰসতং দূরাসন্নদোসৰিমুত্তঞ্চ গমনাগমনসম্পন্নং নাম হোতি. দিৰাঅপ্পাকিণ্ণন্তি দিৰসভাগে মহাজনেন অনাকিণ্ণং.

২. পঞ্চঙ্গসুত্তৰণ্ণনা

১২. দুতিযে কেৰলীতি কেৰলেহি সকলেহি গুণেহি সমন্নাগতো. ৰুসিতৰাতি ৰুত্থব্রহ্মচরিযৰাসো. অসেখেনাতি অসেখধম্মপরিযাপন্নেন লোকুত্তরেন. সীলক্খন্ধেনাতি সীলরাসিনা. ৰিমুত্তিক্খন্ধেনাতি এত্থ ঠপেত্ৰা সীলাদযো তযো সেসা ফলধম্মা ৰিমুত্তি নাম, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং পচ্চৰেক্খণঞাণং, তং লোকিযমেৰ.

৩-৪. সংযোজনসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৩-১৪. ততিযে ওরম্ভাগিযানীতি হেট্ঠাভাগিযানি. উদ্ধম্ভাগিযানীতি উপরিভাগিযানি. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং. চতুত্থে খিলৰিনিবন্ধা পঞ্চকনিপাতে ৰিত্থারিতাযেৰ. আরোহপরিণাহেনাতি দীঘপুথুলন্তেন.

৫. অপ্পমাদসুত্তৰণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে এৰমেৰ খোতি যথা সব্বসত্তানং সম্মাসম্বুদ্ধো অগ্গো, এৰং সব্বেসং কুসলধম্মানং কারাপকঅপ্পমাদো অগ্গোতি দট্ঠব্বো. ননু চেস লোকিযোৰ, কুসলধম্মা পন লোকুত্তরাপি. অযঞ্চ কামাৰচরোৰ, কুসলধম্মা পন চতুভূমকা. কথমেস তেসং অগ্গোতি? পটিলাভকত্তেন. অপ্পমাদেন হি তে পটিলভন্তি, তস্মা সো তেসং অগ্গো. তেনেৰ ৰুত্তং – সব্বে তে অপ্পমাদমূলকাতি.

জঙ্গলানন্তি পথৰিতলচারীনং. পাণানন্তি সপাদকপাণানং. পদজাতানীতি পদানি. সমোধানং গচ্ছন্তীতি ওধানং পক্খেপং গচ্ছন্তি. অগ্গমক্খাযতীতি সেট্ঠমক্খাযতি. যদিদং মহন্তত্তেনাতি মহন্তভাৰেন অগ্গমক্খাযতি, ন গুণগ্গেনাতি অত্থো. ৰস্সিকন্তি সুমনপুপ্ফং. ইদং কির সুত্তং সুত্ৰা ভাতিযমহারাজা ৰীমংসিতুকামতায একস্মিং গব্ভে চতুজাতিগন্ধেহি পরিভণ্ডং কত্ৰা সুগন্ধপুপ্ফানি আহরাপেত্ৰা একস্স সমুগ্গস্স মজ্ঝে সুমনপুপ্ফমুট্ঠিং ঠপেত্ৰা সেসানি তস্স সমন্ততো মুট্ঠিং কত্ৰা ঠপেত্ৰা দ্ৰারং পিধায বহি নিক্খন্তো. অথস্স মুহুত্তং বহি ৰীতিনামেত্ৰা দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা পৰিসন্তস্স সব্বপঠমং সুমনপুপ্ফগন্ধো ঘানং পহরি. সো মহাতলস্মিংযেৰ মহাচেতিযাভিমুখো নিপজ্জিত্ৰা ‘‘ৰস্সিকং তেসং অগ্গন্তি কথেন্তেন সুকথিতং সম্মাসম্বুদ্ধেনা’’তি চেতিযং ৰন্দি. খুদ্দরাজানোতি খুদ্দকরাজানো. কূটরাজানোতিপি পাঠো.

৬. আহুনেয্যসুত্তৰণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে গোত্রভূতি সিখাপত্তৰিপস্সনাভূতেন নিব্বানারম্মণেন গোত্রভুঞাণেন সমন্নাগতো.

৭. পঠমনাথসুত্তৰণ্ণনা

১৭. সত্তমে সনাথাতি সঞাতকা বহুঞাতিৰগ্গা হুত্ৰা ৰিহরথ. নাথং করোন্তীতি নাথকরণা, অত্তনো সনাথভাৰকরা পতিট্ঠাকরাতি অত্থো. কল্যাণমিত্তোতিআদীসু সীলাদিগুণসম্পন্না কল্যাণা মিত্তা অস্সাতি কল্যাণমিত্তো. তেৰস্স ঠাননিসজ্জাদীসু সহ অযনতো সহাযাতি কল্যাণসহাযো. চিত্তেন চেৰ কাযেন চ কল্যাণমিত্তেসুযেৰ সম্পৰঙ্কো ওণতোতি কল্যাণসম্পৰঙ্কো. সুৰচো হোতীতি সুখেন ৰত্তব্বো হোতি, সুখেন অনুসাসিতব্বো. খমোতি গাল়্হেন ফরুসেন কক্খল়েন ৰুত্তো খমতি ন কুপ্পতি. পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিন্তি যথা একচ্চো ওৰদিযমানো ৰামতো গণ্হাতি, পটিপ্ফরতি ৰা, অস্সুণন্তো ৰা গচ্ছতি, এৰং অকত্ৰা ‘‘ওৰদথ, ভন্তে, অনুসাসথ, তুম্হেসু অনোৰদন্তেসু কো অঞ্ঞো ওৰদিস্সতী’’তি পদক্খিণং গণ্হাতি.

উচ্চাৰচানীতি উচ্চনীচানি. কিংকরণীযানীতি ‘‘কিং করোমী’’তি এৰং ৰত্ৰা কত্তব্বকম্মানি. তত্থ উচ্চকম্মং নাম চীৰরস্স করণং রজনং, চেতিযে সুধাকম্মং, উপোসথাগারচেতিযঘরবোধিঘরেসু কত্তব্বকম্মন্তি এৰমাদি. অৰচকম্মং নাম পাদধোৰনমক্খনাদিখুদ্দককম্মং. তত্রূপাযাযাতি তত্রুপগমনিযায. অলং কাতুন্তি কাতুং সমত্থো হোতি. অলং সংৰিধাতুন্তি ৰিচারেতুং সমত্থো হোতি.

ধম্মে অস্স কামো সিনেহোতি ধম্মকামো, তেপিটকং বুদ্ধৰচনং পিযাযতীতি অত্থো. পিযসমুদাহারোতি পরস্মিং কথেন্তে সক্কচ্চং সুণাতি, সযঞ্চ পরেসং দেসেতুকামো হোতীতি অত্থো. অভিধম্মে অভিৰিনযেতি এত্থ ধম্মো অভিধম্মো, ৰিনযো অভিৰিনযোতি চতুক্কং ৰেদিতব্বং. তত্থ ধম্মোতি সুত্তন্তপিটকং. অভিধম্মোতি সত্ত পকরণানি. ৰিনযোতি উভতোৰিভঙ্গো. অভিৰিনযোতি খন্ধকপরিৰারা. অথ ৰা সুত্তন্তপিটকম্পি অভিধম্মপিটকম্পি ধম্মো এৰ, মগ্গফলানি অভিধম্মো. সকলৰিনযপিটকং ৰিনযো, কিলেসৰূপসমকরণং অভিৰিনযো. ইতি সব্বস্মিম্পি এত্থ ধম্মে চ অভিধম্মে চ ৰিনযে চ অভিৰিনযে চ উল়ারপামোজ্জো হোতীতি অত্থো. কুসলেসু ধম্মেসূতি কারণত্থে ভুম্মং, চাতুভূমককুসলধম্মকারণা তেসং অধিগমত্থায অনিক্খিত্তধুরো হোতীতি অত্থো.

৮. দুতিযনাথসুত্তৰণ্ণনা

১৮. অট্ঠমে থেরানুকম্পিতস্সাতি থেরেহি ওৰাদানুসাসনিদানসমুস্সাহিতায হিতফরণায অনুকম্পিতস্স.

৯. পঠমঅরিযাৰাসসুত্তৰণ্ণনা

১৯. নৰমে অরিযৰাসাতি অরিযানং আৰাসো, তে আৰসিংসু আৰসন্তি আৰসিস্সন্তীতি অরিযাৰাসা. যদরিযাতি যে ৰাসে অরিযা.

১০. দুতিযঅরিযাৰাসসুত্তৰণ্ণনা

২০. দসমং যস্মা কুরুরট্ঠৰাসিনো ভিক্খূ গম্ভীরপঞ্ঞাকারকা যুত্তপ্পযুত্তা, তস্মা যথা তেসং দীঘনিকাযাদীসু মহানিদানাদীনি কথিতানি, এৰমিদম্পি গম্ভীরং সুখুমং তিলক্খণাহতং সুত্তং তত্থেৰ অৰোচ. তত্থ পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনোতি পঞ্চহি অঙ্গেহি ৰিপ্পযুত্তো হুত্ৰা খীণাসৰো অৰসি ৰসতি ৰসিস্সতি. তস্মা অযং পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনতা অরিযাৰাসোতি ৰুত্তো. এস নযো সব্বত্থ. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছল়ঙ্গসমন্নাগতো হোতীতি ছল়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতো হোতি. ছল়ঙ্গুপেক্খা ধম্মা নাম কেতি? ঞাণাদযো. ‘‘ঞাণ’’ন্তি ৰুত্তে কিরিযতো চত্তারি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তানি লব্ভন্তি, ‘‘সততৰিহারো’’তি ৰুত্তে অট্ঠ মহাচিত্তানি, ‘‘রজ্জনদুস্সনং নত্থী’’তি ৰুত্তে দস চিত্তানি লব্ভন্তি. সোমনস্সং আসেৰনৰসেন লব্ভতি. সতারক্খেন চেতসাতি খীণাসৰস্স হি তীসু দ্ৰারেসু সব্বকালে সতি আরক্খকিচ্চং সাধেতি. তেনেৰস্স চরতো চ তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগরস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিতং হোতীতি ৰুচ্চতি.

পুথুসমণব্রাহ্মণানন্তি বহূনং সমণব্রাহ্মণানং. এত্থ সমণাতি পব্বজ্জূপগতা, ব্রাহ্মণাতি ভোৰাদিনো. পুথুপচ্চেকসচ্চানীতি বহূনি পাটেক্কসচ্চানি. ‘‘ইদমেৰ দস্সনং সচ্চং, ইদমেৰ সচ্চ’’ন্তি এৰং পাটিযেক্কং গহিতানি বহূনি সচ্চানীতি অত্থো. নুণ্ণানীতি নীহটানি. পনুণ্ণানীতি সুট্ঠু নীহটানি. চত্তানীতি ৰিস্সট্ঠানি. ৰন্তানীতি ৰমিতানি. মুত্তানীতি ছিন্নবন্ধনানি কতানি. পহীনানীতি পজহিতানি. পটিনিস্সট্ঠানীতি যথা ন পুন চিত্তং আরোহন্তি, এৰং পটিনিস্সজ্জিতানি. সব্বানেৰ তানি গহিতগ্গহণস্স ৰিস্সট্ঠভাৰৰেৰচনানি.

সমৰযসট্ঠেসনোতি এত্থ অৰযাতি অনূনা, সট্ঠাতি ৰিস্সট্ঠা. সম্মা অৰযা সট্ঠা এসনা অস্সাতি সমৰযসট্ঠেসনো, সুট্ঠুৰিস্সট্ঠসব্বএসনোতি অত্থো. রাগা চিত্তং ৰিমুত্তন্তিআদীহি মগ্গস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি কথিতা. রাগো মে পহীনোতিআদীহি পচ্চৰেক্খণফলং কথিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

নাথৰগ্গো দুতিযো.

৩. মহাৰগ্গো

১. সীহনাদসুত্তৰণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে ৰিসমগতেতি ৰিসমট্ঠানেসু গোচরেসু গতে. সঙ্ঘাতং আপাদেসিন্তি ঘাতং ৰধং পাপেসিং. তস্স হি উস্সন্নতেজতায খুদ্দকেসু পাণেসু অনুকম্পা হোতি. তস্মা যে পটিসত্তুভাৰেন সণ্ঠাতুং সক্খিস্সন্তি, যে দুব্বলা পলাযিতুকামা ভৰিস্সন্তি, তে পলাযিস্সন্তীতি সীহনাদং নদিত্ৰাৰ গোচরায পক্কমতি. তথাগতস্সেতং অধিৰচনন্তি যদি হি সহনতায হননতায চ সীহো, তথাগতো হি সব্বানি চ ইট্ঠানিট্ঠানি সহতি, সব্বপরপ্পৰাদিনো চ ৰাদানং নিম্মথনেন হনতি. ইদমস্স হোতি সীহনাদস্মিন্তি অযমস্স সীহনাদো.

তথাগতবলানীতি অঞ্ঞেহি অসাধারণানি তথাগতস্সেৰ বলানি. যথা ৰা পুব্ববুদ্ধানং বলানি পুঞ্ঞসম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতবলানীতিপি অত্থো. তত্থ দুৰিধং তথাগতস্স বলং কাযবলং ঞাণবলং. তেসু কাযবলং হত্থিকুলানুসারেন ৰেদিতব্বং. ৰুত্তঞ্হেতং পোরাণেহি –

‘‘কালাৰকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডরং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি.

ইমানি দস হত্থিকুলানি. তত্থ কালাৰকন্তি পকতিহত্থিকুলং দট্ঠব্বং. যং দসন্নং পুরিসানং কাযবলং, তং একস্স কালাৰকস্স হত্থিনো. যং দসন্নং কালাৰকানং বলং, তং একস্স গঙ্গেয্যস্স. যং দসন্নং গঙ্গেয্যানং, তং একস্স পণ্ডরস্স. যং দসন্নং পণ্ডরানং, তং একস্স তম্বস্স. যং দসন্নং তম্বানং, তং একস্স পিঙ্গলস্স. যং দসন্নং পিঙ্গলানং, তং একস্স গন্ধহত্থিনো. যং দসন্নং গন্ধহত্থীনং, তং একস্স মঙ্গলস্স. যং দসন্নং মঙ্গলানং, তং একস্স হেমস্স. যং দসন্নং হেমানং, তং একস্স উপোসথস্স. যং দসন্নং উপোসথানং, তং একস্স ছদ্দন্তস্স. যং দসন্নং ছদ্দন্তানং, তং একস্স তথাগতস্স. নারাযনসঙ্ঘাতবলন্তিপি ইদমেৰ ৰুচ্চতি. তদেতং পকতিহত্থিগণনায হত্থীনং কোটিসহস্সানং, পুরিসগণনায দসন্নং পুরিসকোটিসহস্সানং বলং হোতি. ইদং তাৰ তথাগতস্স কাযবলং.

ঞাণবলং পন পাল়িযং তাৰ আগতমেৰ. দসবলঞাণং, মজ্ঝিমে আগতং চতুৰেসারজ্জঞাণং, অট্ঠসু পরিসাসু অকম্পনঞাণং, চতুযোনিপরিচ্ছেদঞাণং, পঞ্চগতিপরিচ্ছেদঞাণং, সংযুত্তকে (সং. নি. ২.৩৩) আগতানি তেসত্ততি ঞাণানি সত্তসত্ততি ঞাণানীতি, এৰং অঞ্ঞানিপি অনেকানি ঞাণবলং নাম. ইধাপি ঞাণবলমেৰ অধিপ্পেতং. ঞাণঞ্হি অকম্পিযট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চ বলন্তি ৰুত্তং.

আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৰা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৰসতজেট্ঠকো উসভো, গৰসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো. ৰজসতজেট্ঠকো ৰা উসভো, ৰজসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো. সব্বগৰসেট্ঠো সব্বপরিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভারৰহো অসনিসতসদ্দেহিপি অসম্পকম্পিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পরিযাযৰচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা অচলট্ঠানং. ইদং পন আসভং ৰিযাতি আসভং. যথেৰ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৰং তথাগতোপি দসহি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো চতূহি ৰেসারজ্জপাদেহি অট্ঠপরিসপথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা সদেৰকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৰং তিট্ঠমানো চ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি অত্তনি আরোপেতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.

পরিসাসূতি অট্ঠসু পরিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং নদতি, অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৰা নাদং নদতি. তত্রাযং উপমা – যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৰিসারদো ৰিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৰং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পরিসাসু ৰিসারদো ৰিগতলোমহংসো ‘‘ইতি সক্কাযো’’তিআদিনা নযেন নানাৰিধদেসনাৰিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পরিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.

ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতীতি এত্থ ব্রহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৰিসিট্ঠং. চক্কন্তি ধম্মচক্কং. তং পনেতং দুৰিধং হোতি পটিৰেধঞাণঞ্চেৰ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৰিতং অত্তনো অরিযফলাৰহং পটিৰেধঞাণং, করুণাপভাৰিতং সাৰকানং অরিযফলাৰহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৰেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৰিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৰ অরহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৰনতো ৰা যাৰ মহাবোধিপল্লঙ্কে অরহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্করতো ৰা পট্ঠায যাৰ অরহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৰত্তমানং পৰত্তন্তি দুৰিধং. তঞ্হি যাৰ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৰত্তমানং, ফলক্খণে পৰত্তং নাম. তেসু পটিৰেধঞাণং লোকুত্তরং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধারণং, বুদ্ধানংযেৰ ওরসঞাণং.

ইদানি যেহি দসহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, তানি ৰিত্থারতো দস্সেতুং কতমানি দস? ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতোতিআদিমাহ. তত্থ ঠানঞ্চ ঠানতোতি কারণঞ্চ কারণতো. কারণঞ্হি যস্মা তত্থ ফলং তিট্ঠতি, তদাযত্তৰুত্তিতায উপ্পজ্জতি চেৰ পৰত্ততি চ, তস্মা ঠানন্তি ৰুচ্চতি. তং ভগৰা ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং. যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠান’’ন্তি পজানন্তো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. অভিধম্মে পনেতং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং ঞাণ’’ন্তিআদিনা (ৰিভ. ৮০৯) নযেন ৰিত্থারিতমেৰ. যম্পীতি যেন ঞাণেন. ইদম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতস্সাতি ইদম্পি ঠানাট্ঠানঞাণং তথাগতস্স তথাগতবলং নাম হোতীতি অত্থো. এৰং সব্বপদেসু যোজনা ৰেদিতব্বা.

কম্মসমাদানানন্তি সমাদিযিত্ৰা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মমেৰ ৰা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চেৰ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৰিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতু. ইমস্স পন ঞাণস্স ৰিত্থারকথা ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি গতিসম্পত্তিপটিবাল়্হানি ন ৰিপচ্চন্তী’’তিআদিনা (ৰিভ. ৮১০) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৰ.

সব্বত্থগামিনিন্তি সব্বগতিগামিনিঞ্চ অগতিগামিনিঞ্চ. পটিপদন্তি মগ্গং. যথাভূতং পজানাতীতি বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৰ পাণং ঘাতেন্তেসু ‘‘ইমস্স চেতনা নিরযগামিনী ভৰিস্সতি, ইমস্স তিরচ্ছানযোনিগামিনী’’তি ইমিনা নযেন একৰত্থুস্মিম্পি কুসলাকুসলচেতনাসঙ্খাতানং পটিপত্তীনং অৰিপরীততো সভাৰং জানাতি. ইমস্সপি চ ঞাণস্স ৰিত্থারকথা ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো অযং মগ্গো অযং পটিপদা নিরযগামিনীতি পজানাতী’’তিআদিনা (ৰিভ. ৮১১) নযেন অভিধম্মে আগতাযেৰ.

অনেকধাতুন্তি চক্খুধাতুআদীহি কামধাতুআদীহি ৰা ধাতূহি বহুধাতুং. নানাধাতুন্তি তাসংযেৰ ধাতূনং ৰিলক্খণতায নানপ্পকারধাতুং. লোকন্তি খন্ধাযতনধাতুলোকং. যথাভূতং পজানাতীতি তাসং ধাতূনং অৰিপরীততো সভাৰং পটিৰিজ্ঝতি. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো খন্ধনানত্তং পজানাতী’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে ৰিত্থারিতমেৰ.

নানাধিমুত্তিকতন্তি হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৰং. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো পজানাতি সন্তি সত্তা হীনাধিমুত্তিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে ৰিত্থারিতমেৰ.

পরসত্তানন্তি পধানসত্তানং. পরপুগ্গলানন্তি ততো অঞ্ঞেসং হীনসত্তানং. একত্থমেৰ ৰা এতং পদদ্ৰযং, ৰেনেয্যৰসেন দ্ৰিধা ৰুত্তং. ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তন্তি সদ্ধাদীনং ইন্দ্রিযানং পরভাৰঞ্চ অপরভাৰঞ্চ, ৰুদ্ধিঞ্চ হানিঞ্চাতি অত্থো. ইমস্সাপি ঞাণস্স ৰিত্থারকথা ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স পরসত্তানং পরপুগ্গলানং ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো সত্তানং আসযং পজানাতী’’তি (ৰিভ. ৮১৪) আদিনা নযেন অভিধম্মে আগতাযেৰ.

ঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানং, ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদীনং অট্ঠন্নং ৰিমোক্খানং, সৰিতক্কসৰিচারাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং, পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনঞ্চ নৰন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. সংকিলেসন্তি হানভাগিযধম্মং. ৰোদানন্তি ৰিসেসভাগিযধম্মং. ৰুট্ঠানন্তি ‘‘ৰোদানম্পি ৰুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠানম্পি ৰুট্ঠান’’ন্তি (ৰিভ. ৮২৮) এৰং ৰুত্তং পগুণজ্ঝানঞ্চেৰ ভৰঙ্গফলসমাপত্তিযো চ. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপরিমস্স উপরিমস্স পদট্ঠানং হোতি, তস্মা ‘‘ৰোদানম্পি ৰুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. ভৰঙ্গেন পন সব্বজ্ঝানেহি ৰুট্ঠানং হোতি, ফলসমাপত্তিযা নিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠানং হোতি. তং সন্ধায চ ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠানম্পি ৰুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. ইদম্পি ঞাণং ‘‘তত্থ কতমং তথাগতস্স ঝানৰিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৰোদানং ৰুট্ঠানং যথাভূতং ঞাণং? ঝাযীতি চত্তারো ঝাযী, অত্থেকচ্চো ঝাযী সম্পত্তিংযেৰ সমানং ৰিপত্তীতি পচ্চেতী’’তিআদিনা (ৰিভ. ৮২৮) নযেন অভিধম্মে ৰিত্থারিতমেৰ. সব্বঞাণানং ৰিত্থারকথায ৰিনিচ্ছযো সম্মোহৰিনোদনিযা ৰিভঙ্গট্ঠকথায ৰুত্তো, পুব্বেনিৰাসানুস্সতিদিব্বচক্খুঞাণকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতা, আসৰক্খযকথা হেট্ঠা ৰুত্তাযেৰাতি.

তত্থ পরৰাদীকথা হোতি ‘‘দসবলঞাণং নাম পাটিযেক্কং ঞাণং নত্থি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সেৰাযং পভেদো’’তি. তং ন তথা দট্ঠব্বং. অঞ্ঞমেৰ হি দসবলঞাণং, অঞ্ঞং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং. দসবলঞাণঞ্হি সকসককিচ্চমেৰ জানাতি, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং তম্পি ততো অৰসেসম্পি জানাতি. দসবলঞাণেসু হি পঠমং কারণাকারণমেৰ জানাতি, দুতিযং কম্মৰিপাকন্তরমেৰ, ততিযং কম্মপরিচ্ছেদমেৰ, চতুত্থং ধাতুনানত্তকারণমেৰ, পঞ্চমং সত্তানং অজ্ঝাসযাধিমুত্তিমেৰ, ছট্ঠং ইন্দ্রিযানং তিক্খমুদুভাৰমেৰ, সত্তমং ঝানাদীহি সদ্ধিং তেসং সংকিলেসাদিমেৰ, অট্ঠমং পুব্বেনিৰুত্থক্খন্ধসন্ততিমেৰ, নৰমং সত্তানং চুতিপটিসন্ধিমেৰ, দসমং সচ্চপরিচ্ছেদমেৰ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন এতেহি জানিতব্বঞ্চ ততো উত্তরিঞ্চ পজানাতি, এতেসং পন কিচ্চং ন সব্বং করোতি. তঞ্হি ঝানং হুত্ৰা অপ্পেতুং ন সক্কোতি, ইদ্ধি হুত্ৰা ৰিকুব্বিতুং ন সক্কোতি, মগ্গো হুত্ৰা কিলেসে খেপেতুং ন সক্কোতি.

অপিচ পরৰাদী এৰং পুচ্ছিতব্বো ‘‘দসবলঞাণং নামেতং সৰিতক্কসৰিচারং অৰিতক্কৰিচারমত্তং অৰিতক্কঅৰিচারং, কামাৰচরং রূপাৰচরং অরূপাৰচরং, লোকিযং লোকুত্তর’’ন্তি. জানন্তো ‘‘পটিপাটিযা সত্ত ঞাণানি সৰিতক্কসৰিচারানী’’তি ৰক্খতি, ‘‘ততো পরানি দ্ৰে অৰিতক্কঅৰিচারানী’’তি ৰক্খতি. ‘‘আসৰক্খযঞাণং সিযা সৰিতক্কসৰিচারং সিযা অৰিতক্কৰিচারমত্তং, সিযা অৰিতক্কঅৰিচার’’ন্তি ৰক্খতি. তথা ‘‘পটিপাটিযা সত্ত কামাৰচরানি, ততো দ্ৰে রূপাৰচরানি, অৰসানে একং লোকুত্তর’’ন্তি ৰক্খতি. ‘‘সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পন সৰিতক্কসৰিচারমেৰ লোকিযমেৰা’’তি ৰক্খতি.

এৰমেত্থ অনুপদৰণ্ণনং ঞত্ৰা ইদানি যস্মা তথাগতো পঠমংযেৰ ঠানাট্ঠানঞাণেন ৰেনেয্যসত্তানং আসৰক্খযাধিগমস্স চেৰ অনধিগমস্স চ ঠানাট্ঠানভূতং কিলেসাৰরণাভাৰং পস্সতি লোকিযসম্মাদিট্ঠিট্ঠানাদিদস্সনতো নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিট্ঠানাভাৰদস্সনতো চ. অথ নেসং কম্মৰিপাকঞাণেন ৰিপাকাৰরণাভাৰং পস্সতি তিহেতুকপ্পটিসন্ধিদস্সনতো, সব্বত্থগামিনিপটিপদাঞাণেন কম্মাৰরণাভাৰং পস্সতি আনন্তরিযকম্মাভাৰদস্সনতো. এৰমনাৰরণানং অনেকধাতুনানাধাতুঞাণেন অনুকূলধম্মদেসনত্থং চরিযাৰিসেসং পস্সতি ধাতুৰেমত্তদস্সনতো. অথ নেসং নানাধিমুত্তিকতঞাণেন অধিমুত্তিং পস্সতি পযোগং অনাদিযিত্ৰাপি অধিমুত্তিৰসেন ধম্মদেসনত্থং. অথেৰং দিট্ঠাধিমুত্তীনং যথাসত্তি যথাবলং ধম্মং দেসেতুং ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তিঞাণেন ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তং পস্সতি সদ্ধাদীনং তিক্খমুদুভাৰদস্সনতো. এৰং পরিঞ্ঞাতিন্দ্রিযপরোপরিযত্তা পন তে সচে দূরে হোন্তি, অথ ঝানাদিঞাণেন ঝানাদীসু ৰসীভূতত্তা ইদ্ধিৰিসেসেন তে খিপ্পং উপগচ্ছতি. উপগন্ত্ৰা চ নেসং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণেন পুব্বজাতিভৰং, দিব্বচক্খানুভাৰতো পত্তব্বেন চেতোপরিযঞাণেন সম্পতি চিত্তৰিসেসং পস্সন্তো আসৰক্খযঞাণানুভাৰেন আসৰক্খযগামিনিযা পটিপদায ৰিগতসম্মোহত্তা আসৰক্খযায ধম্মং দেসেতি. তস্মা ইমিনানুক্কমেন ইমানি বলানি ৰুত্তানীতি ৰেদিতব্বানি.

২. অধিৰুত্তিপদসুত্তৰণ্ণনা

২২. দুতিযে যে তে ধম্মাতি যে তে দসবলঞাণং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণধম্মা. অধিৰুত্তিপদানন্তি অধিৰচনপদানং, খন্ধাযতনধাতুধম্মানন্তি অত্থো. অধিৰুত্তিযোতি হি অধিৰচনানি ৰুচ্চন্তি, তেসং যে পদভূতা দেসনায পদট্ঠানত্তা. অতীতা বুদ্ধাপি হি এতে ধম্মে কথযিংসু, অনাগতাপি এতেৰ কথযিস্সন্তি. তস্মা খন্ধাদযো অধিৰুত্তিপদানি নাম. তেসং অধিৰুত্তিপদানং. অথ ৰা ভূতমত্থং অভিভৰিত্ৰা যথাসভাৰতো অগ্গহেত্ৰা ৰত্তনতো অধিৰুত্তিযোতি দিট্ঠিযো ৰুচ্চন্তি, অধিৰুত্তীনং পদানি অধিৰুত্তিপদানি, দিট্ঠিদীপকানি ৰচনানীতি অত্থো. তেসং অধিৰুত্তিপদানং দিট্ঠিৰোহারানং. অভিঞ্ঞা সচ্ছিকিরিযাযাতি জানিত্ৰা পচ্চক্খকরণত্থায. ৰিসারদোতি ঞাণসোমনস্সপ্পত্তো. তত্থাতি তেসু ধম্মেসু তেসং তেসং তথা তথা ধম্মং দেসেতুন্তি তেসং তেসং দিট্ঠিগতিকানং ৰা ইতরেসং ৰা আসযং ঞত্ৰা তথা তথা ধম্মং দেসেতুং. হীনং ৰা হীনন্তি ঞস্সতীতি হীনং ৰা ধম্মং ‘‘হীনো ধম্মো’’তি জানিস্সতি. ঞাতেয্যন্তি ঞাতব্বং. দট্ঠেয্যন্তি দট্ঠব্বং. সচ্ছিকরেয্যন্তি সচ্ছিকাতব্বং. তত্থ তত্থ যথাভূতঞাণন্তি তেসু তেসু ধম্মেসু যথাসভাৰঞাণং. ইমিনা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দস্সেতি. এৰং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং দস্সেত্ৰা পুন দসবলঞাণং দস্সেন্তো দসযিমানীতিআদিমাহ. দসবলঞাণম্পি হি তত্থ তত্থ যথাভূতঞাণমেৰাতি.

৩. কাযসুত্তৰণ্ণনা

২৩. ততিযে আপন্নো হোতি কঞ্চিদেৰ দেসন্তি কঞ্চি আপত্তিকোট্ঠাসং আপন্নো হোতি. অনুৰিচ্চাতি অনুপৰিসিত্ৰা পরিযোগাহেত্ৰা. কাযদুচ্চরিতন্তি তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং. ৰচীদুচ্চরিতন্তি চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং. পাপিকা ইস্সাতি লামিকা উসূযা. পঞ্ঞায দিস্ৰাতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায পস্সিত্ৰা পস্সিত্ৰা পহাতব্বা. ইজ্ঝতীতি সমিজ্ঝতি. উপৰাসস্সাতি নিস্সায উপসঙ্কমিত্ৰা ৰসন্তস্স. অভিভুয্যাতি অজ্ঝোত্থরিত্ৰা মদ্দিত্ৰা. ইরীযতীতি ৰত্ততি. ইমস্মিং সুত্তে সহৰিপস্সনায মগ্গো কথিতো.

৪. মহাচুন্দসুত্তৰণ্ণনা

২৪. চতুত্থে জানামিমং ধম্মন্তি ইমিনা ঞাণৰাদস্স ৰদনাকারো ৰুত্তো. ভাৰিতকাযোম্হীতিআদীহি ভাৰনাৰাদস্স. ততিযৰারে দ্ৰেপি ৰাদা একতো ৰুত্তা, তযোপি চেতে অরহত্তমেৰ পটিজানন্তি. অড্ঢৰাদং ৰদেয্যাতি অড্ঢোহমস্মীতি ৰাদং ৰদেয্য. উপনীহাতুন্তি নীহরিত্ৰা দাতুং.

৫. কসিণসুত্তৰণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে সকলট্ঠেন কসিণানি, তদারম্মণানং ধম্মানং খেত্তট্ঠেন অধিট্ঠানট্ঠেন ৰা আযতনানীতি কসিণাযতনানি. উদ্ধন্তি উপরি গগণতলাভিমুখং. অধোতি হেট্ঠা ভূমিতলাভিমুখং. তিরিযন্তি খেত্তমণ্ডলং ৰিয সমন্তা পরিচ্ছিন্দিত্ৰা. একচ্চো হি উদ্ধমেৰ কসিণং ৰড্ঢেতি, একচ্চো অধো, একচ্চো সমন্ততো. তেন তেন ৰা কারণেন এৰং পসারেতি আলোকমিৰ রূপদস্সনকামো. তেন ৰুত্তং – ‘‘পথৰীকসিণমেকো সঞ্জানাতি উদ্ধং অধো তিরিয’’ন্তি. অদ্ৰযন্তি ইদং পন একস্স অঞ্ঞভাৰানুপগমনত্থং ৰুত্তং. যথা হি উদকং পৰিট্ঠস্স সব্বদিসাসু উদকমেৰ হোতি ন অঞ্ঞং, এৰমেৰ পথৰীকসিণং পথৰীকসিণমেৰ হোতি. নত্থি তস্স অঞ্ঞকসিণসম্ভেদোতি. এসেৰ নযো সব্বত্থ. অপ্পমাণন্তি ইদং তস্স তস্স ফরণঅপ্পমাণৰসেন ৰুত্তং. তঞ্হি চেতসা ফরন্তো সকলমেৰ ফরতি, ‘‘অযমস্স আদি, ইদং মজ্ঝ’’ন্তি পমাণং ন গণ্হাতি. ৰিঞ্ঞাণকসিণন্তি চেত্থ কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৰত্তৰিঞ্ঞাণং. তত্থ কসিণৰসেন কসিণুগ্ঘাটিমাকাসে, কসিণুগ্ঘাটিমাকাসৰসেন তত্থ পৰত্তৰিঞ্ঞাণে উদ্ধংঅধোতিরিযতা ৰেদিতব্বা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, কম্মট্ঠানভাৰনানযেন পনেতানি পথৰীকসিণাদীনি ৰিত্থারতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৫১ আদযো) ৰুত্তানেৰ.

৬. কাল়ীসুত্তৰণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে কুমারিপঞ্হেসূতি কুমারীনং মারধীতানং পুচ্ছাসু. অত্থস্স পত্তিং হদযস্স সন্তিন্তি দ্ৰীহিপি পদেহি অরহত্তমেৰ কথিতং. সেনন্তি রাগাদিকিলেসসেনং. পিযসাতরূপন্তি পিযজাতিকেসু চ সাতজাতিকেসু চ ৰত্থূসু উপ্পজ্জনতো এৰংলদ্ধনামং. একোহং ঝাযং সুখমনুবোধিন্তি এৰং কিলেসসেনং জিনিত্ৰা অহং এককোৰ ঝাযন্তো সুখং অনুবুজ্ঝিং সচ্ছিঅকাসিং. সক্খিন্তি সক্খিভাৰপ্পত্তং ধম্মসক্খিং. ন সম্পজ্জতি কেনচি মেতি ময্হং কেনচি সদ্ধিং মিত্তধম্মো নাম নত্থি. পথৰীকসিণসমাপত্তিপরমা খো, ভগিনি, একে সমণব্রাহ্মণা অত্থোতি অভিনিব্বত্তেসুন্তি পথৰীকসিণসমাপত্তিপরমো উত্তমো অত্থোতি গহেত্ৰা অভিনিব্বত্তেসুং. যাৰতা খো, ভগিনি, পথৰীকসিণসমাপত্তিপরমতাতি যত্তকা পথৰীকসিণসমাপত্তিযা উত্তমকোটি. তদভিঞ্ঞাসি ভগৰাতি তং ভগৰা অভিঞ্ঞাপঞ্ঞায অভিঞ্ঞাসি. অস্সাদমদ্দসাতি সমুদযসচ্চং অদ্দস. আদীনৰমদ্দসাতি দুক্খসচ্চং অদ্দস. নিস্সরণমদ্দসাতি নিরোধসচ্চং অদ্দস. মগ্গামগ্গঞাণদস্সনমদ্দসাতি মগ্গসচ্চং অদ্দস. অত্থস্স পত্তীতি এতেসং চতুন্নং সচ্চানং দিট্ঠত্তা অরহত্তসঙ্খাতস্স অত্থস্স পত্তি, সব্বদরথপরিল়াহৰূপসন্ততায হদযস্স সন্তীতি.

৭. পঠমমহাপঞ্হসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সত্তমে অভিজানাথাতি অভিজানিত্ৰা পচ্চক্খং কত্ৰা ৰিহরথ. অভিঞ্ঞাযাতি অভিজানিত্ৰা. ইধাতি ইমায. ধম্মদেসনায ৰা ধম্মদেসনন্তি যদিদং সমণস্স গোতমস্স ধম্মদেসনায সদ্ধিং অম্হাকং ধম্মদেসনং, অম্হাকং ৰা ধম্মদেসনায সদ্ধিং সমণস্স গোতমস্স ধম্মদেসনং আরব্ভ নানাকরণং ৰুচ্চেথ, তং কিং নামাতি ৰদন্তি. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. ইতি তে মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণং ৰিয সাসনেন সদ্ধিং অত্তনো লদ্ধিং ৰচনমত্তেন সমধুরং ঠপযিংসু. নেৰ অভিনন্দিংসূতি ‘‘এৰমেত’’ন্তি ন সম্পটিচ্ছিংসু. নপ্পটিক্কোসিংসূতি ‘‘ন ইদং এৰ’’ন্তি নপ্পটিসেধেসুং. কস্মা? তে কির ‘‘তিত্থিযা নাম অন্ধসদিসা জানিত্ৰা ৰা অজানিত্ৰা ৰা কথেয্যু’’ন্তি নাভিনন্দিংসু.

ন সম্পাযিস্সন্তীতি সম্পাদেত্ৰা কথেতুং ন সক্খিস্সন্তি. উত্তরি চ ৰিঘাতন্তি অসম্পাদনতো উত্তরিম্পি দুক্খং আপজ্জিস্সন্তি. সম্পাদেত্ৰা কথেতুং অসক্কোন্তানঞ্হি দুক্খং উপ্পজ্জতি. যথা তং, ভিক্খৰে, অৰিসযস্মিন্তি এত্থ চ তন্তি নিপাতমত্তং. যথাতি কারণৰচনং, যস্মা অৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছিতা হোন্তীতি অত্থো. ইতো ৰা পন সুত্ৰাতি ইতো ৰা পন মম সাসনতো সুত্ৰা. ইতোতি তথাগততোপি তথাগতসাৰকতোপি. আরাধেয্যাতি পরিতোসেয্য, অঞ্ঞথা আরাধনং নাম নত্থীতি দস্সেতি.

একধম্মেতি একস্মিং ধম্মে. ইমিনা উদ্দেসো দস্সিতো. পরতো কতমস্মিং একধম্মেতি ইমিনা পঞ্হো দস্সিতো. সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকাতি ইদং পনেত্থ ৰেয্যাকরণং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. সম্মা নিব্বিন্দমানোতিআদীসু পন সম্মা হেতুনা নযেন নিব্বিদানুপস্সনায নিব্বিন্দন্তো উক্কণ্ঠন্তো, ৰিরাগানুপস্সনায ৰিরজ্জন্তো, পটিসঙ্খানুপস্সনায মুচ্চনস্স উপাযং কত্ৰা ৰিমুচ্চমানো, অধিমোক্খৰসেন ৰা ৰিমুচ্চমানো সন্নিট্ঠানং কুরুমানোতি অত্থো. উদযব্বযেহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পুব্বন্তাপরন্তদস্সনেন সম্মা পরিযন্তদস্সাৰী. সম্মদত্থং অভিসমেচ্চাতি সম্মা সভাগত্থং ঞাণেন অভিসমাগন্ত্ৰা. দুক্খস্সন্তকরো হোতীতি সকলৰট্টদুক্খস্স পরিযন্তং পরিৰটুমং করো হোতি.

সব্বে সত্তাতি কামভৰাদীসু একৰোকারভৰাদীসু চ সব্বভৰেসু সব্বে সত্তা. আহারট্ঠিতিকাতি আহারতো ঠিতি এতেসন্তি আহারট্ঠিতিকা. ইতি সব্বসত্তানম্পি ঠিতিহেতু আহারো নাম একো ধম্মো, তস্মিং একধম্মে. ননু চ এৰং সন্তে যং ৰুত্তং – ‘‘অসঞ্ঞসত্তা দেৰা অহেতুকা অনাহারা অফস্সকা’’তিআদি (ৰিভ. ১০১৭), তং ৰিরুজ্ঝতীতি. ন ৰিরুজ্ঝতি. তেসঞ্হি ঝানং আহারো হোতি. এৰং সন্তেপি ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, আহারা’’তি (সং. নি. ২.১১) ইদং ৰিরুজ্ঝতীতি. ইদম্পি ন ৰিরুজ্ঝতি. এতস্মিঞ্হি সুত্তে নিপ্পরিযাযেন আহারলক্খণা ধম্মা আহারাতি ৰুত্তা, ইধ পন পরিযাযেন পচ্চযো আহারোতি ৰুত্তো. সব্বধম্মানঞ্হি পচ্চযো লদ্ধুং ৰট্টতি. সো চ যং যং ফলং জনেতি, তং তং আহরতি নাম. তস্মা আহারোতি ৰুচ্চতি. তেনেৰাহ – ‘‘অৰিজ্জম্পাহং, ভিক্খৰে, সাহারং ৰদামি, নো অনাহারং. কো চ, ভিক্খৰে, অৰিজ্জায আহারো? পঞ্চ নীৰরণাতিস্স ৰচনীয’’ন্তি (অ. নি. ১০.৬১). অযং ইধ অধিপ্পেতো. এতস্মিঞ্হি পচ্চযাহারে গহিতে পরিযাযাহারোপি নিপ্পরিযাযাহারোপি সব্বো গহিতোৰ হোতি.

তত্থ অসঞ্ঞীভৰে পচ্চযাহারো লব্ভতি. অনুপ্পন্নে হি বুদ্ধে তিত্থাযতনে পব্বজিতা ৰাযোকসিণে পরিকম্মং কত্ৰা চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ততো ৰুট্ঠায ‘‘ধি চিত্তং, ধি ৰতেতং চিত্তং, চিত্তস্স নাম অভাৰোযেৰ সাধু. চিত্তঞ্হি নিস্সায ৰধবন্ধাদিপচ্চযং দুক্খং উপ্পজ্জতি. চিত্তে অসতি নত্থেত’’ন্তি খন্তিং রুচিং উপ্পাদেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানা কালং কত্ৰা অসঞ্ঞীভৰে নিব্বত্তন্তি. যো যস্স ইরিযাপথো মনুস্সলোকে পণিহিতো অহোসি, সো তেন ইরিযাপথেন নিব্বত্তিত্ৰা চিত্তরূপসদিসো হুত্ৰা পঞ্চ কপ্পসতানি তিট্ঠতি. এত্তকং অদ্ধানং সযিতো ৰিয হোতি. এৰরূপানম্পি সত্তানং পচ্চযাহারো লব্ভতি. তে হি যং ঝানং ভাৰেত্ৰা নিব্বত্তা, তদেৰ নেসং পচ্চযো হোতি. যথা জিযাৰেগেন খিত্তসরো যাৰ জিযাৰেগো অত্থি, তাৰ গচ্ছতি. এৰং যাৰ ঝানপচ্চযো অত্থি, তাৰ তিট্ঠন্তি. তস্মিং নিট্ঠিতে খীণৰেগো ৰিয সরো পতন্তি. চৰনকালে চ তেসং সো রূপকাযো অন্তরধাযতি, কামাৰচরসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, তেন সঞ্ঞুপ্পাদেন তে দেৰা তম্হা কাযা চুতাতি পঞ্ঞাযন্তি.

যে পন তে নেরযিকা নেৰ ৰুট্ঠানফলূপজীৰী, ন পুঞ্ঞফলূপজীৰীতি ৰুত্তা, তেসং কো আহারোতি? তেসং কম্মমেৰ আহারো. কিং পঞ্চ আহারা অত্থীতি? পঞ্চ, ন পঞ্চাতি ইদং ন ৰত্তব্বং, ননু ‘‘পচ্চযো আহারো’’তি ৰুত্তমেতং. তস্মা যেন কম্মেন নিরযে নিব্বত্তন্তি, তদেৰ তেসং ঠিতিপচ্চযত্তা আহারো হোতি. যং সন্ধায ইদং ৰুত্তং – ‘‘ন চ তাৰ কালং করোতি, যাৰ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তী হোতী’’তি (ম. নি. ৩.২৫০, ২৬৮; অ. নি. ৩.৩৬).

কবল়ীকারাহারং আরব্ভাপি চেত্থ ৰিৰাদো ন কাতব্বো. মুখে উপ্পজ্জনখেল়োপি হি তেসং আহারকিচ্চং সাধেতি. খেল়ো হি নিরযে দুক্খৰেদনীযো হুত্ৰা পচ্চযো হোতি, সগ্গে সুখৰেদনিযো. ইতি কামভৰে নিপ্পরিযাযেন চত্তারো আহারা, রূপারূপভৰেসু ঠপেত্ৰা অসঞ্ঞে সেসানং তযো, অসঞ্ঞানঞ্চেৰ অৰসেসানঞ্চ পচ্চযাহারোতি ইমিনা আকারেন সব্বে সত্তা আহারট্ঠিতিকাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ চত্তারো আহারো যো ৰা পন কোচি পচ্চযাহারো দুক্খসচ্চং, আহারসমুট্ঠাপিকা পুরিমতণ্হা সমুদযসচ্চং, উভিন্নং অপ্পৰত্তি নিরোধসচ্চং, নিরোধপ্পজাননা পঞ্ঞা মগ্গসচ্চন্তি এৰং চতুসচ্চৰসেন সব্বৰারেসু যোজনা কাতব্বা.

৮. দুতিযমহাপঞ্হসুত্তৰণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে কজঙ্গলাযন্তি এৰংনামকে নগরে. কজঙ্গলাতি কজঙ্গলাৰাসিনো. মহাপঞ্হেসূতি মহন্তঅত্থপরিগ্গাহকেসু পঞ্হেসু. যথা মেত্থ খাযতীতি যথা মে এত্থ উপট্ঠাতি. সম্মা সুভাৰিতচিত্তোতি হেতুনা নযেন সুট্ঠু ভাৰিতচিত্তো. এসো চেৰ তস্স অত্থোতি কিঞ্চাপি ভগৰতা ‘‘চত্তারো ধম্মা’’তিআদযো পঞ্হা ‘‘চত্তারো আহারা’’তিআদিনা নযেন ৰিস্সজ্জিতা, যস্মা পন চতূসু আহারেসু পরিঞ্ঞাতেসু চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা হোন্তি, তেসু চ ভাৰিতেসু চত্তারো আহারা পরিঞ্ঞাতাৰ হোন্তি. তস্মা দেসনাৰিলাসেন ব্যঞ্জনমেৰেত্থ নানং, অত্থো পন একোযেৰ. ইন্দ্রিযাদীসুপি এসেৰ নযো. তেন ৰুত্তং – ‘‘এসো চেৰ তস্স অত্থো’’তি. অত্থতো হি উভযম্পেতং মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণমিৰ হোতি.

৯. পঠমকোসলসুত্তৰণ্ণনা

২৯. নৰমে যাৰতাতি যত্তকা. কাসিকোসলাতি কাসিকোসলজনপদা. অত্থেৰ অঞ্ঞথত্তন্তি ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং অত্থিযেৰ. অত্থি ৰিপরিণামোতি মরণম্পি অত্থিযেৰ. তস্মিম্পি নিব্বিন্দতীতি তস্মিম্পি সম্পত্তিজাতে উক্কণ্ঠতি. অগ্গে ৰিরজ্জতীতি সম্পত্তিযা অগ্গে কোসলরাজভাৰে ৰিরজ্জতি. পগেৰ হীনস্মিন্তি পঠমতরংযেৰ হীনে ইত্তরমনুস্সানং পঞ্চ কামগুণজাতে.

মনোমযাতি ঝানমনেন নিব্বত্তা. বারাণসেয্যকন্তি বারাণসিযং উপ্পন্নং. তত্থ কির কপ্পাসোপি মুদু, সুত্তকন্তিকাযোপি তন্তৰাযাপি ছেকা, উদকম্পি সুচি সিনিদ্ধং. উভতোভাগৰিমট্ঠন্তি দ্ৰীসুপি পস্সেসু মট্ঠং মুদু সিনিদ্ধং খাযতি. চতস্সো পটিপদা লোকিযলোকুত্তরমিস্সিকা কথিতা. সঞ্ঞাসু পঠমা কামাৰচরসঞ্ঞা, দুতিযা রূপাৰচরসঞ্ঞা, ততিযা লোকুত্তরসঞ্ঞা, চতুত্থা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা. যস্মা পন সা সঞ্ঞা অগ্গাতি আগতা, ততো পরং সঞ্ঞাপঞ্ঞত্তি নাম নত্থি, তস্মা অগ্গন্তি ৰুত্তা.

বাহিরকানন্তি সাসনতো বহিদ্ধা পৰত্তানং. নো চস্সং নো চ মে সিযাতি সচে অহং অতীতে ন ভৰিস্সং, এতরহিপি মে অযং অত্তভাৰো ন সিযা. ন ভৰিস্সামি ন মে ভৰিস্সতীতি সচেপি অনাগতে ন ভৰিস্সামি, ন চ মে কিঞ্চি পলিবোধজাতং ভৰিস্সতি. অগ্গে ৰিরজ্জতীতি উচ্ছেদদিট্ঠিযং ৰিরজ্জতি. উচ্ছেদদিট্ঠি হি ইধ নিব্বানস্স সন্ততায অগ্গন্তি জাতা.

পরমত্থৰিসুদ্ধিন্তি উত্তমত্থৰিসুদ্ধিং. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা এতং অধিৰচনং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনঞ্হি ৰিপস্সনাপদট্ঠানত্তা অগ্গং নাম জাতং, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং দীঘাযুকত্তা. পরমদিট্ঠধম্মনিব্বানন্তি ইমস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে পরমনিব্বানং. অনুপাদা ৰিমোক্খোতি চতূহি উপাদানেহি অগ্গহেত্ৰা চিত্তস্স ৰিমোক্খো. অরহত্তস্সেতং নামং. পরিঞ্ঞন্তি সমতিক্কমং. তত্থ ভগৰা পঠমজ্ঝানেন কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, অরূপাৰচরেহি রূপানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, অনুপাদানিব্বানেন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. নিব্বানঞ্হি সব্বৰেদযিতপ্পহানত্তা ৰেদনানং পরিঞ্ঞা নাম. অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি অপচ্চযপরিনিব্বানং. ইদং পন সুত্তং কথেন্তো ভগৰা অনভিরতিপীল়িতানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি দিস্ৰা তেসং অনভিরতিৰিনোদনত্থং কথেসি. তেপি অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা সোতাপন্না হুত্ৰা অপরভাগে ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসূতি.

১০. দুতিযকোসলসুত্তৰণ্ণনা

৩০. দসমে উয্যোধিকা নিৰত্তো হোতীতি যুদ্ধতো নিৰত্তো হোতি. লদ্ধাধিপ্পাযোতি মহাকোসলরঞ্ঞা কির বিম্বিসারস্স ধীতরং দেন্তেন দ্ৰিন্নং রজ্জানং অন্তরে সতসহস্সুট্ঠানো কাসিগামো নাম ধীতু দিন্নো. অজাতসত্তুনা পিতরি মারিতে মাতাপিস্স রঞ্ঞো ৰিযোগসোকেন নচিরস্সেৰ মতা. ততো রাজা পসেনদিকোসলো ‘‘অজাতসত্তুনা মাতাপিতরো মারিতা, মম পিতু সন্তকো গামো’’তি তস্সত্থায অট্টং করোতি, অজাতসত্তুপি ‘‘মম মাতু সন্তকো’’তি তস্স গামস্সত্থায. দ্ৰেপি মাতুলভাগিনেয্যা চতুরঙ্গিনিং সেনং সন্নয্হিত্ৰা যুজ্ঝিংসু. তত্থ পসেনদিকোসলো দ্ৰে ৰারে অজাতসত্তুনা পরাজিতো নগরমেৰ পাৰিসি. ততিযৰারে ‘‘কথং নু খো মে জযো ভৰেয্যা’’তি উপস্সুতিৰসেন যুজ্ঝিতব্বাকারং ঞত্ৰা ব্যূহং রচযিত্ৰা উভোহি পস্সেহি পরিক্খিপিত্ৰা অজাতসত্তুং গণ্হি. তাৰদেৰ জযাধিপ্পাযস্স লদ্ধত্তা লদ্ধাধিপ্পাযো নাম অহোসি.

যেন আরামো তেন পাযাসীতি বহিনগরে জযখন্ধাৰারং নিৰেসেত্ৰা ‘‘যাৰ নগরং অলঙ্করোন্তি, তাৰ দসবলং ৰন্দিস্সামি. নগরং পৰিট্ঠকালতো পট্ঠায হি পপঞ্চো হোতী’’তি অমচ্চগণপরিৰুতো যেনারামো তেন পাযাসি, আরামং পাৰিসি. কস্মিং কালে পাৰিসীতি? পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তানং ভিক্খূনং ওৰাদং দত্ৰা সম্মাসম্বুদ্ধে গন্ধকুটিং পৰিট্ঠে ভিক্খুসঙ্ঘে চ ওৰাদং সম্পটিচ্ছিত্ৰা অত্তনো অত্তনো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানানি গতে. চঙ্কমন্তীতি কস্মিং সমযে চঙ্কমন্তি? পণীতভোজনপচ্চযস্স থিনমিদ্ধস্স ৰিনোদনত্থং, দিৰা পধানিকা ৰা তে. তাদিসানঞ্হি পচ্ছাভত্তং চঙ্কমিত্ৰা ন্হত্ৰা সরীরং উতুং গাহাপেত্ৰা নিসজ্জ সমণধম্মং করোন্তানং চিত্তং একগ্গং হোতি. যে তে ভিক্খূতি সো কির ‘‘কহং সত্থা কহং সুগতোতি পরিৰেণেন পরিৰেণং আগন্ত্ৰা পুচ্ছিত্ৰাৰ পৰিসিস্সামী’’তি ৰিলোকেন্তো অরঞ্ঞহত্থী ৰিয মহাচঙ্কমে চঙ্কমমানে পংসুকূলিকে ভিক্খূ দিস্ৰা তেসং সন্তিকং অগমাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. দস্সনকামাতি পস্সিতুকামা. ৰিহারোতি গন্ধকুটিং সন্ধায আহংসু. অতরমানোতি অতুরিতো, সণিকং পদপমাণট্ঠানে পদং নিক্খিপন্তো ৰত্তং কত্ৰা সুসম্মট্ঠং মুত্তজালসিন্দুৰারসদিসং ৰালুকং অৰিনাসেন্তোতি অত্থো. আলিন্দন্তি পমুখং. অগ্গল়ন্তি কৰাটং. উক্কাসিত্ৰাতি উক্কাসিতসদ্দং কত্ৰা. আকোটেহীতি অগ্গনখেন ঈসকং কুঞ্চিকাছিদ্দসমীপে কোটেহীতি ৰুত্তং হোতি. দ্ৰারং কির অতিউপরি অমনুস্সা, অতিহেট্ঠা দীঘজাতিকা কোটেন্তি. তথা অকোটেত্ৰা মজ্ঝে ছিদ্দসমীপে কোটেতব্বন্তি ইদং দ্ৰারকোটনৰত্তন্তি ৰদন্তি. ৰিৰরি ভগৰা দ্ৰারন্তি ন ভগৰা উট্ঠায দ্ৰারং ৰিৰরতি, ৰিৰরতূতি পন হত্থং পসারেতি. ততো ‘‘ভগৰা তুম্হেহি অনেককপ্পকোটীসু দানং দদমানেহি ন সহত্থা দ্ৰারৰিৰরণকম্মং কত’’ন্তি সযমেৰ দ্ৰারং ৰিৰটং. তং পন যস্মা ভগৰতো মনেন ৰিৰটং, তস্মা ‘‘ৰিৰরি ভগৰা দ্ৰার’’ন্তি ৰত্তুং ৰট্টতি.

মেত্তূপহারন্তি মেত্তাসম্পযুত্তং কাযিকৰাচসিকউপহারং. কতঞ্ঞুতন্তি অযঞ্হি রাজা পুব্বে থূলসরীরো অহোসি, দোণপাকং ভুঞ্জতি. অথস্স ভগৰা দিৰসে দিৰসে থোকং থোকং হাপনত্থায –

‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো,

মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;

তনুকস্স ভৰন্তি ৰেদনা,

সণিকং জীরতি আযুপালয’’ন্তি. (সং. নি. ১.১২৪) –

ইমং ওৰাদং অদাসি. সো ইমস্মিং ওৰাদে ঠত্ৰা দিৰসে দিৰসে থোকং থোকং হাপেত্ৰা অনুক্কমেন নাল়িকোদনপরমতায সণ্ঠাসি, গত্তানিপিস্স তনূনি থিরানি জাতানি. তং ভগৰতা কতং উপকারং সন্ধায ‘‘কতঞ্ঞুতং খো অহং, ভন্তে, কতৰেদিতং সম্পস্সমানো’’তি আহ. অরিযে ঞাযেতি সহৰিপস্সনকে মগ্গে. ৰুদ্ধসীলোতি ৰড্ঢিতসীলো. অরিযসীলোতি অপোথুজ্জনিকেহি সীলেহি সমন্নাগতো. কুসলসীলোতি অনৰজ্জেহি সীলেহি সমন্নাগতো. আরঞ্ঞকোতি জাযমানোপি অরঞ্ঞে জাতো, অভিসম্বুজ্ঝমানোপি অরঞ্ঞে অভিসম্বুদ্ধো, দেৰৰিমানকপ্পায গন্ধকুটিযা ৰসন্তোপি অরঞ্ঞেযেৰ ৰসীতি দস্সেন্তো এৰমাহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

মহাৰগ্গো ততিযো.

৪. উপালিৰগ্গো

১. উপালিসুত্তৰণ্ণনা

৩১. চতুত্থস্স পঠমে সঙ্ঘসুট্ঠুতাযাতিআদীসু সঙ্ঘসুট্ঠুতা নাম সঙ্ঘস্স সুট্ঠুভাৰো, ‘‘সুট্ঠু দেৰা’’তি আগতট্ঠানে ৰিয ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি ৰচনসম্পটিচ্ছনভাৰো. যো চ তথাগতস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছতি, তস্স তং দীঘরত্তং হিতায সুখায সংৰত্ততি. তস্মা সঙ্ঘস্স ‘‘সুট্ঠু, ভন্তে’’তি ৰচনসম্পটিচ্ছনত্থং পঞ্ঞত্তং, অসম্পটিচ্ছনে আদীনৰং, সম্পটিচ্ছনে আনিসংসং দস্সেত্ৰা, ন বলক্কারেন অভিভৰিত্ৰাতি এতমত্থং আৰিকরোন্তো আহ – সঙ্ঘসুট্ঠুতাযাতি. সঙ্ঘফাসুতাযাতি সঙ্ঘস্স ফাসুভাৰায, সহজীৰিতায সুখৰিহারত্থাযাতি অত্থো.

দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযাতি দুম্মঙ্কূনাম দুস্সীলপুগ্গলা, যে মঙ্কুতং আপাদিযমানাপি দুক্খেন আপজ্জন্তি, ৰীতিক্কমং করোন্তা ৰা কত্ৰা ৰা ন লজ্জন্তি, তেসং নিগ্গহত্থায. তে হি সিক্খাপদে অসতি ‘‘কিং তুম্হেহি দিট্ঠং, কিং সুতং, কিং অম্হেহি কতং, কতমস্মিং ৰত্থুস্মিং কতমং আপত্তিং রোপেত্ৰা অম্হে নিগ্গণ্হথা’’তি সঙ্ঘং ৰিহেঠেয্যুং. সিক্খাপদে পন সতি তে সঙ্ঘো সিক্খাপদং দস্সেত্ৰা সহ ধম্মেন নিগ্গহেস্সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযা’’তি.

পেসলানন্তি পিযসীলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারত্থায. পিযসীলা হি ভিক্খূ কত্তব্বাকত্তব্বং সাৰজ্জানৰজ্জং ৰেলং মরিযাদঞ্চ অজানন্তা সিক্খাত্তযপারিপূরিযা ঘটমানা কিলমন্তি, তে পন সাৰজ্জানৰজ্জং ৰেলং মরিযাদঞ্চ ঞত্ৰা সিক্খাপারিপূরিযা ঘটমানা ন কিলমন্তি. তেন তেসং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং ফাসুৰিহারায সংৰত্ততিযেৰ. যো ৰা দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহো, স্ৰেৰ তেসং ফাসুৰিহারো. দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায হি উপোসথপ্পৰারণা ন তিট্ঠন্তি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতি, ভিক্খূ অনেকগ্গা উদ্দেসাদীসু অনুযুঞ্জিতুং ন সক্কোন্তি. দুস্সীলেসু পন নিগ্গহিতেসু সব্বোপি অযং উপদ্দৰো ন হোতি, ততো পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৰিহরন্তি. এৰং ‘‘পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৰিহারাযা’’তি এত্থ দ্ৰিধা অত্থো ৰেদিতব্বো.

দিট্ঠধম্মিকানং আসৰানং সংৰরাযাতি দিট্ঠধম্মিকা আসৰা নাম অসংৰরে ঠিতেন তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে পত্তব্বা পাণিপ্পহারদণ্ডপ্পহারসত্থপ্পহারহত্থচ্ছেদপাদচ্ছেদঅকিত্তিঅযসৰিপ্পটিসারাদযো দুক্খৰিসেসো, তেসং সংৰরায পিদহনায আগমনমগ্গথকনাযাতি অত্থো. সম্পরাযিকানন্তি সম্পরাযিকা আসৰা নাম অসংৰরে ঠিতেন কতপাপকম্মমূলকা সম্পরাযে নরকাদীসু পত্তব্বা দুক্খৰিসেসা, তেসং পটিঘাতত্থায ৰূপসমত্থায.

অপ্পসন্নানন্তি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা হি সতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিং ঞত্ৰা ৰা, যথাপঞ্ঞত্তং পটিপজ্জমানে ভিক্খূ দিস্ৰা ৰা, যেপি অপ্পসন্না পণ্ডিতমনুস্সা, তে ‘‘যানি ৰত লোকে মহাজনস্স রজ্জনদুস্সনমুয্হনট্ঠানানি, তেহি ইমে সমণা আরকা ৰিরতা ৰিহরন্তি, দুক্করং ৰত করোন্তী’’তি পসাদং আপজ্জন্তি ৰিনযপিটকপোত্থকং দিস্ৰা মিচ্ছাদিট্ঠিকতৰেদিব্রাহ্মণা ৰিয. তেন ৰুত্তং – ‘‘অপ্পসন্নানং পসাদাযা’’তি.

পসন্নানন্তি যেপি সাসনে পসন্না কুলপুত্তা, তেপি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিং ৰা ঞত্ৰা, যথাপঞ্ঞত্তং পটিপজ্জমানে ভিক্খূ ৰা দিস্ৰা ‘‘অহো অয্যা দুক্করং করোন্তি, যে যাৰজীৰং একভত্তা ৰিনযসংৰরং পালেন্তী’’তি ভিয্যো ভিয্যো পসীদন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পসন্নানং ভিয্যোভাৰাযা’’তি.

সদ্ধম্মট্ঠিতিযাতি তিৰিধো সদ্ধম্মো পরিযত্তিসদ্ধম্মো পটিপত্তিসদ্ধম্মো অধিগমসদ্ধম্মোতি. তত্থ সকলম্পি বুদ্ধৰচনং পরিযত্তিসদ্ধম্মো নাম. তেরস ধুতগুণা চারিত্তৰারিত্তসীলসমাধিৰিপস্সনাতি অযং পটিপত্তিসদ্ধম্মো নাম. নৰলোকুত্তরধম্মো অধিগমসদ্ধম্মো নাম. সো সব্বোপি যস্মা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সতি ভিক্খূ সিক্খাপদঞ্চ তস্স ৰিভঙ্গঞ্চ তদত্থজোতনত্থং অঞ্ঞঞ্চ বুদ্ধৰচনং পরিযাপুণন্তি, যথাপঞ্ঞত্তঞ্চ পটিপজ্জমানা পটিপত্তিং পূরেত্ৰা পটিপত্তিযা অধিগন্তব্বং লোকুত্তরধম্মং অধিগচ্ছন্তি, তস্মা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সদ্ধম্মো চিরট্ঠিতিকো হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সদ্ধম্মট্ঠিতিযা’’তি.

ৰিনযানুগ্গহাযাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা সতি সংৰরৰিনযো, পহানৰিনযো, সমথৰিনযো, পঞ্ঞত্তিৰিনযোতি চতুব্বিধো ৰিনযো অনুগ্গহিতো হোতি সূপত্থম্ভিতো. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰিনযানুগ্গহাযা’’তি.

২. পাতিমোক্খট্ঠপনাসুত্তৰণ্ণনা

৩২. দুতিযে পারাজিকোতি পারাজিকাপত্তিং আপন্নো. পারাজিককথা ৰিপ্পকতা হোতীতি ‘‘অসুকপুগ্গলো পারাজিকং আপন্নো নু খো নো’’তি এৰং কথা আরভিত্ৰা অনিট্ঠাপিতা হোতি. এস নযো সব্বত্থ.

৩. উব্বাহিকাসুত্তৰণ্ণনা

৩৩. ততিযে উব্বাহিকাযাতি সম্পত্তঅধিকরণং ৰূপসমেতুং সঙ্ঘতো উব্বাহিত্ৰা উদ্ধরিত্ৰা গহণত্থায. ৰিনযে খো পন ঠিতো হোতীতি ৰিনযলক্খণে পতিট্ঠিতো হোতি. অসংহীরোতি ন অঞ্ঞস্স ৰচনমত্তেনেৰ অত্তনো লদ্ধিং ৰিস্সজ্জেতি. পটিবলোতি কাযবলেনপি ঞাণবলেনপি সমন্নাগতো. সঞ্ঞাপেতুন্তি জানাপেতুং. পঞ্ঞাপেতুন্তি সম্পজানাপেতুং. নিজ্ঝাপেতুন্তি ওলোকাপেতুং. পেক্খতুন্তি পস্সাপেতুং. পসাদেতুন্তি সঞ্জাতপসাদং কাতুং. অধিকরণন্তি ৰিৰাদাধিকরণাদিচতুব্বিধং. অধিকরণসমুদযন্তি ৰিৰাদমূলাদিকং অধিকরণকারকং. অধিকরণনিরোধন্তি অধিকরণানং ৰূপসমং. অধিকরণনিরোধগামিনিং পটিপদন্তি সত্তৰিধঅধিকরণসমথং.

৪. উপসম্পদাসুত্তৰণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে অনভিরতিন্তি উক্কণ্ঠিতভাৰং. ৰূপকাসেতুন্তি ৰিনেতুং. অধিসীলেতি উত্তমসীলে. চিত্তপঞ্ঞাসুপি এসেৰ নযো.

৭. সঙ্ঘভেদসুত্তৰণ্ণনা

৩৭. সত্তমে ৰত্থূহীতি কারণেহি. অৰকস্সন্তীতি পরিসং আকড্ঢন্তি ৰিজটেন্তি একমন্তং উস্সারেন্তি. অপকস্সন্তীতি অতিৰিয আকড্ঢন্তি, যথা ৰিসংসট্ঠা হোন্তি, এৰং করোন্তি. আৰেনি কম্মানি করোন্তীতি ৰিসুং সঙ্ঘকম্মানি করোন্তি.

৯-১০. আনন্দসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা

৩৯-৪০. নৰমে কপ্পট্ঠিকন্তি আযুকপ্পং নিরযম্হি ঠিতিকারণং. কিব্বিসং পসৰতীতি পাপং পটিলভতি. আপাযিকোতি অপাযগমনীযো. নেরযিকোতি নিরযে নিব্বত্তনকো. ৰগ্গরতোতি ভেদরতো. যোগক্খেমা পধংসতীতি যোগেহি খেমতো অরহত্ততো ধংসতি ৰিগচ্ছতি. দসমে অনুগ্গহোতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সঙ্গহানুগ্গহো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

উপালিৰগ্গো চতুত্থো.

৫. অক্কোসৰগ্গো

৪. কুসিনারসুত্তৰণ্ণনা

৪৪. পঞ্চমস্স চতুত্থে কুসিনারাযন্তি এৰংনামকে নগরে. দেৰতানং অত্থায বলিং হরন্তি এত্থাতি বলিহরণো, তস্মিং বলিহরণে. অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেনাতিআদীসু যেন কেনচিদেৰ পহটো ৰা হোতি, ৰেজ্জকম্মাদীনি ৰা কতানি, তস্স কাযসমাচারো উপচিকাদীহি খাযিততালপণ্ণং ৰিয ছিদ্দো চ, পটিমসিতুং যত্থ কত্থচি গহেত্ৰা আকড্ঢিতুং সক্কুণেয্যতায পটিমংসো চ হোতি, ৰিপরীতো অচ্ছিদ্দো অপ্পটিমংসো নাম. ৰচীসমাচারো পন মুসাৰাদওমসৰাদপেসুঞ্ঞঅমূলকানুদ্ধংসনাদীহি ছিদ্দো সপ্পটিমংসো চ হোতি, ৰিপরীতো অচ্ছিদ্দো অপ্পটিমংসো. মেত্তং নু খো মে চিত্তন্তি পলিবোধং ছিন্দিত্ৰা কম্মট্ঠানভাৰনানুযোগেন অধিগতং মে মেত্তচিত্তং. অনাঘাতন্তি আঘাতৰিরহিতং, ৰিক্খম্ভনেন ৰিহতাঘাতন্তি অত্থো. কত্থ ৰুত্তন্তি ইদং সিক্খাপদং কিস্মিং নগরে ৰুত্তং.

কালেন ৰক্খামীতিআদীসু একো একং ওকাসং কারেত্ৰা চোদেন্তো কালেন ৰদতি নাম. সঙ্ঘমজ্ঝে ৰা গণমজ্ঝে ৰা সলাকগ্গযাগগ্গৰিতক্কমাল়কভিক্খাচারমগ্গআসনসালাদীসু ৰা উপট্ঠাকেহি পরিৰারিতক্খণে ৰা চোদেন্তো অকালেন ৰদতি নাম. তচ্ছেন ৰদন্তো ভূতেন ৰদতি নাম. ‘‘দহরমহল্লকপরিসাৰচরকপংসুকূলিকধম্মকথিকপতিরূপং তৰ ইদ’’ন্তি ৰদন্তো ফরুসেন ৰদতি নাম. কারণনিস্সিতং পন কত্ৰা, ‘‘ভন্তে মহল্লকত্থ, পরিসাৰচরকত্থ, পংসুকূলিকত্থ, ধম্মকথিকত্থপতিরূপং তুম্হাকমিদ’’ন্তি ৰদন্তো সণ্হেন ৰদতি নাম. কারণনিস্সিতং কত্ৰা ৰদন্তো অত্থসংহিতেন ৰদতি নাম. মেত্তচিত্তো ৰক্খামি নো দোসন্তরোতি মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা ৰক্খামি, ন দুট্ঠচিত্তো হুত্ৰা.

৫. রাজন্তেপুরপ্পৰেসনসুত্তৰণ্ণনা

৪৫. পঞ্চমে কতং ৰা করিস্সন্তি ৰাতি মেথুনৰীতিক্কমং করিংসু ৰা করিস্সন্তি ৰা. রতনন্তি মণিরতনাদীসু যংকিঞ্চি. পত্থেতীতি মারেতুং ইচ্ছতি. হত্থিসম্বাধন্তি হত্থীহি সম্বাধং. হত্থিসম্মদ্দন্তি ৰা পাঠো, তস্সত্থো – হত্থীহি সম্মদ্দো এত্থাতি হত্থিসম্মদ্দং. সেসেসুপি এসেৰ নযো. রজনীযানি রূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বানীতি এতানি রাগজনকানি রূপাদীনি তত্থ পরিপূরানি হোন্তি.

৬. সক্কসুত্তৰণ্ণনা

৪৬. ছট্ঠে সোকসভযেতি সোকেন সভযে. সোকভযেতি ৰা পাঠো, অযমেৰত্থো. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. যেন কেনচি কম্মট্ঠানেনাতি কসিৰণিজ্জাদিকম্মেসু যেন কেনচি কম্মেন. অনাপজ্জ অকুসলন্তি কিঞ্চি অকুসলং অনাপজ্জিত্ৰা. নিব্বিসেয্যাতি উপ্পাদেয্য আচিনেয্য. দক্খোতি ছেকো. উট্ঠানসম্পন্নোতি উট্ঠানৰীরিযেন সমন্নাগতো. অলং ৰচনাযাতি যুত্তো ৰচনায. একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্যাতি একন্তমেৰ কাযিকচেতসিকসুখং ঞাণেন পটিসংৰেদেন্তো ৰিহরেয্য. অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰতো. তুচ্ছাতি সাররহিতা. মুসাতি নিচ্চসুভসুখা ৰিয খাযমানাপি তথা ন হোন্তীতি মুসা. মোসধম্মাতি নস্সনসভাৰা. তস্মা তে পটিচ্চ দুক্খং উপ্পজ্জতীতি সন্দস্সেতি. ইধ পন ৰোতি এত্থ ৰো তি নিপাতমত্তং. অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নোতি অৰিরাধিতং একংসেন সোতাপন্নো ৰা হোতি. সোপি ঝানং নিব্বত্তেতি, ব্রহ্মলোকং ৰা গন্ত্ৰা ছসু ৰা কামসগ্গেসু একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী হুত্ৰা ৰিহরেয্য. ইমস্মিং সুত্তে সত্থা অট্ঠঙ্গুপোসথস্স গুণং কথেসি.

৭. মহালিসুত্তৰণ্ণনা

৪৭. সত্তমে মিচ্ছাপণিহিতন্তি মিচ্ছা ঠপিতং. অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাতি অকুসলকম্মপথৰসেন অধম্মচরিযসঙ্খাতা ৰিসমচরিযা. কুসলকম্মপথৰসেন ইতরা ৰেদিতব্বা. এৰমিধ ৰট্টমেৰ কথিতং.

৮. পব্বজিতঅভিণ্হসুত্তৰণ্ণনা

৪৮. অট্ঠমে পব্বজিতেনাতি ঘরাৰাসং পহায সাসনে পব্বজ্জং উপগতেন. অভিণ্হন্তি অভিক্খণং পুনপ্পুনং, পচ্চৰেক্খিতব্বা ওলোকেতব্বা সল্লক্খেতব্বা. ৰেৰণ্ণিযন্তি ৰিৰণ্ণভাৰং. তং পনেতং ৰেৰণ্ণিযং দুৰিধং হোতি সরীরৰেৰণ্ণিযং পরিক্খারৰেৰণ্ণিযঞ্চ. তত্থ কেসমস্সুওরোপনেন সরীরৰেৰণ্ণিযং ৰেদিতব্বং. পুব্বে পন নানাৰিরাগানি সুখুমৰত্থানি নিৰাসেত্ৰাপি নানগ্গরসভোজনং সুৰণ্ণরজতভাজনেসু ভুঞ্জিত্ৰাপি সিরিগব্ভে ৰরসযনাসনেসু নিপজ্জিত্ৰাপি নিসীদিত্ৰাপি সপ্পিনৰনীতাদীহি ভেসজ্জং কত্ৰাপি পব্বজিতকালতো পট্ঠায ছিন্নসঙ্ঘটিতকসাৰরসপীতানি ৰত্থানি নিৰাসেতব্বানি, অযপত্তে ৰা মত্তিকপত্তে ৰা মিস্সকোদনো ভুঞ্জিতব্বো, রুক্খমূলাদিসেনাসনে মুঞ্জতিণসন্থরণাদীসু নিপজ্জিতব্বং, চম্মখণ্ডতট্টিকাদীসু নিসীদিতব্বং, পূতিমুত্তাদীহি ভেসজ্জং কত্তব্বং হোতি. এৰমেত্থ পরিক্খারৰেৰণ্ণিযং ৰেদিতব্বং. এৰং পচ্চৰেক্খতো কোপো চ মানো চ পহীযতি.

পরপটিবদ্ধা মে জীৰিকাতি ময্হং পরেসু পটিবদ্ধা পরাযত্তা চতুপচ্চযজীৰিকাতি. এৰং পচ্চৰেক্খতো হি আজীৰো পরিসুজ্ঝতি, পিণ্ডপাতো চ অপচিতো হোতি, চতূসু পচ্চযেসু অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগো নাম ন হোতি. অঞ্ঞো মে আকপ্পো করণীযোতি যো গিহীনং উরং অভিনীহরিত্ৰা গীৰং পগ্গহেত্ৰা ললিতেনাকারেন অনিযতপদৰীতিহারেন গমনাকপ্পো হোতি, ততো অঞ্ঞোৰ আকপ্পো মযা করণীযো, সন্তিন্দ্রিযেন সন্তমানসেন যুগমত্তদস্সিনা ৰিসমট্ঠানে উদকসকটেনেৰ মন্দমিতপদৰীতিহারেন হুত্ৰা গন্তব্বন্তি পচ্চৰেক্খিতব্বং. এৰং পচ্চৰেক্খতো হি ইরিযাপথো সারুপ্পো হোতি, তিস্সো সিক্খা পরিপূরেন্তি. কচ্চিনুখোতি সলক্খণে নিপাতসমুদাযো. অত্তাতি চিত্তং. সীলতো ন উপৰদতীতি অপরিসুদ্ধং তে সীলন্তি সীলপচ্চযো ন উপৰদতি. এৰং পচ্চৰেক্খতো হি অজ্ঝত্তং হিরী সমুট্ঠাতি, সা তীসু দ্ৰারেসু সংৰরং সাধেতি, তীসু দ্ৰারেসু সংৰরো চতুপারিসুদ্ধিসীলং হোতি, চতুপারিসুদ্ধিসীলে ঠিতো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং গণ্হাতি. অনুৰিচ্চ ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারীতি পণ্ডিতা সব্রহ্মচারিনো অনুৰিচারেত্ৰা. এৰং পচ্চৰেক্খতো হি বহিদ্ধা ওত্তপ্পং সণ্ঠাতি, তং তীসু দ্ৰারেসু সংৰরং সাধেতীতি অনন্তরনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

নানাভাৰো ৰিনাভাৰোতি জাতিযা নানাভাৰো, মরণেন ৰিনাভাৰো. এৰং পচ্চৰেক্খতো হি তীসু দ্ৰারেসু অসংৰুতাকারো নাম ন হোতি, মরণস্সতি সূপট্ঠিতা হোতি. কম্মস্সকোম্হীতিআদীসু কম্মং ময্হং সকং অত্তনো সন্তকন্তি কম্মস্সকা. কম্মেন দাতব্বং ফলং দাযং, কম্মস্স দাযং কম্মদাযং, তং আদীযামীতি কম্মদাযাদো. কম্মং ময্হং যোনি কারণন্তি কম্মযোনি. কম্মং ময্হং বন্ধু ঞাতকোতি কম্মবন্ধু. কম্মং ময্হং পটিসরণং পতিট্ঠাতি কম্মপটিসরণো. তস্স দাযাদো ভৰিস্সামীতি তস্স কম্মস্স দাযাদো তেন দিন্নফলং পটিগ্গাহকো ভৰিস্সামি. এৰং কম্মস্সকতং পন পচ্চৰেক্খতো পাপকরণং নাম ন হোতি. কথংভূতস্স মে রত্তিন্দিৰা ৰীতিৰত্তন্তীতি কিন্নু খো মে ৰত্তপ্পটিপত্তিং করোন্তস্স, উদাহু অকরোন্তস্স, বুদ্ধৰচনং সজ্ঝাযন্তস্স, উদাহু অসজ্ঝাযন্তস্স, যোনিসোমনসিকারে কম্মং করোন্তস্স, উদাহু অকরোন্তস্সাতি কথংভূতস্স মে রত্তিন্দিৰা ৰীতিৰত্তন্তি, পরিৰত্তন্তীতি অত্থো. এৰং পচ্চৰেক্খতো হি অপ্পমাদো পরিপূরতি.

সুঞ্ঞাগারে অভিরমামীতি ৰিৰিত্তোকাসে সব্বিরিযাপথেসু এককোৰ হুত্ৰা কচ্চি নু খো অভিরমামীতি অত্থো. এৰং পচ্চৰেক্খতো কাযৰিৰেকো পরিপূরতি. উত্তরিমনুস্সধম্মোতি উত্তরিমনুস্সানং উক্কট্ঠমনুস্সভূতানং ঝাযীনঞ্চেৰ অরিযানঞ্চ ঝানাদিধম্মো, দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতমনুস্সধম্মতো ৰা উত্তরিতরো ৰিসিট্ঠতরো ধম্মো মে মম সন্তানে অত্থি নু খো, সন্তি নু খোতি অত্থো. অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসোতি মহগ্গতলোকুত্তরপঞ্ঞা পজাননট্ঠেন ঞাণং, চক্খুনা দিট্ঠমিৰ ধম্মং পচ্চক্খকরণতো দস্সনট্ঠেন দস্সনন্তি ঞাণদস্সনং, অরিযং ৰিসুদ্ধং উত্তমং ঞাণদস্সনন্তি অরিযঞাণদস্সনং, অলং পরিযত্তকং কিলেসৰিদ্ধংসনসমত্থং অরিযঞাণদস্সনমেত্থ, অস্স ৰাতি অলমরিযঞাণদস্সনো, ঝানাদিভেদো উত্তরিমনুস্সধম্মো অলমরিযঞাণদস্সনো চ সো ৰিসেসো চাতি অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসো. অথ ৰা তমেৰ কিলেসৰিদ্ধংসনসমত্থং ৰিসুদ্ধং ঞাণদস্সনমেৰ ৰিসেসোতি অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসো ৰা. অধিগতোতি পটিলদ্ধো মে অত্থি নু খো. সোহন্তি পটিলদ্ধৰিসেসো সো অহং. পচ্ছিমে কালেতি মরণমঞ্চে নিপন্নকালে. পুট্ঠোতি সব্রহ্মচারীহি অধিগতগুণৰিসেসং পুচ্ছিতো. ন মঙ্কু ভৰিস্সামীতি পতিতক্খন্ধো নিত্তেজো ন হেস্সামীতি. এৰং পচ্চৰেক্খন্তস্স হি মোঘকালকিরিযা নাম ন হোতি.

৯-১০. সরীরট্ঠধম্মসুত্তাদিৰণ্ণনা

৪৯-৫০. নৰমে পোনোব্ভৰিকোতি পুনব্ভৰনিব্বত্তকো. ভৰসঙ্খারোতি ভৰসঙ্খরণকম্মং. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং. দসমে সীলবাহুসচ্চৰীরিযসতিপঞ্ঞা লোকিযলোকুত্তরামিস্সিকা কথিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

অক্কোসৰগ্গো পঞ্চমো.

পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

২. দুতিযপণ্ণাসকং

(৬) ১. সচিত্তৰগ্গো

১-৪. সচিত্তসুত্তাদিৰণ্ণনা

৫১-৫৪. দুতিযস্স পঠমে সচিত্তপরিযাযকুসলোতি অত্তনো চিত্তৰারকুসলো. রজন্তি আগন্তুকউপক্কিলেসং. অঙ্গণন্তি তত্থজাতকঅঙ্গকাল়তিলকাদিং. আসৰানং খযাযাতি অরহত্তত্থায. ততিযে পটিভানেনাতি ৰচনসণ্ঠানেন. চতুত্থে অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযাতি সঙ্খারপরিগ্গাহকৰিপস্সনায.

৮. মূলকসুত্তৰণ্ণনা

৫৮. অট্ঠমে অমতোগধাতি এত্থ সউপাদিসেসা নিব্বানধাতু কথিতা, নিব্বানপরিযোসানাতি এত্থ অনুপাদিসেসা. অনুপাদিসেসং পত্তস্স হি সব্বে ধম্মা পরিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তি. সেসপদানি হেট্ঠা ৰুত্তত্থানেৰ.

৯. পব্বজ্জাসুত্তৰণ্ণনা

৫৯. নৰমে তস্মাতি যস্মা এৰং অপরিচিতচিত্তস্স সামঞ্ঞত্থো ন সম্পজ্জতি, তস্মা. যথাপব্বজ্জাপরিচিতঞ্চ নো চিত্তং ভৰিস্সতীতি যথা পব্বজ্জানুরূপেন পরিচিতং. যে হি কেচি পব্বজন্তি নাম, সব্বে তে অরহত্তং পত্থেত্ৰা. তস্মা যং চিত্তং অরহত্তাধিগমত্থায পরিচিতং ৰড্ঢিতং, তং যথাপব্বজ্জাপরিচিতং নামাতি ৰেদিতব্বং. এৰরূপং পন চিত্তং ভৰিস্সতীতি সিক্খিতব্বং. লোকস্স সমঞ্চ ৰিসমঞ্চাতি সত্তলোকস্স সুচরিতদুচ্চরিতানি. লোকস্স ভৰঞ্চ ৰিভৰঞ্চাতি তস্স ৰড্ঢিঞ্চ ৰিনাসঞ্চ, তথা সম্পত্তিঞ্চ ৰিপত্তিঞ্চ. লোকস্স সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চাতি পন সঙ্খারলোকং সন্ধায ৰুত্তং, খন্ধানং নিব্বত্তিঞ্চ ভেদঞ্চাতি অত্থো.

১০. গিরিমানন্দসুত্তৰণ্ণনা