১. ভণ্ডগামৰগ্গো

১. অনুবুদ্ধসুত্তৰণ্ণনা

১. চতুক্কনিপাতস্স পঠমে অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৰেধাতি অপ্পটিৰিজ্ঝনেন অপচ্চক্খকিরিযায. দীঘমদ্ধানন্তি চিরকালং. সন্ধাৰিতন্তি ভৰতো ভৰং গমনৰসেন সন্ধাৰিতং. সংসরিতন্তি পুনপ্পুনং গমনাগমনৰসেন সংসরিতং. মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চ তুম্হেহি চ. অথ ৰা সন্ধাৰিতং সংসরিতন্তি সন্ধাৰনং সংসরণং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. অরিযস্সাতি নিদ্দোসস্স. সীলং সমাধি পঞ্ঞাতি ইমে পন তযো ধম্মা মগ্গফলসম্পযুত্তাৰ ৰেদিতব্বা, ৰিমুত্তিনামেন ফলমেৰ নিদ্দিট্ঠং. ভৰতণ্হাতি ভৰেসু তণ্হা. ভৰনেত্তীতি ভৰরজ্জু. তণ্হায এৰ এতং নামং. তায হি সত্তা গোণা ৰিয গীৰায বন্ধিত্ৰা তং তং ভৰং নীযন্তি, তস্মা ভৰনেত্তীতি ৰুচ্চতি.

অনুত্তরাতি লোকুত্তরা. দুক্খস্সন্তকরোতি ৰট্টদুক্খস্স অন্তকরো. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. পরিনিব্বুতোতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. ইদমস্স বোধিমণ্ডে পঠমপরিনিব্বানং, পচ্ছা পন যমকসালানমন্তরে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বুতোতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠাপেসি.

২. পপতিতসুত্তৰণ্ণনা

২. দুতিযে পপতিতোতি পতিতো চুতো. অপ্পপতিতোতি অপতিতো পতিট্ঠিতো. তত্থ লোকিযমহাজনো পতিতোযেৰ নাম, সোতাপন্নাদযো কিলেসুপ্পত্তিক্খণে পতিতা নাম, খীণাসৰো একন্তপতিট্ঠিতো নাম.

চুতা পতন্তীতি যে চুতা, তে পতন্তি নাম. পতিতাতি যে পতিতা, তে চুতা নাম. চুতত্তা পতিতা, পতিতত্তা চুতাতি অত্থো. গিদ্ধাতি রাগরত্তা. পুনরাগতাতি পুন জাতিং পুন জরং পুন ব্যাধিং পুন মরণং আগতা নাম হোন্তি. কতং কিচ্চন্তি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বকিচ্চং কতং. রতং রম্মন্তি রমিতব্বযুত্তকে গুণজাতে রমিতং. সুখেনান্ৰাগতং সুখন্তি সুখেন সুখং অনুআগতং সম্পত্তং. মানুসকসুখেন দিব্বসুখং, ঝানসুখেন ৰিপস্সনাসুখং, ৰিপস্সনাসুখেন মগ্গসুখং, মগ্গসুখেন ফলসুখং, ফলসুখেন নিব্বানসুখং সম্পত্তং অধিগতন্তি অত্থো.

৩. পঠমখতসুত্তৰণ্ণনা

৩. ততিযং দুকনিপাতৰণ্ণনাযং ৰুত্তমেৰ. গাথাসু পন নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বযুত্তকং. নিন্দতীতি গরহতি. পসংসিযোতি পসংসিতব্বযুত্তো. ৰিচিনাতি মুখেন সো কলিন্তি যো এৰং পৰত্তো, তেন মুখেন কলিং ৰিচিনাতি নাম. কলিনা তেন সুখং ন ৰিন্দতীতি তেন চ কলিনা সুখং ন পটিলভতি. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেনপি সকেন ধনেন চেৰ অত্তনা চ সদ্ধিং যো পরাজযো, সো অপ্পমত্তকোৰ কলীতি অত্থো. যো সুগতেসূতি যো পন সম্মগ্গতেসু পুগ্গলেসু চিত্তং পদুস্সেয্য, অযং চিত্তপদোসোৰ ততো কলিতো মহন্ততরো কলি. ইদানি তস্স মহন্ততরভাৰং দস্সেন্তো সতং সহস্সানন্তিআদিমাহ. তত্থ সতং সহস্সানন্তি নিরব্বুদগণনায সতসহস্সং. ছত্তিংসতীতি অপরানি চ ছত্তিংসতি নিরব্বুদানি. পঞ্চ চাতি অব্বুদগণনায চ পঞ্চ অব্বুদানি. যমরিযগরহীতি যং অরিযে গরহন্তো নিরযং উপপজ্জতি, তত্থ এত্তকং আযুপ্পমাণন্তি.

৪. দুতিযখতসুত্তৰণ্ণনা

৪. চতুত্থে মাতরি পিতরি চাতিআদীসু মিত্তৰিন্দকো মাতরি মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, অজাতসত্তু পিতরি মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, দেৰদত্তো তথাগতে মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, কোকালিকো তথাগতসাৰকে মিচ্ছাপটিপন্নো নাম. বহুঞ্চাতি বহুকমেৰ. পসৰতীতি পটিলভতি. তাযাতি তায মিচ্ছাপটিপত্তিসঙ্খাতায অধম্মচরিযায. পেচ্চাতি ইতো গন্ত্ৰা. অপাযং গচ্ছতীতি নিরযাদীসু অঞ্ঞতরস্মিং নিব্বত্ততি. সুক্কপক্খেপি এসেৰ নযো.

৫. অনুসোতসুত্তৰণ্ণনা

৫. পঞ্চমে অনুসোতং গচ্ছতীতি অনুসোতগামী. কিলেসসোতস্স পচ্চনীকপটিপত্তিযা পটিসোতং গচ্ছতীতি পটিসোতগামী. ঠিতত্তোতি ঠিতসভাৰো. তিণ্ণোতি ওঘং তরিত্ৰা ঠিতো. পারঙ্গতোতি পরতীরং গতো. থলে তিট্ঠতীতি নিব্বানথলে তিট্ঠতি. ব্রাহ্মণোতি সেট্ঠো নিদ্দোসো. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. কামে চ পটিসেৰতীতি কিলেসকামেহি ৰত্থুকামে পটিসেৰতি. পাপঞ্চ কম্মং করোতীতি পাপঞ্চ পাণাতিপাতাদিকম্মং করোতি. পাপঞ্চ কম্মং ন করোতীতি পঞ্চৰেরকম্মং ন করোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ঠিতত্তোতি অযং অনাগামী পুগ্গলো তস্মা লোকা পুন পটিসন্ধিৰসেন অনাগমনতো ঠিতত্তো নাম.

তণ্হাধিপন্নাতি তণ্হায অধিপন্না অজ্ঝোত্থটা, তণ্হং ৰা অধিপন্না অজ্ঝোগাল়্হা. পরিপুণ্ণসেখোতি সিক্খাপারিপূরিযা ঠিতো. অপরিহানধম্মোতি অপরিহীনসভাৰো. চেতোৰসিপ্পত্তোতি চিত্তৰসীভাৰং পত্তো. এৰরূপো খীণাসৰো হোতি, ইধ পন অনাগামী কথিতো. সমাহিতিন্দ্রিযোতি সমাহিতছল়িন্দ্রিযো. পরোপরাতি পরোৰরা উত্তমলামকা, কুসলাকুসলাতি অত্থো. সমেচ্চাতি ঞাণেন সমাগন্ত্ৰা. ৰিধূপিতাতি ৰিদ্ধংসিতা ঝাপিতা ৰা. ৰুসিতব্রহ্মচরিযোতি মগ্গব্রহ্মচরিযং ৰসিত্ৰা ঠিতো. লোকন্তগূতি তিৰিধস্সাপি লোকস্স অন্তং গতো. পারগতোতি ছহাকারেহি পারগতো. ইধ খীণাসৰোৰ কথিতো. ইতি সুত্তেপি গাথাসুপি ৰট্টৰিৰট্টমেৰ কথিতং.

৬. অপ্পস্সুতসুত্তৰণ্ণনা

৬. ছট্ঠে অনুপপন্নোতি অনুপাগতো. সুত্তন্তিআদীসু উভতোৰিভঙ্গনিদ্দেসখন্ধকপরিৰারসুত্তনিপাতমঙ্গলসুত্তরতনসুত্ত- নাল়কসুত্ততুৰটকসুত্তানি, অঞ্ঞম্পি চ সুত্তনামকং তথাগতৰচনং সুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সব্বম্পি সগাথকং সুত্তং গেয্যন্তি ৰেদিতব্বং, ৰিসেসেন সংযুত্তকে সকলোপি সগাথাৰগ্গো. সকলম্পি অভিধম্মপিটকং, নিগ্গাথকসুত্তং, যঞ্চ অঞ্ঞম্পি অট্ঠহি অঙ্গেহি অসঙ্গহিতং বুদ্ধৰচনং, তং ৰেয্যাকরণন্তি ৰেদিতব্বং. ধম্মপদ-থেরগাথা-থেরিগাথা সুত্তনিপাতে নোসুত্তনামিকা সুদ্ধিকগাথা চ গাথাতি ৰেদিতব্বা. সোমনস্সঞাণমযিকগাথাপটিসংযুত্তা দ্ৰেঅসীতি সুত্তন্তা উদানন্তি ৰেদিতব্বা. ‘‘ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা’’তিআদিনযপ্পৰত্তা দসুত্তরসতসুত্তন্তা ইতিৰুত্তকন্তি ৰেদিতব্বা. অপণ্ণকজাতকাদীনি পঞ্ঞাসাধিকানি পঞ্চ জাতকসতানি জাতকন্তি ৰেদিতব্বানি. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তিআদিনযপ্পৰত্তা সব্বেপি অচ্ছরিযঅব্ভুতধম্মপটিসংযুত্তা সুত্তন্তা অব্ভুতধম্মন্তি ৰেদিতব্বা. চূল়ৰেদল্লমহাৰেদল্লসম্মাদিট্ঠিসক্কপঞ্হসঙ্খারভাজনিযমহাপুণ্ণমসুত্তাদযো সব্বেপি ৰেদঞ্চ তুট্ঠিঞ্চ লদ্ধা লদ্ধা পুচ্ছিতা সুত্তন্তা ৰেদল্লন্তি ৰেদিতব্বা. ন অত্থমঞ্ঞায ন ধম্মমঞ্ঞাযাতি অট্ঠকথঞ্চ পাল়িঞ্চ অজানিত্ৰা. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি নৰলোকুত্তরধম্মস্স অনুরূপধম্মং সহসীলং পুব্বভাগপটিপদং ন পটিপন্নো হোতি. ইমিনা উপাযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. পঠমৰারে পনেত্থ অপ্পস্সুতদুস্সীলো কথিতো, দুতিযে অপ্পস্সুতখীণাসৰো, ততিযে বহুস্সুতদুস্সীলো, চতুত্থে বহুস্সুতখীণাসৰো.

সীলেসু অসমাহিতোতি সীলেসু অপরিপূরকারী. সীলতো চ সুতেন চাতি সীলভাগেন চ সুতভাগেন চ ‘‘অযং দুস্সীলো অপ্পস্সুতো’’তি এৰং তং গরহন্তীতি অত্থো. তস্স সম্পজ্জতে সুতন্তি তস্স পুগ্গলস্স যস্মা তেন সুতেন সুতকিচ্চং কতং, তস্মা তস্স সুতং সম্পজ্জতি নাম. নাস্স সম্পজ্জতেতি সুতকিচ্চস্স অকতত্তা ন সম্পজ্জতি. ধম্মধরন্তি সুতধম্মানং আধারভূতং. সপ্পঞ্ঞন্তি সুপঞ্ঞং. নেক্খং জম্বোনদস্সেৰাতি জম্বুনদং ৰুচ্চতি জাতিসুৰণ্ণং, তস্স জম্বুনদস্স নেক্খং ৰিয, পঞ্চসুৰণ্ণপরিমাণং সুৰণ্ণঘটিকং ৰিযাতি অত্থো.

৭. সোভনসুত্তৰণ্ণনা

৭. সত্তমে ৰিযত্তাতি পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযেন সমন্নাগতা. ৰিনীতাতি ৰিনযং উপেতা সুৰিনীতা. ৰিসারদাতি ৰেসারজ্জেন সোমনস্সসহগতেন ঞাণেন সমন্নাগতা. ধম্মধরাতি সুতধম্মানং আধারভূতা. ভিক্খু চ সীলসম্পন্নোতি গাথায কিঞ্চাপি একেকস্সেৰ একেকো গুণো কথিতো, সব্বেসং পন সব্বেপি ৰট্টন্তীতি.

৮. ৰেসারজ্জসুত্তৰণ্ণনা

৮. অট্ঠমে ৰেসারজ্জানীতি এত্থ সারজ্জপটিপক্খো ৰেসারজ্জং, চতূসু ঠানেসু সারজ্জাভাৰং পচ্চৰেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৰা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৰসতজেট্ঠকো উসভো, গৰসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো. ৰজসতজেট্ঠকো ৰা উসভো, ৰজসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো, সব্বগৰসেট্ঠো সব্বপরিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভারৰহো অসনিসতসদ্দেহিপি অসম্পকম্পিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পরিযাযৰচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা ৰৰত্থানং. ইদং পন আসভং ৰিযাতি আসভং. যথেৰ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো চতূহি পাদেহি পথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৰং তথাগতোপি চতূহি ৰেসারজ্জপাদেহি অট্ঠপরিসপথৰিং উপ্পীল়েত্ৰা সদেৰকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৰং তিট্ঠমানোৰ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি, অত্তনি আরোপেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.

পরিসাসূতি অট্ঠসু পরিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৰা নাদং নদতি. অযমত্থো সীহনাদসুত্তেন দস্সেতব্বো. যথা ৰা সীহো সহনতো চ হননতো চ সীহোতি ৰুচ্চতি, এৰং তথাগতো লোকধম্মানং সহনতো পরপ্পৰাদানঞ্চ হননতো সীহোতি ৰুচ্চতি. এৰং ৰুত্তস্স সীহস্স নাদং সীহনাদং. তত্থ যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৰিসারদো ৰিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৰং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পরিসাসু ৰিসারদো ৰিগতলোমহংসো ‘‘ইতি রূপ’’ন্তিআদিনা নযেন নানাৰিধদেসনাৰিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৰুত্তং ‘‘পরিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.

ব্রহ্মচক্কং পৰত্তেতীতি এত্থ ব্রহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৰিসুদ্ধং. চক্কসদ্দো পনাযং –

‘‘সম্পত্তিযং লক্খণে চ, রথঙ্গে ইরিযাপথে;

দানে রতনধম্মূর-চক্কাদীসু চ দিস্সতি;

ধম্মচক্কে ইধ মতো, তঞ্চ দ্ৰেধা ৰিভাৰযে’’.

‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৰমনুস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩১) হি অযং সম্পত্তিযং দিস্সতি. ‘‘পাদতলেসু চক্কানি জাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৫) এত্থ লক্খণে. ‘‘চক্কংৰ ৰহতো পদ’’ন্তি (ধ. প. ১) এত্থ রথঙ্গে. ‘‘চতুচক্কং নৰদ্ৰার’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) এত্থ ইরিযাপথে. ‘‘দদং ভুঞ্জ মা চ পমাদো, চক্কং ৰত্তয সব্বপাণিন’’ন্তি (জা. ১.৭.১৪৯) এত্থ দানে. ‘‘দিব্বং চক্করতনং পাতুরহোসী’’তি (দী. নি. ২.২৪৩; ম. নি. ৩.২৫৬) এত্থ রতনচক্কে. ‘‘মযা পৰত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) এত্থ ধম্মচক্কে. ‘‘ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি (জা. ১.১.১০৪; ১.৫.১০৩) এত্থ উরচক্কে. ‘‘খুরপরিযন্তেন চেপি চক্কেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৬) এত্থ পহরণচক্কে. ‘‘অসনিৰিচক্ক’’ন্তি (দী. নি. ৩.৬১; সং. নি. ২.১৬২) এত্থ অসনিমণ্ডলে. ইধ পনাযং ধম্মচক্কে মতো.

তং পনেতং ধম্মচক্কং দুৰিধং হোতি পটিৰেধঞাণঞ্চ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৰিতং অত্তনো অরিযফলাৰহং পটিৰেধঞাণং, করুণাপভাৰিতং সাৰকানং অরিযফলাৰহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৰেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৰিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৰ অরহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৰনতো ৰা যাৰ মহাবোধিপল্লঙ্কে অরহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্করতো পট্ঠায ৰা যাৰ বোধিপল্লঙ্কে অরহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৰত্তমানং পৰত্তন্তি দুৰিধং. তঞ্হি যাৰ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৰত্তমানং, ফলক্খণে পৰত্তং নাম. তেসু পটিৰেধঞাণং লোকুত্তরং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধারণং, বুদ্ধানংযেৰ ওরসঞাণং.

সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি ‘‘অহং সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বে ধম্মা মযা অভিসম্বুদ্ধা’’তি এৰং পটিজানতো তৰ. অনভিসম্বুদ্ধাতি ইমে নাম ধম্মা তযা অনভিসম্বুদ্ধা. তত্র ৰতাতি তেসু ‘‘অনভিসম্বুদ্ধা’’তি এৰং দস্সিতধম্মেসু. সহধম্মেনাতি সহেতুনা সকারণেন ৰচনেন. নিমিত্তমেতন্তি এত্থ পুগ্গলোপি ধম্মোপি নিমিত্তন্তি অধিপ্পেতো. তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যো মং পটিচোদেস্সতি. তং ধম্মং ন পস্সামি, যং দস্সেত্ৰা ‘‘অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধো’’তি মং পটিচোদেস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. খেমপ্পত্তোতি খেমং পত্তো. সেসপদদ্ৰযং ইমস্সেৰ ৰেৰচনং. সব্বম্পেতং ৰেসারজ্জঞাণমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. দসবলস্স হি ‘‘অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধো’’তি চোদকং পুগ্গলং ৰা চোদনাকারণং অনভিসম্বুদ্ধধম্মং ৰা অপস্সতো ‘‘সভাৰবুদ্ধোযেৰ ৰত সমানো অহং বুদ্ধোস্মীতি ৰদামী’’তি পচ্চৰেক্খন্তস্স বলৰতরং সোমনস্সং উপ্পজ্জতি, তেন সম্পযুত্তং ঞাণং ৰেসারজ্জং নাম. তং সন্ধায ‘‘খেমপ্পত্তো’’তিআদিমাহ. এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

অন্তরাযিকা ধম্মাতি এত্থ পন অন্তরাযং করোন্তীতি অন্তরাযিকা. তে অত্থতো সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কন্তা সত্ত আপত্তিক্খন্ধা. সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কন্তং হি অন্তমসো দুক্কটদুব্ভাসিতম্পি মগ্গফলানং অন্তরাযং করোতি. ইধ পন মেথুনধম্মো অধিপ্পেতো. মেথুনং সেৰতো হি যস্স কস্সচি নিস্সংসযমেৰ মগ্গফলানং অন্তরাযো হোতি.

যস্স খো পন তে অত্থাযাতি রাগক্খযাদীসু যস্স অত্থায. ধম্মো দেসিতোতি অসুভভাৰনাদিধম্মো কথিতো. তত্র ৰত মন্তি তস্মিং অনিয্যানিকধম্মে মং. সেসং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

ৰাদপথাতি ৰাদাযেৰ. পুথূতি বহূ. সিতাতি উপনিবদ্ধা অভিসঙ্খতা. অথ ৰা পুথুস্সিতাতি পুথুভাৰং সিতা উপগতা, পুথূহি ৰা সিতাতিপি পুথুস্সিতা. যং নিস্সিতাতি এতরহিপি যং ৰাদপথং নিস্সিতা. ন তে ভৰন্তীতি তে ৰাদপথা ন ভৰন্তি ভিজ্জন্তি ৰিনস্সন্তি. ধম্মচক্কন্তি দেসনাঞাণস্সপি পটিৰেধঞাণস্সপি এতং নামং. তেসু দেসনাঞাণং লোকিযং, পটিৰেধঞাণং লোকুত্তরং. কেৰলীতি সকলগুণসমন্নাগতো. তাদিসন্তি তথাৰিধং.

৯. তণ্হুপ্পাদসুত্তৰণ্ণনা

৯. নৰমে উপ্পজ্জতি এতেসূতি উপ্পাদা. কা উপ্পজ্জতি? তণ্হা. তণ্হায উপ্পাদা তণ্হুপ্পাদা, তণ্হাৰত্থূনি তণ্হাকারণানীতি অত্থো. চীৰরহেতূতি ‘‘কত্থ মনাপং চীৰরং লভিস্সামী’’তি চীৰরকারণা উপ্পজ্জতি. ইতিভৰাভৰহেতূতি এত্থ ইতীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো. যথা চীৰরাদিহেতু, এৰং ভৰাভৰহেতুপীতি অত্থো. ভৰাভৰোতি চেত্থ পণীততরানি সপ্পিনৰনীতাদীনি অধিপ্পেতানি. সম্পত্তিভৰেসু পণীততরপণীততমভৰোতিপি ৰদন্তিযেৰ.

তণ্হাদুতিযোতি অযঞ্হি সত্তো অনমতগ্গে সংসারৰট্টে সংসরন্তো ন এককোৰ সংসরতি, তণ্হং পন দুতিযিকং লভন্তোৰ সংসরতি. তেন ৰুত্তং ‘‘তণ্হাদুতিযো’’তি. ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰন্তি এত্থ ইত্থভাৰো নাম অযং অত্তভাৰো, অঞ্ঞথাভাৰো নাম অনাগতত্তভাৰো. এৰরূপো ৰা অঞ্ঞোপি অত্তভাৰো ইত্থভাৰো নাম, ন এৰরূপো অঞ্ঞথাভাৰো নাম. তং ইত্থভাৰঞ্ঞথাভাৰং. সংসারন্তি খন্ধধাতুআযতনানং পটিপাটিং. নাতিৰত্ততীতি নাতিক্কমতি. এৰমাদীনৰং ঞত্ৰাতি এৰং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু আদীনৰং জানিত্ৰা. তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৰন্তি তণ্হং চ ‘‘অযং ৰট্টদুক্খসম্ভূতো সভাৰো কারণ’’ন্তি এৰং জানিত্ৰা. এত্তাৰতা ইমস্স ভিক্খুনো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তভাৰো দস্সিতো. ইদানি তং খীণাসৰং থোমেন্তো ৰীততণ্হোতিআদিমাহ. তত্থ অনাদানোতি নিগ্গহণো. সতো ভিক্খু পরিব্বজেতি সতিসম্পজঞ্ঞে ৰেপুল্লপ্পত্তো খীণাসৰো ভিক্খু সতো সম্পজানো চরেয্য ৰিহরেয্যাতি অত্থো. ইতি সুত্তন্তে ৰট্টং কথেত্ৰা গাথাসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি.

১০. যোগসুত্তৰণ্ণনা

১০. দসমে ৰট্টস্মিং যোজেন্তীতি যোগা. কামযোগোতিআদীসু পঞ্চকামগুণিকো রাগো কামযোগো. রূপারূপভৰেসু ছন্দরাগো ভৰযোগো, তথা ঝাননিকন্তি. সস্সতদিট্ঠিসহগতো চ রাগো দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো চ দিট্ঠিযোগো. চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণং অৰিজ্জাযোগো. কামেসু ৰা যোজেতীতি কামযোগো. ভৰেসু যোজেতীতি ভৰযোগো. দিট্ঠীসু যোজেতীতি দিট্ঠিযোগো. অৰিজ্জায যোজেতীতি অৰিজ্জাযোগোতি হেট্ঠা ৰুত্তধম্মানংযেৰেতং অধিৰচনং.

ইদানি তে ৰিত্থারেত্ৰা দস্সেন্তো কতমো চ, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ সমুদযন্তি উপ্পত্তিং. অত্থঙ্গমন্তি ভেদং. অস্সাদন্তি মধুরভাৰং. আদীনৰন্তি অমধুরভাৰং দোসং. নিস্সরণন্তি নিস্সটভাৰং. কামেসূতি ৰত্থুকামেসু. কামরাগোতি কামে আরব্ভ উপ্পন্নরাগো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. অনুসেতীতি নিব্বত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কামযোগোতি, ভিক্খৰে, ইদং কামেসু যোজনকারণং বন্ধনকারণং ৰুচ্চতীতি এৰং সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

ফস্সাযতনানন্তি চক্খাদীনং চক্খুসম্ফস্সাদিকারণানং. অৰিজ্জা অঞ্ঞাণন্তি ঞাণপটিপক্খভাৰেন অঞ্ঞাণসঙ্খাতা অৰিজ্জা. ইতি কামযোগোতি এত্থ ইতি সদ্দো চতূহিপি যোগেহি সদ্ধিং যোজেতব্বো ‘‘এৰং কামযোগো, এৰং ভৰযোগো’’তি. সংযুত্তোতি পরিৰারিতো. পাপকেহীতি লামকেহি. অকুসলেহীতি অকোসল্লসম্ভূতেহি. সংকিলেসিকেহীতি সংকিলেসনকেহি, পসন্নস্স চিত্তস্স পসন্নভাৰদূসকেহীতি অত্থো. পোনোব্ভৰিকেহীতি পুনব্ভৰনিব্বত্তকেহি. সদরেহীতি সদরথেহি. দুক্খৰিপাকেহীতি ৰিপাককালে দুক্খুপ্পাদকেহি. আযতিং জাতিজরামরণিকেহীতি অনাগতে পুনপ্পুনং জাতিজরামরণনিব্বত্তকেহি. তস্মা অযোগক্খেমীতি ৰুচ্চতীতি যস্মা অপ্পহীনযোগো পুগ্গলো এতেহি ধম্মেহি সম্পযুত্তো হোতি, তস্মা চতূহি যোগেহি খেমং নিব্বানং অনধিগতত্তা ন যোগক্খেমীতি ৰুচ্চতি.

ৰিসংযোগোতি ৰিসংযোজনকারণানি. কামযোগৰিসংযোগোতি কামযোগতো ৰিসংযোজনকারণং. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ অসুভজ্ঝানং কামযোগৰিসংযোগো, তং পাদকং কত্ৰা অধিগতো অনাগামিমগ্গো একন্তেনেৰ কামযোগৰিসংযোগো নাম. অরহত্তমগ্গো ভৰযোগৰিসংযোগো নাম, সোতাপত্তিমগ্গো দিট্ঠিযোগৰিসংযোগো নাম, অরহত্তমগ্গো অৰিজ্জাযোগৰিসংযোগো নাম. ইদানি তে ৰিত্থারৰসেন দস্সেন্তো কতমো চ, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তস্সত্থো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

ভৰযোগেন চূভযন্তি ভৰযোগেন চ সংযুত্তা, কিঞ্চি ভিয্যো উভযেনাপি সম্পযুত্তা, যেন কেনচি যোগেন সমন্নাগতাতি অত্থো. পুরক্খতাতি পুরতো কতা, পরিৰারিতা ৰা. কামে পরিঞ্ঞাযাতি দুৰিধেপি কামে পরিজানিত্ৰা. ভৰযোগঞ্চ সব্বসোতি ভৰযোগঞ্চ সব্বমেৰ পরিজানিত্ৰা. সমূহচ্চাতি সমূহনিত্ৰা. ৰিরাজযন্তি ৰিরাজেন্তো, ৰিরাজেত্ৰা ৰা. ‘‘ৰিরাজেন্তো’’তি হি ৰুত্তে মগ্গো কথিতো হোতি, ‘‘ৰিরাজেত্ৰা’’তি ৰুত্তে ফলং. মুনীতি খীণাসৰমুনি. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৰট্টৰিৰট্টমেৰ কথিতন্তি.

ভণ্ডগামৰগ্গো পঠমো.