১৬. একধম্মপাল়ি
(১৬) ১. একধম্মপাল়ি-পঠমৰগ্গৰণ্ণনা
২৯৬. একধম্মপাল়িযং একধম্মোতি একসভাৰো. একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তেন ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায উক্কণ্ঠনত্থায. ৰিরাগাযাতি ৰট্টে ৰিরজ্জনত্থায, রাগাদীনং ৰা কিলেসানং ৰিরজ্জনায ৰিগমায. নিরোধাযাতি রাগাদীনং নিরোধায অপ্পৰত্তিকরণত্থায, ৰট্টস্সেৰ ৰা নিরুজ্ঝনত্থায. উপসমাযাতি কিলেসৰূপসমনত্থায, অভিঞ্ঞাযাতি অনিচ্চাদিৰসেন লক্খণত্তযং আরোপেত্ৰা অভিজাননত্থায. সম্বোধাযাতি চতুন্নং সচ্চানং বুজ্ঝনত্থায, ‘‘বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তি (মহানি. ১৯১; চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেসো ১২১) এৰং ৰুত্তস্স ৰা চতুমগ্গঞাণস্স পটিৰিজ্ঝনত্থায. নিব্বানাযাতি অপ্পচ্চযনিব্বানস্স সচ্ছিকরণত্থায.
ইতি ভগৰা ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৰণ্ণং কথেসি. কস্মা? মহাজনস্স উস্সাহজননত্থং ৰিসকণ্টকৰাণিজো ৰিয অত্তনো পণিযস্স. ৰিসকণ্টকৰাণিজো নাম গুল়ৰাণিজো ৰুচ্চতি. সো কির গুল়ফাণিতখণ্ডসক্করাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৰা ‘‘ৰিসকণ্টকং গণ্হথ, ৰিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৰা গামিকা ‘‘ৰিসং নাম কক্খল়ং ঘোরং. যো নং খাদতি, সো মরতি. কণ্টকম্পি ৰিজ্ঝিত্ৰা মারেতি, উভোপেতে কক্খল়া. কো এত্থ আনিসংসো’’তি গেহদ্ৰারানি থকেসুং, দারকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৰা ৰাণিজো ‘অৰোহারকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গাহাপেমী’’তি ‘‘অতিমধুরং গণ্হথ, অতিসাদুং গণ্হথ, গুল়ং ফাণিতং সক্করং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহি ৰাপি লব্ভতী’’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৰা গামিকা তুট্ঠপহট্ঠা ৰগ্গৰগ্গা গন্ত্ৰা বহুম্পি মূলং দত্ৰা অগ্গহেসুং.
তত্থ ৰিসকণ্টকৰাণিজস্স ‘‘ৰিসকণ্টকং গণ্হথা’’তি উগ্ঘোসনং ৰিয ভগৰতো বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানকথনং, ৰিসকণ্টকে ৰণ্ণং কথেত্ৰা তস্স গহণত্থায মহাজনস্স উস্সাহকরণং ৰিয ইমেহি সত্তহি পদেহি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানস্স ৰণ্ণভণনেন তস্স মহাজনস্স উস্সাহকরণং.
কতমো একধম্মোতি কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. বুদ্ধানুস্সতীতি বুদ্ধং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি, বুদ্ধগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. তং পনেতং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং দুৰিধং হোতি চিত্তসম্পহংসনত্থঞ্চেৰ ৰিপস্সনত্থঞ্চ. কথং? যদা হি অসুভারম্মণেসু অঞ্ঞতরং ভাৰেন্তস্স ভিক্খুনো চিত্তুপ্পাদো উপহঞ্ঞতি উক্কণ্ঠতি নিরস্সাদো হোতি, ৰীথিং নপ্পটিপজ্জতি, কূটগোণো ৰিয ইতো চিতো চ ৰিধাৰতি. তস্মিং খণে এস মূলকম্মট্ঠানং পহায ‘‘ইতিপি সো ভগৰা’’তিআদিনা নযেন তথাগতস্স লোকিযলোকুত্তরগুণে অনুস্সরতি. তস্সেৰং বুদ্ধং অনুস্সরন্তস্স চিত্তুপ্পাদো পসীদতি, ৰিনীৰরণো হোতি. সো তং চিত্তং এৰং দমেত্ৰা পুন মূলকম্মট্ঠানংযেৰ মনসি করোতি. কথং? যথা নাম বলৰা পুরিসো কূটাগারকণ্ণিকত্থায মহারুক্খং ছিন্দন্তো সাখাপলাসচ্ছেদনমত্তেনেৰ ফরসুধারায ৰিপন্নায মহারুক্খং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তোপি ধুরনিক্খেপং অকত্ৰাৰ কম্মারসালং গন্ত্ৰা তিখিণং ফরসুং কারাপেত্ৰা পুন তং ছিন্দেয্য. এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. সো এৰং বুদ্ধানুস্সতিৰসেন চিত্তং পরিদমেত্ৰা পুন মূলকম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তো অসুভারম্মণং পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা ঝানঙ্গানি সম্মসিত্ৰা অরিযভূমিং ওক্কমতি. এৰং তাৰ চিত্তসম্পহংসনত্থং হোতি.
যদা পনেস বুদ্ধানুস্সতিং অনুস্সরিত্ৰা ‘‘কো অযং ইতিপি সো ভগৰাতিআদিনা নযেন অনুস্সরি, ইত্থি নু খো পুরিসো নু খো দেৰমনুস্সমারব্রহ্মানং অঞ্ঞতরো নু খো’’তি পরিগ্গণ্হন্তো ‘‘ন অঞ্ঞো কোচি, সতিসম্পযুত্তং পন চিত্তমেৰ অনুস্সরী’’তি দিস্ৰা ‘‘তং খো পনেতং চিত্তং খন্ধতো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো হোতি, তেন সম্পযুত্তা ৰেদনা ৰেদনাক্খন্ধো, তেন সম্পযুত্তা সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, সহজাতা ফস্সাদযো সঙ্খারক্খন্ধোতি ইমে চত্তারো অরূপক্খন্ধা হোন্তী’’তি অরূপঞ্চ ৰৰত্থপেত্ৰা তস্স নিস্সযং পরিযেসন্তো হদযৰত্থুং দিস্ৰা তস্স নিস্সযানি চত্তারি মহাভূতানি, তানি উপাদায পৰত্তানি সেসউপাদারূপানি চ পরিগ্গহেত্ৰা ‘‘সব্বম্পেতং রূপং রূপক্খন্ধো’’তি ৰৰত্থপেত্ৰা ‘‘ইদঞ্চ রূপং পুরিমঞ্চ অরূপ’’ন্তি সঙ্খেপতো রূপারূপং, পভেদতো পঞ্চক্খন্ধে পুন ‘‘সঙ্খেপতো পঞ্চপেতে খন্ধা দুক্খসচ্চ’’ন্তি দুক্খসচ্চং ৰৰত্থপেত্ৰা ‘‘তস্স পভাৰিকা তণ্হা সমুদযসচ্চং, তস্সা নিরোধো নিরোধসচ্চং, নিরোধপজাননা পটিপদা মগ্গসচ্চ’’ন্তি এৰং পুব্বভাগে চত্তারি চ সচ্চানি ৰৰত্থপেত্ৰা পটিপাটিযা অরিযভূমিং ওক্কমতি. তদাস্স ইমং কম্মট্ঠানং ৰিপস্সনত্থং নাম হোতি. অযং খোতিআদি অপ্পনাৰারো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
২৯৭. ধম্মানুস্সতিআদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পনেত্থ ৰচনত্থো – ধম্মং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি ধম্মানুস্সতি, স্ৰাক্খাততাদিধম্মগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. সঙ্ঘং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সঙ্ঘানুস্সতি, সুপ্পটিপন্নতাদিসঙ্ঘগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. সীলং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি সীলানুস্সতি, অখণ্ডতাদিসীলগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. চাগং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি চাগানুস্সতি, মুত্তচাগতাদিচাগগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. দেৰতা আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি দেৰতানুস্সতি, দেৰতা সক্খিট্ঠানে ঠপেত্ৰা অত্তনো সদ্ধাদিগুণারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. আনাপানে আরব্ভ উপ্পন্না সতি আনাপানস্সতি, অস্সাসপস্সাসনিমিত্তারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. মরণং আরব্ভ উপ্পন্না সতি মরণস্সতি, জীৰিতিন্দ্রিযুপচ্ছেদারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. কেসাদিভেদং রূপকাযং গতা, কাযে ৰা গতাতি কাযগতা, কাযগতা চ সা সতি চাতি কাযগতাসতীতি ৰত্তব্বে রস্সং অকত্ৰা কাযগতাসতীতি ৰুত্তা. কেসাদিকাযকোট্ঠাসনিমিত্তারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. উপসমং আরব্ভ উপ্পন্না অনুস্সতি উপসমানুস্সতি, সব্বদুক্খূপসমারম্মণায সতিযা এতং অধিৰচনং. দুৰিধো ৰা উপসমো অচ্চন্তূপসমো চ খযূপসমো চ. তত্থ অচ্চন্তূপসমো নাম নিব্বানং, খযূপসমো নাম মগ্গো. এৰমেতং দুৰিধম্পি উপসমং অনুস্সরন্তস্স উপ্পন্না সতি উপসমানুস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. ইতি ইমেসু দসসু কম্মট্ঠানেসু আনাপানস্সতি মরণস্সতি কাযগতাসতীতি ইমানি তীণি ৰিপস্সনত্থানেৰ হোন্তি, সেসানি সত্ত চিত্তসম্পহংসনত্থানিপি হোন্তীতি.
পঠমৰগ্গৰণ্ণনা.
১৬. একধম্মপাল়ি
(১৬) ২. একধম্মপাল়ি-দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা
২৯৮. দুতিযে মিচ্ছাদিট্ঠীতি দ্ৰাসট্ঠিৰিধাযপি মিচ্ছাদিট্ঠিযা এতং অধিৰচনং. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্সাতি তায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স.
২৯৯. সম্মাদিট্ঠীতি পঞ্চৰিধাযপি সম্মাদিট্ঠিযা এতং অধিৰচনং. সম্মাদিট্ঠিকস্সাতি তায দিট্ঠিযা সমন্নাগতস্স.
৩০২. অযোনিসো মনসিকারোতি অনুপাযমনসিকারো.
৩০৩. যোনিসো মনসিকারোতি উপাযমনসিকারো. তত্থ অযোনিসো মনসিকরোতো পুব্বে অনুপ্পন্না মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না পন যাৰ নিযামোক্কমনা পৰড্ঢতি. নিযামে ওক্কন্তে ৰড্ঢিতা নাম হোতি. যোনিসো মনসিকরোতো পুব্বে অনুপ্পন্না সম্মাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি, উপ্পন্না পন যাৰ অরহত্তমগ্গা পৰড্ঢতি. অরহত্তফলে পত্তে ৰড্ঢিতা নাম হোতি.
৩০৪. মিচ্ছাদিট্ঠিযা, ভিক্খৰে, সমন্নাগতা সত্তাতি এত্থ একচ্চা মিচ্ছাদিট্ঠি সগ্গাৰরণা চেৰ হোতি মগ্গাৰরণা চ, একচ্চা মগ্গাৰরণাৰ, ন সগ্গাৰরণা, একচ্চা নেৰ সগ্গাৰরণা ন মগ্গাৰরণা. তত্থ অহেতুকদিট্ঠি, অকিরিযদিট্ঠি, নত্থিকদিট্ঠীতি অযং তিৰিধা সগ্গাৰরণা চেৰ হোতি মগ্গাৰরণা চ. দসৰত্থুকা অন্তগ্গাহিকা মিচ্ছাদিট্ঠি মগ্গাৰরণাৰ হোতি ন সগ্গাৰরণা. ৰীসতিৰত্থুকা সক্কাযদিট্ঠি নেৰ সগ্গাৰরণা ন মগ্গাৰরণা. ইদং পন ৰিধানং পটিক্খিপিত্ৰা ইমস্মিং সুত্তে ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিযা, ভিক্খৰে, সমন্নাগতা’’তি ৰচনতো অন্তমসো ৰীসতিৰত্থুকং সক্কাযদিট্ঠিং উপাদায দিট্ঠি নাম সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থি, একন্তং নিরযস্মিংযেৰ নিমুজ্জাপেতীতি ৰুত্তং. যথা হি মুগ্গমাসপ্পমাণাপি পাসাণসক্খরা উদকে পক্খিত্তা উপ্পিলৰমানা নাম নত্থি, একন্তং হেট্ঠাৰ পৰিসতি, এৰমেৰং অন্তমসো সক্কাযদিট্ঠিপি সগ্গং উপনেতুং সমত্থা নাম নত্থি, একন্তং অপাযেসুযেৰ নিমুজ্জাপেতীতি.
৩০৫. সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতাতি এত্থ কম্মস্সকতসম্মাদিট্ঠি, ঝানসম্মাদিট্ঠি, ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি, ফলসম্মাদিট্ঠীতি পঞ্চৰিধা সম্মাদিট্ঠি. তত্থ কম্মস্সকতসম্মাদিট্ঠি সম্পত্তিভৰং আকড্ঢতি, ঝানসম্মাদিট্ঠি রূপারূপভৰে পটিসন্ধিং দেতি, মগ্গসম্মাদিট্ঠি ৰট্টং ৰিদ্ধংসেতি, ফলসম্মাদিট্ঠি ভৰং পটিবাহতি. ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি কিং করোতীতি? সাপি পটিসন্ধিং নাকড্ঢতি. তিপিটকচূল়াভযত্থেরো পনাহ ‘‘সচে ৰিপস্সনাসম্মাদিট্ঠি ভাৰিতা দিট্ঠেৰ ধম্মে অরহত্তং পাপেতুং সক্কোতি, ইচ্চেতং কুসলং. সচে ন সক্কোতি, সত্ত ভৰে দেতি, আৰুসো’’তি. এৰমযং লোকিযলোকুত্তরা সম্মাদিট্ঠি কথিতা. ইমস্মিং পনত্থে লোকিকা ভৰনিপ্ফাদিকাৰ ৰেদিতব্বা.
৩০৬. যঞ্চেৰ কাযকম্মং যথাদিট্ঠি সমত্তং সমাদিন্নন্তি এত্থ যথাদিট্ঠীতি যা যা দিট্ঠি, তস্সা তস্সা অনুরূপং. সমত্তন্তি পরিপুণ্ণং. সমাদিন্নন্তি গহিতং. তদেতং যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মং, দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মং, দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মন্তি তিৰিধং হোতি. তত্থ ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচারং চরতো নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি যং এৰংলদ্ধিকস্স সতো পাণাতিপাত-অদিন্নাদান-মিচ্ছাচারসঙ্খাতং কাযকম্মং, ইদং যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মং নাম. ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচারং চরতো নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো’’তি ইমায পন লদ্ধিযা ইমিনা দস্সনেন সহজাতং কাযকম্মং দিট্ঠিসহজাতং কাযকম্মং নাম. তদেৰ পন সমত্তং সমাদিন্নং গহিতং পরামট্ঠং দিট্ঠানুলোমিকং কাযকম্মং নাম. ৰচীকম্মাদীসুপি এসেৰ নযো. যথা পনেত্থ ‘‘পাণং হনতো অদিন্নং আদিযতো মিচ্ছাচারং চরতো নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তি যোজনা কতা, এৰং ৰচীকম্মমনোকম্মেসু ‘‘মুসা ভণতো, পিসুণং কথেন্তস্স, ফরুসং কথেন্তস্স, সম্ফং পলপন্তস্স, অভিজ্ঝালুনো, ব্যাপন্নচিত্তস্স, মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স চ সতো নত্থি ততোনিদানং পাপ’’ন্তি যোজনা কাতব্বা.
যা চ চেতনাতিআদীসু দিট্ঠিসহজাতাৰ চেতনা চেতনা নাম, দিট্ঠিসহজাতাৰ পত্থনা পত্থনা নাম, চেতনাপত্থনানং ৰসেন চিত্তট্ঠপনা পণিধি নাম, তেহি পন চেতনাদীহি সম্পযুত্তা ফস্সাদযো সঙ্খারা নাম. দিট্ঠি হিস্স, ভিক্খৰে, পাপিকাতি যস্মা তস্স পুগ্গলস্স দিট্ঠি পাপিকা লামিকা. নিক্খিত্তন্তি রোপিতং. উপাদিযতীতি গণ্হাতি. কটুকত্তাযাতি ইদং পুরিমস্সেৰ ৰেৰচনং.
‘‘ৰণ্ণগন্ধরসূপেতো, অম্বোযং অহুৰা পুরে;
তমেৰ পূজং লভমানো, কেনম্বো কটুকপ্ফলো.
‘‘পুচিমন্দপরিৰারো, অম্বো তে দধিৰাহন;
মূলং মূলেন সংসট্ঠং, সাখা সাখা নিসেৰরে;
অসাতসন্নিৰাসেন, তেনম্বো কটুকপ্ফলো’’তি. (জা. ১.২.৭১-৭২) –
আগতট্ঠানে ৰিয হি ইধাপি কটুকন্তি তিত্তকং ৰেদিতব্বং. অসাতত্তাযাতি অমধুরত্তায.
ইমস্মি পন বীজূপমসুত্তে ‘‘দিট্ঠীতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠি গহিতা’’তি পোরাণকত্থেরা আহংসু. তং পন পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘সব্বানিপি দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিগতানি গহিতানী’’তি ৰুত্তং. অনন্তরসুত্তে ‘‘পাণাতিপাতা ৰিরমন্তস্স, অদিন্নাদানা ৰিরমন্তস্স, মিচ্ছাচারা ৰিরমন্তস্স নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা নযেন যথাদিট্ঠিযং ঠিতকাযকম্মাদীনি যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বানি. ইধ পন সম্মাদিট্ঠিসহজাতা চিত্তট্ঠপনাৰ পত্থনাতি ৰেদিতব্বা. সম্মাদিট্ঠি পনেত্থ লোকিযলোকুত্তরা কথিতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা.
১৬. একধম্মপাল়ি
(১৬) ৩. একধম্মপাল়ি-ততিযৰগ্গৰণ্ণনা
৩০৮. ততিযস্স পঠমে মিচ্ছাদিট্ঠিকোতি অযাথাৰদিট্ঠিকো. ৰিপরীতদস্সনোতি তাযেৰ মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৰিপরীতদস্সনো. সদ্ধম্মা ৰুট্ঠাপেত্ৰাতি দসকুসলকম্মপথধম্মতো ৰুট্ঠাপেত্ৰা. অসদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেতীতি দসঅকুসলকম্মপথসঙ্খাতে অসদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেতি. একপুগ্গলোতি চেত্থ ছহি সত্থারেহি সদ্ধিং দেৰদত্তো চ অঞ্ঞে চ এৰরূপা ৰেদিতব্বা.
৩০৯. দুতিযে সম্মাদিট্ঠিকোতি যাথাৰদিট্ঠিকো. অৰিপরীতদস্সনোতি তাযেৰ সম্মাদিট্ঠিযা অৰিপরীতদস্সনো. অসদ্ধম্মাতি দসঅকুসলকম্মপথতো. সদ্ধম্মেতি দসকুসলকম্মপথসঙ্খাতে সদ্ধম্মে. একপুগ্গলোতি চেত্থ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে চক্কৰত্তী রাজা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোতি এৰমাদযো লব্ভন্তি, উপ্পন্নে বুদ্ধে বুদ্ধো চেৰ বুদ্ধসাৰকা চ.
৩১০. ততিযে মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানীতি মিচ্ছাদিট্ঠি পরমা এতেসন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানি. পঞ্চ হি আনন্তরিযকম্মানি মহাসাৰজ্জানি নাম, তেহিপি মিচ্ছাদিট্ঠিযেৰ মহাসাৰজ্জতরাতি অধিপ্পাযো. কস্মা? তেসঞ্হি পরিচ্ছেদো অত্থি. চত্তারি হি আনন্তরিযকম্মানি নিরযে নিব্বত্তাপেন্তীতি ৰুত্তানি. সঙ্ঘভেদকম্মম্পি নিরযে কপ্পট্ঠিতিকমেৰ হোতি. এৰমেতেসং পরিচ্ছেদো অত্থি, কোটি পঞ্ঞাযতি. নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযা পন পরিচ্ছেদো নত্থি. সা হি ৰট্টস্স মূলং, তায সমন্নাগতস্স ভৰতো ৰুট্ঠানং নত্থি. যে তস্স সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেপি ৰিপ্পটিপাদেতি. তায চ সমন্নাগতস্স নেৰ সগ্গো অত্থি ন মগ্গো. কপ্পৰিনাসে মহাজনে ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তেপি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকো তত্থ অনিব্বত্তিত্ৰা পিট্ঠিচক্কৰাল়ে নিব্বত্ততি. কিং পন পিট্ঠিচক্কৰাল়ং ন ঝাযতীতি? ঝাযতি, তস্মিং ঝাযমানেপি এস আকাসে একস্মিং ওকাসে পচ্চতিযেৰাতি ৰদন্তি.
৩১১. চতুত্থে মক্খলীতি ‘‘মা খলী’’তি ৰচনং উপাদায এৰংলদ্ধনামো তিত্থকরো. নদীমুখেতি দ্ৰিন্নং নদীনং সমাগতট্ঠানে. দেসনামত্তমেৰেতং, দ্ৰিন্নং কন্দরানং, দ্ৰিন্নং উদকানং, সমুদ্দস্স চ, লোণিযা চ, সমুদ্দস্স চ নদিযা চাতি এতেসম্পি যস্স কস্সচি সমাগতট্ঠানং, অঞ্ঞম্পি তথারূপং উদকং. খিপন্তি কুমিনং. উড্ডেয্যাতি ওড্ডেয্য. মনুস্সা হি নল়েহি ৰা উচ্ছূহি ৰা ৰেল়ূহি ৰা পলাসন্তিসলাকায ৰা একং দ্ৰে তযো ৰা কুম্ভে গণ্হনপ্পমাণকুমিনং কত্ৰা মুখৰট্টিযা যোত্তেন বন্ধিত্ৰা নদীমুখং নেত্ৰা দ্ৰীসু পস্সেসু খাণুকে কোট্টেত্ৰা যোত্তেহি তত্থ বন্ধন্তি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. তস্মিঞ্হি পৰিট্ঠস্স খুদ্দকস্স মচ্ছস্সাপি মোক্খো নত্থি. অনযাযাতি অৰড্ঢিযা. ব্যাসনাযাতি ৰিনাসায. মক্খলি মোঘপুরিসোতি অযং মক্খলি গোসালো তুচ্ছপুরিসো. মনুস্সখিপ্পং মঞ্ঞে লোকে উপ্পন্নোতি মহাজনস্স সগ্গমোক্খগমনমগ্গে তত্থ গমননিৰারণত্থং মনুস্সকুমিনং ৰিয লোকে উপ্পন্নো.
৩১২. পঞ্চমাদীসু দুরক্খাতে, ভিক্খৰে, ধম্মৰিনযেতি দুরক্খাতধম্মৰিনযো নাম বাহিরকসাসনং. তত্থ হি সত্থাপি অসব্বঞ্ঞূ হোতি, ধম্মোপি দুরক্খাতো, গণোপি দুপ্পটিপন্নো. যো চ সমাদপেতীতি যো আচরিযপুগ্গলো সমাদপেতি. যঞ্চ সমাদপেতীতি যং অন্তেৰাসিকং সমাদপেতি. যো চ সমাদপিতো তথত্তায পটিপজ্জতীতি যো অন্তেৰাসিকো আচরিযেন সমাদপিতো তস্স ৰচনং করোন্তো তথাভাৰায পটিপজ্জতি. বহুং অপুঞ্ঞং পসৰন্তীতি সমাদপকো হি পাণাতিপাতাদীসু জঙ্ঘসতং সমাদপেন্তো তেসং সব্বেসম্পি অকুসলেন সমকমেৰ অকুসলং পাপুণাতি. তেনাহ – ‘‘সব্বে তে বহুং অপুঞ্ঞং পসৰন্তী’’তি.
৩১৩. স্ৰাক্খাতেতি সুট্ঠু অক্খাতে সুদেসিতে. এৰরূপে হি ধম্মৰিনযে সত্থা চ সব্বঞ্ঞূ হোতি, ধম্মো চ স্ৰাক্খাতো, গণো চ সুপ্পটিপন্নো. সব্বে তে বহুং পুঞ্ঞং পসৰন্তীতি সমাদপকো হি ভিক্খূ পিণ্ডায পৰিট্ঠে দিস্ৰা যাগুভত্তাদীনি সমাদপেন্তো সব্বেসম্পি দাযকানং কুসলেন সমকং কুসলং পাপুণাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘বহুং পুঞ্ঞং পসৰন্তী’’তি.
৩১৪. দাযকেন মত্তা জানিতব্বাতি দাযকপুগ্গলেন পমাণং জানিতব্বং, পমাণেন দাতব্বং, পূরেত্ৰা অতিরেকং ন দাতব্বং. ন দাতব্বন্তি হি অৰত্ৰা পমাণৰসেন থোকং দাতব্বন্তি ৰুত্তং. কস্মা? পূরেত্ৰা অতিরেকে দিন্নেপি হি অতিরেকা মনুস্সসম্পত্তি ৰা দিব্বসম্পত্তি ৰা নিব্বানসম্পত্তি ৰা নত্থি. নো পটিগ্গাহকেনাতি পটিগ্গাহকস্স পন মত্তং জানিত্ৰা পটিগ্গহণকিচ্চং নাম নত্থি. কস্মা? তস্স হি মত্তং ঞত্ৰা পূরেতব্বা মত্তপটিগ্গহণমূলিকা অপ্পিচ্ছপটিপদা নাম নত্থি. যত্তকং পন লভতি, তত্তকং গহেতব্বং. অতিরেকগ্গহণমূলং হিস্স পুত্তদারভরণং ভৰিস্সতি.
৩১৫. পটিগ্গাহকেন মত্তা জানিতব্বাতি পটিগ্গাহকপুগ্গলেন পমাণং জানিতব্বং. কথং? তেন হি দাযকস্স ৰসো ৰেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৰসো ৰেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৰেদিতব্বো. যদি হি দেয্যধম্মো বহু হোতি, দাযকো অপ্পং দাতুকামো, দাযকস্স ৰসেন অপ্পং গণ্হিতব্বং. দেয্যধম্মো অপ্পো, দাযকো বহুং দাতুকামো, দেয্যধম্মস্স ৰসেন অপ্পং গণ্হিতব্বং. দেয্যধম্মোপি বহু, দাযকোপি বহুং দাতুকামো, অত্তনো থামং ঞত্ৰা পমাণেনেৰ গণ্হিতব্বং. এৰং মত্তং ঞত্ৰা পটিগ্গণ্হন্তো হি অপ্পিচ্ছপটিপদং পূরেতি. অনুপ্পন্নস্স লাভো উপ্পজ্জতি, উপ্পন্নো লাভো থাৰরোৰ হোতি. অপ্পসন্না পসীদন্তি, পসন্নাপি ভিয্যো পসাদমাপজ্জন্তি, মহাজনস্স চক্খুভূতো হোতি, সাসনং চিরট্ঠিতিকং করোতি.
তত্রিমানি ৰত্থূনি – রোহণজনপদে কির কুটিম্বিযৰিহারে একো দহরো দুব্ভিক্খসমযে তস্মিং গামে একস্স কম্মকারস্স গেহে ভুঞ্জনত্থায কটচ্ছুভত্তং গহেত্ৰা গমনত্থায চ কটচ্ছুভত্তমেৰ লভতি. সো একদিৰসং তস্মিং গেহে একং আগন্তুকং দিস্ৰা একমেৰ কটচ্ছুভত্তং গণ্হি. অথস্স ‘‘কেন কারণেনা’’তি ৰুত্তে তমত্থং ৰত্ৰা সো কুলপুত্তো পসীদিত্ৰা ‘‘অম্হাকং কুলূপকভদন্তো এৰরূপো নামা’’তি রাজদ্ৰারে মিত্তামচ্চানং কথেসি. তে সব্বেপি তস্স অপ্পিচ্ছগুণে পসন্না একদিৰসেনেৰ সট্ঠি ধুরভত্তানি ঠপেসুং. এৰং অপ্পিচ্ছো অনুপ্পন্নলাভং উপ্পাদেতি.
সদ্ধাতিস্সমহারাজাপি চূল়ুপট্ঠাকং তিস্সামচ্চং ৰীমংসিত্ৰা তেন একং তিত্তিরং পচাপেত্ৰা আহরাপেসি. অথ পরিভোগসমযে ‘‘অগ্গং দত্ৰা পরিভুঞ্জিস্সামী’’তি অট্ঠকসালপরিৰেণে মহাথেরস্স ভণ্ডগ্গাহসামণেরস্স তিত্তিরমংসং দেন্তো তস্মিং থোকংযেৰ পটিগ্গণ্হন্তে তস্স অপ্পিচ্ছগুণে পসীদিত্ৰা ‘‘পসন্নোস্মি, তাত, অট্ঠ তে ধুরভত্তানি দেমী’’তি আহ. মহারাজ, উপজ্ঝাযস্স দেমীতি. অপরানিপি অট্ঠ দেমীতি. তানি অম্হাকং আচরিযস্স দেমীতি. অপরানিপি অট্ঠ দম্মীতি. তানি সমানুপজ্ঝাযানং দম্মীতি. অপরানিপি অট্ঠ দম্মীতি. তানি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মীতি. অপরানিপি অট্ঠ দম্মীতি. সামণেরো অধিৰাসেসি. এৰমস্স উপ্পন্নো লাভো থাৰরো হোতি.
অপ্পসন্না পসীদন্তীতি এত্থপি – দীঘব্রাহ্মণো কির ব্রাহ্মণে ভোজেন্তো পঞ্চ পঞ্চ ভত্তসরকানি দত্ৰা সন্তপ্পেতুং নাসক্খি. অথেকদিৰসং ‘‘সমণা কির নাম অপ্পিচ্ছা’’তি কথং সুত্ৰা ৰীমংসনত্থায ভত্তং গাহাপেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভত্তকিচ্চকরণৰেলায ৰিহারং গন্ত্ৰা তিংসমত্তে ভিক্খূ ভোজনসালাযং ভুঞ্জন্তে দিস্ৰা একং ভত্তসরকং গহেত্ৰা সঙ্ঘত্থেরস্স সন্তিকং অগমাসি. থেরো অঙ্গুলিং চালেত্ৰা থোকমেৰ অগ্গহেসি. এতেনেৰ নিযামেন একং ভত্তসরকং সব্বেসং সম্পাপুণি. ততো ব্রাহ্মণো ‘‘সচ্চোযেৰ এতেসং সমণানং গুণো’’তি অপ্পিচ্ছতায পসন্নো সহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা তস্মিংযেৰ ৰিহারে চেতিযং কারেসি. এৰং অপ্পসন্না পসীদন্তি.
পসন্না ভিয্যো পসীদন্তীতি এত্থ ৰত্থুনা কিচ্চং নত্থি. পসন্নানঞ্হি অপ্পিচ্ছং দিস্ৰা পসাদো ভিয্যো ৰড্ঢতিযেৰ.
মজ্ঝন্তিকতিস্সত্থেরসদিসে পন অপ্পিচ্ছে দিস্ৰা মহাজনো অপ্পিচ্ছো ভৰিতুং মঞ্ঞতীতি অপ্পিচ্ছো মহাজনস্স চক্খুভূতো নাম হোতি.
‘‘অপ্পিচ্ছতা, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততী’’তি (অ. নি. ১.১১৬-১২৯) ৰচনতো পন অপ্পিচ্ছো সাসনং চিরট্ঠিতিকং করোতি নাম.
নো দাযকেনাতি স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পন দাযকস্স পমাণং ঞত্ৰা দাতব্বকিচ্চং নাম নত্থি. যত্তকো দেয্যধম্মো অত্থি, তত্তকং অৰত্থরিত্ৰা দাতুং ৰট্টতি. অৰত্থরিত্ৰা দিন্নকারণা হি এস মনুস্সসম্পত্তিং, দিব্বসম্পত্তিং, নিব্বানসম্পত্তিঞ্চ অৰত্থরিত্ৰা উত্তরুত্তরি পণীতপণীতমেৰ লভতি.
৩১৬. যো আরদ্ধৰীরিযো, সো দুক্খং ৰিহরতীতি পঞ্চাতপতপ্পনমরুপ্পপাতপতনাদিচ্চানুপরিৰত্তন-উক্কুটিকপ্পধানাদীনি অনুযুঞ্জন্তো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে দুক্খং ৰিহরতি, তস্সেৰ বাহিরসমযে সমাদিন্নস্স তপচরণস্স ৰিপাকেন নিরযে উপ্পজ্জিত্ৰা সম্পরাযেপি দুক্খং ৰিহরতি.
৩১৭. যো কুসীতো, সো দুক্খং ৰিহরতীতি অযম্পি দিট্ঠে ধম্মে চেৰ সম্পরাযে চ দুক্খং ৰিহরতি. কথং? যস্স হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায যোনিসো মনসিকারো নত্থি, বুদ্ধৰচনং ন উগ্গণ্হাতি, আচরিযুপজ্ঝাযৰত্তং ন করোতি, চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৰত্তং ন করোতি. জনস্স পন সদ্ধাদেয্যং অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগেন পরিভুঞ্জিত্ৰা দিৰসং সেয্যসুখং পস্সসুখং অনুযুঞ্জিত্ৰা পবুদ্ধকালে তযো ৰিতক্কে ৰিতক্কেতি. সো কতিপাহেনেৰ ভিক্খুভাৰা চৰতি? এৰং দিট্ঠধম্মে চ দুক্খং ৰিহরতি. পব্বজিত্ৰা পন সমণধম্মস্স সম্মা অকতত্তা চ –
‘‘কুসো যথা দুগ্গহিতো, হত্থমেৰানুকন্ততি;
সামঞ্ঞং দুপ্পরামট্ঠং, নিরযাযুপকড্ঢতী’’তি. (ধ. প. ৩১১) –
অপাযস্মিংযেৰ পটিসন্ধিং গণ্হতি. এৰং সম্পরাযেপি দুক্খং ৰিহরতি.
৩১৮. যো কুসীতো, সো সুখং ৰিহরতীতি কালেন কালং ৰুত্তপ্পকারে তপচরণে কিঞ্চি কিঞ্চি তপচরণং কত্ৰা কালেন কালং ওদাতৰত্থৰসনো মালাগন্ধৰিলেপনধরো মধুরভোজনং ভুঞ্জন্তো মুদুকাসু সেয্যাসু সযন্তো দিট্ঠে ধম্মে চেৰ সুখং ৰিহরতি সম্পরাযে চ. সো হি তস্স তপচরণস্স গাল়্হং অগ্গহিতত্তা নাতিবহুং নিরযে দুক্খং অনুভৰতি. তস্মা সম্পরাযে সুখং ৰিহরতি নাম.
৩১৯. যো আরদ্ধৰীরিযো, সো সুখং ৰিহরতীতি আরদ্ধৰীরিযো হি পব্বজিতকালতো পট্ঠায ৰত্তেসু পরিপূরকারী হোতি, বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হাতি, যোনিসো মনসিকারে কম্মং করোতি. অথস্স ৰত্তপূরণঞ্চেৰ উগ্গহিতবুদ্ধৰচনঞ্চ সমণধম্মকিরিযঞ্চ আৰজ্জেন্তস্স চিত্তং পসীদতি. এৰং দিট্ঠেৰ ধম্মে সুখং ৰিহরতি. দিট্ঠধম্মে পন অরহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো নিব্বত্তভৰে খিপ্পাভিঞ্ঞো হোতীতি সম্পরাযেপি সুখং ৰিহরতি নাম.
৩২০. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতীতি ইদং সুত্তং অট্ঠুপ্পত্তিযং ৰুত্তং. কতরঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি? নৰকনিপাতে (অ. নি. ৯.১২) সত্তুপ্পাদসুত্ত অট্ঠুপ্পত্তিযং. তথাগতো হি তং অত্থং কথেন্তো – ‘‘নৰ পুগ্গলা নিরযতো মুত্তা, তিরচ্ছানযোনিতো মুত্তা, পেত্তিৰিসযতো মুত্তা’’তি কথেসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সচে খো পন মে পুত্তা ইমং ধম্মদেসনং সুত্ৰা খীণনিরযম্হা খীণতিরচ্ছানযোনিকা খীণপেত্তিৰিসযা খীণাপাযদুগ্গতিৰিনিপাতাতি মঞ্ঞমানা উপরিমগ্গফলত্থায ৰাযমিতুং ন মঞ্ঞেয্যুং, তেসং সংৰেগং জনেস্সামী’’তি সংৰেগজননত্থং ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে’’তি ইমং সুত্তমারভি. তত্থ অপ্পমত্তকোতি থোকমত্তকো পরিত্তপ্পমাণো, অন্তমসো কুসগ্গেনপি গহেত্ৰা উপসিঙ্ঘিযমানো দুগ্গন্ধোৰ হোতি. অপ্পমত্তকম্পি ভৰং ন ৰণ্ণেমীতি অপ্পমত্তকম্পি কালং ভৰে পটিসন্ধিং ন ৰণ্ণযামি. ইদানিস্স উপমং দস্সেন্তো আহ – অন্তমসো অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পীতি. সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন দ্ৰে অঙ্গুলিযো একতো কত্ৰা পহরণমত্তম্পি কালন্তি ৰুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
ততিযৰগ্গৰণ্ণনা.
১৬. একধম্মপাল়ি
(১৬) ৪. একধম্মপাল়ি-চতুত্থৰগ্গৰণ্ণনা
৩২২. চতুত্থৰগ্গস্স পঠমে জম্বুদীপেতি জম্বুযা পঞ্ঞাতো পাকটো দীপোতি জম্বুদীপো. ইমস্স কির দীপস্স সঞ্ঞাণভূতা যোজনসতুব্বেধা পণ্ণাসযোজনসাখা পঞ্চদসযোজনাৰট্টক্খন্ধা হিমৰন্তপব্বতে জাতা কপ্পট্ঠাযিনী মহাজম্বূ নাম অত্থি, তায অযং দীপো জম্বুদীপোতি ৰুচ্চতি. যথা চ ইমস্মিং দীপে জম্বুরুক্খো কপ্পট্ঠাযী, তথা অপরগোযানে কদম্বরুক্খো, উত্তরকুরূসু কপ্পরুক্খো, পুব্বৰিদেহে সিরীসরুক্খো, অসুরানং চিত্তপাটলিরুক্খো, সুপণ্ণানং সিম্বলিরুক্খো, দেৰানং পারিচ্ছত্তকোতি ইমেপি কপ্পট্ঠাযিনোৰ.
‘‘পাটলী সিম্বলী জম্বূ, দেৰানং পারিচ্ছত্তকো;
কদম্বো কপ্পরুক্খো চ, সিরীসো ভৰতি সত্তমো’’তি.
আরামরামণেয্যকন্তি পুপ্ফারামফলারামানং রামণেয্যকং ৰেল়ুৰন-জীৰকম্বৰন-জেতৰনপুব্বারামসদিসং. তং ইমস্মিং জম্বুদীপে অপ্পমত্তকং পরিত্তকং, ন বহুকন্তি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. এত্থ ৰনরামণেয্যকন্তি নাগৰনসালৰনচম্পকৰনাদিসদিসং ৰঙ্কপব্বতহিমৰন্তপব্বতপদেসাদীসু অরঞ্ঞৰনং ৰেদিতব্বং. ভূমিরামণেয্যকন্তি জেতৰনৰিহারমগধক্খেত্তাদিসদিসং সমং ভূমিট্ঠানং. পোক্খরণিরামণেয্যকন্তি জেতৰনপোক্খরণিগগ্গরাপোক্খরণিসদিসানং ৰট্টচতুরস্সদীঘৰঙ্কাদিসণ্ঠানানং পোক্খরণীনং সন্নিৰেসনট্ঠানং. উক্কূলৰিকূলন্তি উক্কূলঞ্চ ৰিকূলঞ্চ. তত্থ উক্কূলং উন্নতট্ঠানং, ৰিকূলং নিন্নট্ঠানং. নদীৰিদুগ্গন্তি নদীনং ভিন্নট্ঠানং তং দুগ্গমত্তা নদীৰিদুগ্গন্তি ৰুচ্চতি. খাণুকণ্টকট্ঠানন্তি তত্থজাতকানঞ্চেৰ আহরিযমানানঞ্চ খাণুকণ্টকাদীনং পতিট্ঠানট্ঠানং. পব্বতৰিসমন্তি গিরিৰিসমং. যে ওদকাতি যে চ উদকে জাযন্তি, তেযেৰ বহুতরা. ইতো কির সুৰণ্ণভূমি সত্তমত্তানি যোজনসতানি হোতি, একেন ৰাতেন গচ্ছন্তী নাৰা সত্তহি অহোরত্তেহি গচ্ছতি. অথেকস্মিং সমযে এৰং গচ্ছন্তী নাৰা সত্তাহম্পি নন্দিযাৰট্টমচ্ছপিট্ঠেনেৰ গতা. এৰং ওদকানং সত্তানং বহুভাৰো ৰেদিতব্বো.
অপিচ থলট্ঠানস্স পরিত্তভাৰেন উদকস্স চ বহুভাৰেনাপি অযমত্থো ৰেদিতব্বো. যথা হি মহাতল়াকে একোৰ উপ্পলগচ্ছো অস্স, তস্স চত্তারি চ পণ্ণানি, মজ্ঝে চ একং উপ্পলমকুলং অস্স. এৰমেৰং চত্তারি পণ্ণানি ৰিয চত্তারো দীপা, মজ্ঝে উপ্পলমকুলং ৰিয সিনেরুপব্বতো, সেসং উদকং ৰিয উদকপরিক্খিত্তো ওকাসো. তস্স মহন্তভাৰো ইদ্ধিমন্তানং পাকটো হোতি. তেসঞ্হি আকাসেন গচ্ছন্তানং চত্তারো মহাদীপা চত্তারি পণ্ণানি ৰিয উপট্ঠহন্তি, সিনেরুপব্বতো মজ্ঝে উপ্পলমকুলং ৰিয, সেসং উদকং ৰিয উদকপরিক্খিত্তো ওকাসো. এৰং মহন্তে উদকে জাতত্তা ওদকাৰ বহুতরা ৰেদিতব্বা.
৩২৩. দুতিযাদীসু অঞ্ঞত্র মনুস্সেহীতি ইধ চত্তারো অপাযা অঞ্ঞত্র মনুস্সেহীতি অধিপ্পেতা.
মজ্ঝিমেসু জনপদেসূতি ‘‘পুরত্থিমায দিসায গজঙ্গলং নাম নিগমো, তস্স পরেন মহাসালা, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে. পুরত্থিমদক্খিণায দিসায সল্লৰতী নাম নদী, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে. দক্খিণায দিসায সেতকণ্ণিকং নাম নিগমো, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে. পচ্ছিমায দিসায থূণং নাম ব্রাহ্মণগামো, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে. উত্তরায দিসায উসীরদ্ধজো নাম পব্বতো, ততো পরা পচ্চন্তিমা জনপদা, ওরতো মজ্ঝে’’তি (মহাৰ. ২৫৯) এৰং পরিচ্ছিন্নে জনপদেতি অত্থো. অযঞ্হি জনপদো মুদিঙ্গসণ্ঠানো উজুকেন কত্থচি অসীতিযোজনো হোতি, কত্থচি যোজনসতিকো, কত্থচি দ্ৰিযোজনসতিকো, মজ্ঝেন পন তিযোজনসতিকো, পরিযন্তপরিক্খেপেন নৰমত্তযোজনসতিকো হোতি. এত্তকে ঠানে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধা মহাসাৰকা বুদ্ধুপট্ঠাকা বুদ্ধসাৰকা বুদ্ধমাতা বুদ্ধপিতা চক্কৰত্তী রাজাতি ইমে সত্তা নিব্বত্তন্তি. অপিচ উপাদাযুপাদাযাপি মজ্ঝিমপদেসো লব্ভতি. সকলোপি হি জম্বুদীপো মজ্ঝিমপদেসো নাম, সেসদীপা পচ্চন্তিমা জনপদা. তম্বপণ্ণিদীপে অনুরাধপুরং মজ্ঝিমপদেসো নাম, সেসো পচ্চন্তোতি এৰং নযো ৰেদিতব্বো.
৩২৪. পঞ্ঞৰন্তো অজল়া অনেল়মূগাতি এত্থ কম্মস্সকতপঞ্ঞা, ঝানপঞ্ঞা ৰিপস্সনাপঞ্ঞা, মগ্গপঞ্ঞা, ফলপঞ্ঞাতি এতাহি সমন্নাগতা পঞ্ঞৰন্তো নাম, অমূল়্হা অজল়া নাম. যেসং এল়া মুখতো ন গলতি, তে অনেল়মূগা নাম, অনেল়মুখা নিদ্দোসমুখাতি অত্থো. পটিবলাতি সমত্থা, কাযবলেন চেৰ ঞাণবলেন চ সমন্নাগতা. অত্থমঞ্ঞাতুন্তি অত্থানত্থং কারণাকারণং জানিতুং. দুপ্পঞ্ঞাতি অপ্পঞ্ঞা নিপ্পঞ্ঞা. জল়াতি মন্দা মোমূহা.
৩২৫. অরিযেন পঞ্ঞাচক্খুনাতি সহৰিপস্সনেন মগ্গেন. অৰিজ্জাগতাতি অৰিজ্জন্ধকারেন সমন্নাগতা.
৩২৬. যে লভন্তি তথাগতং দস্সনাযাতি যে তথাগতস্স গুণে জানিত্ৰা তথাগতং চক্খুৰিঞ্ঞাণেন পস্সিতুং লভন্তি.
৩২৭. তথাগতপ্পৰেদিতন্তি তথাগতেন পৰেদিতং পকাসেত্ৰা কথিতং. সৰনাযাতি সোতৰিঞ্ঞাণেন সোতুং.
৩২৮. ধারেন্তীতি ন পম্মুস্সন্তি.
৩২৯. ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খন্তীতি পগুণায পাল়িযা অত্থানত্থং উপপরিক্খন্তি.
৩৩০. অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞাযাতি অট্ঠকথঞ্চ পাল়িঞ্চ জানিত্ৰা. ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তীতি অনুলোমপটিপদং পূরেন্তি.
৩৩১. সংৰেজনীযেসু ঠানেসূতি সংৰেগজনকেসু কারণেসু. সংৰিজ্জন্তীতি সংৰেগং আপজ্জন্তি.
৩৩২. যোনিসো পদহন্তীতি উপাযেন পধানৰীরিযং করোন্তি.
৩৩৩. ৰৰস্সগ্গারম্মণন্তি ৰৰস্সগ্গো ৰুচ্চতি নিব্বানং, তং আরম্মণং করিত্ৰাতি অত্থো. লভন্তি সমাধিন্তি মগ্গসমাধিঞ্চ ফলসমাধিঞ্চ পাপুণন্তি.
৩৩৪. অন্নগ্গরসগ্গানন্তি উত্তমন্নানঞ্চ উত্তমরসানঞ্চ. উঞ্ছেন কপালাভতেন যাপেন্তীতি উঞ্ছাচারেন ৰনমূলফলাফলেন ৰা কপালেন আভতভত্তেন ৰা যাপেন্তি. এত্থ চ যো কস্সচিদেৰ খাদনীযস্স ভোজনীযস্স অত্থায চিত্তে উপ্পন্নে তংখণংযেৰ ন তং লভতি, অযং অন্নগ্গরসগ্গানং ন লাভী নাম. যস্সপি তংখণংযেৰ লভিত্ৰা ওলোকেন্তস্স ৰণ্ণগন্ধরসা অমনাপা হোন্তি, অযম্পি অন্নগ্গরসগ্গানং ন লাভী নাম. যস্স পন ৰণ্ণগন্ধরসা পটিলভন্তি, মনাপা হোন্তি, অযং অন্নগ্গরসগ্গানং লাভী নাম. সো উত্তমকোটিযা চক্কৰত্তী রাজা, হেট্ঠিমকোটিযা ধম্মাসোকো ৰেদিতব্বো. সঙ্খেপতো হি যস্স ভত্তস্স একপাতি সতসহস্সং অগ্ঘতি, ইদং অন্নগ্গরসগ্গং নাম. যং পন ভিক্খুসঙ্ঘং পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা মনুস্সা উত্তমপণীতং ভত্তং দেন্তি, ইদং কিং নামাতি? ইদং উঞ্ছেন কপালাভতেন যাপেন্তে উপাদায অন্নগ্গরসগ্গং নাম ৰুচ্চতীতি.
৩৩৫. অত্থরসস্সাতিআদীসু অত্থরসো নাম চত্তারি সামঞ্ঞফলানি, ধম্মরসো নাম চত্তারো মগ্গা, ৰিমুত্তিরসো নাম অমতনিব্বানং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
চতুত্থৰগ্গৰণ্ণনা.
জম্বুদীপপেয্যালো নিট্ঠিতো.