৩. ততিযপণ্ণাসকং
(১১) ১. ৰলাহকৰগ্গো
১-২. ৰলাহকসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা
১০১-২. ততিযপণ্ণাসকস্স পঠমে ৰলাহকাতি মেঘা. ভাসিতা হোতি নো কত্তাতি ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ করিস্সামী’’তি কেৰলং ভাসতিযেৰ, ন করোতি. কত্তা হোতি নো ভাসিতাতি অকথেত্ৰাৰ ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ মযা কাতুং ৰট্টতী’’তি কত্তা হোতি. এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. দুতিযং উত্তানত্থমেৰ.
৩. কুম্ভসুত্তৰণ্ণনা
১০৩. ততিযে কুম্ভাতি ঘটা. তুচ্ছো পিহিতোতি রিত্তকো পিহিতমুখো. পূরো ৰিৰটোতি উদকপুণ্ণো অপারুতমুখো. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.
৪. উদকরহদসুত্তৰণ্ণনা
১০৪. চতুত্থে উত্তানো গম্ভীরোভাসোতিআদীসু পুরাণপণ্ণরসসম্ভিন্নৰণ্ণো কাল়উদকো গম্ভীরোভাসো নাম, অচ্ছৰিপ্পসন্নমণিৰণ্ণউদকো উত্তানোভাসো নাম.
৫-৬. অম্বসুত্তৰণ্ণনা
১০৫-৬. পঞ্চমে আমং পক্কৰণ্ণীতি আমকং হুত্ৰা ওলোকেন্তানং পক্কসদিসং খাযতি. এৰং সব্বপদানি দট্ঠব্বানি. ছট্ঠং উত্তানত্থমেৰ.
৭. মূসিকসুত্তৰণ্ণনা
১০৭. সত্তমে যো আৰাটং খণতি, ন চ তত্থ ৰসতি, সো গাধং কত্তা নো ৰসিতাতি ৰুচ্চতি. খন্তাতিপি পাঠো. ইমিনা নযেন সব্বপদানি ৰেদিতব্বানি.
৮. বলীবদ্দসুত্তৰণ্ণনা
১০৮. অট্ঠমে যো অত্তনো গোগণং মদ্দতি, ন পরগোগণং, অযং সগৰচণ্ডো নো পরগৰচণ্ডোতি এৰং সব্বপদানি ৰেদিতব্বানি. উব্বেজেতা হোতীতি ঘট্টেত্ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা উব্বেগপত্তং করোতি.
৯. রুক্খসুত্তৰণ্ণনা
১০৯. নৰমে ফেগ্গু ফেগ্গুপরিৰারোতি নিস্সারো ফেগ্গুরুক্খো ফেগ্গুরুক্খেহেৰ পরিৰুতো. সারপরিৰারোতি খদিরাদীহি সাররুক্খেহেৰ পরিৰুতো. এস নযো সব্বত্থ.
১০. আসীৰিসসুত্তৰণ্ণনা
১১০. দসমে আগতৰিসো ন ঘোরৰিসোতি যস্স ৰিসং আগচ্ছতি, ঘোরং পন ন হোতি, চিরকালং ন পীল়েতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযোতি.
ৰলাহকৰগ্গো পঠমো.
(১২) ২. কেসিৰগ্গো
১. কেসিসুত্তৰণ্ণনা
১১১. দুতিযস্স পঠমে কেসীতি তস্স নামং. অস্সদম্মে সারেতীতি অস্সদম্মসারথি. সণ্হেনপি ৰিনেতীতিআদীসু তস্স অনুচ্ছৰিকং সক্কারং কত্ৰা সুভোজনং ভোজেত্ৰা মধুরপানং পাযেত্ৰা মুদুৰচনেন সমুদাচরিত্ৰা দমেন্তো সণ্হেন দমেতি নাম, জাণুবন্ধনমুখবন্ধনাদীহি চেৰ পতোদৰিজ্ঝনকসাভিঘাতফরুসৰচনেহি চ দমেন্তো ফরুসেন দমেতি নাম, কালেন কালং তদুভযং করোন্তো সণ্হফরুসেন দমেতি নাম.
২. জৰসুত্তৰণ্ণনা
১১২. দুতিযে অজ্জৰেনাতি উজুকভাৰেন. জৰেনাতি পদৰেগেন. খন্তিযাতি অধিৰাসনক্খন্তিযা. সোরচ্চেনাতি সুচিভাৰসীলেন. পুগ্গলগুণঙ্গেসু জৰেনাতি ঞাণজৰেন. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.
৩. পতোদসুত্তৰণ্ণনা
১১৩. ততিযে পতোদচ্ছাযন্তি ৰিজ্ঝনত্থং উক্খিত্তস্স পতোদস্স ছাযং. সংৰিজ্জতীতি ‘‘জৰো মে গহেতব্বো’’তি সল্লক্খণৰসেন সংৰিজ্জতি. সংৰেগং আপজ্জতীতি সংৰেগং পটিপজ্জতি লোমৰেধৰিদ্ধোতি লোমকূপে পতোদৰেধেন ৰিদ্ধমত্তো. চম্মৰেধৰিদ্ধোতি ছৰিচম্মং ছিন্দন্তেন পতোদৰেধেন ৰিদ্ধো. অট্ঠিৰেধৰিদ্ধোতি অট্ঠিং ভিন্দন্তেন ৰেধেন ৰিদ্ধো. কাযেনাতি নামকাযেন. পরমসচ্চন্তি নিব্বানং. সচ্ছিকরোতীতি পস্সতি. পঞ্ঞাযাতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায.
৪. নাগসুত্তৰণ্ণনা
১১৪. চতুত্থে অট্ঠিং কত্ৰাতি অট্ঠিকো হুত্ৰা. তিণৰনিন্নাদসদ্দানন্তি এত্থ তিণৰোতি ডিণ্ডিমো, নিন্নাদসদ্দোতি সব্বেসম্পি একতোমিস্সিতো মহাসদ্দো. ডংসাদীসু ডংসাতি পিঙ্গলমক্খিকা, মকসা মকসাৰ. খিপ্পঞ্ঞেৰ গন্তা হোতীতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনানি পূরেত্ৰা সীঘমেৰ গন্তা হোতি.
৫. ঠানসুত্তৰণ্ণনা
১১৫. পঞ্চমে ঠানানীতি কারণানি. অনত্থায সংৰত্ততীতি অহিতায অৰড্ঢিযা সংৰত্ততি. এত্থ চ পঠমং ওপাতক্খণনমচ্ছবন্ধনসন্ধিচ্ছেদনাদিভেদং সদুক্খং সৰিঘাতং পাপকম্মং ৰেদিতব্বং, দুতিযং সমজীৰিকানং গিহীনং পুপ্ফচ্ছড্ডকাদিকম্মং সুধাকোট্টন-গেহচ্ছাদনঅসুচিট্ঠানসম্মজ্জনাদিকম্মঞ্চ ৰেদিতব্বং, ততিযং সুরাপানগন্ধৰিলেপনমালাপিল়ন্ধনাদিকম্মঞ্চেৰ অস্সাদৰসেন পৰত্তং পাণাতিপাতাদিকম্মঞ্চ ৰেদিতব্বং, চতুত্থং ধম্মস্সৰনত্থায গমনকালে সুদ্ধৰত্থচ্ছাদন-মালাগন্ধাদীনং আদায গমনং চেতিযৰন্দনং বোধিৰন্দনং মধুরধম্মকথাসৰনং পঞ্চসীলসমাদানন্তি এৰমাদীসু সোমনস্সসম্পযুত্তং কুসলকম্মং ৰেদিতব্বং. পুরিসথামেতি পুরিসস্স ঞাণথামস্মিং. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো.
৬. অপ্পমাদসুত্তৰণ্ণনা
১১৬. ছট্ঠে যতো খোতি যদা খো. সম্পরাযিকস্সাতি দেসনামত্তমেতং, খীণাসৰো পন নেৰ সম্পরাযিকস্স, ন দিট্ঠধম্মিকস্স মরণস্স ভাযতি. সোৰ ইধ অধিপ্পেতো. কেচি পন ‘‘সম্মাদিট্ঠি ভাৰিতাতি ৰচনতো সোতাপন্নং আদিং কত্ৰা সব্বেপি অরিযা অধিপ্পেতা’’তি ৰদন্তি.
৭. আরক্খসুত্তৰণ্ণনা
১১৭. সত্তমে অত্তরূপেনাতি অত্তনো অনুরূপেন অনুচ্ছৰিকেন, হিতকামেনাতি অত্থো. রজনীযেসূতি রাগস্স পচ্চযভূতেসু. ধম্মেসূতি সভাৰেসু, ইট্ঠারম্মণেসূতি অত্থো. এৰং সব্বত্থ নযো ৰেদিতব্বো. ন রজ্জতীতি দিট্ঠিৰসেন ন রজ্জতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. ন চ পন সমণৰচনহেতুপি গচ্ছতীতি সমণানং পরৰাদীনং ৰচনহেতুপি অত্তনো দিট্ঠিং পহায তেসং দিট্ঠিৰসেন ন গচ্ছতীতি অত্থো. ইধাপি খীণাসৰোৰ অধিপ্পেতো.
৮-১০. সংৰেজনীযাদিসুত্তত্তযৰণ্ণনা
১১৮-১২০. অট্ঠমে দস্সনীযানীতি পস্সিতব্বযুত্তকানি. সংৰেজনীযানীতি সংৰেগজনকানি. নৰমে জাতিভযন্তি জাতিং আরব্ভ উপ্পজ্জনকভযং. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. দসমে অগ্গিভযন্তি অগ্গিং পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
কেসিৰগ্গো দুতিযো.
(১৩) ৩. ভযৰগ্গো
১. অত্তানুৰাদসুত্তৰণ্ণনা
১২১. ততিযস্স পঠমে অত্তানুৰাদভযন্তি অত্তানং অনুৰদন্তস্স উপ্পজ্জনকভযং. পরানুৰাদভযন্তি পরস্স অনুৰাদতো উপ্পজ্জনকভযং. দণ্ডভযন্তি দ্ৰত্তিংস কম্মকারণা পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. দুগ্গতিভযন্তি চত্তারো অপাযে পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অত্তানুৰাদভযন্তিআদীসু অত্তানুৰাদভযং তাৰ পচ্চৰেক্খন্তস্স অজ্ঝত্তং হিরী সমুট্ঠাতি, সাস্স তীসু দ্ৰারেসু সংৰরং জনেতি, তীসু দ্ৰারেসু সংৰরো চতুপারিসুদ্ধিসীলং হোতি. সো তস্মিং সীলে পতিট্ঠায ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. পরানুৰাদভযং পন পচ্চৰেক্খন্তস্স বহিদ্ধা ওত্তপ্পং সমুট্ঠাতি, তদস্স তীসু দ্ৰারেসু সংৰরং জনেতি, তীসু দ্ৰারেসু সংৰরো চতুপারিসুদ্ধিসীলং হোতি. সো তস্মিং সীলে পতিট্ঠায ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. দুগ্গতিভযং পচ্চৰেক্খন্তস্স অজ্ঝত্তং হিরী সমুট্ঠাতি, সাস্স তীসু দ্ৰারেসু সংৰরং জনেতি, তীসু দ্ৰারেসু সংৰরো চতুপারিসুদ্ধিসীলং হোতি. সো তস্মিং সীলে পতিট্ঠায ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অগ্গফলে পতিট্ঠাতি.
২. ঊমিভযসুত্তৰণ্ণনা
১২২. দুতিযে উদকোরোহন্তস্সাতি উদকং ওতরন্তস্স. পাটিকঙ্খিতব্বানীতি ইচ্ছিতব্বানি. সুসুকাভযন্তি চণ্ডমচ্ছভযং. মুখাৰরণং মঞ্ঞে করোন্তীতি মুখপিদহনং ৰিয করোন্তি. ওদরিকত্তস্সাতি মহোদরতায মহগ্ঘসভাৰস্স. অরক্খিতেনেৰ কাযেনাতিআদীসু কাযদ্ৰারে তিৰিধস্স সংৰরস্স অভাৰতো অরক্খিতেন কাযেন. ৰচীদ্ৰারে চতুব্বিধস্স সংৰরস্স অভাৰতো অরক্খিতায ৰাচায.
৩. পঠমনানাকরণসুত্তৰণ্ণনা
১২৩. ততিযে তদস্সাদেতীতি তং ঝানং সুখস্সাদেন অস্সাদেতি. নিকামেতীতি পত্থেতি. ৰিত্তিং আপজ্জতীতি তুট্ঠিং আপজ্জতি. তদধিমুত্তোতি তস্মিং অধিমুত্তো, তং ৰা অধিমুত্তো. তব্বহুলৰিহারীতি তেন ঝানেন বহুলং ৰিহরন্তো. সহব্যতং উপপজ্জতীতি সহভাৰং গচ্ছতি, তত্থ নিব্বত্ততীতি অত্থো. কপ্পো আযুপ্পমাণন্তি এত্থ পঠমজ্ঝানং অত্থি হীনং, অত্থি মজ্ঝিমং, অত্থি পণীতং. তত্থ হীনেন উপ্পন্নানং কপ্পস্স ততিযো কোট্ঠাসো আযুপ্পমাণং, মজ্ঝিমেন উপড্ঢকপ্পো, পণীতেন কপ্পো. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. নিরযম্পি গচ্ছতীতি নিরযগমনীযস্স কম্মস্স অপ্পহীনত্তা অপরাপরং গচ্ছতি, ন অনন্তরমেৰ. তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতীতি তস্মিংযেৰ রূপভৰে ঠত্ৰা পরিনিব্বাযতি, ন হেট্ঠা ওতরতি. যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতীতি যং ইদং গতিযা চ উপপত্তিযা চ সতি সেখস্স অরিযসাৰকস্স পটিসন্ধিৰসেন হেট্ঠা অনোতরিত্ৰা তস্মিংযেৰ রূপভৰে উপরি দুতিযততিযাদীসু অঞ্ঞতরস্মিং ব্রহ্মলোকে পরিনিব্বানং, পুথুজ্জনস্স পন নিরযাদিগমনং, ইদং নানাকরণন্তি অত্থো.
দ্ৰে কপ্পাতি এত্থাপি দুতিযজ্ঝানং ৰুত্তনযেনেৰ তিৰিধং হোতি. তত্থ পণীতভাৰনেন নিব্বত্তানং অট্ঠকপ্পা আযুপ্পমাণং, মজ্ঝিমেন চত্তারো, হীনেন দ্ৰে. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. চত্তারো কপ্পাতি এত্থ যং হেট্ঠা ৰুত্তং ‘‘কপ্পো, দ্ৰে কপ্পা’’তি, তম্পি আহরিত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. কপ্পোতি চ গুণস্সপি নামং, তস্মা কপ্পো দ্ৰে কপ্পা চত্তারো কপ্পাতি অযমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যো পঠমং ৰুত্তো কপ্পো, সো দ্ৰে ৰারে গণেত্ৰা একেন গুণেন দ্ৰে কপ্পা হোন্তি, দুতিযেন চত্তারো, পুন তে চত্তারো কপ্পাতি ইমেহি চতূহি গুণেহি গুণিতা একেন গুণেন অট্ঠ হোন্তি, দুতিযেন সোল়স, ততিযেন দ্ৰত্তিংস, চতুত্থেন চতুসট্ঠীতি. এৰমিধ পণীতজ্ঝানৰসেন চতুসট্ঠি কপ্পা গহিতাতি ৰেদিতব্বা. পঞ্চ কপ্পসতানীতি ইদং পণীতস্সেৰ উপপত্তিজ্ঝানস্স ৰসেন ৰুত্তং. ৰেহপ্ফলেসু ৰা পঠমজ্ঝানভূমিআদীসু ৰিয তিণ্ণং ব্রহ্মলোকানং অভাৰতো এত্তকমেৰ আযুপ্পমাণং. তস্মা এৰং ৰুত্তং.
৪. দুতিযনানাকরণসুত্তৰণ্ণনা
১২৪. চতুত্থে রূপমেৰ রূপগতং. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. অনিচ্চতোতিআদীসু হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চতো, আবাধট্ঠেন রোগতো, অন্তো পদুস্সনট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৰিট্ঠট্ঠেন সল্লতো, সদুক্খট্ঠেন অঘতো, সম্পীল়নট্ঠেন আবাধতো, অৰিধেয্যট্ঠেন পরতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, নিস্সত্তট্ঠেন সুঞ্ঞতো, অৰসৰত্তনট্ঠেন অনত্ততো. এত্থ চ ‘‘অনিচ্চতো পলোকতো’’তি দ্ৰীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, ‘‘সুঞ্ঞতো অনত্ততো’’তি দ্ৰীহি অনত্তলক্খণং, সেসেহি দুক্খলক্খণং কথিতন্তি ৰেদিতব্বং. সমনুপস্সতীতি ঞাণেন পস্সতি. এৰং পঞ্চক্খন্ধে তিলক্খণং আরোপেত্ৰা পস্সন্তো তযো মগ্গে তীণি ফলানি সচ্ছিকরোতি. সুদ্ধাৰাসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতীতি তত্থ ঠিতো চতুত্থজ্ঝানং ভাৰেত্ৰা উপপজ্জতি.
৫-৬. মেত্তাসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা
১২৫-১২৬. পঞ্চমে পঠমজ্ঝানৰসেন মেত্তা, দুতিযাদিৰসেন করুণাদযো দস্সিতা. ছট্ঠং চতুত্থে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
৭. পঠমতথাগতঅচ্ছরিযসুত্তৰণ্ণনা
১২৭. সত্তমে পাতুভাৰাতি পাতুভাৰেন. কুচ্ছিং ওক্কমতীতি এত্থ কুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতীতি অত্থো. ওক্কন্তে হি তস্মিং এৰং হোতি, ন ওক্কমমানে. অপ্পমাণোতি ৰুড্ঢিপ্পমাণো, ৰিপুলোতি অত্থো. উল়ারোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. দেৰানং দেৰানুভাৰন্তি এত্থ দেৰানং অযমানুভাৰো – নিৰত্থৰত্থস্স পভা দ্ৰাদস যোজনানি ফরতি, তথা সরীরস্স, তথা ৰিমানস্স, তং অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো. লোকন্তরিকাতি তিণ্ণং তিণ্ণং চক্কৰাল়ানং অন্তরা একেকো লোকন্তরিকো হোতি, তিণ্ণং সকটচক্কানং পত্তানং ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ ঠপিতানং মজ্ঝে ওকাসো ৰিয. সো পন লোকন্তরিকনিরযো পরিমাণতো অট্ঠযোজনসহস্সপ্পমাণো হোতি. অঘাতি নিচ্চৰিৰটা. অসংৰুতাতি হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা. অন্ধকারাতি তমভূতা. অন্ধকারতিমিসাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৰারণতো অন্ধভাৰকরণতিমিসায সমন্নাগতা. তত্থ কির চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন জাযতি. এৰংমহিদ্ধিকানন্তি চন্দিমসূরিযা কির একপ্পহারেনেৰ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তি, এৰংমহিদ্ধিকা. একেকায দিসায নৰ নৰ যোজনসতসহস্সানি অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকং দস্সেন্তি, এৰংমহানুভাৰা. আভা নানুভোন্তীতি পভা নপ্পহোন্তি. তে কির চক্কৰাল়পব্বতস্স ৰেমজ্ঝেন চরন্তি চক্কৰাল়পব্বতঞ্চ অতিক্কমিত্ৰা লোকন্তরনিরযা. তস্মা তেসং তত্থ আভা নপ্পহোন্তি.
যেপি তত্থ সত্তাতি যেপি তস্মিং লোকন্তরমহানিরযে সত্তা উপপন্না. কিং পন কম্মং কত্ৰা তত্থ উপ্পজ্জন্তীতি? ভারিযং দারুণং মাতাপিতূনং ধম্মিকসমণব্রাহ্মণানঞ্চ উপরি অপরাধং, অঞ্ঞঞ্চ দিৰসে দিৰসে পাণৰধাদিসাহসিককম্মং কত্ৰা উপ্পজ্জন্তি তম্বপণ্ণিদীপে অভযচোরনাগচোরাদযো ৰিয. তেসং অত্তভাৰো তিগাৰুতিকো হোতি, ৰগ্গুলীনং ৰিয দীঘনখা হোন্তি. তে রুক্খে ৰগ্গুলিযো ৰিয নখেহি চক্কৰাল়পব্বতপাদে লগ্গন্তি. যদা সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসগতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি মঞ্ঞমানা তত্থ ব্যাৰটা ৰিপরিৰত্তিত্ৰা লোকসন্ধারকউদকে পতন্তি, ৰাতে পহরন্তেপি মধুকফলানি ৰিয ছিজ্জিত্ৰা উদকে পতন্তি, পতিতমত্তাৰ অচ্চন্তখারে উদকে পিট্ঠপিণ্ডি ৰিয ৰিলীযন্তি. অঞ্ঞেপি কির ভো সন্তি সত্তাতি ভো যথা মযং মহাদুক্খং অনুভৰাম, এৰং অঞ্ঞেপি কির সত্তা ইদং দুক্খং অনুভৰনত্থায ইধূপপন্নাতি তংদিৰসং পস্সন্তি. অযং পন ওভাসো একযাগুপানমত্তম্পি ন তিট্ঠতি. যাৰতা নিদ্দাযিত্ৰা পবুদ্ধো আরম্মণং ৰিভাৰেতি, তত্তকং কালং হোতি. দীঘভাণকা পন ‘‘অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তমেৰ ৰিজ্জুওভাসো ৰিয নিচ্ছরিত্ৰা কিং ইদন্তি ভণন্তানংযেৰ অন্তরধাযতী’’তি ৰদন্তি.
৮. দুতিযতথাগতঅচ্ছরিযসুত্তৰণ্ণনা
১২৮. অট্ঠমে তণ্হাদিট্ঠীহি অল্লীযিতব্বট্ঠেন আলযোতি পঞ্চ কামগুণা, সকলমেৰ ৰা ৰট্টং. আরমন্তি এত্থাতি আরামো, আলযো আরামো এতিস্সাতি আলযারামা. আলযে রতাতি আলযরতা. আলযে সম্মুদিতাতি আলযসম্মুদিতা. অনালযে ধম্মেতি আলযপটিপক্খে ৰিৰট্টূপনিস্সিতে অরিযধম্মে. সুস্সূসতীতি সোতুকামো হোতি. সোতং ওদহতীতি সোতং ঠপেতি. অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতীতি আজাননত্থায চিত্তং পচ্চুপট্ঠপেতি. মানোতি মঞ্ঞনা, মঞ্ঞিতব্বট্ঠেন ৰা সকলং ৰট্টমেৰ. মানৰিনযে ধম্মেতি মানৰিনযধম্মে. উপসমপটিপক্খো অনুপসমো, অনুপসন্তট্ঠেন ৰা ৰট্টমেৰ অনুপসমো নাম. ওপসমিকেতি উপসমকরে ৰিৰট্টূপনিস্সিতে. অৰিজ্জায গতা সমন্নাগতাতি অৰিজ্জাগতা. অৰিজ্জণ্ডকোসেন পরিযোনদ্ধত্তা অণ্ডং ৰিয ভূতাতি অণ্ডভূতা. সমন্ততো ওনদ্ধাতি পরিযোনদ্ধা. অৰিজ্জাৰিনযেতি অৰিজ্জাৰিনযো ৰুচ্চতি অরহত্তং, তংনিস্সিতে ধম্মে দেসিযমানেতি অত্থো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে চতূসু ঠানেসু ৰট্টং, চতূসু ৰিৰট্টং কথিতং.
৯. আনন্দঅচ্ছরিযসুত্তৰণ্ণনা
১২৯. নৰমে ভিক্খুপরিসা আনন্দং দস্সনাযাতি যে ভগৰন্তং পস্সিতুকামা থেরং উপসঙ্কমন্তি, যে ৰা ‘‘আযস্মা কিরানন্দো সমন্তপাসাদিকো অভিরূপো দস্সনীযো বহুস্সুতো সঙ্ঘসোভনো’’তি থেরস্স গুণে সুত্ৰা আগচ্ছন্তি, তে সন্ধায ‘‘ভিক্খুপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতী’’তি ৰুত্তং. এস নযো সব্বত্থ. অত্তমনাতি ‘‘সৰনেন নো দস্সনং সমেতী’’তি সকমনা তুট্ঠচিত্তা. ধম্মন্তি ‘‘কচ্চি, আৰুসো, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি যোনিসোমনসিকারকম্মং করোথ, আচরিযুপজ্ঝাযৰত্তং পূরেথা’’তি এৰরূপং পটিসন্থারধম্মং. তত্থ ভিক্খুনীসু ‘‘কচ্চি, ভগিনিযো, অট্ঠ গরুধম্মে সমাদায ৰত্তথা’’তি ইদম্পি নানাকরণং হোতি. উপাসকেসু ‘‘স্ৰাগতং, উপাসক, ন তে কিঞ্চি সীসং ৰা অঙ্গং ৰা রুজ্জতি, অরোগা তে পুত্তভাতরো’’তি ন এৰং পটিসন্থারং করোতি, এৰং পন করোতি – ‘‘কথং, উপাসকা, তীণি সরণানি পঞ্চ সীলানি রক্খথ, মাসস্স অট্ঠ উপোসথে করোথ, মাতাপিতূনং উপট্ঠানৰত্তং পূরেথ, ধম্মিকসমণব্রাহ্মণে পটিজগ্গথা’’তি. উপাসিকাসুপি এসেৰ নযো.
১০. চক্কৰত্তিঅচ্ছরিযসুত্তৰণ্ণনা
১৩০. দসমে খত্তিযপরিসাতি অভিসিত্তা অনভিসিত্তা চ খত্তিযা. তে হি কির ‘‘রাজা চক্কৰত্তী নাম অভিরূপো পাসাদিকো হোতি, আকাসেন ৰিচরন্তো রজ্জং অনুসাসতি, ধম্মিকো ধম্মরাজা’’তি তস্স গুণকথং সুত্ৰা সৰনেন দস্সনম্হি সমেন্তে অত্তমনা হোন্তি. ভাসতীতি ‘‘কথং, তাতা, রাজধম্মং পূরেথ, পৰেণিং রক্খথা’’তি পটিসন্থারং করোতি. ব্রাহ্মণেসু পন ‘‘কথঞ্চ, আচরিযা, মন্তে ৰাচেথ, অন্তেৰাসিকা মন্তে গণ্হন্তি, দক্খিণং ৰা ৰত্থানি ৰা সীলং ৰা লভথা’’তি এৰং পটিসন্থারং করোতি. গহপতীসু ‘‘কথং, তাতা, ন ৰো রাজকুলতো দণ্ডেন ৰা বন্ধনেন ৰা পীল়া অত্থি, সম্মা দেৰো ধারং অনুপ্পৰেচ্ছতি, সস্সানি সম্পজ্জন্তী’’তি এৰং পটিসন্থারং করোতি. সমণেসু ‘‘কথং, ভন্তে, কচ্চি পব্বজিতপরিক্খারা সুলভা, সমণধম্মে নপ্পমজ্জথা’’তি এৰং পটিসন্থারং করোতীতি.
ভযৰগ্গো ততিযো.
(১৪) ৪. পুগ্গলৰগ্গো
১. সংযোজনসুত্তৰণ্ণনা
১৩১. চতুত্থস্স পঠমে উপপত্তিপটিলাভিযানীতি যেহি অনন্তরা উপপত্তিং পটিলভতি. ভৰপটিলাভিযানীতি উপপত্তিভৰস্স পটিলাভায পচ্চযানি. সকদাগামিস্সাতি ইদং অপ্পহীনসংযোজনেসু অরিযেসু উত্তমকোটিযা গহিতং. যস্মা পন অন্তরাপরিনিব্বাযিস্স অন্তরা উপপত্তি নত্থি, যং পন সো তত্থ ঝানং সমাপজ্জতি, তং কুসলত্তা ‘‘উপপত্তিভৰস্স পচ্চযো’’ তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তস্মাস্স ‘‘উপপত্তিপটিলাভিযানি সংযোজনানি পহীনানি, ভৰপটিলাভিযানি সংযোজনানি অপ্পহীনানী’’তি ৰুত্তং. ওরম্ভাগিযেসু চ অপ্পহীনং উপাদায সকদাগামিস্স অৰিসেসেন ‘‘ওরম্ভাগিযানি সংযোজনানি অপ্পহীনানী’’তি ৰুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
২. পটিভানসুত্তৰণ্ণনা
১৩২. দুতিযে যুত্তপ্পটিভানো নো মুত্তপ্পটিভানোতি পঞ্হং কথেন্তো যুত্তমেৰ কথেতি, সীঘং পন ন কথেতি, সণিকমেৰ কথেতীতি অত্থো. ইমিনা নযেন সব্বপদানি ৰেদিতব্বানি.
৩. উগ্ঘটিতঞ্ঞূসুত্তৰণ্ণনা
১৩৩. ততিযে চতুন্নম্পি পুগ্গলানং ইমিনা সুত্তেন ৰিসেসো ৰেদিতব্বো –
‘‘কতমো চ পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৰেলায ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. কতমো চ পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ, যস্স পুগ্গলস্স ৰিত্থারেন অত্থে ৰিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. কতমো চ পুগ্গলো নেয্যো, যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পরিপুচ্ছতো যোনিসোমনসিকরোতো কল্যাণমিত্তে সেৰতো ভজতো পযিরুপাসতো অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো নেয্যো. কতমো চ পুগ্গলো পদপরমো, যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধারযতো বহুম্পি ৰাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি, অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পদপরমো’’তি (পু. প. ১৪৮-১৫১).
৪. উট্ঠানফলসুত্তৰণ্ণনা
১৩৪. চতুত্থে উট্ঠানৰীরিযেনেৰ দিৰসং ৰীতিনামেত্ৰা তস্স নিস্সন্দফলমত্তং কিঞ্চিদেৰ লভিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেতি, তং পন উট্ঠানং আগম্ম কিঞ্চি পুঞ্ঞফলং নপ্পটিলভতি, অযং উট্ঠানফলূপজীৰী ন কম্মফলূপজীৰী নাম. চাতুমহারাজিকে পন দেৰে আদিং কত্ৰা সব্বেপি দেৰা উট্ঠানৰীরিযেন ৰিনা পুঞ্ঞফলস্সেৰ উপজীৰনতো কম্মফলূপজীৰিনো ন উট্ঠানফলূপজীৰিনো নাম. রাজরাজমহামত্তাদযো উট্ঠানফলূপজীৰিনো চ কম্মফলূপজীৰিনো চ. নেরযিকসত্তা নেৰ উট্ঠানফলূপজীৰিনো ন কম্মফলূপজীৰিনো. ইমস্মিং সুত্তে পুঞ্ঞফলমেৰ কম্মফলন্তি অধিপ্পেতং, তঞ্চ তেসং নত্থি.
৫. সাৰজ্জসুত্তৰণ্ণনা
১৩৫. পঞ্চমে পঠমো অন্ধবালপুথুজ্জনো, দুতিযো অন্তরন্তরা কুসলকারকো লোকিযপুথুজ্জনো, ততিযো সোতাপন্নো, সকদাগামিঅনাগামিনোপি এতেনেৰ সঙ্গহিতা. চতুত্থো খীণাসৰো. সো হি একন্তেনেৰ অনৰজ্জো.
৬-৭. সীলসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৩৬-১৩৭. ছট্ঠে পঠমো লোকিযমহাজনো, দুতিযো সুক্খৰিপস্সকো সোতাপন্নো চ সকদাগামী চ, ততিযো অনাগামী. সো হি যস্মা তঙ্খণিকম্পি উপপত্তিনিমিত্তকং ঝানং পটিলভতিযেৰ, তস্মা সুক্খৰিপস্সকোপি সমাধিস্মিং পরিপূরকারীযেৰ. চতুত্থো খীণাসৰোযেৰ. সো হি সব্বেসং সীলাদিপচ্চনীকানং পহীনত্তা সব্বত্থ পরিপূরকারী নাম. সত্তমেপি ছট্ঠে ৰুত্তনযেনেৰ পুগ্গলপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো.
৮. নিকট্ঠসুত্তৰণ্ণনা
১৩৮. অট্ঠমে নিকট্ঠকাযোতি নিগ্গতকাযো. অনিকট্ঠচিত্তোতি অনুপৰিট্ঠচিত্তো. কাযেনেৰ গামতো নিক্খন্তো, চিত্তেন অরঞ্ঞে ৰসন্তোপি গামমেৰ পৰিট্ঠোতি ৰুত্তং হোতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.
৯. ধম্মকথিকসুত্তৰণ্ণনা
১৩৯. নৰমে অসহিতন্তি অত্থেন অসংযুত্তং. ন কুসলা হোতীতি ন ছেকা হোতি. সহিতাসহিতস্সাতি অত্থনিস্সিতস্স ৰা অনিস্সিতস্স ৰা. এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.
১০. ৰাদীসুত্তৰণ্ণনা
১৪০. দসমে অত্থতো পরিযাদানং গচ্ছতীতি অট্ঠকথং পুচ্ছিতো পরিযাদানং পরিক্খযং গচ্ছতি, কথেতুং ন সক্কোতি. নো ব্যঞ্জনতোতি ব্যঞ্জনং পনস্স পৰত্ততি ন পরিযাদিযতি. এসেৰ নযো সব্বত্থাতি.
পুগ্গলৰগ্গো চতুত্থো.
(১৫) ৫. আভাৰগ্গো
১. আভাসুত্তৰণ্ণনা
১৪১. পঞ্চমস্স পঠমে আভাসনৰসেন চন্দোৰ চন্দাভা. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
২-৫. পভাসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৪২-১৪৫. দুতিযাদীসুপি পভাসনৰসেন চন্দোৰ চন্দপ্পভা. আলোকনৰসেন চন্দোৰ চন্দালোকো. ওভাসনৰসেন চন্দোৰ চন্দোভাসো. পজ্জোতনৰসেন চন্দোৰ চন্দপজ্জোতোতি. এৰং সব্বপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো.
৬. পঠমকালসুত্তৰণ্ণনা
১৪৬. ছট্ঠে কালাতি যুত্তপ্পযুত্তকালা. কালেন ধম্মস্সৰনন্তি যুত্তপ্পযুত্তকালে ধম্মস্সৰনং. ধম্মসাকচ্ছাতি পঞ্হপুচ্ছনৰিস্সজ্জনৰসেন পৰত্তা সংসন্দনকথা.
৭. দুতিযকালসুত্তৰণ্ণনা
১৪৭. সত্তমে কালাতি তস্মিং তস্মিং কালে ধম্মস্সৰনাদিৰসেন পৰত্তানং কুসলধম্মানং এতং অধিৰচনং. তে ভাৰিযন্তি চেৰ অনুপরিৰত্তিযন্তি চ. আসৰানং খযন্তি অরহত্তং. অট্ঠমং উত্তানত্থমেৰ.
৯-১০. সুচরিতসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৪৯-১৫০. নৰমে সণ্হা ৰাচাতি মুদুকৰাচা. মন্তভাসাতি মন্তসঙ্খাতায পঞ্ঞায পরিচ্ছিন্দিত্ৰা কথিতকথা. দসমে সীলসারোতি সারসম্পাপকং সীলং. সেসেসুপি এসেৰ নযো.
আভাৰগ্গো পঞ্চমো.
ততিযপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.