১. মেত্তাৰগ্গো
১. মেত্তাসুত্তৰণ্ণনা
১. অট্ঠকনিপাতস্স পঠমে আসেৰিতাযাতি আদরেন সেৰিতায. ভাৰিতাযাতি ৰড্ঢিতায. বহুলীকতাযাতি পুনপ্পুনং কতায. যানিকতাযাতি যুত্তযানসদিসকতায. ৰত্থুকতাযাতি পতিট্ঠানট্ঠেন ৰত্থু ৰিয কতায. অনুট্ঠিতাযাতি পচ্চুপট্ঠিতায. পরিচিতাযাতি সমন্ততো চিতায উপচিতায. সুসমারদ্ধাযাতি সুট্ঠু সমারদ্ধায সুকতায. আনিসংসাতি গুণা. সুখং সুপতীতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং একাদসকনিপাতে ৰক্খাম.
অপ্পমাণন্তি ফরণৰসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তি, পস্সতো উপধিক্খযন্তি মেত্তাপদট্ঠানায ৰিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অরহত্তং পত্তস্স দস সংযোজনা পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৰা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘঞ্চেৰ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৰ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৰসেন পস্সন্তস্স. কুসলী তেন হোতীতি তেন মেত্তাযনেন কুসলো হোতি. সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং, সত্তভরিতন্তি অত্থো. ৰিজেত্ৰাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৰ ৰিজিনিত্ৰা. রাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকরাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপরিযগাতি ৰিচরিংসু.
অস্সমেধন্তিআদীসু পোরাণকরাজকালে কির সস্সমেধং, পুরিসমেধং, সম্মাপাসং, ৰাচাপেয্যন্তি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি অহেসুং, যেহি রাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৰিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৰেতনানুপ্পদানং পুরিসমেধং নাম, পুরিসসঙ্গণ্হনে মেধাৰিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৰা তীণি ৰস্সানি ৰিনা ৰড্ঢিযা সহস্সদ্ৰিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৰা ৰিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘তাত, মাতুলা’’তিআদিনা নযেন পন সণ্হৰাচাভণনং ৰাচাপেয্যং নাম, পিযৰাচাতি অত্থো. এৰং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সঙ্গহিতং রট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৰ হোতি, ফীতঞ্চ, বহুঅন্নপানং, খেমং, নিরব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উরে পুত্তে নচ্চেন্তা অপারুতঘরা ৰিহরন্তি. ইদং ঘরদ্ৰারেসু অগ্গল়ানং অভাৰতো নিরগ্গল়ন্তি ৰুচ্চতি. অযং পোরাণিকা পৰেণি.
অপরভাগে পন ওক্কাকরাজকালে ব্রাহ্মণা ইমানি চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি ইমঞ্চ রট্ঠসম্পত্তিং পরিৰত্তেত্ৰা উদ্ধংমূলকং কত্ৰা অস্সমেধং পুরিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৰধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৰীহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৰীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৰসেযেৰ সত্তনৰুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৰা ভূমিঞ্চ পুরিসে চ অৰসেসসব্বৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. পুরিসমেত্থ মেধন্তীতি পুরিসমেধো. চতূহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো. দিৰসে দিৰসে যুগচ্ছিগ্গল়ে পৰেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৰা তস্স পতিতোকাসে ৰেদিং কত্ৰা সংহারিমেহি যূপাদীহি সরস্সতীনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্রযাগস্সেতং অধিৰচনং. ৰাজমেত্থ পিৰন্তীতি ৰাজপেয্যো. একেন পরিযঞ্ঞেন সত্তরসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৰযূপস্স সত্তরসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৰচনং. নত্থি এত্থ অগ্গল়াতি নিরগ্গল়ো. নৰহি পরিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুরিসেহি চ অস্সমেধে ৰুত্তৰিভৰদক্খিণস্স সব্বমেধপরিযাযনামস্স অস্সমেধৰিকপ্পস্সেতং অধিৰচনং.
কলম্পি তে নানুভৰন্তি সোল়সিন্তি তে সব্বেপি মহাযাগা একস্স মেত্তাচিত্তস্স ৰিপাকমহন্ততায সোল়সিং কলং ন অগ্ঘন্তি, সোল়সমং ভাগং ন পাপুণন্তীতি অত্থো. ন জিনাতীতি ন অত্তনা পরস্স জানিং করোতি. ন জাপযেতি ন পরেন পরস্স জানিং কারেতি. মেত্তংসোতি মেত্তাযমানচিত্তকোট্ঠাসো হুত্ৰা. সব্বভূতানন্তি সব্বসত্তেসু. ৰেরং তস্স ন কেনচীতি তস্স কেনচি সদ্ধিং অকুসলৰেরং ৰা পুগ্গলৰেরং ৰা নত্থি.
২. পঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা
২. দুতিযে আদিব্রহ্মচরিযিকাযাতি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স আদিভূতায. পঞ্ঞাযাতি ৰিপস্সনায. গরুট্ঠানিযন্তি গারৰুপ্পত্তিপচ্চযভূতং গরুভাৰনীযং. তিব্বন্তি বহলং. পরিপুচ্ছতীতি অত্থপাল়িঅনুসন্ধিপুব্বাপরং পুচ্ছতি. পরিপঞ্হতীতি পঞ্হং করোতি, ইদঞ্চিদঞ্চ পটিপুচ্ছিস্সামীতি ৰিতক্কেতি. দ্ৰযেনাতি দুৰিধেন. অনানাকথিকোতি অনানত্তকথিকো হোতি. অতিরচ্ছানকথিকোতি নানাৰিধং তিরচ্ছানকথং ন কথেতি. অরিযং ৰা তুণ্হীভাৰন্তি অরিযতুণ্হীভাৰো নাম চতুত্থজ্ঝানং, সেসকম্মট্ঠানমনসিকারোপি ৰট্টতি. জানং জানাতীতি জানিতব্বকং জানাতি. পস্সং পস্সতীতি পস্সিতব্বকং পস্সতি. পিযত্তাযাতি পিযভাৰত্থায. গরুত্তাযাতি গরুভাৰত্থায. ভাৰনাযাতি ভাৰনত্থায গুণসম্ভাৰনায ৰা. সামঞ্ঞাযাতি সমণধম্মত্থায. একীভাৰাযাতি নিরন্তরভাৰত্থায.
৩-৪. অপ্পিযসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা
৩-৪. ততিযে অপ্পিযপসংসীতি অপ্পিযজনস্স পসংসকো ৰণ্ণভাণী. পিযগরহীতি পিযজনস্স নিন্দকো গরহকো. চতুত্থে অনৰঞ্ঞত্তিকামোতি ‘‘অহো ৰত মং অঞ্ঞেন অৰজানেয্যু’’ন্তি অনৰজাননকামো. অকালঞ্ঞূতি কথাকালং ন জানাতি, অকালে কথেতি. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো.
৫. পঠমলোকধম্মসুত্তৰণ্ণনা
৫. পঞ্চমে লোকস্স ধম্মাতি লোকধম্মা. এতেহি মুত্তা নাম নত্থি, বুদ্ধানম্পি হোন্তি. তেনেৰাহ – লোকং অনুপরিৰত্তন্তীতি অনুবন্ধন্তি নপ্পজহন্তি, লোকতো ন নিৰত্তন্তীতি অত্থো. লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপরিৰত্ততীতি অযঞ্চ লোকো এতে অনুবন্ধতি ন পজহতি, তেহি ধম্মেহি ন নিৰত্ততীতি অত্থো.
লাভো অলাভোতি লাভে আগতে অলাভো আগতোযেৰাতি ৰেদিতব্বো. অযসাদীসুপি এসেৰ নযো. অৰেক্খতি ৰিপরিণামধম্মেতি ‘‘ৰিপরিণামধম্মা ইমে’’তি এৰং অৰেক্খতি. ৰিধূপিতাতি ৰিধমিতা ৰিদ্ধংসিতা. পদঞ্চ ঞত্ৰাতি নিব্বানপদং জানিত্ৰা. সম্মপ্পজানাতি ভৰস্স পারগূতি ভৰস্স পারং গতো নিপ্ফত্তিং মত্থকং পত্তো, নিব্বানপদং ঞত্ৰাৰ তং পারং গতভাৰং সম্মপ্পজানাতীতি. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.
৬. দুতিযলোকধম্মসুত্তৰণ্ণনা
৬. ছট্ঠে কো ৰিসেসোতি কিং ৰিসেসকারণং. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপ্পযোগো. পরিযাদাযাতি গহেত্ৰা পরিনিট্ঠপেত্ৰা. ইধাপি ৰট্টৰিৰট্টমেৰ কথিতং.
৭. দেৰদত্তৰিপত্তিসুত্তৰণ্ণনা
৭. সত্তমে অচিরপক্কন্তেতি সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৰা ন চিরপক্কন্তে. আরব্ভাতি আগম্ম পটিচ্চ সন্ধায. অত্তৰিপত্তিন্তি অত্তনো ৰিপত্তিং ৰিপন্নাকারং. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. অভিভুয্যাতি অভিভৰিত্ৰা মদ্দিত্ৰা.
৮. উত্তরৰিপত্তিসুত্তৰণ্ণনা
৮. অট্ঠমে ৰটজালিকাযন্তি এৰংনামকে ৰিহারে. সো কির ৰটৰনে নিৰিট্ঠত্তা ৰটজালিকাতি সঙ্খং গতো. পাতুরহোসীতি ইমমত্থং দেৰরঞ্ঞো আরোচেস্সামীতি গন্ত্ৰা পাকটো অহোসি. আদিব্রহ্মচরিযকোতি সিক্খত্তযসঙ্গহস্স সকলসাসনব্রহ্মচরিযস্স আদিভূতো.
৯. নন্দসুত্তৰণ্ণনা
৯. নৰমে কুলপুত্তোতি জাতিকুলপুত্তো. বলৰাতি থামসম্পন্নো. পাসাদিকোতি রূপসম্পত্তিযা পসাদজনকো. তিব্বরাগোতি বহলরাগো. কিমঞ্ঞত্রাতিআদীসু অযমত্থো – কিং অঞ্ঞেন কারণেন কথিতেন, অযং নন্দো ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগরিযমনুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, যেহি নন্দো সক্কোতি পরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরিতুং. সচে ইমেহি কারণেহি সমন্নাগতো নাভৰিস্স, ন সক্কুণেয্যাতি. ইতিহ তত্থাতি এৰং তত্থ. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং.
১০. কারণ্ডৰসুত্তৰণ্ণনা
১০. দসমে অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচরতীতি অঞ্ঞেন কারণেন ৰচনেন ৰা অঞ্ঞং কারণং ৰচনং ৰা পটিচ্ছাদেতি. বহিদ্ধা কথং অপনামেতীতি বাহিরতো অঞ্ঞং আগন্তুককথং ওতারেতি. অপনেয্যেসোতি অপনেয্যো নীহরিতব্বো এস. সমণদূসীতি সমণদূসকো. সমণপলাপোতি ৰীহীসু ৰীহিপলাপো ৰিয নিস্সারতায সমণেসু সমণপলাপো. সমণকারণ্ডৰোতি সমণকচৰরো. বহিদ্ধা নাসেন্তীতি বহি নীহরন্তি. যৰকরণেতি যৰখেত্তে. ফুণমানস্সাতি উচ্চে ঠানে ঠত্ৰা মহাৰাতে ওপুনিযমানস্স. অপসম্মজ্জন্তীতি সারধঞ্ঞানং একতো দুব্বলধঞ্ঞানং একতো করণত্থং পুনপ্পুনং অপসম্মজ্জন্তি, অপসম্মজ্জনিসঙ্খাতেন ৰাতগ্গাহিনা সুপ্পেন ৰা ৰত্থেন ৰা নীহরন্তি. দদ্দরন্তি দদ্দরসদ্দং.
সংৰাসাযন্তি সংৰাসেন অযং. ৰিজানাথাতি জানেয্যাথ. সন্তৰাচোতি সণ্হৰাচো. জনৰতীতি জনমজ্ঝে. রহো করোতি করণন্তি করণং ৰুচ্চতি পাপকম্মং, তং রহো পটিচ্ছন্নো হুত্ৰা করোতি. সংসপ্পী চ মুসাৰাদীতি সংসপ্পিত্ৰা মুসাৰাদী, মুসা ভণন্তো সংসপ্পতি ফন্দতীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথেত্ৰা গাথাসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি.
মেত্তাৰগ্গো পঠমো.