১. ৰেরঞ্জসুত্তৰণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে অভিৰাদেতীতি এৰমাদীনি ন সমণো গোতমোতি এত্থ ৰুত্তনকারেন যোজেত্ৰা এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো ‘‘ন ৰন্দতি নাসনা ৰুট্ঠাতি, নাপি ‘ইধ ভোন্তো নিসীদন্তূ’তি এৰং আসনেন ৰা নিমন্তেতী’’তি. এত্থ হি ৰা-সদ্দো ৰিভাৰনে নাম অত্থে ‘‘রূপং নিচ্চং ৰা অনিচ্চং ৰা’’তিআদীসু ৰিয. এৰং ৰত্ৰা অথ অত্তনো অভিৰাদনাদীনি অকরোন্তং ভগৰন্তং দিস্ৰা আহ – তযিদং, ভো গোতম, তথেৰাতি. যং তং মযা সুতং, তং তথেৰ, তং সৰনঞ্চ মে দস্সনঞ্চ সংসন্দতি সমেতি, অত্থতো একীভাৰং গচ্ছতি. ন হি ভৰং গোতমো…পে… আসনেন ৰা নিমন্তেতীতি. এৰং অত্তনা সুতং দিট্ঠেন নিগমেত্ৰা নিন্দন্তো আহ – তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৰাতি তং অভিৰাদনাদীনং অকরণং অযুত্তমেৰাতি.
অথস্স ভগৰা অত্তুক্কংসনপরৰম্ভনদোসং অনুপগম্ম করুণাসীতলেন হদযেন তং অঞ্ঞাণং ৰিধমিত্ৰা যুত্তভাৰং দস্সেতুকামো নাহং তং ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – অহং, ব্রাহ্মণ, অপ্পটিহতেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণচক্খুনা ওলোকেন্তোপি তং পুগ্গলং এতস্মিং সদেৰকাদিভেদে লোকে ন পস্সামি, যমহং অভিৰাদেয্যং ৰা পচ্চুট্ঠেয্যং ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেয্যং. অনচ্ছরিযং ৰা এতং, স্ৰাহং অজ্জ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো এৰরূপং নিপচ্চাকারারহং পুগ্গলং ন পস্সামি. অপিচ খো যদাপাহং সম্পতিজাতোৰ উত্তরেন মুখো সত্তপদৰীতিহারেন গন্ত্ৰা সকলং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেসিং, তদাপি এতস্মিং সদেৰকাদিভেদে লোকে তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যমহং এৰরূপং নিপচ্চকারং করেয্যং. অথ খো মং সোল়সকপ্পসহস্সাযুকো খীণাসৰমহাব্রহ্মাপি অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা ‘‘ত্ৰং লোকে মহাপুরিসো, ত্ৰং সদেৰকস্স লোকস্স অগ্গো চ জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ, নত্থি তযা উত্তরিতরো’’তি সঞ্জাতসোমনস্সো পতিমানেসি. তদাপি চাহং অত্তনা উত্তরিতরং অপস্সন্তো আসভিং ৰাচং নিচ্ছারেসিং – ‘‘অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্সা’’তি. এৰং সম্পতিজাতস্সাপি ময্হং অভিৰাদনাদিরহো পুগ্গলো নত্থি, স্ৰাহং ইদানি সব্বঞ্ঞুতং পত্তো কং অভিৰাদেয্যং. তস্মা ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, মা তথাগতা এৰরূপং পরমনিপচ্চকারং পত্থযি. যঞ্হি, ব্রাহ্মণ, তথাগতো অভিৰাদেয্য ৰা…পে… আসনেন ৰা নিমন্তেয্য, মুদ্ধাপি তস্স পুগ্গলস্স রত্তিপরিযোসানে পরিপাকসিথিলবন্ধনং ৰণ্টা মুত্ততালফলং ৰিয গীৰতো ছিজ্জিত্ৰা সহসাৰ ভূমিযং নিপতেয্য.
এৰং ৰুত্তেপি ব্রাহ্মণো দুপ্পঞ্ঞতায তথাগতস্স লোকজেট্ঠভাৰং অসল্লক্খেন্তো কেৰলং তং ৰচনং অসহমানো আহ – অরসরূপো ভৰং গোতমোতি. অযং কিরস্স অধিপ্পাযো – যং লোকে অভিৰাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং ‘‘সামগ্গিরসো’’তি ৰুচ্চতি, তং ভোতো গোতমস্স নত্থি. তস্মা অরসরূপো ভৰং গোতমো, অরসজাতিকো অরসসভাৰোতি. অথস্স ভগৰা চিত্তমুদুভাৰজননত্থং উজুৰিপচ্চনীকভাৰং পরিহরন্তো অঞ্ঞথা তস্স ৰচনস্স অত্থং অত্তনি সন্দস্সেন্তো অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযোতিআদিমাহ.
তত্থ অত্থি খ্ৰেসাতি অত্থি খো এস. পরিযাযোতি কারণং. ইদং ৰুত্তং হোতি – অত্থি খো, ব্রাহ্মণ, এতং কারণং, যেন কারণেন মং ‘‘অরসরূপো ভৰং গোতমো’’তি ৰদমানো পুগ্গলো সম্মা ৰদেয্য, অৰিতথৰাদীতি সঙ্খং গচ্ছেয্য. কতমো পন সোতি? যে তে, ব্রাহ্মণ, রূপরসা…পে… ফোট্ঠব্বরসা, তে তথাগতস্স পহীনাতি. কিং ৰুত্তং হোতি? যে তে জাতিৰসেন ৰা উপপত্তিৰসেন ৰা সেট্ঠসম্মতানম্পি পুথুজ্জনানং রূপারম্মণাদীনি অস্সাদেন্তানং অভিনন্দন্তানং রজ্জন্তানং উপ্পজ্জন্তি কামসুখস্সাদসঙ্খাতা রূপরসা, সদ্দরসা, গন্ধরসা, রসরসা, ফোট্ঠব্বরসা, যে ইমং লোকং গীৰায বন্ধিত্ৰা ৰিয আৰিঞ্ছন্তি, ৰত্থারম্মণাদিসামগ্গিযঞ্চ উপ্পন্নত্তা সামগ্গিরসাতি ৰুচ্চন্তি. তে সব্বেপি তথাগতস্স পহীনা. ‘‘ময্হং পহীনা’’তি ৰত্তব্বেপি মমাকারেন অত্তানং অনুক্খিপন্তো ধম্মং দেসেতি, দেসনাৰিলাসো ৰা এস তথাগতস্স.
তত্থ পহীনাতি চিত্তসন্তানতো ৰিগতা, পজহিতা ৰা. এতস্মিং পনত্থে করণে সামিৰচনং দট্ঠব্বং. অরিযমগ্গসত্থেন উচ্ছিন্নং তণ্হাৰিজ্জামযং মূলং এতেসন্তি উচ্ছিন্নমূলা. তালৰত্থু ৰিয নেসং ৰত্থু কতন্তি তালাৰত্থুকতা. যথা হি তালরুক্খং সমূলং উদ্ধরিত্ৰা তস্স ৰত্থুমত্তে তস্মিং পদেসে কতে ন পুন তস্স তালস্স উপ্পত্তি পঞ্ঞাযতি, এৰং অরিযমগ্গসত্থেন সমূলে রূপাদিরসে উদ্ধরিত্ৰা তেসং পুব্বে উপ্পন্নপুব্বভাৰেন ৰত্থুমত্তে চিত্তসন্তানে কতে সব্বেপি তে তালাৰত্থুকতাতি ৰুচ্চন্তি. অৰিরুল়্হিধম্মত্তা ৰা মত্থকচ্ছিন্নতালো ৰিয কতাতি তালাৰত্থুকতা. যস্মা পন এৰং তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা হোন্তি, যথা নেসং পচ্ছাভাৰো ন হোতি, তথা কতা হোন্তি. তস্মা আহ – অনভাৰংকতাতি. আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি অনাগতে অনুপ্পজ্জনকসভাৰা.
নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসীতি যঞ্চ খো ত্ৰং সন্ধায ৰদেসি, সো পরিযাযো ন হোতি. ননু চ এৰং ৰুত্তে যো ব্রাহ্মণেন ৰুত্তো সামগ্গিরসো, তস্স অত্তনি ৰিজ্জমানতা অনুঞ্ঞাতা হোতীতি? ন হোতি. যো হি নং সামগ্গিরসং কাতুং ভব্বো হুত্ৰা ন করোতি, সো তদভাৰেন অরসরূপোতি ৰত্তব্বতং অরহতি. ভগৰা পন অভব্বোৰ এতং কাতুং, তেনস্স কারণে অভব্বতং পকাসেন্তো আহ – ‘‘নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি. যং পরিযাযং সন্ধায ত্ৰং মং ‘‘অরসরূপো’’তি ৰদেসি, সো অম্হেসু নেৰ ৰত্তব্বোতি.
এৰং ব্রাহ্মণো অত্তনা অধিপ্পেতং অরসরূপতং আরোপেতুং অসক্কোন্তো অথাপরং নিব্ভোগো ভৰন্তিআদিমাহ. সব্বপরিযাযেসু চেত্থ ৰুত্তনযেনেৰ যোজনাক্কমং ৰিদিত্ৰা সন্ধাযভাসিতমত্থং এৰং ৰেদিতব্বং – ব্রাহ্মণো তদেৰ ৰযোৰুদ্ধানং অভিৰাদনাদিকম্মং লোকে ‘‘সামগ্গিপরিভোগো’’তি মঞ্ঞমানো তদভাৰেন চ ভগৰন্তং ‘‘নিব্ভোগো’’তিআদিমাহ. ভগৰা চ য্ৰাযং রূপাদীসু সত্তানং ছন্দরাগপরিভোগো, তদভাৰং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি.
পুন ব্রাহ্মণো যং লোকে ৰযোৰুদ্ধানং অভিৰাদনাদিকুলসমুদাচারকম্মং লোকিযা করোন্তি, তস্স অকিরিযং সম্পস্সমানো ভগৰন্তং অকিরিযৰাদোতি আহ. ভগৰা পন যস্মা কাযদুচ্চরিতাদীনং অকিরিযং ৰদতি, তস্মা তং অকিরিযৰাদিতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি. তত্থ ঠপেত্ৰা কাযদুচ্চরিতাদীনি অৰসেসা অকুসলা ধম্মা অনেকৰিহিতা পাপকা অকুসলা ধম্মাতি ৰেদিতব্বা.
পুন ব্রাহ্মণো তদেৰ অভিৰাদনাদিকম্মং ভগৰতি অপস্সন্তো ‘‘ইমং আগম্ম অযং লোকতন্তি লোকপৰেণী উচ্ছিজ্জতী’’তি মঞ্ঞমানো ভগৰন্তং উচ্ছেদৰাদোতি আহ. ভগৰা পন যস্মা পঞ্চকামগুণিকরাগস্স চেৰ অকুসলচিত্তদ্ৰযসম্পযুত্তস্স চ দোসস্স অনাগামিমগ্গেন উচ্ছেদং ৰদতি, সব্বাকুসলসম্ভৰস্স পন মোহস্স অরহত্তমগ্গেন উচ্ছেদং ৰদতি, ঠপেত্ৰা তে তযো অৰসেসানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং যথানুরূপং চতূহি মগ্গেহি উচ্ছেদং ৰদতি, তস্মা তং উচ্ছেদৰাদং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি.
পুন ব্রাহ্মণো ‘‘জিগুচ্ছতি মঞ্ঞে সমণো গোতমো ইদং ৰযোৰুদ্ধানং অভিৰাদনাদিকুলসমুদাচারকম্মং, তেন তং ন করোতী’’তি মঞ্ঞমানো ভগৰন্তং জেগুচ্ছীতি আহ. ভগৰা পন যস্মা জিগুচ্ছতি কাযদুচ্চরিতাদীহি, যানি কাযৰচীমনোদুচ্চরিতানি চেৰ যাৰ চ অকুসলানং লামকধম্মানং সমাপত্তি সমাপজ্জনা সমঙ্গিভাৰো, তং সব্বম্পি গূথং ৰিয মণ্ডনকজাতিকো পুরিসো জিগুচ্ছতি হিরীযতি, তস্মা তং জেগুচ্ছিতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি. তত্থ কাযদুচ্চরিতেনাতিআদি করণৰচনং উপযোগত্থে দট্ঠব্বং.
পুন ব্রাহ্মণো তদেৰ অভিৰাদনাদিকম্মং ভগৰতি অপস্সন্তো ‘‘অযং ইদং লোকজেট্ঠককম্মং ৰিনেতি ৰিনাসেতি, অথ ৰা যস্মা এতং সামীচিকম্মং ন করোতি, তস্মা অযং ৰিনেতব্বো নিগ্গণ্হিতব্বো’’তি মঞ্ঞমানো ভগৰন্তং ৰেনযিকোতি আহ. তত্রাযং পদত্থো – ৰিনযতীতি ৰিনযো, ৰিনাসেতীতি ৰুত্তং হোতি. ৰিনযো এৰ ৰেনযিকো. ৰিনযং ৰা অরহতীতি ৰেনযিকো, নিগ্গহং অরহতীতি ৰুত্তং হোতি. ভগৰা পন যস্মা রাগাদীনং ৰিনযায ৰূপসমায ধম্মং দেসেতি, তস্মা ৰেনযিকো হোতি. অযমেৰ চেত্থ পদত্থো – ৰিনযায ধম্মং দেসেতীতি ৰেনযিকো. ৰিচিত্রা হি তদ্ধিতৰুত্তি. স্ৰাযং তং ৰেনযিকভাৰং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি.
পুন ব্রাহ্মণো যস্মা অভিৰাদনাদীনি সামীচিকম্মানি করোন্তা ৰযোৰুদ্ধে তোসেন্তি হাসেন্তি, অকরোন্তা পন তাপেন্তি ৰিহেসেন্তি দোমনস্সং নেসং উপ্পাদেন্তি, ভগৰা চ তানি ন করোতি, তস্মা ‘‘অযং ৰযোৰুদ্ধে তপতী’’তি মঞ্ঞমানো সপ্পুরিসাচারৰিরহিতত্তা ৰা ‘‘কপণপুরিসো অয’’ন্তি মঞ্ঞমানো ভগৰন্তং তপস্সীতি আহ. তত্রাযং পদত্থো – তপতীতি তপো, রোসেতি ৰিহেসেতীতি অত্থো. সামীচিকম্মাকরণস্সেতং অধিৰচনং. তপো অস্স অত্থীতি তপস্সী. দুতিযে অত্থৰিকপ্পে ব্যঞ্জনানি অৰিচারেত্ৰা লোকে কপণপুরিসো তপস্সীতি ৰুচ্চতি. ভগৰা পন যে অকুসলা ধম্মা লোকং তপনতো তপনীযানি ৰুচ্চন্তি, তেসং পহীনত্তা যস্মা তপস্সীতি সঙ্খং গতো. তস্মা তং তপস্সিতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি. তত্রাযং ৰচনত্থো – তপন্তীতি তপা, অকুসলধম্মানমেতং অধিৰচনং. তে তপে অস্সি নিরস্সি পহাসি ৰিদ্ধংসীতি তপস্সী.
পুন ব্রাহ্মণো তং অভিৰাদনাদিকম্মং দেৰলোকগব্ভসম্পত্তিযা দেৰলোকপটিসন্ধিপটিলাভায সংৰত্ততীতি মঞ্ঞমানো ভগৰতি চস্স অভাৰং দিস্ৰা ভগৰন্তং অপগব্ভোতি আহ. কোধৰসেন ৰা ভগৰতো মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিগ্গহণে দোসং দস্সেন্তোপি এৰমাহ. তত্রাযং ৰচনত্থো – গব্ভতো অপগতোতি অপগব্ভো, অভব্বো দেৰলোকূপপত্তিং পাপুণিতুন্তি অধিপ্পাযো. হীনো ৰা গব্ভো অস্সাতি অপগব্ভো. দেৰলোকগব্ভপরিবাহিরত্তা আযতিং হীনগব্ভপটিলাভভাগীতি. হীনো ৰাস্স মাতুকুচ্ছিস্মিং গব্ভৰাসো অহোসীতি অধিপ্পাযো. ভগৰতো পন যস্মা আযতিং গব্ভসেয্যা অপগতা, তস্মা সো তং অপগব্ভতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপরং পরিযাযমনুজানি. তত্র চ যস্স খো, ব্রাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি পহীনাতি এতেসং পদানং এৰমত্থো দট্ঠব্বো – ‘‘ব্রাহ্মণ, যস্স পুগ্গলস্স অনাগতে গব্ভসেয্যা পুনব্ভৰে চ অভিনিব্বত্তি অনুত্তরেন মগ্গেন ৰিহতকারণত্তা পহীনা. গব্ভসেয্যাগহণেন চেত্থ জলাবুজযোনি গহিতা, পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তিগ্গহণেন ইতরা তিস্সো’’পি.
অপিচ গব্ভস্স সেয্যা গব্ভসেয্যা. পুনব্ভৰো এৰ অভিনিব্বত্তি পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যথা চ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীতি ৰুত্তেপি ন ৰিঞ্ঞাণতো অঞ্ঞা ঠিতি অত্থি, এৰমিধাপি ন গব্ভতো অঞ্ঞা সেয্যা ৰেদিতব্বা. অভিনিব্বত্তি চ নাম যস্মা পুনব্ভৰভূতাপি অপুনব্ভৰভূতাপি অত্থি, ইধ চ পুনব্ভৰভূতা অধিপ্পেতা, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘পুনব্ভৰো এৰ অভিনিব্বত্তি পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তী’’তি.
এৰং আগতকালতো পট্ঠায অরসরূপতাদীহি অট্ঠহি অক্কোসৰত্থূহি অক্কোসন্তম্পি ব্রাহ্মণং ভগৰা ধম্মিস্সরো ধম্মরাজা ধম্মসামী তথাগতো অনুকম্পায সীতলেনেৰ চক্খুনা ব্রাহ্মণং ওলেকেন্তো যং ধম্মধাতুং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা দেসনাৰিলাসপ্পত্তা নাম হোতি, তস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা ৰিগতৰলাহকে নভে পুণ্ণচন্দো ৰিয চ সরদকালে সূরিযো ৰিয চ ব্রাহ্মণস্স হদযন্ধকারং ৰিধমেন্তো তানিযেৰ অক্কোসৰত্থূনি তেন তেন পরিযাযেন অঞ্ঞথা দস্সেত্ৰা পুনপি অত্তনো করুণাৰিপ্ফারং অট্ঠহি লোকধম্মেহি অকম্পিযভাৰেন পটিলদ্ধতাদিগুণলক্খণং পথৰিসমচিত্ততং অকুপ্পধম্মতঞ্চ পকাসেন্তো ‘‘অযং ব্রাহ্মণো কেৰলং পলিতসিরখণ্ডদন্তৰলিত্তচতাদীহি অত্তনো ৰুদ্ধভাৰং সল্লক্খেতি, নো চ খো জানাতি অত্তানং জাতিযা অনুগতং জরায অনুসটং ব্যাধিনো অধিভূতং মরণেন অব্ভাহতং অজ্জ মরিত্ৰা পুন স্ৰেৰ উত্তানসেয্যদারকভাৰগমনীযং. মহন্তেন খো পন উস্সাহেন মম সন্তিকং আগতো, তদস্স আগমনং সাত্থকং হোতূ’’তি চিন্তেত্ৰা ইমস্মিং লোকে অত্তনো অপ্পটিসমং পুরেজাতভাৰং দস্সেন্তো সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণাতিআদিনা নযেন ব্রাহ্মণস্স ধম্মদেসনং ৰড্ঢেসি.
তত্থ সেয্যথাপীতিআদীনং হেট্ঠা ৰুতনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. অযং পন ৰিসেসো – হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ হি তে কুক্কুটপোতকা পক্খে ৰিধুনন্তা তংখণানুরূপং ৰিরৰন্তা নিক্খমন্তি. এৰং নিক্খমন্তানঞ্চ তেসং যো পঠমতরং নিক্খমতি, সো জেট্ঠোতি ৰুচ্চতি. তস্মা ভগৰা তায উপমায অত্তনো জেট্ঠভাৰং সাধেতুকামো ব্রাহ্মণং পুচ্ছতি – যো নু খো তেসং কুক্কুটচ্ছাপোতকানং…পে… কিন্তি স্ৰাস্স ৰচনীযোতি. তত্থ কুক্কুটচ্ছাপকানন্তি কুক্কুটপোতকানং. কিন্তি স্ৰাস্স ৰচনীযোতি সো কিন্তি ৰচনীযো অস্স, কিং ৰত্তব্বো ভৰেয্য জেট্ঠো ৰা কনিট্ঠো ৰাতি.
‘‘জেট্ঠো’’তিস্স, ভো গোতম, ৰচনীযোতি, ভো গোতম, সো জেট্ঠো ইতি অস্স ৰচনীযো. কস্মাতি চে? সো হি নেসং জেট্ঠোতি, যস্মা সো নেসং ৰুদ্ধতরোতি অত্থো. অথস্স ভগৰা ওপম্মং সম্পটিপাদেন্তো এৰমেৰ খোতি আহ, যথা সো কুক্কুটপোতকো, এৰং অহম্পি. অৰিজ্জাগতায পজাযাতি অৰিজ্জা ৰুচ্চতি অঞ্ঞাণং, তত্থ গতায. পজাযাতি সত্তধিৰচনমেতং, অৰিজ্জাকোসস্স অন্তো পৰিট্ঠেসু সত্তেসূপি ৰুত্তং হোতি. অণ্ডভূতাযাতি অণ্ডে ভূতায পজাতায সঞ্জাতায. যথা হি অণ্ডে নিব্বত্তা একচ্চে সত্তা অণ্ডভূতাতি ৰুচ্চন্তি, এৰমযং সব্বাপি পজা অৰিজ্জণ্ডকোসে নিব্বত্তত্তা অণ্ডভূতাতি ৰুচ্চতি. পরিযোনদ্ধাযাতি তেন অৰিজ্জণ্ডকোসেন সমন্ততো ওনদ্ধায বদ্ধায ৰেঠিতায. অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰাতি তং অৰিজ্জামযং অণ্ডকোসং ভিন্দিত্ৰা. একোৰ লোকেতি সকলেপি লোকসন্নিৰাসে অহমেৰ একো অদুতিযো. অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি উত্তররহিতং সব্বসেট্ঠং সম্মা সামঞ্চ বোধিং, অথ ৰা পসত্থং সুন্দরঞ্চ বোধিং. অরহত্তমগ্গঞাণস্সেতং নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সাপি নামমেৰ. উভযম্পি ৰট্টতি. অঞ্ঞেসং অরহত্তমগ্গো অনুত্তরা বোধি হোতি, ন হোতীতি? ন হোতি. কস্মা? অসব্বগুণদাযকত্তা. তেসঞ্হি কস্সচি অরহত্তমগ্গো অরহত্তফলমেৰ দেতি, কস্সচি তিস্সো ৰিজ্জা, কস্সচি ছ অভিঞ্ঞা, কস্সচি চতস্সো পটিসম্ভিদা, কস্সচি সাৰকপারমিঞাণং. পচ্চেকবুদ্ধানম্পি পচ্চেকবোধিঞাণমেৰ দেতি, বুদ্ধানং পন সব্বগুণসম্পত্তিং দেতি অভিসেকো ৰিয রঞ্ঞো সব্বলোকিস্সরভাৰং. তস্মা অঞ্ঞস্স কস্সচিপি অনুত্তরা বোধি ন হোতীতি. অভিসম্বুদ্ধোতি অব্ভঞ্ঞাসিং পটিৰিজ্ঝিং, পত্তোম্হি অধিগতোম্হীতি ৰুত্তং হোতি.
ইদানি যদেতং ভগৰতা ‘‘এৰমেৰ খো’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তং ওপম্মসম্পটিপাদনং, তং এৰং অত্থেন সংসন্দিত্ৰা ৰেদিতব্বং – যথা হি তস্সা কুক্কুটিযা অত্তনো অণ্ডেসু অধিসযনাদিতিৰিধকিরিযাকরণং, এৰং বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স বোধিসত্তভূতস্স ভগৰতো অত্তনো সন্তানে অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তাতি তিৰিধানুপস্সনাকরণং. কুক্কুটিযা তিৰিধকিরিযাসম্পাদনেন অণ্ডানং অপূতিভাৰো ৰিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৰতো তিৰিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৰিপস্সনাঞাণস্স অপরিহানি. কুক্কুটিযা তিৰিধকিরিযাকরণেন অণ্ডানং অল্লসিনেহপরিযাদানং ৰিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৰতো তিৰিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ভৰত্তযানুগতনিকন্তিসিনেহপরিযাদানং. কুক্কুটিযা তিৰিধকিরিযাকরণেন অণ্ডকপালানং তনুভাৰো ৰিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৰতো তিৰিধানুপস্সনাসম্পাদনেন অৰিজ্জণ্ডকোসস্স তনুভাৰো, কুক্কুটিযা তিৰিধকিরিযাকরণেন কুক্কুটপোতকস্স পাদনখতুণ্ডকানং থদ্ধখরভাৰো ৰিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৰতো তিৰিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৰিপস্সনাঞাণস্স তিক্খখরৰিপ্পসন্নসূরভাৰো. কুক্কুটিযা তিৰিধকিরিযাকরণেন কুক্কুটপোতকস্স পরিণামকালো ৰিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৰতো তিৰিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৰিপস্সনাঞাণস্স পরিণামকালো ৰড্ঢিকালো গব্ভগ্গহণকালো. কুক্কুটিযা তিৰিধকিরিযাকরণেন কুক্কুটপোতকস্স পাদনখসিখায ৰা মুখতুণ্ডকেন ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা পক্খে পপ্ফোটেত্ৰা সোত্থিনা অভিনিব্ভিদাকালো ৰিয ভগৰতো তিৰিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৰিপস্সনাঞাণগব্ভং গণ্হাপেত্ৰা অনুপুব্বাধিগতেন অরহত্তমগ্গেন অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা অভিঞ্ঞাপক্খে পপ্ফোটেত্ৰা সোত্থিনা সকলবুদ্ধগুণসচ্ছিকতকালো ৰেদিতব্বো.
অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, জেট্ঠো সেট্ঠো লোকস্সাতি, ব্রাহ্মণ, যথা তেসং কুক্কুটপোতকানং পঠমতরং অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা অভিনিব্বত্তো কুক্কুটপোতকো জেট্ঠো হোতি, এৰং অৰিজ্জাগতায পজায তং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা পঠমতরং অরিযায জাতিযা জাতত্তা অহঞ্হি জেট্ঠো ৰুদ্ধতমোতি সঙ্খং গতো, সব্বগুণেহি পন অপ্পটিসমত্তা সেট্ঠোতি.
এৰং ভগৰা অত্তনো অনুত্তরং জেট্ঠসেট্ঠভাৰং ব্রাহ্মণস্স পকাসেত্ৰা ইদানি যায পটিপদায তং অধিগতো, তং পটিপদং পুব্বভাগতো পভুতি দস্সেতুং আরদ্ধং খো পন মে, ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ আরদ্ধং খো পন মে, ব্রাহ্মণ, ৰীরিযং অহোসীতি, ব্রাহ্মণ, ন মযা অযং অনুত্তরো জেট্ঠসেট্ঠভাৰো কুসীতেন মুট্ঠস্সতিনা সারদ্ধকাযেন ৰিক্খিত্তচিতেন অধিগতো, অপিচ খো তদধিগমায আরদ্ধং খো পন মে ৰীরিযং অহোসি. বোধিমণ্ডে নিসিন্নেন মযা চতুসম্মপ্পধানভেদং ৰীরিযং আরদ্ধং অহোসি, পগ্গহিতং অসিথিলপ্পৰত্তিতং. আরদ্ধত্তাযেৰ চ মে তং অসল্লীনং অহোসি. ন কেৰলঞ্চ ৰীরিযমেৰ, সতিপি মে আরম্মণাভিমুখভাৰেন উপট্ঠিতা অহোসি, উপট্ঠিতত্তাযেৰ চ অসম্মুট্ঠা. পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধোতি কাযচিত্তপ্পস্সদ্ধিৰসেন কাযোপি মে পস্সদ্ধো অহোসি. তত্থ যস্মা নামকাযে পস্সদ্ধে রূপকাযোপি পস্সদ্ধোযেৰ হোতি, তস্মা ‘‘নামকাযো রূপকাযো’’তি অৰিসেসেত্ৰাৰ ‘‘পস্সদ্ধো কাযো’’তি ৰুত্তং. অসারদ্ধোতি সো চ খো পস্সদ্ধত্তাযেৰ অসারদ্ধো, ৰিগতদরথোতি ৰুত্তং হোতি. সমাহিতং চিত্তং একগ্গন্তি চিত্তম্পি মে সম্মা আহিতং সুট্ঠু ঠপিতং অপ্পিতং ৰিয অহোসি, সমাহিতত্তা এৰ চ একগ্গং অচলং নিপ্ফন্দনন্তি. এত্তাৰতা ঝানস্স পুব্বভাগপটিপদা কথিতা হোতি.
ইদানি ইমায পটিপদায অধিগতং পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৰা ৰিজ্জাত্তযপরিযোসানং ৰিসেসং দস্সেন্তো সো খো অহন্তিআদিমাহ. তত্থ যং যাৰ ৰিনিচ্ছযনযেন ৰত্তব্বং সিযা, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৬৯) ৰুত্তমেৰ.
অযং খো মে, ব্রাহ্মণাতিআদীসু পন ৰিজ্জাতি ৰিদিতকরণট্ঠেন ৰিজ্জা. কিং ৰিদিতং করোতি? পুব্বেনিৰাসং. অৰিজ্জাতি তস্সেৰ পুব্বেনিৰাসস্স অৰিদিতকরণট্ঠেন তপ্পটিচ্ছাদকমোহো. তমোতি স্ৰেৰ মোহো তপ্পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমো নাম. আলোকোতি সা এৰ ৰিজ্জা ওভাসকরণট্ঠেন আলোকোতি. এত্থ চ ৰিজ্জা অধিগতাতি অত্থো, সেসং পসংসাৰচনং. যোজনা পনেত্থ – অযং খো মে ৰিজ্জা অধিগতা, তস্স মে অধিগতৰিজ্জস্স অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৰিজ্জা উপ্পন্না. এস নযো ইতরস্মিম্পি পদদ্ৰযে. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. সতিযা অৰিপ্পৰাসেন অপ্পমত্তস্স ৰীরিযাতাপেন আতাপিনো কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খাতায পহিতত্তস্স পেসিতত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিজ্জা ৰিহঞ্ঞেয্য, ৰিজ্জা উপ্পজ্জেয্য তমো ৰিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য, এৰমেৰ মম অৰিজ্জা ৰিহতা, ৰিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৰিহতো, আলোকো উপ্পন্নো. এতস্স মে পধানানুযোগস্স অনুরূপমেৰ ফলং লদ্ধন্তি.
অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, পঠমা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৰ অণ্ডকোসম্হাতি অযং খো মম, ব্রাহ্মণ, পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণমুখতুণ্ডকেন পুব্বে নিৰুত্থখন্ধপ্পটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা পঠমা অভিনিব্ভিদা পঠমা নিক্খন্তি পঠমা অরিযাজাতি অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৰ মুখতুণ্ডকেন ৰা পাদনখসিখায ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা তম্হা অণ্ডকোসম্হা অভিনিব্ভিদা নিক্খন্তি কুক্কুটনিকাযে পচ্চাজাতীতি. অযং তাৰ পুব্বেনিৰাসকথাযং নযো.
চুতুপপাতকথায পন ৰিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৰিজ্জা. অৰিজ্জাতি চুতুপপাতপ্পটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা. যথা পন পুব্বেনিৰাসকথাযং ‘‘পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণমুখতুণ্ডকেন পুব্বে নিৰুত্থক্খন্ধপ্পটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, এৰমিধ ‘‘চুতুপপাতঞাণমুখতুণ্ডকেন চুতুপপাতপ্পটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা’’তি ৰত্তব্বং.
যং পনেতং পচ্চৰেক্খণঞাণপরিগ্গহিতং আসৰানং খযঞাণাধিগমং ব্রাহ্মণস্স দস্সেন্তো অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, ততিযা ৰিজ্জাতিআদিমাহ, তত্থ ৰিজ্জাতি অরহত্তমগ্গৰিজ্জা. অৰিজ্জাতি চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদিকা অৰিজ্জা. অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, ততিযা অভিনিব্ভিদা অহোসীতি এত্থ অযং খো মম, ব্রাহ্মণ, আসৰানং খযঞাণমুখতুণ্ডকেন চতুসচ্চপটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা ততিযা অভিনিব্ভিদা ততিযা নিক্খন্তি ততিযা অরিযজাতি অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৰ মুখতুণ্ডকেন ৰা পাদনখসিখায ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা তম্হা অণ্ডকোসম্হা অভিনিব্ভিদা নিক্খন্তি কুক্কুটনিকাযে পচ্চাজাতীতি.
এত্তাৰতা কিং দস্সেসীতি? সো হি, ব্রাহ্মণ, কুক্কুটচ্ছাপকো অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা ততো নিক্খমন্তো সকিমেৰ জাযতি, অহং পন পুব্বেনিৰুত্থক্খন্ধপ্পটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং ভিন্দিত্ৰা পঠমং তাৰ পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণৰিজ্জায জাতো. ততো সত্তানং চুতিপটিসন্ধিপ্পটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা দুতিযং দিব্বচক্খুঞাণৰিজ্জায জাতো, পুন চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদকং অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা ততিযং আসৰানং খযঞাণৰিজ্জায জাতো. এৰং তীহি ৰিজ্জাহি তিক্খত্তুং জাতোম্হি. সা চ মে জাতি অরিযা সুপরিসুদ্ধাতি ইদং দস্সেতি. এৰংদস্সেন্তো চ পুব্বেনিৰাসঞাণেন অতীতংসঞাণং, দিব্বচক্খুনা পচ্চুপ্পন্নানাগতংসঞাণং, আসৰক্খযেন সকললোকিযলোকুত্তরগুণন্তি এৰং তীহি ৰিজ্জাহি সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণে পকাসেত্ৰা অত্তনো অরিযায জাতিযা জেট্ঠসেট্ঠভাৰং ব্রাহ্মণস্স দস্সেসি.
এৰং ৰুত্তে ৰেরঞ্জো ব্রাহ্মণোতি এৰং ভগৰতা লোকানুকম্পকেন ব্রাহ্মণং অনুকম্পমানেন নিগুহিতব্বেপি অত্তনো অরিযায জাতিযা জেট্ঠসেট্ঠভাৰে ৰিজ্জাত্তযপকাসিকায ধম্মদেসনায ৰুত্তে পীতিৰিপ্ফারপরিপুণ্ণগত্তচিত্তো ৰেরঞ্জো ব্রাহ্মণো তং ভগৰতো অরিযায জাতিযা জেট্ঠসেট্ঠভাৰং ৰিদিত্ৰা ‘‘ঈদিসং নামাহং সব্বলোকজেট্ঠং সব্বগুণসমন্নাগতং সব্বঞ্ঞুং ‘অঞ্ঞেসং অভিৰাদনাদিকম্মং ন করোতী’তি অৰচং, ধিরত্থু ৰত, ভো, অঞ্ঞাণ’’ন্তি অত্তানং গরহিত্ৰা ‘‘অযং দানি লোকে অরিযায জাতিযা পুরেজাতট্ঠেন জেট্ঠো, সব্বগুণেহি অপ্পটিসমট্ঠেন সেট্ঠো’’তি নিট্ঠং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – জেট্ঠো ভৰং গোতমো সেট্ঠো ভৰং গোতমোতি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা পুন তং ভগৰতো ধম্মদেসনং অব্ভনুমোদমানো অভিক্কন্তং ভো গোতমাতিআদিমাহ. তং ৰুত্তত্থমেৰাতি.