৮. অরিযৰংসসুত্তৰণ্ণনা

২৮. অট্ঠমস্স অজ্ঝাসযিকো নিক্খেপো. ইমং কির মহাঅরিযৰংসসুত্তন্তং ভগৰা জেতৰনমহাৰিহারে ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নো অত্তনোপি পরপুগ্গলানম্পি অজ্ঝাসযৰসেন পরিৰারেত্ৰা নিসিন্নানি চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি, ‘‘ভিক্খৰে’’তি আমন্তেত্ৰা চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অরিযৰংসাতি আরভি. তত্থ অরিযৰংসাতি অরিযানং ৰংসা. যথা হি খত্তিযৰংসো ব্রাহ্মণৰংসো ৰেস্সৰংসো সুদ্দৰংসো সমণৰংসো কুলৰংসো রাজৰংসো, এৰং অযম্পি অট্ঠমো অরিযৰংসো অরিযতন্তি অরিযপৰেণী নাম হোতি. সো খো পনাযং অরিযৰংসো ইমেসং ৰংসানং মূলগন্ধাদীনং কাল়ানুসারিগন্ধাদযো ৰিয অগ্গমক্খাযতি.

কে পন তে অরিযা, যেসং এতে ৰংসাতি? অরিযা ৰুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ তথাগতসাৰকা চ, এতেসং অরিযানং ৰংসাতি অরিযৰংসা. ইতো পুব্বে হি সতসহস্সকপ্পাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে তণ্হঙ্করো, মেধঙ্করো, সরণঙ্করো, দীপঙ্করোতি চত্তারো বুদ্ধা উপ্পন্না, তে অরিযা, তেসং অরিযানং ৰংসাতি অরিযৰংসা. তেসং বুদ্ধানং পরিনিব্বানতো অপরভাগে অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৰা কোণ্ডঞ্ঞো নাম বুদ্ধো উপ্পন্নো…পে… ইমস্মিং কপ্পে ককুসন্ধো, কোণাগমনো, কস্সপো, অম্হাকং ভগৰা গোতমোতি চত্তারো বুদ্ধা উপ্পন্না, তেসং অরিযানং ৰংসাতি অরিযৰংসা. অপিচ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং সব্ববুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধ-বুদ্ধসাৰকানং অরিযানং ৰংসাতি অরিযৰংসা.

তে খো পনেতে অগ্গঞ্ঞা অগ্গাতি জানিতব্বা, রত্তঞ্ঞা দীঘরত্তং পৰত্তাতি জানিতব্বা, ৰংসঞ্ঞা ৰংসাতি জানিতব্বা. পোরাণা ন অধুনুপ্পত্তিকা. অসংকিণ্ণা অৰিকিণ্ণা অনপনীতা. অসংকিণ্ণপুব্বা অতীতবুদ্ধেহিপি ন সংকিণ্ণপুব্বা, ‘‘কি ইমেহী’’তি ন অপনীতপুব্বা. ন সংকীযন্তীতি ইদানিপি ন অপনীযন্তি. ন সংকীযিস্সন্তীতি অনাগতবুদ্ধেহিপি ন অপনীযিস্সন্তি. যে লোকে ৰিঞ্ঞূ সমণব্রাহ্মণা, তেহি অপ্পটিকুট্ঠা, সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি অনিন্দিতা অগরহিতা.

সন্তুট্ঠো হোতীতি পচ্চযসন্তোসৰসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ইতরীতরেনাতি ন থূলসুখুমলূখপণীতথিরজিণ্ণানং যেন কেনচি, অথ খো যথালদ্ধাদীনং ইতরীতরেন যেন কেনচি সন্তুট্ঠো হোতীতি অত্থো. চীৰরস্মিঞ্হি তযো সন্তোসা যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসারুপ্পসন্তোসোতি. পিণ্ডপাতাদীসুপি এসেৰ নযো. তেসং ৰিত্থারকথা ‘‘সন্তুট্ঠস্স, ভিক্খৰে, অনুপ্পন্না চেৰ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তী’’তি ইমস্মিং সুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. ইতি ইমে তযো সন্তোসে সন্ধায ‘‘সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরেন চীৰরেন, যথালদ্ধাদীসু যেন কেনচি চীৰরেন সন্তুট্ঠো হোতী’’তি ৰুত্তং.

এত্থ চ চীৰরং জানিতব্বং, চীৰরক্খেত্তং জানিতব্বং, পংসুকূলং জানিতব্বং, চীৰরসন্তোসো জানিতব্বো, চীৰরপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি. তত্থ চীৰরং জানিতব্বন্তি খোমাদীনি ছ চীৰরানি দুকূলাদীনি ছ অনুলোমচীৰরানি জানিতব্বানি. ইমানি দ্ৰাদস কপ্পিযচীৰরানি. কুসচীরং, ৰাকচীরং, ফলকচীরং, কেসকম্বলং, ৰাল়কম্বলং, পোত্থকো, চম্মং, উলূকপক্খং, রুক্খদুস্সং, লতাদুস্সং, এরকদুস্সং, কদলিদুস্সং, ৰেল়ুদুস্সন্তি এৰমাদীনি পন অকপ্পিযচীৰরানি.

চীৰরক্খেত্তন্তি ‘‘সঙ্ঘতো ৰা গণতো ৰা ঞাতিতো ৰা মিত্ততো ৰা অত্তনো ৰা ধনেন, পংসুকূলং ৰা’’তি এৰং উপ্পজ্জনতো ছ খেত্তানি, অট্ঠন্নঞ্চ মাতিকানং ৰসেন অট্ঠ খেত্তানি জানিতব্বানি.

পংসুকূলন্তি সোসানিকং, পাপণিকং, রথিযং, সঙ্কারকূটকং, সোত্থিযং, সিনানং, তিত্থং, গতপচ্চাগতং, অগ্গিদড্ঢং, গোখাযিতং, উপচিকখাযিতং, উন্দূরখাযিতং, অন্তচ্ছিন্নং, দসচ্ছিন্নং, ধজাহটং, থূপং, সমণচীৰরং, সামুদ্দিযং, আভিসেকিযং, পন্থিকং, ৰাতাহটং, ইদ্ধিমযং, দেৰদত্তিযন্তি তেৰীসতি পংসুকূলানি ৰেদিতব্বানি. এত্থ চ সোত্থিযন্তি গব্ভমলহরণং. গতপচ্চাগতন্তি মতকসরীরং পারুপিত্ৰা সুসানং নেত্ৰা আনীতচীৰরং. ধজাহটন্তি ধজং উস্সাপেত্ৰা ততো আনীতং. থূপন্তি ৰম্মিকে পূজিতচীৰরং. সামুদ্দিযন্তি সমুদ্দৰীচীহি থলং পাপিতং. পন্থিকন্তি পন্থং গচ্ছন্তেহি চোরভযেন পাসাণেহি কোট্টেত্ৰা পারুতচীৰরং. ইদ্ধিমযন্তি এহিভিক্খুচীৰরং. সেসং পাকটমেৰাতি.

চীৰরসন্তোসোতি ৰীসতি চীৰরসন্তোসা – চীৰরে ৰিতক্কসন্তোসো, গমনসন্তোসো, পরিযেসনসন্তোসো, পটিলাভসন্তোসো, মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো, লোলুপ্পৰিৰজ্জনসন্তোসো, যথালাভসন্তোসো, যথাবলসন্তোসো, যথাসারুপ্পসন্তোসো, উদকসন্তোসো, ধোৰনসন্তোসো, করণসন্তোসো, পরিমাণসন্তোসো, সুত্তসন্তোসো, সিব্বনসন্তোসো, রজনসন্তোসো, কপ্পসন্তোসো, পরিভোগসন্তোসো, সন্নিধিপরিৰজ্জনসন্তোসো, ৰিস্সজ্জনসন্তোসোতি.

তত্থ সাদকভিক্খুনা তেমাসং নিবদ্ধৰাসং ৰসিত্ৰা একমাসমত্তং ৰিতক্কেতুং ৰট্টতি. সো হি পৰারেত্ৰা চীৰরমাসে চীৰরং করোতি, পংসুকূলিকো অড্ঢমাসেনেৰ করোতি. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং ৰিতক্কনং ৰিতক্কসন্তোসো নাম. ৰিতক্কসন্তোসেন পন সন্তুট্ঠেন ভিক্খুনা পাচীনখণ্ডরাজিৰাসিকপংসুকূলিকত্থেরসদিসেন ভৰিতব্বং.

থেরো কির ‘‘চেতিযপব্বতৰিহারে চেতিযং ৰন্দিস্সামী’’তি আগতো চেতিযং ৰন্দিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং চীৰরং জিণ্ণং, বহূনং ৰসনট্ঠানে লভিস্সামী’’তি. সো মহাৰিহারং গন্ত্ৰা সঙ্ঘত্থেরং দিস্ৰা ৰসনট্ঠানং পুচ্ছিত্ৰা তত্থ ৰুত্থো পুনদিৰসে চীৰরং আদায আগন্ত্ৰা থেরং ৰন্দি. থেরো ‘‘কিং, আৰুসো’’তি আহ. গামদ্ৰারং, ভন্তে, গমিস্সামীতি. অহম্পাৰুসো, গমিস্সামীতি. সাধু, ভন্তেতি গচ্ছন্তো মহাবোধিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠত্ৰা ‘‘পুঞ্ঞৰন্তানং ৰসনট্ঠানে মনাপং লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘অপরিসুদ্ধো মে ৰিতক্কো’’তি ততোৰ পটিনিৰত্তি. পুনদিৰসে অম্বঙ্গণসমীপতো, পুনদিৰসে মহাচেতিযস্স উত্তরদ্ৰারতো তত্থেৰ পটিনিৰত্তিত্ৰা চতুত্থদিৰসে থেরস্স সন্তিকং অগমাসি. থেরো ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৰিতক্কো ন পরিসুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি চীৰরং গহেত্ৰা তেন সদ্ধিংযেৰ পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৰিসি. তঞ্চ রত্তিং একো মনুস্সো উচ্চারপলিবুদ্ধো সাটকেযেৰ ৰচ্চং কত্ৰা তং সঙ্কারট্ঠানে ছড্ডেসি. পংসুকূলিকত্থেরো তং নীলমক্খিকাহি সম্পরিকিণ্ণং দিস্ৰা অঞ্জলিং পগ্গহেসি. মহাথেরো ‘‘কিং, আৰুসো, সঙ্কারট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হাসী’’তি. নাহং, ভন্তে, সঙ্কারট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হামি, ময্হং পিতু দসবলস্স পগ্গণ্হামি, পুণ্ণদাসিযা সরীরং পারুপিত্ৰা ছড্ডিতং পংসুকূলং তুম্বমত্তে পাণকে ৰিধুনিত্ৰা সুসানতো গণ্হন্তেন দুক্করতরং কতং, ভন্তেতি. মহাথেরো ‘‘পরিসুদ্ধো ৰিতক্কো পংসুকূলিকস্সা’’তি চিন্তেসি. পংসুকূলিকত্থেরোপি তস্মিংযেৰ ঠানে ঠিতো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা তীণি ফলানি পত্তো তং সাটকং গহেত্ৰা চীৰরং কত্ৰা পারুপিত্ৰা পাচীনখণ্ডরাজিং গন্ত্ৰা অগ্গফলং অরহত্তং পাপুণি.

চীৰরত্থায গচ্ছন্তস্স পন ‘‘কত্থ লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৰা কম্মট্ঠানসীসেনেৰ গমনং গমনসন্তোসো নাম. পরিযেসন্তস্স পন যেন ৰা তেন ৰা সদ্ধিং অপরিযেসিত্ৰা লজ্জিং পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৰা পরিযেসনং পরিযেসনসন্তোসো নাম. এৰং পরিযেসন্তস্স আহরিযমানং চীৰরং দূরতো দিস্ৰা ‘‘এতং মনাপং ভৰিস্সতি, এতং অমনাপ’’ন্তি এৰং অৰিতক্কেত্ৰা থূলসুখুমাদীসু যথালদ্ধেনেৰ সন্তুস্সনং পটিলাভসন্তোসো নাম. এৰং লদ্ধং গণ্হন্তস্সাপি ‘‘এত্তকং দুপট্টস্স ভৰিস্সতি, এত্তকং একপট্টস্সা’’তি অত্তনো পহোনকমত্তেনেৰ সন্তুস্সনং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. চীৰরং পরিযেসন্তস্স পন ‘‘অসুকস্স ঘরদ্ৰারে মনাপং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৰা দ্ৰারপটিপাটিযা চরণং লোলুপ্পৰিৰজ্জনসন্তোসো নাম.

লূখপণীতেসু যেন কেনচি যাপেতুং সক্কোন্তস্স যথালদ্ধেনেৰ যাপনং যথালাভসন্তোসো নাম. অত্তনো থামং জানিত্ৰা যেন যাপেতুং সক্কোতি, তেন যাপনং যথাবলসন্তোসো নাম. মনাপং অঞ্ঞস্স দত্ৰা অত্তনা যেন কেনচি যাপনং যথাসারুপ্পসন্তোসো নাম.

‘‘কত্থ উদকং মনাপং, কত্থ অমনাপ’’ন্তি অৰিচারেত্ৰা যেন কেনচি ধোৰনূপগেন উদকেন ধোৰনং উদকসন্তোসো নাম. পণ্ডুমত্তিকগেরুকপূতিপণ্ণরসকিলিট্ঠানি পন উদকানি ৰজ্জেতুং ৰট্টতি. ধোৰন্তস্স পন মুগ্গরাদীহি অপহরিত্ৰা হত্থেহি মদ্দিত্ৰা ধোৰনং ধোৰনসন্তোসো নাম. তথা অসুজ্ঝন্তং পণ্ণানি পক্খিপিত্ৰা তাপিতউদকেনাপি ধোৰিতুং ৰট্টতি. এৰং ধোৰিত্ৰা করোন্তস্স ‘‘ইদং থূলং, ইদং সুখুম’’ন্তি অকোপেত্ৰা পহোনকনীহারেনেৰ করণং করণসন্তোসো নাম. তিমণ্ডলপতিচ্ছাদনমত্তস্সেৰ করণং পরিমাণসন্তোসো নাম. চীৰরকরণত্থায পন মনাপং সুত্তং পরিযেসিস্সামীতি অৰিচারেত্ৰা রথিকাদীসু ৰা দেৰট্ঠানে ৰা আহরিত্ৰা পাদমূলে ৰা ঠপিতং যংকিঞ্চিদেৰ সুত্তং গহেত্ৰা করণং সুত্তসন্তোসো নাম.

কুসিবন্ধনকালে পন অঙ্গুলমত্তে সত্ত ৰারে ন ৰিজ্ঝিতব্বং. এৰং করোন্তস্স হি যো ভিক্খু সহাযো ন হোতি, তস্স ৰত্তভেদোপি নত্থি. তিৰঙ্গুলমত্তে পন সত্ত ৰারে ৰিজ্ঝিতব্বং. এৰং করোন্তস্স মগ্গপ্পটিপন্নেনাপি সহাযেন ভৰিতব্বং. যো ন হোতি, তস্স ৰত্তভেদো. অযং সিব্বনসন্তোসো নাম. রজন্তেন পন কাল়কচ্ছকাদীনি পরিযেসন্তেন ন চরিতব্বং, সোমৰক্কলাদীসু যং লভতি, তেন রজিতব্বং. অলভন্তেন পন মনুস্সেহি অরঞ্ঞে ৰাকং গহেত্ৰা ছড্ডিতরজনং ৰা ভিক্খূহি পচিত্ৰা ছড্ডিতকসটং ৰা গহেত্ৰা রজিতব্বং. অযং রজনসন্তোসো নাম. নীলকদ্দমকাল়সামেসু যংকিঞ্চি গহেত্ৰা হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নস্স পঞ্ঞাযমানকপ্পকরণং কপ্পসন্তোসো নাম.

হিরিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৰসেন পরিভুঞ্জনং পরিভোগসন্তোসো নাম. দুস্সং পন লভিত্ৰা সুত্তং ৰা সূচিং ৰা কারকং ৰা অলভন্তেন ঠপেতুং ৰট্টতি, লভন্তেন ন ৰট্টতি. কতম্পি সচে অন্তেৰাসিকাদীনং দাতুকামো হোতি, তে চ অসন্নিহিতা, যাৰ আগমনা ঠপেতুং ৰট্টতি. আগতমত্তেসু দাতব্বং. দাতুং অসক্কোন্তেন অধিট্ঠাতব্বং. অঞ্ঞস্মিং চীৰরে সতি পচ্চত্থরণম্পি অধিট্ঠাতুং ৰট্টতি. অনধিট্ঠিতমেৰ হি সন্নিধি হোতি, অধিট্ঠিতং ন হোতীতি মহাসীৰত্থেরো আহ. অযং সন্নিধিপরিৰজ্জনসন্তোসো নাম. ৰিস্সজ্জেন্তেন পন ন মুখং ওলোকেত্ৰা দাতব্বং, সারণীযধম্মে ঠত্ৰা ৰিস্সজ্জেতব্বন্তি অযং ৰিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.

চীৰরপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি নাম পংসুকূলিকঙ্গঞ্চেৰ তেচীৰরিকঙ্গঞ্চ. তেসং ৰিত্থারকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৪-২৫) ৰেদিতব্বা. ইতি চীৰরসন্তোসমহাঅরিযৰংসং পূরযমানো ভিক্খু ইমানি দ্ৰে ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো চীৰরসন্তোসমহাঅরিযৰংসৰসেন সন্তুট্ঠো হোতীতি.

ৰণ্ণৰাদীতি একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৰণ্ণং ন কথেতি. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৰণ্ণং কথেতি. একো নেৰ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৰণ্ণং কথেতি. একো সন্তুট্ঠো চেৰ হোতি, সন্তোসস্স চ ৰণ্ণং কথেতি. তং দস্সেতুং ‘‘ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযা চ ৰণ্ণৰাদী’’তি ৰুত্তং.

অনেসনন্তি দূতেয্যপহিনগমনানুযোগপভেদং নানপ্পকারং অনেসনং. অপ্পতিরূপন্তি অযুত্তং. অলদ্ধা চাতি অলভিত্ৰা. যথা একচ্চো ‘‘কথং নু খো চীৰরং লভিস্সামী’’তি পুঞ্ঞৰন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং একতো হুত্ৰা কোহঞ্ঞং করোন্তো উত্তসতি পরিতস্সতি, সন্তুট্ঠো ভিক্খু এৰং অলদ্ধা চীৰরং ন পরিতস্সতি. লদ্ধা চাতি ধম্মেন সমেন লভিত্ৰা. অগধিতোতি ৰিগতলোভগিদ্ধো. অমুচ্ছিতোতি অধিমত্ততণ্হায মুচ্ছং অনাপন্নো. অনজ্ঝোপন্নোতি তণ্হায অনোত্থতো অপরিযোনদ্ধো. আদীনৰদস্সাৰীতি অনেসনাপত্তিযঞ্চ গেধিতপরিভোগে চ আদীনৰং পস্সমানো. নিস্সরণপঞ্ঞোতি ‘‘যাৰদেৰ সীতস্স পটিঘাতাযা’’তি ৰুত্তং নিস্সরণমেৰ পজানন্তো.

ইতরীতরচীৰরসন্তুট্ঠিযাতি যেন কেনচি চীৰরেন সন্তুট্ঠিযা. নেৰত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অহং পংসুকূলিকো, মযা উপসম্পদমাল়েযেৰ পংসুকূলিকঙ্গং গহিতং, কো মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তুক্কংসনং ন করোতি. নো পরং ৰম্ভেতীতি ‘‘ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পংসুকূলিকা’’তি ৰা, ‘‘পংসুকূলিকঙ্গমত্তম্পি এতেসং নত্থী’’তি ৰা এৰং পরং ন ৰম্ভেতি. যো হি তত্থ দক্খোতি যো তস্মিং চীৰরসন্তোসে ৰণ্ণৰাদাদীসু ৰা দক্খো ছেকো ব্যত্তো. অনলসোতি সাতচ্চকিরিযায আলসিযৰিরহিতো. সম্পজানো পটিস্সতোতি সম্পজানপঞ্ঞায চেৰ সতিযা চ যুত্তো. অরিযৰংসে ঠিতোতি অরিযৰংসে পতিট্ঠিতো.

ইতরীতরেন পিণ্ডপাতেনাতি যেন কেনচি পিণ্ডপাতেন. এত্থাপি পিণ্ডপাতো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতক্খেত্তং জানিতব্বং, পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ পিণ্ডপাতোতি ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসং খীরং দধি সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতং যাগু খাদনীযং সাযনীযং লেহনীযন্তি সোল়স পিণ্ডপাতা.

পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকভত্তং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিকভত্তং আগন্তুকভত্তং গমিকভত্তং গিলানভত্তং গিলানুপট্ঠাকভত্তং ধুরভত্তং কুটিভত্তং ৰারভত্তং ৰিহারভত্তন্তি পন্নরস পিণ্ডপাতক্খেত্তানি.

পিণ্ডপাতসন্তোসোতি পিণ্ডপাতে ৰিতক্কসন্তোসো গমনসন্তোসো পরিযেসনসন্তোসো পটিলাভসন্তোসো পটিগ্গহণসন্তোসো মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো লোলুপ্পৰিৰজ্জনসন্তোসো যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসারুপ্পসন্তোসো উপকারসন্তোসো পরিমাণসন্তোসো পরিভোগসন্তোসো সন্নিধিপরিৰজ্জনসন্তোসো ৰিস্সজ্জনসন্তোসোতি পন্নরস সন্তোসা.

তত্থ সাদকো ভিক্খু মুখং ধোৰিত্ৰা ৰিতক্কেতি. পিণ্ডপাতিকেন পন গণেন সদ্ধিং চরতা সাযং থেরূপট্ঠানকালে ‘‘স্ৰে কত্থ পিণ্ডায চরিস্সামাতি? অসুকগামে, ভন্তে’’তি এত্তকং চিন্তেত্ৰা ততো পট্ঠায ন ৰিতক্কেতব্বং. একচারিকেন ৰিতক্কমাল়কে ঠত্ৰা ৰিতক্কেতব্বং. ততো পট্ঠায ৰিতক্কেন্তো অরিযৰংসা চুতো হোতি পরিবাহিরো. অযং ৰিতক্কসন্তোসো নাম.

পিণ্ডায পৰিসন্তেন ‘‘কুহিং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৰা কম্মট্ঠানসীসেন গন্তব্বং. অযং গমনসন্তোসো নাম. পরিযেসন্তেন যং ৰা তং ৰা অগ্গহেত্ৰা লজ্জিং পেসলমেৰ গহেত্ৰা পরিযেসিতব্বং. অযং পরিযেসনসন্তোসো নাম. দূরতোৰ আহরিযমানং দিস্ৰা ‘‘এতং মনাপং, এতং অমনাপ’’ন্তি চিত্তং ন উপ্পাদেতব্বং. অযং পটিলাভসন্তোসো নাম. ‘‘ইমং মনাপং গণ্হিস্সামি, ইমং অমনাপং ন গণ্হিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৰা যংকিঞ্চি যাপনমত্তং গহেতব্বমেৰ. অযং পটিগ্গহণসন্তোসো নাম.

এত্থ পন দেয্যধম্মো বহু, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, অপ্পং গহেতব্বং. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, পমাণেনেৰ গহেতব্বং. দেয্যধম্মো ন বহু, দাযকোপি অপ্পং দাতুকামো, অপ্পং গহেতব্বং. দেয্যধম্মো ন বহু, দাযকো পন বহুং দাতুকামো, পমাণেন গহেতব্বং. পটিগ্গহণস্মিঞ্হি মত্তং অজানন্তো মনুস্সানং পসাদং মক্খেতি, সদ্ধাদেয্যং ৰিনিপাতেতি, সাসনং ন করোতি, ৰিজাতমাতুযাপি চিত্তং গহেতুং ন সক্কোতি. ইতি মত্তং জানিত্ৰাৰ পটিগ্গহেতব্বন্তি অযং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. অড্ঢকুলানিযেৰ অগন্ত্ৰা দ্ৰারপটিপাটিযা গন্তব্বং. অযং লোলুপ্পৰিৰজ্জনসন্তোসো নাম. যথালাভসন্তোসাদযো চীৰরে ৰুত্তনযা এৰ.

পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা ‘‘সমণধম্মং অনুপালেস্সামী’’তি এৰং উপকারং ঞত্ৰা পরিভুঞ্জনং উপকারসন্তোসো নাম. পত্তং পূরেত্ৰা আনীতং ন পটিগ্গহেতব্বং. অনুপসম্পন্নে সতি তেন গাহাপেতব্বং, অসতি হরাপেত্ৰা পটিগ্গহণমত্তং গহেতব্বং. অযং পরিমাণসন্তোসো নাম. ‘‘জিঘচ্ছায পটিৰিনোদনং ইদমেত্থ নিস্সরণ’’ন্তি এৰং পরিভুঞ্জনং পরিভোগসন্তোসো নাম. নিদহিত্ৰা ন পরিভুঞ্জিতব্বন্তি অযং সন্নিধিপরিৰজ্জনসন্তোসো নাম. মুখং অনোলোকেত্ৰা সারণীযধম্মে ঠিতেন ৰিস্সজ্জেতব্বং. অযং ৰিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.

পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তানি পন পঞ্চ ধুতঙ্গানি পিণ্ডপাতিকঙ্গং সপদানচারিকঙ্গং একাসনিকঙ্গং পত্তপিণ্ডিকঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গন্তি. তেসং ৰিত্থারকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.২৬-৩০) ৰুত্তা. ইতি পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅরিযৰংসং পূরযমানো ভিক্খু ইমানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি গোপেতি, ইমানি গোপেন্তো পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅরিযৰংসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ৰণ্ণৰাদীতিআদীনি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি.

সেনাসনেনাতি ইধ সেনাসনং জানিতব্বং, সেনাসনক্খেত্তং জানিতব্বং, সেনাসনসন্তোসো জানিতব্বো, সেনাসনপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ সেনাসনন্তি মঞ্চো পীঠং ভিসি বিম্বোহনং ৰিহারো অড্ঢযোগো পাসাদো হম্মিযং গুহা লেণং অট্টো মাল়ো ৰেল়ুগুম্বো রুক্খমূলং যত্থ ৰা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তীতি ইমানি পন্নরস সেনাসনানি.

সেনাসনক্খেত্তন্তি সঙ্ঘতো ৰা গণতো ৰা ঞাতিতো ৰা মিত্ততো ৰা অত্তনো ৰা ধনেন পংসুকূলং ৰাতি ছ খেত্তানি.

সেনাসনসন্তোসোতি সেনাসনে ৰিতক্কসন্তোসাদযো পন্নরস সন্তোসা. তে পিণ্ডপাতে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. সেনাসনপ্পটিসংযুত্তানি পন পঞ্চ ধুতঙ্গানি আরঞ্ঞিকঙ্গং রুক্খমূলিকঙ্গং অব্ভোকাসিকঙ্গং সোসানিকঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গন্তি. তেসং ৰিত্থারকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.৩১-৩৫) ৰুত্তা. ইতি সেনাসনসন্তোসমহাঅরিযৰংসং পূরযমানো ভিক্খু ইমানি পঞ্চ ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো সেনাসনসন্তোসমহাঅরিযৰংসেন সন্তুট্ঠো হোতি.

গিলানপচ্চযো পন পিণ্ডপাতেযেৰ পৰিট্ঠো. তত্থ যথালাভযথাবলযথাসারুপ্পসন্তোসেনেৰ সন্তুস্সিতব্বং. নেসজ্জিকঙ্গং ভাৰনারামঅরিযৰংসং ভজতি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘পঞ্চ সেনাসনে ৰুত্তা, পঞ্চ আহারনিস্সিতা;

একো ৰীরিযসংযুত্তো, দ্ৰে চ চীৰরনিস্সিতা’’তি.

ইতি ভগৰা পথৰিং পত্থরমানো ৰিয সাগরকুচ্ছিং পূরযমানো ৰিয আকাসং ৰিত্থারযমানো ৰিয চ পঠমং চীৰরসন্তোসং অরিযৰংসং কথেত্ৰা চন্দং উট্ঠাপেন্তো ৰিয সূরিযং উল্লঙ্ঘেন্তো ৰিয চ দুতিযং পিণ্ডপাতসন্তোসং কথেত্ৰা সিনেরুং উক্খিপন্তো ৰিয ততিযং সেনাসনসন্তোসং অরিযৰংসং কথেত্ৰা ইদানি সহস্সনযপটিমণ্ডিতং চতুত্থং ভাৰনারামং অরিযৰংসং কথেতুং পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভাৰনারামো হোতীতি দেসনং আরভি.

তত্থ আরমণং আরামো, অভিরতীতি অত্থো. ভাৰনায আরামো অস্সাতি ভাৰনারামো. ভাৰনায রতোতি ভাৰনারতো. পঞ্চৰিধে পহানে আরামো অস্সাতি পহানারামো. অপিচ ভাৰেন্তো রমতীতি ভাৰনারামো. পজহন্তো রমতীতি পহানারামোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অযঞ্হি চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেন্তো রমতি, রতিং ৰিন্দতীতি অত্থো. তথা চত্তারো সম্মপ্পধানে. চত্তারো ইদ্ধিপাদে, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে, সত্ত অনুপস্সনা, অট্ঠারস মহাৰিপস্সনা, সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে, অট্ঠতিংস আরম্মণৰিভত্তিযো ভাৰেন্তো রমতি, রতিং ৰিন্দতি. কামচ্ছন্দাদযো পন কিলেসে পজহন্তো রমতি, রতিং ৰিন্দতি.

ইমেসু পন চতূসু অরিযৰংসেসু পুরিমেহি তীহি তেরসন্নং ধুতঙ্গানং চতুপচ্চযসন্তোসস্স চ ৰসেন সকলং ৰিনযপিটকং কথিতং হোতি, ভাৰনারামেন অৰসেসং পিটকদ্ৰযং. ইমং পন ভাৰনারামং অরিযৰংসং কথেন্তেন ভিক্খুনা পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাল়িযা কথেতব্বো, দীঘনিকাযে দসুত্তরসুত্তন্তপরিযাযেন কথেতব্বো, মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপরিযাযেন কথেতব্বো, অভিধম্মে নিদ্দেসপরিযাযেন কথেতব্বো.

তত্থ পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাল়িযাতি –

‘‘নেক্খম্মং ভাৰেন্তো রমতি, কামচ্ছন্দং পজহন্তো রমতি. অব্যাপাদং, ব্যাপাদং… আলোকসঞ্ঞং… থিনমিদ্ধং… অৰিক্খেপং, উদ্ধচ্চং… ধম্মৰৰত্থানং… ৰিচিকিচ্ছং… ঞাণং… অৰিজ্জং… পামোজ্জং… অরতিং… পঠমজ্ঝানং, পঞ্চ নীৰরণে… দুতিযজ্ঝানং… ৰিতক্কৰিচারে… ততিযজ্ঝানং… পীতিং… চতুত্থজ্ঝানং… সুখদুক্খে… আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং ভাৰেন্তো রমতি, রূপসঞ্ঞং পটিঘসঞ্ঞং নানত্তসঞ্ঞং পজহন্তো রমতি. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিং…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং ভাৰেন্তো রমতি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং পজহন্তো রমতি.

‘‘অনিচ্চানুপস্সনং ভাৰেন্তো রমতি, নিচ্চসঞ্ঞং পজহন্তো রমতি. দুক্খানুপস্সনং… সুখসঞ্ঞং… অনত্তানুপস্সনং… অত্তসঞ্ঞং… নিব্বিদানুপস্সনং… নন্দিং… ৰিরাগানুপস্সনং… রাগং… নিরোধানুপস্সনং… সমুদযং… পটিনিস্সগ্গানুপস্সনং… আদানং… খযানুপস্সনং … ঘনসঞ্ঞং… ৰযানুপস্সনং… আযূহনং… ৰিপরিণামানুপস্সনং… ধুৰসঞ্ঞং… অনিমিত্তানুপস্সনং … নিমিত্তং… অপ্পণিহিতানুপস্সনং… পণিধিং… সুঞ্ঞতানুপস্সনং… অভিনিৰেসং… অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনং… সারাদানাভিনিৰেসং… যথাভূতঞাণদস্সনং… সম্মোহাভিনিৰেসং… আদীনৰানুপস্সনং… আলযাভিনিৰেসং… পটিসঙ্খানুপস্সনং… অপ্পটিসঙ্খং… ৰিৰট্টানুপস্সনং… সংযোগাভিনিৰেসং… সোতাপত্তিমগ্গং… দিট্ঠেকট্ঠে কিলেসে… সকদাগামিমগ্গং… ওল়ারিকে কিলেসে… অনাগামিমগ্গং… অনুসহগতে কিলেসে… অরহত্তমগ্গং ভাৰেন্তো রমতি, সব্বকিলেসে পজহন্তো রমতী’’তি (পটি. ম. ১.৪১,৯৫).

এৰং পটিসম্ভিদামগ্গে নেক্খম্মপাল়িযা কথেতব্বো.

দীঘনিকাযে দসুত্তরসুত্তন্তপরিযাযেনাতি –

‘‘একং ধম্মং ভাৰেন্তো রমতি, একং ধম্মং পজহন্তো রমতি…পে… দস ধম্মে ভাৰেন্তো রমতি, দস ধম্মে পজহন্তো রমতি. কতমং একং ধম্মং ভাৰেন্তো রমতি? কাযগতাসতিং সাতসহগতং, ইমং একং ধম্মং ভাৰেন্তো রমতি. কতমং একং ধম্মং পজহন্তো রমতি? অস্মিমানং, ইমং একং ধম্মং পজহন্তো রমতি. কতমে দ্ৰে ধম্মে…পে… কতমে দস ধম্মে ভাৰেন্তো রমতি? দস কসিণাযতনানি, ইমে দস ধম্মে ভাৰেন্তো রমতি. কতমে দস ধম্মে পজহন্তো রমতি? দস মিচ্ছত্তে, ইমে দস ধম্মে পজহন্তো রমতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভাৰনারামো হোতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৫১-৩৬০).

এৰং দীঘনিকাযে দসুত্তরসুত্তন্তপরিযাযেন কথেতব্বো.

মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপরিযাযেনাতি –

‘‘একাযনো অযং, ভিক্খৰে, মগ্গো…পে… যাৰদেৰ ঞাণমত্তায পটিস্সতিমত্তায. অনিস্সিতো চ ৰিহরতি, ন চ কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি. এৰম্পি খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভাৰনারামো হোতি ভাৰনারতো. পহানারামো হোতি পহানরতো. পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু গচ্ছন্তো ৰা গচ্ছামীতি পজানাতি…পে… পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সেয্যথাপি পস্সেয্য সরীরং সিৰথিকায ছড্ডিতং…পে… পূতীনি চুণ্ণকজাতানি. সো ইমমেৰ কাযং উপসংহরতি ‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’তি. ইতি অজ্ঝত্তং ৰা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি…পে… এৰম্পি খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ভাৰনারামো হোতী’’তি (ম. নি. ১.১০৬ আদযো).

এৰং মজ্ঝিমনিকাযে সতিপট্ঠানসুত্তন্তপরিযাযেন কথেতব্বো.

অভিধম্মে নিদ্দেসপরিযাযেনাতি সব্বেপি সঙ্খতে ‘‘অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো …পে… সংকিলেসিকধম্মতো পস্সন্তো রমতি, এৰং খো ভিক্খু ভাৰনারামো হোতী’’তি (মহানি. ১৩; চূল়নি. উপসীৰমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ৩৯, নন্দমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ৫১). এৰং নিদ্দেসপরিযাযেন কথেতব্বো.

নেৰত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অজ্জ মে সট্ঠি ৰা সত্ততি ৰা ৰস্সানি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তস্স কো মযা সদিসো অত্থী’’তি এৰং অত্তুক্কংসনং ন করোতি. নো পরং ৰম্ভেতীতি ‘‘অনিচ্চং দুক্খন্তি ৰিপস্সনামত্তকম্পি নত্থি, কিং ইমে ৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা চরন্তী’’তি এৰং পরৰম্ভনং ন করোতি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অরিযৰংসাতি, ভিক্খৰে, ইমে চত্তারো অরিযৰংসা অরিযতন্তিযো অরিযপৰেণিযো অরিযঞ্জসা অরিযৰটুমানীতি সুত্তন্তং ৰিনিৰট্টেত্ৰা ইদানি মহাঅরিযৰংসপরিপূরকস্স ভিক্খুনো ৰসনদিসা দস্সেন্তো ইমেহি চ পন, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ স্ৰেৰ অরতিং সহতীতি সোযেৰ অরতিং অনভিরতিং উক্কণ্ঠিতং সহতি অভিভৰতি. ন তং অরতি সহতীতি তং পন ভিক্খুং যা এসা পন্তেসু সেনাসনেসু অধিকুসলানং ধম্মানং ভাৰনায অরতি নাম হোতি, সা সহিতুং অধিভৰিতুং ন সক্কোতি. অরতিরতিসহোতি অরতিঞ্চ পঞ্চকামগুণরতিঞ্চ সহতি, অধিভৰিতুং সক্কোতি.

ইদানি গাথাহি কূটং গণ্হন্তো নারতীতিআদিমাহ. তত্থ ধীরন্তি ৰীরিযৰন্তং. নারতি ধীরং সহতীতি ইদং পুরিমস্সেৰ কারণৰচনং. যস্মা সা ধীরং ন সহতি নপ্পহোতি ধীরং সহিতুং অধিভৰিতুং ন সক্কোতি, তস্মা নারতি সহতি ধীরং. ধীরো হি অরতিস্সহোতি অরতিসহত্তা হি সো ধীরো নাম, তস্মা অরতিং সহতীতি অত্থো. সব্বকম্মৰিহাযীনন্তি সব্বং তেভূমককম্মং চজিত্ৰা পরিচ্ছিন্নং পরিৰটুমং কত্ৰা ঠিতং. পনুণ্ণং কো নিৰারযেতি কিলেসে পনুদিত্ৰা ঠিতং কো নাম রাগো ৰা দোসো ৰা নিৰারেয্য. নেক্খং জম্বোনদস্সেৰ, কো তং নিন্দিতুমরহতীতি জম্বোনদসঙ্খাতস্স জাতিরত্তসুৰণ্ণস্স নিক্খসদিসং গরহিতব্বদোসৰিমুত্তং কো তং পুগ্গলং নিন্দিতুং অরহতি. ব্রহ্মুনাপি পসংসিতোতি মহাব্রহ্মুনাপি এস পুগ্গলো পসংসিতোযেৰাতি. দেসনাপরিযোসানে চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি অরহত্তে পতিট্ঠহিংসু.