১. পঠমসারণীযসুত্তৰণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে সারণীযাতি সরিতব্বযুত্তকা. মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তেন চিত্তেন কাতব্বং কাযকম্মং. ৰচীকম্মমনোকম্মেসুপি এসেৰ নযো. ইমানি চ পন ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি, গিহীসুপি লব্ভন্তি. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তেন চিত্তেন আভিসমাচারিকধম্মপূরণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৰন্দনত্থায বোধিৰন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠে ভিক্খূ দিস্ৰা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৰমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম.
ভিক্খূনং মেত্তেন চিত্তেন আচারপণ্ণত্তিসিক্খাপনং, কম্মট্ঠানকথনং, ধম্মদেসনা, তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘চেতিযৰন্দনায গচ্ছাম, বোধিৰন্দনায গচ্ছাম, ধম্মস্সৰনং করিস্সাম, দীপমালাপুপ্ফপূজং করিস্সাম, তীণি সুচরিতানি সমাদায ৰত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৰস্সাৰাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তারো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা খাদনীযাদীনি সংৰিদহথ, আসনানি পঞ্ঞাপেথ, পানীযং উপট্ঠাপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৰা উস্সাহজাতা ৰেয্যাৰচ্চং করোথা’’তিআদিৰচনকালে মেত্তং ৰচীকম্মং নাম.
ভিক্খূনং পাতোৰ উট্ঠায সরীরপটিজগ্গনং চেতিযঙ্গণৰত্তাদীনি চ কত্ৰা ৰিৰিত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্ঝা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘অয্যা সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্ঝা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.
আৰি চেৰ রহো চাতি সম্মুখা চ পরম্মুখা চ. তত্থ নৰকানং চীৰরকম্মাদীসু সহাযভাৰগমনং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম, থেরানং পন পাদধোৰনদানাদিভেদং সব্বম্পি সামীচিকম্মং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. উভযেহিপি দুন্নিক্খিত্তানং দারুভণ্ডাদীনং তেসু অৰঞ্ঞং অকত্ৰা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তানং ৰিয পটিসামনং পরম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. ‘‘দেৰত্থেরো তিস্সত্থেরো’’তি এৰং পগ্গয্হ ৰচনং সম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. ৰিহারে অসন্তং পন পটিপুচ্ছন্তস্স ‘‘কহং অম্হাকং দেৰত্থেরো, কহং অম্হাকং তিস্সত্থেরো, কদা নু খো আগমিস্সতী’’তি এৰং মমাযনৰচনং পরম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানি পন নযনানি উম্মীলেত্ৰা পসন্নেন মুখেন ওলোকনং সম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম. ‘‘দেৰত্থেরো তিস্সত্থেরো অরোগো হোতু অপ্পাবাধো’’তি সমন্নাহরণং পরম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম.
লাভাতি চীৰরাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৰং ৰজ্জেত্ৰা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচরিযৰত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তপরিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৰত্তিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. অপ্পটিৰিভত্তভোগীতি এত্থ দ্ৰে পটিৰিভত্তানি নাম আমিসপটিৰিভত্তং পন পুগ্গলপটিৰিভত্তঞ্চ. তত্থ ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন পটিৰিভজনং আমিসপটিৰিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন ৰিভজনং পন পুগ্গলপটিৰিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৰা যো অপ্পটিৰিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৰিভত্তভোগী নাম. সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগীতি এত্থ সাধারণভোগিনো ইদং লক্খণং – যং যং পণীতং লভতি, তং তং নেৰ লাভেনলাভং-নিজিগীসনতামুখেন গিহীনং দেতি, ন অত্তনা পরিভুঞ্জতি, পটিগ্গণ্হন্তো চ ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূ’’তি গহেত্ৰা ঘণ্টিং পহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৰিয পস্সতি.
ইমং পন সারণীযধম্মং কো পূরেতি, কো ন পূরেতি? দুস্সীলো তাৰ ন পূরেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৰন্তা গণ্হন্তি. পরিসুদ্ধসীলো পন ৰত্তং অখণ্ডেন্তো পূরেতি. তত্রিদং ৰত্তং – যো হি ওদিস্সকং কত্ৰা মাতু ৰা পিতু ৰা আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং ৰা দেতি, সো দাতব্বং দেতি. সারণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সারণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্স ৰট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৰ নৰপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৰা অৰসেসং থেরাসনতো পট্ঠায থোকং থোকং অদত্ৰা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৰসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং তং দত্ৰা সেসং ভুঞ্জিতব্বং. ‘‘সীলৰন্তেহী’’তি ৰচনতো দুস্সীলস্স অদাতুম্পি ৰট্টতি.
অযং পন সারণীযধম্মো সুসিক্খিতায পরিসায সুপূরো হোতি, সুসিক্খিতায হি পরিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৰ গণ্হতি, ন অতিরেকং. অযং পন সারণীযধম্মো এৰং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সাপি দ্ৰাদসহি ৰস্সেহি পূরেতি, ন ততো ওরং. সচে হি দ্ৰাদসমে ৰস্সে সারণীযধম্মপূরকো পিণ্ডপাতপূরং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৰা ন্হাযিতুং গচ্ছতি, সঙ্ঘত্থেরো চ ‘‘কস্সেসো পত্তো’’তি ৰত্ৰা ‘‘সারণীযধম্মপূরকস্সা’’তি ৰুত্তে ‘‘আহরথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৰিচারেত্ৰাৰ ভুঞ্জিত্ৰা রিত্তপত্তং ঠপেতি. অথ খো সো ভিক্খু রিত্তপত্তং দিস্ৰা ‘‘ময্হং অসেসেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সারণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৰাদস ৰস্সানি পূরেতব্বো হোতি. তিত্থিযপরিৰাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূরেতব্বোৰ. যো পন ‘‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৰ সব্রহ্মচারী পরিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.
এৰং পূরিতসারণীযধম্মস্স পন নেৰ ইস্সা ন মচ্ছরিযং হোতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতি, সুলভপচ্চযো. পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৰা ছাতকে ৰা পত্তে দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.
তত্রিমানি ৰত্থূনি – সেনগিরিৰাসী তিস্সত্থেরো কির মহাগিরিগামং উপনিস্সায ৰসতি, পঞ্ঞাস মহাথেরা নাগদীপং চেতিযৰন্দনত্থায গচ্ছন্তা গিরিগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেরো পৰিসন্তো তে দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি? ৰিচরিম্হা, আৰুসোতি. সো অলদ্ধভাৰং ঞত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ ইধেৰ হোথা’’তি. মযং, আৰুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৰাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচারমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেরা আগমেসুং. থেরো গামং পাৰিসি. ধুরগেহেযেৰ মহাউপাসিকা খীরভত্তং সজ্জেত্ৰা থেরং ওলোকযমানা ঠিতা থেরস্স দ্ৰারং সম্পত্তস্সেৰ পত্তং পূরেত্ৰা অদাসি. সো তং আদায থেরানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি সঙ্ঘত্থেরং আহ. থেরো ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৰ গহেত্ৰা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেরো ওলোকনাকারেনেৰ ঞত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তি আদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৰদত্থং দত্ৰা অত্তনাপি যাৰদত্থং ভুঞ্জি.
অথ নং ভত্তকিচ্চাৰসানে থেরা পুচ্ছিংসু – ‘‘কদা, আৰুসো, লোকুত্তরধম্মং পটিৰিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তরধম্মোতি. ঝানলাভীসি, আৰুসোতি. এতম্পি, ভন্তে, নত্থীতি? ননু, আৰুসো, পাটিহারিযন্তি. সারণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূরিতো, তস্স মে পূরিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. সাধু সাধু, সপ্পুরিস, অনুচ্ছৰিকমিদং তুয্হন্তি. ইদং তাৰ পত্তগতং ন খীযতীতি এত্থ ৰত্থু.
অযমেৰ পন থেরো চেতিযপব্বতে গিরিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘ইমস্মিং দানে কিং ৰরভণ্ড’’ন্তি পুচ্ছি. দ্ৰে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি? তং সুত্ৰা অমচ্চো রঞ্ঞো আরোচেসি – ‘‘একো দহরো এৰং ৰদতী’’তি. ‘‘দহরস্স এৰং চিত্তং, মহাথেরানং পন সুখুমসাটকা ৰট্টন্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মহাথেরানং দস্সামী’’তি ঠপেসি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নারোহন্তি, অঞ্ঞেৰ আরোহন্তি. দহরস্স দানকালে পন হত্থং আরুল়্হা. সো তস্স হত্থে ঠপেত্ৰা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৰা দহরং নিসীদাপেত্ৰা দানং দত্ৰা সঙ্ঘং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দহরস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা ‘‘কদা, ভন্তে, ইমং ধম্মং পটিৰিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পরিযাযেনপি অসন্তং অৰদন্তো ‘‘নত্থি ময্হং, মহারাজ, লোকুত্তরধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বেৰ অৰচুত্থাতি. আম, মহারাজ, সারণীযধম্মপূরকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূরিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে, অনুচ্ছৰিকমিদং তুম্হাক’’ন্তি ৰত্ৰা পক্কামি. ইদং ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি এত্থ ৰত্থু.
ব্রাহ্মণতিস্সভযে পন ভাতরগামৰাসিনো নাগত্থেরিযা অনারোচেত্ৰাৰ পলাযিংসু. থেরী পচ্চূসসমযে ‘‘অতিৰিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধারেথ তাৰা’’তি দহরভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৰা সব্বেসং গতভাৰং ঞত্ৰা আগম্ম থেরিযা আরোচেসুং. সা সুত্ৰা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৰং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপরিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকারেসুযেৰ যোগং করোথা’’তি ৰত্ৰা ভিক্খাচারৰেলাযং পারুপিত্ৰা অত্তদ্ৰাদসমা গামদ্ৰারে নিগ্রোধরুক্খমূলে অট্ঠাসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা দ্ৰাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৰা, ‘‘অয্যে, অঞ্ঞত্থ মা গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৰ আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. থেরিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেরো নাম অত্থি. সো ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা যাপেতুং, পরতীরং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৰাদসমোৰ অত্তনো ৰসনট্ঠানা নিক্খন্তো ‘‘থেরিং দিস্ৰা গমিস্সামী’’তি ভাতরগামং আগতো. থেরী ‘‘থেরা আগতা’’তি সুত্ৰা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৰত্তিং আরোচেসি. সা ‘‘অজ্জ একদিৰসং ৰিহারেৰ ৰসিত্ৰা স্ৰে গমিস্সথা’’তি আহ. থেরা ৰিহারং অগমিংসু.
থেরী পুনদিৰসে রুক্খমূলে পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেরো ‘‘ৰট্টিস্সতি থেরী’’তি ৰত্ৰা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো, তাত, পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৰা পরিভুঞ্জথাতি. ৰট্টিস্সতি থেরীতি? সা পত্তং গহেত্ৰা আকাসে খিপি, পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেরো ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনীভত্তমেৰ থেরী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৰূপসন্তে অরিযৰংসং কথযমানো, ‘ভো পিণ্ডপাতিক, ভিক্খুনীভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৰদিযমানো সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেরিযো’’তি মগ্গং পটিপজ্জি.
রুক্খদেৰতাপি ‘‘সচে থেরো থেরিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিস্সতি, ন তং নিৰত্তেস্সামি. সচে ন পরিভুঞ্জিস্সতি, নিৰত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৰা থেরস্স গমনং দিস্ৰা রুক্খা ওরুয্হ ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি ৰত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা থেরং রুক্খমূলংযেৰ আনেত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা পিণ্ডপাতং দত্ৰা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা দ্ৰাদস ভিক্খুনিযো দ্ৰাদস চ ভিক্খূ সত্ত ৰস্সানি উপট্ঠহি. ইদং দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি এত্থ ৰত্থু. তত্র হি থেরী সারণীযধম্মপূরিকা অহোসি.
অখণ্ডানীতিআদীসু যস্স সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা সিক্খাপদং ভিন্নং হোতি, তস্স সীলং পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিয খণ্ডং নাম. যস্স পন ৰেমজ্ঝে ভিন্নং, তস্স ছিদ্দসাটকো ৰিয ছিদ্দং নাম হোতি. যস্স পটিপাটিযা দ্ৰে তীণি ভিন্নানি, তস্স পিট্ঠিযং ৰা কুচ্ছিযং ৰা উট্ঠিতেন ৰিসভাগৰণ্ণেন কাল়রত্তাদীনং অঞ্ঞতরৰণ্ণা গাৰী ৰিয সবলং নাম হোতি. যস্স অন্তরন্তরা ভিন্নানি, তস্স অন্তরন্তরা ৰিসভাগবিন্দুৰিচিত্রা গাৰী ৰিয কম্মাসং নাম হোতি. যস্স পন সব্বেন সব্বং অভিন্নানি, তস্স তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি নাম হোন্তি. তানি পনেতানি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৰা ভুজিস্সভাৰকরণতো ভুজিস্সানি, বুদ্ধাদীহি ৰিঞ্ঞূহি পসত্থত্তা ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি, তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তা ‘‘ইদং নাম ত্ৰং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পরামট্ঠুং অসক্কুণেয্যত্তা চ অপরামট্ঠানি, উপচারসমাধিং অপ্পনাসমাধিং ৰা সংৰত্তযন্তীতি সমাধিসংৰত্তনিকানীতি ৰুচ্চন্তি.
সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতীতি তেসু তেসু দিসাভাগেসু ৰিহরন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমানভাৰূপগতসীলো ৰিহরতি. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তরেপি দেৰলোকেপি ৰসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৰ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.
যাযং দিট্ঠীতি মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠি. অরিযাতি নিদ্দোসা. নিয্যাতীতি নিয্যানিকা. তক্করস্সাতি যো তথাকারী হোতি. দুক্খক্খযাযাতি সব্বদুক্খক্খযত্থং. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতোতি সমানদিট্ঠিভাৰং উপগতো হুত্ৰা ৰিহরতীতি.