১-২. সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তাদিৰণ্ণনা
৪৪-৪৫. পঞ্চমস্স পঠমে ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স ঠানানি. সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো, যথা মনুস্সাতি অত্থো. অপরিমাণেসু হি চক্কৰাল়েসু অপরিমাণানং মনুস্সানং ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰসেন দ্ৰেপি একসদিসা নত্থি. যেপি হি কত্থচি যমকভাতরো ৰণ্ণেন ৰা সণ্ঠানেন ৰা সদিসা হোন্তি, তেসম্পি আলোকিতৰিলোকিতকথিতহসিতগমনট্ঠানাদীহি ৰিসেসো হোতিযেৰ. তস্মা নানত্তকাযাতি ৰুত্তা. পটিসন্ধিসঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দ্ৰিহেতুকাপি অহেতুকাপি হোতি. তস্মা নানত্তসঞ্ঞিনোতি ৰুত্তা. একচ্চে চ দেৰাতি ছ কামাৰচরদেৰা. তেসু হি কেসঞ্চি কাযো নীলো হোতি, কেসঞ্চি পীতকাদিৰণ্ণো. সঞ্ঞা পন তেসং দ্ৰিহেতুকাপি তিহেতুকাপি হোতি, অহেতুকা নত্থি. একচ্চে চ ৰিনিপাতিকাতি চতুঅপাযৰিনিমুত্তা উত্তরমাতা যক্খিনী, পিযঙ্করমাতা, ফুস্সমিত্তা, ধম্মগুত্তাতি এৰমাদিকা অঞ্ঞে চ ৰেমানিকা পেতা. এতেসঞ্হি পীতওদাতকাল়মঙ্গুরচ্ছৰিসামৰণ্ণাদিৰসেন চেৰ কিস থূলরস্সদীঘৰসেন চ কাযো নানা হোতি, মনুস্সানং ৰিয দ্ৰিহেতুকতিহেতুকঅহেতুকৰসেন সঞ্ঞাপি. তে পন দেৰা ৰিয ন মহেসক্খা, কপণমনুস্সা ৰিয অপ্পেসক্খা দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীল়িতা ৰিহরন্তি. একচ্চে কাল়পক্খে দুক্খিতা জুণ্হপক্খে সুখিতা হোন্তি. তস্মা সুখসমুস্সযতো ৰিনিপতিতত্তা ৰিনিপাতিকাতি ৰুত্তা. যে পনেত্থ তিহেতুকা, তেসং ধম্মাভিসমযোপি হোতি পিযঙ্করমাতাদীনং ৰিয.
ব্রহ্মকাযিকাতি ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতমহাব্রহ্মানো. পঠমাভিনিব্বত্তাতি তে সব্বেপি পঠমজ্ঝানেন অভিনিব্বত্তা. ব্রহ্মপারিসজ্জা পন পরিত্তেন অভিনিব্বত্তা, তেসং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং. ব্রহ্মপুরোহিতা মজ্ঝিমেন, তেসং উপড্ঢকপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ তেসং ৰিপ্ফারিকতরো হোতি. মহাব্রহ্মানো পণীতেন, তেসং কপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ পন তেসং অতিৰিপ্ফারিকোৰ হোতি. ইতি তে কাযস্স নানত্তা পঠমজ্ঝানৰসেন সঞ্ঞায একত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি ৰেদিতব্বা.
যথা চ তে, এৰং চতূসু অপাযেসু সত্তা. নিরযেসু হি কেসঞ্চি গাৰুতং, কেসঞ্চি অড্ঢযোজনং, কেসঞ্চি যোজনং অত্তভাৰো হোতি, দেৰদত্তস্স পন যোজনসতিকো জাতো. তিরচ্ছানেসুপি কেচি খুদ্দকা, কেচি মহন্তা. পেত্তিৰিসযেসুপি কেচি সট্ঠিহত্থা, কেচি অসীতিহত্থা হোন্তি, কেচি সুৰণ্ণা, কেচি দুব্বণ্ণা. তথা কালকঞ্চিকা অসুরা. অপিচেত্থ দীঘপিট্ঠিকপেতা নাম সট্ঠিযোজনিকাপি হোন্তি. সঞ্ঞা পন সব্বেসম্পি অকুসলৰিপাকাহেতুকাৰ হোতি. ইতি আপাযিকাপি নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি.
আভস্সরাতি দণ্ডউক্কায অচ্চি ৰিয এতেসং সরীরতো আভা ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পতন্তী ৰিয সরতি ৰিস্সরতীতি আভস্সরা. তেসু পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানদ্ৰযং পরিত্তং ভাৰেত্ৰা উপপন্না পরিত্তাভা নাম হোন্তি, তেসং দ্ৰে কপ্পা আযুপ্পমাণং. মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা উপপন্না অপ্পমাণাভা নাম হোন্তি, তেসং চত্তারো কপ্পা আযুপ্পমাণং. পণীতং ভাৰেত্ৰা উপপন্না আভস্সরা নাম হোন্তি, তেসং অট্ঠ কপ্পা আযুপ্পমাণং. ইধ পন উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন সব্বেৰ তে গহিতা. সব্বেসঞ্হি তেসং কাযো একৰিপ্ফারোৰ হোতি, সঞ্ঞা পন অৰিতক্কৰিচারমত্তা ৰা অৰিতক্কঅৰিচারা ৰাতি নানা.
সুভকিণ্হাতি সুভেন ৰোকিণ্ণা ৰিকিণ্ণা, সুভেন সরীরপ্পভাৰণ্ণেন একগ্ঘনাতি অত্থো. এতেসঞ্হি ন আভস্সরানং ৰিয ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পভা গচ্ছতি. পঞ্চকনযে পন পরিত্তমজ্ঝিমপণীতস্স চতুত্থজ্ঝানস্স ৰসেন সোল়সবাত্তিংসচতুস্সট্ঠিকপ্পাযুকা পরিত্তঅপ্পমাণসুভকিণ্হা নাম হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি. ইতি সব্বেপি তে একত্তকাযা চেৰ চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞায একত্তসঞ্ঞিনো চাতি ৰেদিতব্বা. ৰেহপ্ফলাপি চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৰ ভজন্তি. অসঞ্ঞসত্তা ৰিঞ্ঞাণাভাৰা এত্থ সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি, সত্তাৰাসেসু গচ্ছন্তি.
সুদ্ধাৰাসা ৰিৰট্টপক্খে ঠিতা ন সব্বকালিকা, কপ্পসতসহস্সম্পি অসঙ্খেয্যম্পি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ন উপ্পজ্জন্তি. সোল়সকপ্পসহস্সঅব্ভন্তরে বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসুযেৰ উপ্পজ্জন্তি. ধম্মচক্কপ্পৰত্তিস্স ভগৰতো খন্ধাৰারট্ঠানসদিসা হোন্তি. তস্মা নেৰ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং ন সত্তাৰাসং ভজন্তি. মহাসীৰত্থেরো পন ‘‘ন খো পন সো, সারিপুত্ত, আৰাসো সুলভরূপো, যো মযা অনাৰুত্থপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্র সুদ্ধাৰাসেহি দেৰেহী’’তি (ম. নি. ১.১৬০) ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৰাসাপি চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং চতুত্থসত্তাৰাসঞ্চ ভজন্তীতি ৰদতি, তং অপ্পতিবাহিযত্তা সুত্তস্স অনুঞ্ঞাতং.
নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং যথেৰ সঞ্ঞায, এৰং ৰিঞ্ঞাণস্সাপি সুখুমত্তা নেৰ ৰিঞ্ঞাণং নাৰিঞ্ঞাণং. তস্মা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৰুত্তং. দুতিযে সমাধিপরিক্খারাতি মগ্গসমাধিস্স সম্ভারা.