(১৬) ১. একধম্মপাল়ি-পঠমৰগ্গৰণ্ণনা

২৯৬. একধম্মপাল়িযং একধম্মোতি একসভাৰো. একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তেন ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায উক্কণ্ঠনত্থায. ৰিরাগাযাতি ৰট্টে ৰিরজ্জনত্থায, রাগাদীনং ৰা কিলেসানং ৰিরজ্জনায ৰিগমায. নিরোধাযাতি রাগাদীনং নিরোধায অপ্পৰত্তিকরণত্থায, ৰট্টস্সেৰ ৰা নিরুজ্ঝনত্থায. উপসমাযাতি কিলেসৰূপসমনত্থায, অভিঞ্ঞাযাতি অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি চতুন্নং সচ্চানং বুজ্ঝনত্থায, ‘‘বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ১৯১; চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেসো ১২১) এৰং ৰুত্তস্স ৰা চতুমগ্গঞাণস্স পটিৰিজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি অপ্পচ্চযনিব্বানস্স সচ্ছিকরণত্থায.

ইতি ভগৰা ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৰণ্ণং কথেসি. কস্মা? মহাজনস্স উস্সাহজননত্থং ৰিসকণ্টকৰাণিজো ৰিয অত্তনো পণিযস্স. ৰিসকণ্টকৰাণিজো নাম গুল়ৰাণিজো ৰুচ্চতি. সো কির গুল়ফাণিতখণ্ডসক্করাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৰা ‘‘ৰিসকণ্টকং গণ্হথ, ৰিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৰা গামিকা ‘‘ৰিসং নাম কক্খল়ং ঘোরং. যো নং খাদতি, সো মরতি. কণ্টকম্পি ৰিজ্ঝিত্ৰা মারেতি, উভোপেতে কক্খল়া. কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৰারানি থকেসুং, দারকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৰা ৰাণিজো ‘অৰোহারকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গাহাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুরং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুল়ং ফাণিতং সক্করং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহি ৰাপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৰা গামিকা তুট্ঠপহট্ঠা ৰগ্গৰগ্গা গন্ত্ৰা বহুম্পি মূলং দত্ৰা অগ্গহেসুং.

তত্থ ৰিসকণ্টকৰাণিজস্স ‘‘ৰিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৰিয ভগৰতো বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানকথনং, ৰিসকণ্টকে ৰণ্ণং কথেত্ৰা তস্স গহণত্থায মহাজনস্স উস্সাহকরণং ৰিয ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৰণ্ণভণনেন তস্স মহাজনস্স উস্সাহকরণং.

কতমো একধম্মোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. বুদ্ধানুস্সতীতি বুদ্ধং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি, বুদ্ধগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. তং পনেতং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং দুৰিধং হোতি চিত্তসম্পহংসনত্থঞ্চেৰ ৰিপস্সনত্থঞ্চ. কথং? যদা হি অসুভারম্মণেসু অঞ্ঞতরং ভাৰেন্তস্স ভিক্খুনো চিত্তুপ্পাদো উপহঞ্ঞতি উক্কণ্ঠতি নিরস্সাদো হোতি, ৰীথিং নপ্পটিপজ্জতি, কূটগোণো ৰিয ইতো চিতো চ ৰিধাৰতি. তস্মিং খণে এস মূলকম্মট্ঠানং পহায ‘‘ইতিপি সো ভগৰা’’তিআদিনা নযেন তথাগতস্স লোকিযলোকুত্তরগুণে অনুস্সরতি. তস্সেৰং বুদ্ধং অনুস্সরন্তস্স চিত্তুপ্পাদো পসীদতি, ৰিনীৰরণো হোতি. সো তং চিত্তং এৰং দমেত্ৰা পুন মূলকম্মট্ঠানংযেৰ মনসি করোতি. কথং? যথা নাম বলৰা পুরিসো কূটাগারকণ্ণিকত্থায মহারুক্খং ছিন্দন্তো সাখাপলাসচ্ছেদনমত্তেনেৰ ফরসুধারায ৰিপন্নায মহারুক্খং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তোপি ধুরনিক্খেপং অকত্ৰাৰ কম্মারসালং গন্ত্ৰা তিখিণং ফরসুং কারাপেত্ৰা পুন তং ছিন্দেয্য. এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. সো এৰং বুদ্ধানুস্সতিৰসেন চিত্তং পরিদমেত্ৰা পুন মূলকম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তো অসুভারম্মণং পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ঝানঙ্গানি সম্মসিত্ৰা অরিযভূমিং ওক্কমতি. এৰং তাৰ চিত্তসম্পহংসনত্থং হোতি.

যদা পনেস বুদ্ধানুস্সতিং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘কো অযং ইতিপি সো ভগৰাতিআদিনা নযেন অনুস্সরি, ইত্থি নু খো পুরিসো নু খো দেৰমনুস্সমারব্রহ্মানং অঞ্ঞতরো নু খো’’তি পরিগ্গণ্হন্তো ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি, সতিসম্পযুত্তং পন চিত্তমেৰ অনুস্সরী’’তি দিস্ৰা ‘‘তং খো পনেতং চিত্তং খন্ধতো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো হোতি, তেন সম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদনাক্খন্ধো, তেন সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, সহজাতা ফস্সাদযো সঙ্খারক্খন্ধোতি ইমে চত্তারো অরূপক্খন্ধা হোন্তী’’তি অরূপঞ্চ ৰৰত্থপেত্ৰা তস্স নিস্সযং পরিযেসন্তো হদযৰত্থুং দিস্ৰা তস্স নিস্সযানি চত্তারি মহাভূতানি, তানি উপাদায পৰত্তানি সেসউপাদারূপানি চ পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘সব্বম্পেতং রূপং রূপক্খন্ধো’’তি ৰৰত্থপেত্ৰা ‘‘ইদঞ্চ রূপং পুরিমঞ্চ অরূপ’’ন্তি সঙ্খেপতো রূপারূপং, পভেদতো পঞ্চক্খন্ধে পুন ‘‘সঙ্খেপতো পঞ্চপেতে খন্ধা দুক্খসচ্চ’’ন্তি দুক্খসচ্চং ৰৰত্থপেত্ৰা ‘‘তস্স পভাৰিকা তণ্হা সমুদযসচ্চং, তস্সা নিরোধো নিরোধসচ্চং, নিরোধপজাননা পটিপদা মগ্গসচ্চ’’ন্তি এৰং পুব্বভাগে চত্তারি চ সচ্চানি ৰৰত্থপেত্ৰা পটিপাটিযা অরিযভূমিং ওক্কমতি. তদাস্স ইমং কম্মট্ঠানং ৰিপস্সনত্থং নাম হোতি. অযং খোতিআদি অপ্পনাৰারো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

২৯৭. ধম্মানুস্সতিআদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পনেত্থ ৰচনত্থো – ধম্মং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি ধম্মানুস্সতি, স্ৰাক্খাততাদিধম্মগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. সঙ্ঘং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সঙ্ঘানুস্সতি, সুপ্পটিপন্নতাদিসঙ্ঘগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. সীলং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সীলানুস্সতি, অখণ্ডতাদিসীলগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. চাগং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি চাগানুস্সতি, মুত্তচাগতাদিচাগগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. দেৰতা আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি দেৰতানুস্সতি, দেৰতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৰা অত্তনো সদ্ধাদিগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. আনাপানে আরব্ভ উপ্পন্না সতি আনাপানস্সতি, অস্সাসপস্সাসনিমিত্তারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. মরণং আরব্ভ উপ্পন্না সতি মরণস্সতি, জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. কেসাদিভেদং রূপকাযং গতা, কাযে ৰা গতাতি কাযগতা, কাযগতা চ সা সতি চাতি কাযগতাসতীতি ৰত্তব্বে রস্সং অকত্ৰা কাযগতাসতীতি ৰুত্তা. কেসাদিকাযকোট্ঠাসনিমিত্তারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. উপসমং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি উপসমানুস্সতি, সব্বদুক্খূপসমারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. দুৰিধো ৰা উপসমো অচ্চন্তূপসমো চ খযূপসমো চ. তত্থ অচ্চন্তূপসমো নাম নিব্বানং, খযূপসমো নাম মগ্গো. এৰমেতং দুৰিধম্পি উপসমং অনুস্সরন্তস্স উপ্পন্না সতি উপসমানুস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি ইমেসু দসসু কম্মট্ঠানেসু আনাপানস্সতি মরণস্সতি কাযগতাসতীতি ইমানি তীণি ৰিপস্সনত্থানেৰ হোন্তি, সেসানি সত্ত চিত্তসম্পহংসনত্থানিপি হোন্তীতি.

পঠমৰগ্গৰণ্ণনা.