৪. সুমনৰগ্গো
১. সুমনসুত্তৰণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে সুমনা রাজকুমারীতি মহাসক্কারং কত্ৰা পত্থনং পত্থেত্ৰা এৰং লদ্ধনামা রাজকঞ্ঞা. ৰিপস্সিসম্মাসম্বুদ্ধকালস্মিং হি নাগরেসু ‘‘যুদ্ধম্পি কত্ৰা সত্থারং অম্হাকং গণ্হিস্সামা’’তি সেনাপতিং নিস্সায বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং লভিত্ৰা পটিপাটিযা পুঞ্ঞানি কাতুং আরদ্ধেসু সব্বপঠমদিৰসো সেনাপতিস্স ৰারো অহোসি. তস্মিং দিৰসে সেনাপতি মহাদানং সজ্জেত্ৰা ‘‘অজ্জ যথা অঞ্ঞো কোচি একভিক্খম্পি ন দেতি, এৰং রক্খথা’’তি সমন্তা পুরিসে ঠপেসি. তংদিৰসং সেট্ঠিভরিযা রোদমানা পঞ্চহি কুমারিকাসতেহি সদ্ধিং কীল়িত্ৰা আগতং ধীতরং আহ – ‘‘সচে, অম্ম, তৰ পিতা জীৰেয্য, অজ্জাহং পঠমং দসবলং ভোজেয্য’’ন্তি. সা তং আহ – ‘‘অম্ম, মা চিন্তযি, অহং তথা করিস্সামি, যথা বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো অম্হাকং পঠমং ভিক্খং ভুঞ্জিস্সতী’’তি. ততো সতসহস্সগ্ঘনিকায সুৰণ্ণপাতিযা নিরুদকপাযাসং পূরেত্ৰা সপ্পিমধুসক্খরাদীহি অভিসঙ্খরিত্ৰা অঞ্ঞিস্সা পাতিযা পটিকুজ্জিত্ৰা তং সুমনমালাগুল়েহি পরিক্খিপিত্ৰা মালাগুল়সদিসং কত্ৰা ভগৰতো গামং পৰিসনৰেলায সযমেৰ উক্খিপিত্ৰা ধাতিগণপরিৰুতা ঘরা নিক্খমি.
অন্তরামগ্গে সেনাপতিনো উপট্ঠাকা, ‘‘অম্ম, মা ইতো আগমা’’তি ৰদন্তি. মহাপুঞ্ঞা নাম মনাপকথা হোন্তি, ন চ তেসং পুনপ্পুনং ভণন্তানং কথা পটিক্খিপিতুং সক্কা হোতি. সা ‘‘চূল়পিত, মহাপিত, মাতুল, কিস্স তুম্হে গন্তুং ন দেথা’’তি আহ. সেনাপতিনা ‘‘অঞ্ঞস্স কস্সচি খাদনীযং ভোজনীযং মা দেথা’’তি ঠপিতম্হ, অম্মাতি. কিং পন মম হত্থে খাদনীযং ভোজনীযং পস্সথাতি? মালাগুল়ং পস্সামাতি. কিং তুম্হাকং সেনাপতি মালাপূজম্পি কাতুং ন দেতীতি? দেতি, অম্মাতি. তেন হি অপেথাতি ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘মালাগুল়ং গণ্হথ ভগৰা’’তি আহ. ভগৰা একং সেনাপতিস্স উপট্ঠাকং ওলোকেত্ৰা মালাগুল়ং গণ্হাপেসি. সা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভৰাভৰাভিনিব্বত্তিযং মে সতি পরিতস্সনজীৰিতং নাম মা হোতু, অযং সুমনমালা ৰিয নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পিযাৰ হোমি, নামেন চ সুমনাযেৰা’’তি পত্থনং কত্ৰা সত্থারা ‘‘সুখিনী হোহী’’তি ৰুত্তা ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
ভগৰাপি সেনাপতিস্স গেহং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সেনাপতি যাগুং গহেত্ৰা উপগঞ্ছি, সত্থা হত্থেন পত্তং পিদহি. নিসিন্নো, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘোতি. অত্থি নো একো অন্তরামগ্গে পিণ্ডপাতো লদ্ধোতি? মালং অপনেত্ৰা পিণ্ডপাতং অদ্দস. চূল়ুপট্ঠাকো আহ – ‘‘সামি মালাতি মং ৰত্ৰা মাতুগামো ৰঞ্চেসী’’তি. পাযাসো ভগৰন্তং আদিং কত্ৰা সব্বভিক্খূনং পহোসি. সেনাপতি অত্তনো দেয্যধম্মং অদাসি. সত্থা ভত্তকিচ্চং কত্ৰা মঙ্গলং ৰত্ৰা পক্কামি. সেনাপতি ‘‘কা নাম সা পিণ্ডপাতমদাসী’’তি পুচ্ছি. সেট্ঠিধীতা সামীতি. সপ্পঞ্ঞা ইত্থী, এৰরূপায ঘরে ৰসন্তিযা পুরিসস্স সগ্গসম্পত্তি নাম ন দুল্লভাতি কং আনেত্ৰা জেট্ঠকট্ঠানে ঠপেসি?
সা পিতুগেহে চ সেনাপতিগেহে চ ধনং গহেত্ৰা যাৰতাযুকং তথাগতস্স দানং দত্ৰা পুঞ্ঞানি করিত্ৰা ততো চুতা কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তি. নিব্বত্তক্খণেযেৰ জাণুপ্পমাণেন ওধিনা সকলং দেৰলোকং পরিপূরযমানং সুমনৰস্সং ৰস্সি. দেৰতা ‘‘অযং অত্তনাৰ অত্তনো নামং গহেত্ৰা আগতা’’তি ‘‘সুমনা দেৰধীতা’’ত্ৰেৰস্সা নামং অকংসু. সা একনৰুতিকপ্পে দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সংসরন্তী নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অৰিজহিতসুমনৰস্সা ‘‘সুমনা সুমনা’’ত্ৰেৰ নামা অহোসি. ইমস্মিং পন কালে কোসলরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. তাপি পঞ্চসতা কুমারিকা তংদিৰসঞ্ঞেৰ তস্মিং তস্মিং কুলে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা একদিৰসেযেৰ সব্বা মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিংসু. তংখণংযেৰ জাণুপ্পমাণেন ওধিনা সুমনৰস্সং ৰস্সি. তং দিস্ৰা রাজা ‘‘পুব্বে কতাভিনীহারা এসা ভৰিস্সতী’’তি তুট্ঠমানসো ‘‘ধীতা মে অত্তনাৰ অত্তনো নামং গহেত্ৰা আগতা’’তি সুমনাত্ৰেৰস্সা নামং কত্ৰা ‘‘ময্হং ধীতা ন একিকাৰ নিব্বত্তিস্সতী’’তি নগরং ৰিচিনাপেন্তো ‘পঞ্চ দারিকাসতানি জাতানী’’তি সুত্ৰা সব্বা অত্তনাৰ পোসাপেসি. মাসে মাসে সম্পতে ‘‘আনেত্ৰা মম ধীতু দস্সেথা’’তি আহ. এৰমেসা মহাসক্কারং কত্ৰা পত্থনং পত্থেত্ৰা এৰংলদ্ধনামাতি ৰেদিতব্বা.
তস্সা সত্তৰস্সিককালে অনাথপিণ্ডিকেন ৰিহারং নিট্ঠাপেত্ৰা তথাগতস্স দূতে পেসিতে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো সাৰত্থিং অগমাসি. অনাথপিণ্ডিকো গন্ত্ৰা রাজানং এৰমাহ – ‘‘মহারাজ, সত্থু ইধাগমনং অম্হাকম্পি মঙ্গলং তুম্হাকম্পি মঙ্গলমেৰ, সুমনং রাজকুমারিং পঞ্চহি দারিকাসতেহি সদ্ধিং পুণ্ণঘটে চ গন্ধমালাদীনি চ গাহাপেত্ৰা দসবলস্স পচ্চুগ্গমনং পেসেথা’’তি. রাজা ‘‘সাধু মহাসেট্ঠী’’তি তথা অকাসি. সাপি রঞ্ঞা ৰুত্তনযেনেৰ গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. সত্থা তস্সা ধম্মং দেসেসি. সা পঞ্চহি কুমারিকাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. অঞ্ঞানিপি পঞ্চ দারিকাসতানি পঞ্চ মাতুগামসতানি পঞ্চ উপাসকসতানি তস্মিংযেৰ খণে সোতাপত্তিফলং পাপুণিংসু. এৰং তস্মিং দিৰসে অন্তরামগ্গেযেৰ দ্ৰে সোতাপন্নসহস্সানি জাতানি.
যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমীতি? পঞ্হং পুচ্ছিতুকামতায. কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কির সহাযকা দ্ৰে ভিক্খূ অহেসুং. তেসু একো সারণীযধম্মং পূরেতি, একো ভত্তগ্গৰত্তং. সারণীযধম্মপূরকো ইতরং আহ – ‘‘আৰুসো, অদিন্নস্স ফলং নাম নত্থি, অত্তনা লদ্ধং পরেসং দত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি. ইতরো পন আহ – ‘‘আৰুসো, ত্ৰং ন জানাসি, দেয্যধম্মং নাম ৰিনিপাতেতুং ন ৰট্টতি, অত্তনো যাপনমত্তমেৰ গণ্হন্তেন ভত্তগ্গৰত্তং পূরেতুং ৰট্টতী’’তি. তেসু একোপি একং অত্তনো ওৰাদে ওতারেতুং নাসক্খি. দ্ৰেপি অত্তনো পটিপত্তিং পূরেত্ৰা ততো চুতা কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তিংসু. তত্থ সারণীযধম্মপূরকো ইতরং পঞ্চহি ধম্মেহি অধিগণ্হি.
এৰং তে দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সংসরন্তা একং বুদ্ধন্তরং খেপেত্ৰা ইমস্মিং কালে সাৰত্থিযং নিব্বত্তিংসু. সারণীযধম্মপূরকো কোসলরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, ইতরো তস্সাযেৰ উপট্ঠাকইত্থিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. তে দ্ৰেপি জনা একদিৰসেনেৰ জাযিংসু. তে নামগ্গহণদিৰসে ন্হাপেত্ৰা সিরিগব্ভে নিপজ্জাপেত্ৰা দ্ৰিন্নম্পি মাতরো বহি সক্কারং সংৰিদহিংসু. তেসু সারণীযধম্মপূরকো অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা মহন্তং সেতচ্ছত্তং সুপঞ্ঞত্তং সিরিসযনং অলঙ্কতপটিযত্তঞ্চ নিৰেসনং দিস্ৰা ‘‘একস্মিং রাজকুলে নিব্বত্তোস্মী’’তি অঞ্ঞাসি. সো ‘‘কিং নু খো কম্মং কত্ৰা ইধ নিব্বত্তোস্মী’’তি আৰজ্জেন্তো ‘‘সারণীযধম্মনিস্সন্দেনা’’তি ঞত্ৰা ‘‘সহাযো মে কুহিং নু খো নিব্বত্তো’’তি আৰজ্জেন্তো নীচসযনে নিপন্নং দিস্ৰা ‘‘অযং ভত্তগ্গৰত্তং পূরেমীতি মম ৰচনং ন গণ্হি, ইমস্মিং ইদানি তং ঠানে নিগ্গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি ‘‘সম্ম মম ৰচনং নাকাসী’’তি আহ. অথ কিং জাতন্তি. পস্স ময্হং সম্পত্তিং, সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা সিরিসযনে নিপন্নোস্মি, ত্ৰং নীচমঞ্চে থদ্ধঅত্থরণমত্তে নিপন্নোসীতি. কিং পন ত্ৰং এতং নিস্সায মানং করোসি, ননু ৰেল়ুসলাকাহি কত্ৰা পিলোতিকায পলিৰেঠিতং সব্বমেতং পথৰীধাতুমত্তমেৰাতি?
সুমনা তেসং কথং সুত্ৰা ‘‘মম ভাতিকানং সন্তিকে কোচি নত্থী’’তি তেসং সমীপং গচ্ছন্তী দ্ৰারং নিস্সায ঠিতা ‘‘ধাতূ’’তি ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইদং ধাতূতি ৰচনং বহিদ্ধা নত্থি. মম ভাতিকা সমণদেৰপুত্তা ভৰিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘সচাহং ‘ইমে এৰং কথেন্তী’তি মাতাপিতূনং কথেস্সামি, ‘অমনুস্সা এতে’তি নীহরাপেস্সন্তি. ইদং কারণং অঞ্ঞস্স অকথেত্ৰা কঙ্খচ্ছেদকং পুরিসহেরঞ্ঞিকং মম পিতরং মহাগোতমদসবলংযেৰ পুচ্ছিস্সামী’’তি ভুত্তপাতরাসা রাজানং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দসবলস্স উপট্ঠানং গমিস্সামী’’তি আহ. রাজা পঞ্চ রথসতানি যোজাপেসি. জম্বুদীপতলস্মিঞ্হি তিস্সোৰ কুমারিযো পিতূনং সন্তিকা পঞ্চ রথসতানি লভিংসু – বিম্বিসাররঞ্ঞো ধীতা চুন্দী রাজকঞ্ঞা, ধনঞ্চযস্স সেট্ঠিস্স ধীতা ৰিসাখা, অযং সুমনা রাজকঞ্ঞাতি. সা গন্ধমালং আদায রথে ঠিতা পঞ্চরথসতপরিৰারা ‘‘ইমং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি.
ইধস্সূতি ইধ ভৰেয্যুং. একো দাযকোতি একো অত্তনা লদ্ধলাভতো পরস্স দত্ৰা পরিভুঞ্জনকো সারণীযধম্মপূরকো. একো অদাযকোতি একো অত্তনা লদ্ধং পরস্স অদত্ৰা পরিভুঞ্জনকো ভত্তগ্গৰত্তপূরকো. দেৰভূতানং পন নেসন্তি দেৰভূতানং এতেসং. অধিগণ্হাতীতি অধিভৰিত্ৰা গণ্হাতি অজ্ঝোত্থরতি অতিসেতি. আধিপতেয্যেনাতি জেট্ঠককারণেন. ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহীতি সেসদেৰে সক্কো দেৰরাজা ৰিয ইমেহি পঞ্চহি কারণেহি অধিগণ্হাতি. মানুসকেনাতিআদীসু আযুনা মহাকস্সপত্থেরো ৰিয বাকুলত্থেরো ৰিয আনন্দত্থেরো ৰিয চ, ৰণ্ণেন মহাগতিম্বঅভযত্থেরো ৰিয ভণ্ডাগারঅমচ্চো ৰিয চ, সুখেন রট্ঠপালকুলপুত্তো ৰিয সোণসেট্ঠিপুত্তো ৰিয যসদারকো ৰিয চ, যসেন ধম্মাসোকো ৰিয, তথা আধিপচ্চেনাতি ইমেহি পঞ্চহি কারণেহি অতিরেকো জেট্ঠকো হোতি.
যাচিতোৰ বহুলন্তি বাকুলত্থের-সীৰলিত্থের-আনন্দত্থেরাদযো ৰিয যাচিতোৰ বহুলং চীৰরাদীনি পরিভুঞ্জতীতি ইমেহি কারণেহি অতিরেকো হোতি জেট্ঠকো. যদিদং ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তিন্তি যং একস্স ৰিমুত্তিযা সদ্ধিং ইতরস্স ৰিমুত্তিং আরব্ভ নানাকরণং ৰত্তব্বং ভৰেয্য, তং ন ৰদামীতি অত্থো. সত্তৰস্সিকদারকো ৰা হি ৰিমুত্তিং পটিৰিজ্ঝতু ৰস্সসতিকত্থেরো ৰা ভিক্খু ৰা ভিক্খুনী ৰা উপাসকো ৰা উপাসিকা ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা ব্রহ্মা ৰা, পটিৰিদ্ধলোকুত্তরমগ্গে নানত্তং নাম নত্থি. অলমেৰাতি যুত্তমেৰ. যত্র হি নামাতি যানি নাম.
গচ্ছং আকাসধাতুযাতি আকাসেন গচ্ছন্তো. সদ্ধোতি রতনত্তযগুণানং সদ্ধাতা. থনযন্তি গজ্জন্তো. ৰিজ্জুমালীতি মালাসদিসায মেঘমুখে চরন্তিযা ৰিজ্জুলতায সমন্নাগতো. সতক্ককূতি সতকূটো, ইতো চিতো চ উট্ঠিতেন ৰলাহককূটসতেন সমন্নাগতোতি অত্থো. দস্সনসম্পন্নোতি সোতাপন্নো. ভোগপরিব্যূল়্হোতি উদকোঘেন ৰিয দানৰসেন দীযমানেহি ভোগেহি পরিব্যূল়্হো, দেৰলোকং সম্পাপিতোতি অত্থো. পেচ্চাতি পরলোকে. সগ্গে পমোদতীতি যস্মিং সগ্গে উপ্পজ্জতি, তত্থেৰ মোদতীতি.
২. চুন্দীসুত্তৰণ্ণনা
৩২. দুতিযে পঞ্চহি রথসতেহীতি ভুত্তপাতরাসা পিতু সন্তিকং পেসেত্ৰা পঞ্চ রথসতানি যোজাপেত্ৰা তেহি পরিৰুতাতি অত্থো. উপসঙ্কমীতি ভাতরা সদ্ধিং পৰত্তিতং পঞ্হসাকচ্ছং পুচ্ছিস্সামীতি গন্ধমালচুণ্ণাদীনি আদায উপসঙ্কমি. যদেৰ সো হোতীতি যদা এৰ সো হোতি. অথ ৰা যো এৰ সো হোতি. অরিযকন্তানি সীলানীতি মগ্গফলসম্পযুত্তানি সীলানি. তানি হি অরিযানং কন্তানি হোন্তি, ভৰন্তরেপি ন পরিচ্চজন্তি. সেসং চতুক্কনিপাতে অগ্গপ্পসাদসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৩. উগ্গহসুত্তৰণ্ণনা
৩৩. ততিযে ভদ্দিযেতি ভদ্দিযনগরে. জাতিযাৰনেতি সযংজাতে অরোপিতে হিমৰন্তেন সদ্ধিং একাবদ্ধে ৰনসণ্ডে, তং নগরং উপনিস্সায তস্মিং ৰনে ৰিহরতীতি অত্থো. অত্তচতুত্থোতি অত্তনা চতুত্থো. কস্মা পনেস ভগৰন্তং অত্তচতুত্থংযেৰ নিমন্তেসি? গেহে কিরস্স মঙ্গলং মহন্তং, তত্থ মহন্তেন সংৰিধানেন বহূ মনুস্সা সন্নিপতিস্সন্তি. তে ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসন্তেন দুস্সঙ্গহা ভৰিস্সন্তীতি অত্তচতুত্থংযেৰ নিমন্তেসি. অপি চস্স এৰম্পি অহোসি – ‘‘দহরকুমারিকাযো মহাভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে সত্থরি ওৰদন্তে ওলীনমনা ওৰাদং গহেতুং ন সক্কুণেয্যু’’ন্তি. ইমিনাপি কারণেন অত্তচতুত্থমেৰ নিমন্তেসি. ওৰদতু তাসং, ভন্তেতি, ভন্তে ভগৰা, এতাসং ওৰদতু, এতা ওৰদতূতি অত্থো. উপযোগত্থস্মিঞ্হি এতং সামিৰচনং. যং তাসন্তি যং ওৰাদানুসাসনং এতাসং. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সো সেট্ঠি ‘‘ইমা মম সন্তিকে ওৰাদং গণ্হমানা হরাযেয্যু’’ন্তি ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পক্কামি.
ভত্তূতি সামিকস্স. অনুকম্পং উপাদাযাতি অনুদ্দযং পটিচ্চ. পুব্বুট্ঠাযিনিযোতি সব্বপঠমং উট্ঠানসীলা. পচ্ছানিপাতিনিযোতি সব্বপচ্ছা নিপজ্জনসীলা. ইত্থিযা হি পঠমতরং ভুঞ্জিত্ৰা সযনং আরুয্হ নিপজ্জিতুং ন ৰট্টতি, সব্বে পন গেহপরিজনে ভোজেত্ৰা উপকরণভণ্ডং সংৰিধায গোরূপাদীনি আগতানাগতানি ঞত্ৰা স্ৰে কত্তব্বকম্মং ৰিচারেত্ৰা কুঞ্চিকামুদ্দিকং হত্থে কত্ৰা সচে ভোজনং অত্থি, ভুঞ্জিত্ৰা, নো চে অত্থি, অঞ্ঞং পচাপেত্ৰা সব্বে সন্তপ্পেত্ৰা পচ্ছা নিপজ্জিতুং ৰট্টতি. নিপন্নাযপি যাৰ সূরিযুগ্গমনা নিদ্দাযিতুং ন ৰট্টতি, সব্বপঠমং পন উট্ঠায দাসকম্মকরে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ কম্মং করোথা’’তি কম্মন্তং ৰিচারেত্ৰা ধেনুযো দুহাপেত্ৰা সব্বং গেহে কত্তব্বকিচ্চং অত্তনো পচ্চক্খংযেৰ কাতুং ৰট্টতি. এতমত্থং সন্ধায ‘‘পুব্বুট্ঠাযিনিযো পচ্ছানিপাতিনিযো’’তি আহ. ‘‘কিংকারপটিস্সাৰিনিযোতি কিং করোম কিং করোমা’’তি মুখং ওলোকেত্ৰা ৰিচরণসীলা. মনাপচারিনিযোতি মনাপংযেৰ কিরিযং করণসীলা. পিযৰাদিনিযোতি পিযমেৰ ৰচনং ৰাদনসীলা. পূজেস্সামাতি চতুপচ্চযপূজায পূজযিস্সাম.
অব্ভাগতেতি অত্তনো সন্তিকং আগতে. আসনোদকেন পটিপূজেস্সামাতি আসনেন চ পাদধোৰনউদকেন চ পূজযিস্সাম. এত্থ চ মাতাপিতূনং দেৰসিকং সক্কারো কাতব্বো. সমণব্রাহ্মণানং পন অব্ভাগতানং আসনং দত্ৰা পাদধোৰনঞ্চ দাতব্বং, সক্কারো চ কাতব্বো.
উণ্ণাতি এল়কলোমং. তত্থ দক্খা ভৰিস্সামাতি এল়কলোমানং ৰিজটনধোৰনরজনৰেণিকরণাদীসু কপ্পাসস্স চ ৰট্টনপিসনফোটনকন্তনাদীসু ছেকা ভৰিস্সাম. তত্রুপাযাযাতি তস্মিং উণ্ণাকপ্পাসসংৰিধানে উপাযভূতায ‘‘ইমস্মিং কালে ইদং নাম কাতুং ৰট্টতী’’তি এৰং পৰত্তায ৰীমংসায সমন্নাগতা. অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুন্তি অত্তনা কাতুম্পি পরেহি কারাপেতুম্পি যুত্তা চেৰ সমত্থা চ ভৰিস্সামাতি অত্থো.
কতঞ্চ কততো জানিস্সাম, অকতঞ্চ অকততোতি সকলদিৰসং ইদং নাম কম্মং কত্ৰা আগতানং, উপড্ঢদিৰসং ইদং নাম কম্মং কত্ৰা আগতানং, নিক্কম্মানং গেহে নিসিন্নানং ইদং নাম দাতুঞ্চ এৰঞ্চ কাতুং ৰট্টতীতি এৰং জানিস্সাম. গিলানকানঞ্চ বলাবলন্তি সচে হি গিলানকালে তেসং ভেসজ্জভোজনাদীনি দত্ৰা রোগং ফাসুং ন করোন্তি, ‘‘ইমে অরোগকালে অম্হে যং ইচ্ছন্তি, তং কারেন্তি. গিলানকালে অত্থি ভাৰম্পি নো ন জানন্তী’’তি ৰিরত্তরূপা পচ্ছা কিচ্চানি ন করোন্তি, দুক্কটানি ৰা করোন্তি. তস্মা নেসং বলাবলং ঞত্ৰা দাতব্বঞ্চ কাতব্বঞ্চ জানিস্সামাতি এৰং তুম্হেহি সিক্খিতব্বন্তি দস্সেতি. খাদনীযং ভোজনীযঞ্চস্সাতি খাদনীযঞ্চ ভোজনীযঞ্চ অস্স অন্তোজনস্স. পচ্চংসেনাতি পটিলভিতব্বেন অংসেন, অত্তনো অত্তনো লদ্ধব্বকোট্ঠাসানুরূপেনাতি অত্থো. সংৰিভজিস্সামাতি দস্সাম. সম্পাদেস্সামাতি সম্পাদযিস্সাম.
অধুত্তীতি পুরিসধুত্তসুরাধুত্ততাৰসেন অধুত্তিযো. অথেনীতি অথেনিযো অচোরিযো. অসোণ্ডীতি সুরাসোণ্ডতাদিৰসেন অসোণ্ডিযো.
এৰং সুত্তন্তং নিট্ঠপেত্ৰা ইদানি গাথাহি কূটং গণ্হন্তো যো নং ভরতি সব্বদাতিআদিমাহ. তত্থ ভরতীতি পোসতি পটিজগ্গতি. সব্বকামহরন্তি সব্বকামদদং. সোত্থীতি সুইত্থী. এৰং ৰত্ততীতি এত্তকং ৰত্তং পূরেত্ৰা ৰত্ততি. মনাপা নাম তে দেৰাতি নিম্মানরতী দেৰা. তে হি ইচ্ছিতিচ্ছিতং রূপং মাপেত্ৰা অভিরমণতো নিম্মানরতীতি চ মনাপাতি চ ৰুচ্চন্তীতি.
৪. সীহসেনাপতিসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে সন্দিট্ঠিকন্তি সামং পস্সিতব্বকং. দাযকোতি দানসূরো. ন সো সদ্ধামত্তকেনেৰ তিট্ঠতি, পরিচ্চজিতুম্পি সক্কোতীতি অত্থো. দানপতীতি যং দানং দেতি, তস্স পতি হুত্ৰা দেতি, ন দাসো, ন সহাযো. যো হি অত্তনা মধুরং ভুঞ্জতি, পরেসং অমধুরং দেতি, সো দানসঙ্খাতস্স দেয্যধম্মস্স দাসো হুত্ৰা দেতি. যো যং অত্তনা ভুঞ্জতি, তদেৰ দেতি, সো সহাযো হুত্ৰা দেতি. যো পন অত্তনা যেন কেনচি যাপেতি, পরেসং মধুরং দেতি, সো পতি জেট্ঠকো সামী হুত্ৰা দেতি. তাদিসং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘দানপতী’’তি.
অমঙ্কুভূতোতি ন নিত্তেজভূতো. ৰিসারদোতি ঞাণসোমনস্সপ্পত্তো. সহব্যতং গতাতি সহভাৰং একীভাৰং গতা. কতাৰকাসাতি যেন কম্মেন তত্থ অৰকাসো হোতি, তস্স কতত্তা কতাৰকাসা. তং পন যস্মা কুসলমেৰ হোতি, তস্মা কতকুসলাতি ৰুত্তং. মোদরেতি মোদন্তি পমোদন্তি. অসিতস্সাতি অনিস্সিতস্স তথাগতস্স. তাদিনোতি তাদিলক্খণং পত্তস্স.
৫. দানানিসংসসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে গিহিধম্মা অনপগতো হোতীতি অখণ্ডপঞ্চসীলো হোতি. সতং ধম্মং অনুক্কমন্তি সপ্পুরিসানং মহাপুরিসানং ধম্মং অনুক্কমন্তো. সন্তো নং ভজন্তীতি সপ্পুরিসা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধতথাগতসাৰকা এতং ভজন্তি.
৬. কালদানসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে কালদানানীতি যুত্তদানানি, পত্তদানানি অনুচ্ছৰিকদানানীতি অত্থো. নৰসস্সানীতি অগ্গসস্সানি. নৰফলানীতি আরামতো পঠমুপ্পন্নানি অগ্গফলানি. পঠমং সীলৰন্তেসু পতিট্ঠাপেতীতি পঠমং সীলৰন্তানং দত্ৰা পচ্ছা অত্তনা পরিভুঞ্জতি. ৰদঞ্ঞূতি ভাসিতঞ্ঞূ. কালেন দিন্নন্তি যুত্তপ্পত্তকালেন দিন্নং. অনুমোদন্তীতি একমন্তে ঠিতা অনুমোদন্তি. ৰেয্যাৰচ্চন্তি কাযেন ৰেয্যাৰটিককম্মং করোন্তি. অপ্পটিৰানচিত্তোতি অনুক্কণ্ঠিতচিত্তো. যত্থ দিন্নং মহপ্ফলন্তি যস্মিং ঠানে দিন্নং মহপ্ফলং হোতি, তত্থ দদেয্য.
৭. ভোজনসুত্তৰণ্ণনা
৩৭. সত্তমে আযুং দেতীতি আযুদানং দেতি. ৰণ্ণন্তি সরীরৰণ্ণং. সুখন্তি কাযিকচেতসিকসুখং. বলন্তি সরীরথামং. পটিভানন্তি যুত্তমুত্তপ্পটিভানং.
৮. সদ্ধসুত্তৰণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে অনুকম্পন্তীতি অনুগ্গণ্হন্তি. খন্ধিমাৰ মহাদুমোতি খন্ধসম্পন্নো মহারুক্খো ৰিয. মনোরমে আযতনেতি রমণীযে সমোসরণট্ঠানে. ছাযং ছাযত্থিকা যন্তীতি ছাযায অত্থিকাৰ ছাযং উপগচ্ছন্তি. নিৰাতৰুত্তিন্তি নীচৰুত্তিং. অত্থদ্ধন্তি কোধমানথদ্ধতায রহিতং. সোরতন্তি সোরচ্চেন সুচিসীলেন সমন্নাগতং. সখিলন্তি সম্মোদকং.
৯. পুত্তসুত্তৰণ্ণনা
৩৯. নৰমে ভতো ৰা নো ভরিস্সতীতি অম্হেহি থঞ্ঞপাযনহত্থপাদৰড্ঢনাদীহি ভতো পটিজগ্গিতো অম্হে মহল্লককালে হত্থপাদধোৰন-ন্হাপনযাগুভত্তদানাদীহি ভরিস্সতি. কিচ্চং ৰা নো করিস্সতীতি অত্তনো কম্মং ঠপেত্ৰা অম্হাকং রাজকুলাদীসু উপ্পন্নং কিচ্চং গন্ত্ৰা করিস্সতি. কুলৰংসো চিরং ঠস্সতীতি অম্হাকং সন্তকং খেত্তৰত্থুহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিং অৰিনাসেত্ৰা রক্খন্তে পুত্তে কুলৰংসো চিরং ঠস্সতি, অম্হেহি ৰা পৰত্তিতানি সলাকভত্তাদীনি অনুপচ্ছিন্দিত্ৰা পৰত্তেস্সতি, এৰম্পি নো কুলৰংসো চিরং ঠস্সতি. দাযজ্জং পটিপজ্জিস্সতীতি কুলৰংসানুরূপায পটিপত্তিযা অত্তানং দাযজ্জারহং করোন্তো অম্হাকং সন্তকং দাযজ্জং পটিপজ্জিস্সতি. দক্খিণং অনুপ্পদস্সতীতি পত্তিদানং কত্ৰা ততিযদিৰসতো পট্ঠায দানং অনুপ্পদস্সতি.
সন্তো সপ্পুরিসাতি ইমস্মিং ঠানে মাতাপিতূসু সম্মা পটিপত্তিযা সন্তো সপ্পুরিসাতি ৰেদিতব্বা. পুব্বে কতমনুস্সরন্তি মাতাপিতূহি পঠমতরং কতগুণং অনুস্সরন্তা. ওৰাদকারীতি মাতাপিতূহি দিন্নস্স ওৰাদস্স কত্তা. ভতপোসীতি যেহি ভতো, তেসং পোসকো. পসংসিযোতি দিট্ঠেৰ ধম্মে মহাজনেন পসংসিতব্বো হোতি.
১০. মহাসালপুত্তসুত্তৰণ্ণনা
৪০. দসমে মহাসালাতি মহারুক্খা. সাখাপত্তপলাসেন ৰড্ঢন্তীতি খুদ্দকসাখাহি চ পত্তসঙ্খাতেন চ পলাসেন ৰড্ঢন্তি. অরঞ্ঞস্মিন্তি অগামকে পদেসে. ব্রহাৰনেতি মহাৰনে অটৰিযং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
সুমনৰগ্গো চতুত্থো.