৪. দানৰগ্গো
১. পঠমদানসুত্তৰণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে আসজ্জ দানং দেতীতি পত্ৰা দানং দেতি. আগতং দিস্ৰা তং মুহুত্তংযেৰ নিসীদাপেত্ৰা সক্কারং কত্ৰা দানং দেতি, দস্সামীতি ন কিলমেতি. ভযাতি ‘‘অযং অদাযকো অকারকো’’তি গরহভযা, অপাযভযা ৰা. অদাসি মেতি ময্হং পুব্বে এস ইদং নাম অদাসীতি দেতি. দস্সতি মেতি অনাগতে ইদং নাম দস্সতীতি দেতি. সাহু দানন্তি দানং নাম সাধু সুন্দরং বুদ্ধাদীহি পণ্ডিতেহি পসত্থন্তি দেতি. চিত্তালঙ্কারচিত্তপরিক্খারত্থং দানং দেতীতি সমথৰিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কারত্থঞ্চেৰ পরিক্খারত্থঞ্চ দেতি. দানঞ্হি চিত্তং মুদুং করোতি. যেন লদ্ধো, সো ‘‘লদ্ধং মে’’তি মুদুচিত্তো হোতি. যেন দিন্নং, সোপি ‘‘দিন্নং মযা’’তি মুদুচিত্তো হোতি. ইতি উভিন্নং চিত্তং মুদুং করোতি. তেনেৰ ‘‘অদন্তদমন’’ন্তি ৰুচ্চতি. যথাহ –
‘‘অদন্তদমনং দানং, অদানং দন্তদূসকং;
দানেন পিযৰাচায, উন্নমন্তি নমন্তি চা’’তি.
ইমেসু পন অট্ঠসু দানেসু চিত্তালঙ্কারদানমেৰ উত্তমন্তি.
২. দুতিযদানসুত্তৰণ্ণনা
৩২. দুতিযে সদ্ধাতি যায সদ্ধায দানং দেতি, সা সদ্ধা. হিরিযন্তি যায হিরিযা দানং দেতি, সাৰ অধিপ্পেতা. কুসলঞ্চ দানন্তি অনৰজ্জঞ্চ দানং. দিৰিযন্তি দিৰঙ্গমং.
৩. দানৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা
৩৩. ততিযে দানৰত্থূনীতি দানকারণানি. ছন্দা দানং দেতীতি পেমেন দানং দেতি. দোসাতি দোসেন কুদ্ধো হুত্ৰা যং অত্থি, তং ৰেগেন গণ্হিত্ৰা দেতি. মোহাতি মোহেন মূল়্হো দেতি. ভযাতি গরহভযেন ৰা অপাযভযেন ৰা, তস্স তস্সেৰ ৰা পন ভযেন দেতি. কুলৰংসন্তি কুলপৰেণিং.
৪. খেত্তসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে ন মহপ্ফলং হোতীতি ধঞ্ঞফলেন মহপ্ফলং ন হোতি. ন মহস্সাদন্তি যম্পিস্স ফলং হোতি, তস্স অস্সাদো ন মহা হোতি মন্দস্সাদং ন মধুরং. ন ফাতিসেয্যন্তি সেয্যাপিস্স ন হোতি ৰুড্ঢি, তস্স মহন্তং ৰীহিথম্ভসন্নিৰেসং ন হোতীতি অত্থো. উন্নামনিন্নামীতি থলনিন্নৰসেন ৰিসমতলং. তত্থ থলে উদকং ন সণ্ঠাতি, নিন্নে অতিবহু তিট্ঠতি. পাসাণসক্খরিকন্তি পত্থরিত্ৰা ঠিতপিট্ঠিপাসাণেহি চ খুদ্দকপাসাণেহি চ সক্খরাহি চ সমন্নাগতং. ঊসরন্তি উব্ভিন্নলোণং. ন চ গম্ভীরসিতন্তি থদ্ধভূমিতায গম্ভীরানুগতং, নঙ্গলমগ্গং কত্ৰা কসিতুং ন সক্কা হোতি, উত্তাননঙ্গলমগ্গমেৰ হোতি. ন আযসম্পন্নন্তি ন উদকাগমনসম্পন্নং. ন অপাযসম্পন্নন্তি পচ্ছাভাগে উদকনিগ্গমনমগ্গসম্পন্নং ন হোতি. ন মাতিকাসম্পন্নন্তি ন খুদ্দকমহন্তীহি উদকমাতিকাহি সম্পন্নং হোতি. ন মরিযাদসম্পন্নন্তি ন কেদারমরিযাদাহি সম্পন্নং. ন মহপ্ফলন্তিআদীনি সব্বানি ৰিপাকফলৰসেনেৰ ৰেদিতব্বানি.
সম্পন্নেতি পরিপুণ্ণে সম্পত্তিযুত্তে. পৰুত্তা বীজসম্পদাতি সম্পন্নং বীজং রোপিতং. দেৰে সম্পাদযন্তম্হীতি দেৰে সম্মা ৰস্সন্তে. অনীতিসম্পদা হোতীতি কীটকিমিআদিপাণকঈতিযা অভাৰো একা সম্পদা হোতি. ৰিরূল়্হীতি ৰড্ঢি দুতিযা সম্পদা হোতি. ৰেপুল্লন্তি ৰিপুলভাৰো ততিযা সম্পদা হোতি. ফলন্তি পরিপুণ্ণফলং চতুত্থী সম্পদা হোতি. সম্পন্নসীলেসূতি পরিপুণ্ণসীলেসু. ভোজনসম্পদাতি সম্পন্নং ৰিৰিধভোজনং. সম্পদানন্তি তিৰিধং কুসলসম্পদং. উপনেতীতি সা ভোজনসম্পদা উপনযতি. কস্মা? সম্পন্নঞ্হিস্স তং কতং, যস্মাস্স তং কতকম্মং সম্পন্নং পরিপুণ্ণন্তি অত্থো. সম্পন্নত্থূধাতি সম্পন্নো অত্থু ইধ. ৰিজ্জাচরণসম্পন্নোতি তীহি ৰিজ্জাহি চ পঞ্চদসহি চরণধম্মেহি চ সমন্নাগতো. লদ্ধাতি এৰরূপো পুগ্গলো চিত্তস্স সম্পদং অৰেকল্লপরিপুণ্ণভাৰং লভিত্ৰা. করোতি কম্মসম্পদন্তি পরিপুণ্ণকম্মং করোতি. লভতি চত্থসম্পদন্তি অত্থঞ্চ পরিপুণ্ণং লভতি. দিট্ঠিসম্পদন্তি ৰিপস্সনাদিট্ঠিং. মগ্গসম্পদন্তি সোতাপত্তিমগ্গং. যাতি সম্পন্নমানসোতি পরিপুণ্ণচিত্তো হুত্ৰা অরহত্তং যাতি. সা হোতি সব্বসম্পদাতি সা সব্বদুক্খেহি ৰিমুত্তি সব্বসম্পদা নাম হোতীতি.
৫. দানূপপত্তিসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে দানূপপত্তিযোতি দানপচ্চযা উপপত্তিযো. দহতীতি ঠপেতি. অধিট্ঠাতীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ভাৰেতীতি ৰড্ঢেতি. হীনে ৰিমুত্তন্তি হীনেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ৰিমুত্তং. উত্তরি অভাৰিতন্তি ততো উত্তরিমগ্গফলত্থায অভাৰিতং. তত্রূপপত্তিযা সংৰত্ততীতি যং ঠানং পত্থেত্ৰা কুসলং কতং, তত্থ নিব্বত্তনত্থায সংৰত্ততি. ৰীতরাগস্সাতি মগ্গেন ৰা সমুচ্ছিন্নরাগস্স সমাপত্তিযা ৰা ৰিক্খম্ভিতরাগস্স. দানমত্তেনেৰ হি ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিতুং ন সক্কা, দানং পন সমাধিৰিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কারপরিৰারং হোতি. ততো দানেন মুদুচিত্তো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্ততি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰীতরাগস্স নো সরাগস্সা’’তি.
৬. পুঞ্ঞকিরিযৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে পুঞ্ঞকিরিযানি চ তানি তেসং তেসং আনিসংসানং ৰত্থূনি চাতি পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি. দানাদীনঞ্হি লক্খণে চিত্তং ঠপেত্ৰা ‘‘এৰরূপং নাম অম্হেহি দানং দাতব্বং, সীলং রক্খিতব্বং, ভাৰনা ভাৰেতব্বা’’তি সত্তা পুঞ্ঞানি করোন্তি. দানমেৰ দানমযং, দানচেতনাসু ৰা পুরিমচেতনাতো নিপ্ফন্না সন্নিট্ঠাপকচেতনা দানমযং সীলাদীহি সীলমযাদীনি ৰিয. সেসদ্ৰযেসুপি এসেৰ নযো. পরিত্তং কতং হোতীতি থোকং মন্দং কতং হোতি. নাভিসম্ভোতীতি ন নিপ্ফজ্জতি. অকতং হোতীতি ভাৰনাযযোগোযেৰ অনারদ্ধো হোতীতি অত্থো. মনুস্সদোভগ্যন্তি মনুস্সেসু সম্পত্তিরহিতং পঞ্চৰিধং নীচকুলং. উপপজ্জতীতি পটিসন্ধিৰসেন উপগচ্ছতি, তত্থ নিব্বত্ততীতি অত্থো. মত্তসো কতন্তি পমাণেন কতং, থোকং ন বহু. মনুস্সসোভগ্যন্তি মনুস্সেসু সুভগভাৰং তিৰিধকুলসম্পত্তিং. অধিমত্তন্তি অধিকপ্পমাণং বলৰং ৰা. অধিগণ্হন্তীতি অভিভৰিত্ৰা গণ্হন্তি, ৰিসিট্ঠতরা জেট্ঠকা হোন্তীতি অত্থো.
৭. সপ্পুরিসদানসুত্তৰণ্ণনা
৩৭. সত্তমে সুচিন্তি পরিসুদ্ধং ৰণ্ণসম্পন্নং দেতি. পণীতন্তি রসূপপন্নং. কালেনাতি যুত্তপত্তকালেন. কপ্পিযন্তি যং কপ্পিযং, তং দেতি. ৰিচেয্য দেতীতি ‘‘ইমস্স দিন্নং মহপ্ফলং ভৰিস্সতি, ইমস্স ন মহপ্ফল’’ন্তি এৰং পটিগ্গাহকপরিযেসনৰসেন দানং ৰা পণিধাযৰসেন দানং ৰা ৰিচিনিত্ৰা দেতি.
৮. সপ্পুরিসসুত্তৰণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে অত্থাযাতি অত্থত্থায. হিতায সুখাযাতি হিতত্থায সুখত্থায. পুব্বপেতানন্তি পরলোকগতানং ঞাতীনং. ইমস্মিং সুত্তে অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৰত্তিরাজানো বোধিসত্তা পচ্চেকবুদ্ধা লব্ভন্তি, বুদ্ধকালে বুদ্ধা চেৰ বুদ্ধসাৰকা চ. যথাৰুত্তানঞ্হি এতেসং অত্থায হিতায সুখায সংৰত্তন্তি. বহুন্নং ৰত অত্থায, সপ্পঞ্ঞো ঘরমাৰসন্তি সপ্পঞ্ঞো ঘরে ৰসন্তো বহূনং ৰত অত্থায হোতি. পুব্বেতি পঠমেৰ. পুব্বেকতমনুস্সরন্তি মাতাপিতূনং পুব্বকারগুণে অনুস্সরন্তো. সহধম্মেনাতি সকারণেন পচ্চযপূজনেন পূজেতি. অপচে ব্রহ্মচারযোতি ব্রহ্মচারিনো অপচযতি, নীচৰুত্তিতং নেসং আপজ্জতি. পেসলোতি পিযসীলো.
৯. অভিসন্দসুত্তৰণ্ণনা
৩৯. নৰমে দানানীতি চেতনাদানানি. অগ্গঞ্ঞানীতিআদীনং অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ.
১০. দুচ্চরিতৰিপাকসুত্তৰণ্ণনা
৪০. দসমে পাণাতিপাতোতি পাণাতিপাতচেতনা. সব্বলহুসোতি সব্বলহুকো. অপ্পাযুকসংৰত্তনিকোতি তেন পরিত্তকেন কম্মৰিপাকেন অপ্পাযুকো হোতি, দিন্নমত্তায ৰা পটিসন্ধিযা ৰিলীযতি মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তমত্তে ৰা. এৰরূপো হি ন অঞ্ঞস্স কস্সচি নিস্সন্দো, পাণাতিপাতস্সেৰ গতমগ্গো এসোতি. ভোগব্যসনসংৰত্তনিকোতি যথা কাকণিকামত্তম্পি হত্থে ন তিট্ঠতি, এৰং ভোগব্যসনং সংৰত্তেতি. সপত্তৰেরসংৰত্তনিকো হোতীতি সহ সপত্তেহি ৰেরং সংৰত্তেতি. তস্স হি সপত্তা চ বহুকা হোন্তি. যো চ নং পস্সতি, তস্মিং ৰেরমেৰ উপ্পাদেতি ন নিব্বাযতি. এৰরূপো হি পরস্স রক্খিতগোপিতভণ্ডে অপরাধস্স নিস্সন্দো.
অভূতব্ভক্খানসংৰত্তনিকো হোতীতি অভূতেন অব্ভক্খানং সংৰত্তেতি, যেন কেনচি কতং তস্সেৰ উপরি পততি. মিত্তেহি ভেদনসংৰত্তনিকোতি মিত্তেহি ভেদং সংৰত্তেতি. যং যং মিত্তং করোতি, সো সো ভিজ্জতিযেৰ. অমনাপসদ্দসংৰত্তনিকোতি অমনাপসদ্দং সংৰত্তেতি. যা সা ৰাচা কণ্টকা কক্কসা কটুকা অভিসজ্জনী মম্মচ্ছেদিকা, গতগতট্ঠানে তমেৰ সুণাতি, মনাপসদ্দসৰনং নাম ন লভতি. এৰরূপো ফরুসৰাচায গতমগ্গো নাম. অনাদেয্যৰাচাসংৰত্তনিকোতি অগ্গহেতব্বৰচনতং সংৰত্তেতি, ‘‘ত্ৰং কস্মা কথেসি, কো হি তৰ ৰচনং গহেস্সতী’’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. অযং সম্ফপ্পলাপস্স গতমগ্গো. উম্মত্তকসংৰত্তনিকো হোতীতি উম্মত্তকভাৰং সংৰত্তেতি. তেন হি মনুস্সো উম্মত্তো ৰা খিত্তচিত্তো ৰা এল়মূগো ৰা হোতি. অযং সুরাপানস্স নিস্সন্দো. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতন্তি.
দানৰগ্গো চতুত্থো.