(১৪) ৭. সত্তমএতদগ্গৰগ্গো

সুজাতাৰত্থু

২৫৮. উপাসিকাপাল়িযা পঠমে পঠমং সরণং গচ্ছন্তীনন্তি সব্বপঠমং সরণেসু পতিট্ঠিতানং উপাসিকানং, সুজাতা নাম, সেনিযধীতা অগ্গাতি দস্সেতি. সাপি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা অপরভাগে সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থারং একং উপাসিকং পঠমং সরণং গচ্ছন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ উরুৰেলাযং সেনানিগমে সেনিযকুটুম্বিকস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তা একস্মিং নিগ্রোধমূলে পত্থনং অকাসি – ‘‘সচে সমজাতিকং কুলঘরং গন্ত্ৰা পঠমগব্ভে পুত্তং লভিস্সামি, অনুসংৰচ্ছরং বলিকম্মং করিস্সামী’’তি. তস্সা সা পত্থনা সমিজ্ঝি.

সা মহাসত্তস্স দুক্করকারিকং করোন্তস্স ছট্ঠে ৰস্সে পরিপুণ্ণে ৰিসাখপুণ্ণমদিৰসে ‘‘পাতোৰ বলিকম্মং করিস্সামী’’তি রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায ধেনুযো দুহাপেসি. ৰচ্ছকা ধেনূনং থনমূলং ন আগমংসু, থনমূলে নৰভাজনম্হি উপনীতমত্তে অত্তনোৰ ধম্মতায খীরধারা পতিংসু. তং অচ্ছরিযং দিস্ৰা, সুজাতা, সহত্থেনেৰ খীরং গণ্হিত্ৰা নৰভাজনে পক্খিপিত্ৰা সহত্থেনেৰ অগ্গিং কত্ৰা পচিতুং আরভি. তস্মিং পাযাসে পচ্চমানে মহন্তমহন্তা বুব্বুল়া উট্ঠহিত্ৰা দক্খিণাৰত্তা হুত্ৰা সঞ্চরন্তি, একফুসিতম্পি বহি ন নিগ্গচ্ছতি. মহাব্রহ্মা ছত্তং ধারেসি, চত্তারো লোকপালা খগ্গহত্থা আরক্খং গণ্হিংসু, সক্কো অলাতানি সমানেন্তো অগ্গিং জালেসি. দেৰতা চতূসু দীপেসু ওজং সংহরিত্ৰা তত্থ পক্খিপিংসু. সুজাতা, একদিৰসেযেৰ ইমানি অচ্ছরিযানি দিস্ৰা পুণ্ণাদাসিং আমন্তেসি – ‘‘অম্ম, পুণ্ণে অজ্জ অম্হাকং দেৰতা অতিৰিয পসন্না, মযা এত্তকং কালং এৰরূপং অচ্ছরিযং নাম ন দিট্ঠপুব্বং, ৰেগেন গন্ত্ৰা দেৰট্ঠানং পটিজগ্গাহী’’তি. সা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি তস্সা ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তুরিততুরিতা রুক্খমূলং অগমাসি.

বোধিসত্তোপি খো ভিক্খাচারকালং আগমযমানো পাতোৰ গন্ত্ৰা রুক্খমূলে নিসীদি. রুক্খমূলং সোধনত্থায গতা পুণ্ণা আগন্ত্ৰা সুজাতায আরোচেসি – ‘‘দেৰতা রুক্খমূলে নিসিন্না’’তি. সুজাতা, ‘‘সচে জে সচ্চং ভণসি, অদাসিং করোমী’’তি ৰত্ৰা সব্বপসাধনং পসাধেত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনকে সুৰণ্ণথালে পাযাসং ৰড্ঢেত্ৰা অপরায সুৰণ্ণপাতিযা পিদহিত্ৰা সেতৰত্থেন সম্পলিৰেঠেত্ৰা সমন্তা গন্ধদামমালাদামানি ওসারেত্ৰা উক্খিপিত্ৰা গন্ত্ৰা মহাপুরিসং দিস্ৰা বলৰপীতিং উপ্পাদেত্ৰা দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওণতোণতা গন্ত্ৰা সীসতো থালং ওতারেত্ৰা ৰিৰরিত্ৰা সহেৰ পাতিযা পাযাসং মহাপুরিসস্স হত্থে ঠপেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘যথা ময্হং মনোরথো নিপ্ফন্নো, এৰং তুম্হাকম্পি নিপ্ফজ্জতূ’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. বোধিসত্তো নেরঞ্জরায নদিযা তীরং গন্ত্ৰা সুৰণ্ণথালং তীরে ঠপেত্ৰা ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা একূনপণ্ণাস পিণ্ডে করোন্তো পাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা সুৰণ্ণপাতিং নদিযা সম্পৰাহেত্ৰা অনুক্কমেন বোধিমণ্ডং আরুয্হ সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে অতিক্কমিত্ৰা ইসিপতনে মিগদাযে পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো সুজাতায পুত্তস্স যসদারকস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা গন্ত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি.

যসোপি কুলপুত্তো রত্তিভাগসমনন্তরে ৰিৰটং ইত্থাগারং দিস্ৰা সঞ্জাতসংৰেগো ‘‘উপদ্দুতং ৰত, ভো, উপসট্ঠং ৰত, ভো’’তি ৰত্ৰা নিৰেসনতো নিক্খমিত্ৰাৰ বহিনগরে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মদেসনং সুত্ৰা তীণি মগ্গফলানি পটিৰিজ্ঝি. অথস্স পিতা পদানুপদিকং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা যসস্স পৰত্তিং পুচ্ছি. সত্থা যসং কুলপুত্তং পটিচ্ছাদেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সো সেট্ঠিগহপতি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, যসো অরহত্তফলং পাপুণি. তং ভগৰা ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি আহ, তাৰদেৰস্স গিহিলিঙ্গং অন্তরধাযি, ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরো অহোসি. পিতাপিস্স সত্থারং নিমন্তেসি. সত্থা যসং কুলপুত্তং পচ্ছাসমণং কত্ৰা তস্স ঘরং গন্ত্ৰা কতভত্তকিচ্চো ধম্মং দেসেসি, দেসনাপরিযোসানে যসস্স মাতা, সুজাতা, পুরাণদুতিযিকা চ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. তংদিৰসং অযং, সুজাতা, তেৰাচিকসরণে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং সুণিসায. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেতং ৰত্থু খন্ধকে (মহাৰ. ২৫-২৮) আগতমেৰ. সত্থা অপরভাগে পটিপাটিযা উপাসিকাযো ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো ইমং উপাসিকং পঠমং সরণং গচ্ছন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

ৰিসাখাৰত্থু

২৫৯. দুতিযে দাযিকানন্তি দানাভিরতানং উপাসিকানং, ৰিসাখা মিগারমাতা, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা অপরভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থারং একং উপাসিকং দাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা কস্সপবুদ্ধকালে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো গেহে সত্তন্নং ভগিনীনং সব্বকনিট্ঠা হুত্ৰা নিব্বত্তি. তদা কির –

‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;

ধম্মা চেৰ সুধম্মা চ, সঙ্ঘদাসী চ সত্তমা’’তি.

ইমা সত্ত ভগিনিযো অহেসুং. তা এতরহি –

‘‘খেমা উপ্পলৰণ্ণা চ, পটাচারা চ গোতমী;

ধম্মদিন্না মহামাযা, ৰিসাখা চেৰ সত্তমী’’তি. –

এৰংনামা হুত্ৰা নিব্বত্তা. তত্রাযং সঙ্ঘদাসী একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অঙ্গরট্ঠে ভদ্দিযনগরে মেণ্ডকসেট্ঠিপুত্তস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো অগ্গমহেসিযা সুমনদেৰিযা নাম কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি, ৰিসাখাতিস্সা নামং অকংসু. তস্সা সত্তৰস্সিককালে দসবলো সেলব্রাহ্মণস্স চ অঞ্ঞেসঞ্চ বোধনেয্যবন্ধৰানং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো চারিকং চরমানো তস্মিং রট্ঠে তং নগরং পাপুণি.

তস্মিঞ্চ সমযে মেণ্ডকো গহপতি তস্মিং নগরে পঞ্চন্নং মহাপুঞ্ঞানং জেট্ঠকো হুত্ৰা সেট্ঠিট্ঠানং কারেসি. পঞ্চ মহাপুঞ্ঞা নাম মেণ্ডকো সেট্ঠি, চন্দপদুমা নাম তস্সেৰ অগ্গমহেসী, তস্স চ পুত্তো ধনঞ্চযো নাম, তস্স ভরিযা সুমনদেৰী নাম, মেণ্ডকসেট্ঠিস্স দাসো পুণ্ণো নামাতি. ন কেৰলঞ্চ মেণ্ডকসেট্ঠিযেৰ, বিম্বিসারমহারাজস্স পন আণাপৰত্তিট্ঠানে পঞ্চ অমিতভোগা নাম অহেসুং জোতিকো জটিলো মেণ্ডকো পুণ্ণো কাকৰলিযোতি. তেসু অযং মেণ্ডকসেট্ঠি দসবলস্স অত্তনো নগরং সম্পত্তভাৰং সুত্ৰা পুত্তস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো ধীতরং ৰিসাখাদারিকং পক্কোসিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘অম্ম, তুয্হম্পি মঙ্গলং অম্হাকম্পি মঙ্গলং, তৰ পরিচারিকাহি পঞ্চদারিকাসতেহি সদ্ধিং পঞ্চ রথসতানি আরুয্হ পঞ্চহি দাসিসতেহি পরিৰুতা দসবলস্স পচ্চুগ্গমনং করোহী’’তি. সা পিতামহস্স ৰচনং সুত্ৰা তথা অকাসি. কারণাকারণেসু পন কুসলত্তা যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকাৰ সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথস্সা চরিতৰসেন সত্থা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে পঞ্চহি দারিকাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. মেণ্ডকসেট্ঠিপি খো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ সত্থা তস্সপি চরিতৰসেন ধম্মং দেসেসি. সো দেসনাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থারং স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা পুনদিৰসে অত্তনো নিৰেসনে পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা এতেনুপাযেন অড্ঢমাসং মহাদানং অদাসি. সত্থা ভদ্দিযনগরে যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা পক্কামি.

ইতো পরং অঞ্ঞং কথামগ্গং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ৰিসাখায উপ্পত্তিকথাৰ কথেতব্বা. সাৰত্থিযঞ্হি কোসলরাজা বিম্বিসারস্স সন্তিকং পেসেসি – ‘‘মম আণাপৰত্তিট্ঠানে অমিতভোগৰিন্দনকুলং নাম নত্থি, অম্হাকং অমিতভোগৰিন্দনকুলং পেসেতূ’’তি. রাজা অমচ্চেহি সদ্ধিং মন্তেসি. অমচ্চা ‘‘মহাকুলং পেসেতুং ন সক্কা, একং পন সেট্ঠিপুত্তং পেসেস্সামা’’তি মেণ্ডকসেট্ঠিনো পুত্তং ধনঞ্চযসেট্ঠিং আযাচিংসু. রাজা তেসং ৰচনং সুত্ৰা তং পেসেসি. অথ নং কোসলরাজা সাৰত্থিতো সত্তযোজনমত্থকে সাকেতনগরে সেট্ঠিট্ঠানং দত্ৰা ৰাসেসি.

সাৰত্থিযঞ্চ মিগারসেট্ঠিনো পুত্তো পুণ্ণৰড্ঢনকুমারো নাম ৰযপ্পত্তো অহোসি. অথস্স পিতা ‘‘পুত্তো মে ৰযপ্পত্তো, ঘরাৰাসেনস্স আবন্ধনসমযো’’তি ঞত্ৰা ‘‘অম্হাকং সমানজাতিকে কুলে দারিকং পরিযেসথা’’তি কারণাকারণকুসলে পুরিসে পেসেসি. তে সাৰত্থিযং অত্তনো রুচিতং দারিকং অদিস্ৰা সাকেতং অগমংসু. তংদিৰসঞ্চ, ৰিসাখা, অত্তনো সমানৰযেহি পঞ্চহি কুমারিকাসতেহি পরিৰারিতা নক্খত্তকীল়নত্থায একং মহাগামং অগমাসি. তেপি পুরিসা অন্তোনগরে চরিত্ৰা অত্তনো রুচিতং দারিকং অদিস্ৰা বহিনগরদ্ৰারে অট্ঠংসু. তস্মিং সমযে দেৰো ৰস্সিতুং আরভি. অথ তা ৰিসাখায সদ্ধিং নিক্খন্তা দারিকা তেমনভযেন ৰেগেন সালং পৰিসিংসু. তে পুরিসা তাসম্পি অন্তরে যথারুচিতং দারিকং ন পস্সিংসু. তাসং পন সব্বপচ্ছতো, ৰিসাখা, দেৰং ৰস্সন্তম্পি অগণেত্ৰা অতুরিতগমনেন তেমযমানাৰ সালং পাৰিসি. তে পুরিসা তং দিস্ৰা চিন্তযিংসু – ‘‘রূপৰতী তাৰ কঞ্ঞা এতপরমা ভৰেয্য, রূপং পনেতং একচ্চায কারিতপত্তং ৰিয হোতি, কথং সমুট্ঠাপেত্ৰা কথেন্তা জানিস্সাম মধুরৰচনা ৰা নো ৰা’’তি. ততো নং আহংসু – ‘‘অতিৰিয পরিণতৰযা ইত্থী ৰিয যাসি, অম্মা’’তি. কিং দিস্ৰা কথেথ, তাতাতি? অঞ্ঞা তযা সদ্ধিং কীল়নকুমারিযো তেমনভযেন ৰেগেন আগন্ত্ৰা সালং পৰিট্ঠা, ত্ৰং পন মহল্লিকা ৰিয পদৰারং অতিক্কম্ম নাগচ্ছসি, সাটকস্স তেমনভাৰম্পি ন গণেসি. সচে তং হত্থী ৰা অস্সো ৰা অনুবন্ধেয্য, কিং এৰমেৰং করেয্যাসীতি? তাতা, সাটকা নাম ন দুল্লভা, সুলভা ময্হং কুলে সাটকা. ৰযপ্পত্তা মাতুগামা পন পণিযভণ্ডসদিসা, হত্থে ৰা পাদে ৰা ভগ্গে অঙ্গৰিকলং মাতুগামং জিগুচ্ছন্তা নিট্ঠুভিত্ৰা গচ্ছন্তি, তস্মা সণিকং আগতাম্হীতি.

তে চিন্তযিংসু – ‘‘ইমায সদিসা ইমস্মিং জম্বুদীপে ইত্থী নাম নত্থি, যাদিসা রূপেন, কথাযপি তাদিসাৰ. কারণাকারণং ঞত্ৰা কথেতী’’তি তস্সা উপরি মালাগুল়ং খিপিংসু. অথ, ৰিসাখা, চিন্তেসি – ‘‘অহং পুব্বে অপরিগ্গহিতা, ইদানি পন পরিগ্গহিতাম্হী’’তি ৰিনীতেনাকারেন ভূমিযং নিসীদি. অথ নং তত্থেৰ সাণিযা পরিক্খিপিংসু. সা পটিচ্ছন্নভাৰং ঞত্ৰা দাসিগণপরিৰুতা গেহং অগমাসি. তেপি মিগারসেট্ঠিনো পুরিসা তায সদ্ধিংযেৰ ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স সন্তিকং অগমংসু. ‘‘কতরগামৰাসিনো, তাতা, তুম্হে’’তি পুচ্ছিতা ‘‘সাৰত্থিনগরে মিগারসেট্ঠিনো পুরিসম্হা’’তি ৰত্ৰা ‘‘মযং অম্হাকং সেট্ঠিনা তুম্হাকং গেহে ৰযপ্পত্তা দারিকা অত্থীতি সুত্ৰা পেসিতা’’তি. সাধু, তাতা, তুম্হাকং সেট্ঠি কিঞ্চাপি ভোগেন অম্হেহি অসদিসো, জাতিযা পন সদিসো. সব্বাকারসম্পন্নো নাম দুল্লভো গচ্ছথ তুম্হে সেট্ঠিস্স অম্হেহি সম্পটিচ্ছিতভাৰং আরোচেথাতি.

তে তস্স ৰচনং সুত্ৰা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা মিগারসেট্ঠিস্স তুট্ঠিং ৰড্ঢিং চ পৰেদেত্ৰা ‘‘লদ্ধা নো সামি সাকেতে ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স গেহে দারিকা’’তি আহংসু. তং সুত্ৰা মিগারসেট্ঠি ‘‘মহাকুলগেহে কির নো দারিকা লদ্ধা’’তি তুট্ঠমানসো হুত্ৰা তাৰদেৰ ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স সাসনং পহিণি ‘‘ইদানেৰ দারিকং আনযিস্সাম, কত্তব্বকিচ্চং করোন্তূ’’তি. সোপিস্স পটিসাসনং পেসেসি – ‘‘নযিদং অম্হাকং ভারিযং, সেট্ঠি পন অত্তনো কত্তব্বকিচ্চং করোতূ’’তি. সো কোসলরঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা আরোচেসি – ‘‘দেৰ, একা মে মঙ্গলকিরিযা অত্থি, দাসস্স তে পুণ্ণৰড্ঢনস্স ধনঞ্চযসেট্ঠিনো ধীতরং ৰিসাখং নাম দারিকং আনেস্সামি, সাকেতগমনং মে অনুজানাথা’’তি. সাধু, মহাসেট্ঠি, কিং পন অম্হেহিপি আগন্তব্বন্তি? দেৰ তুম্হাদিসানং গমনং লদ্ধুং সক্কাতি? রাজা মহাকুলস্স সঙ্গহং কাতুকামো ‘‘হোতু সেট্ঠি, আগমিস্সামী’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা মিগারসেট্ঠিনা সদ্ধিং সাকেতনগরং অগমাসি. ধনঞ্চযসেট্ঠি ‘‘মিগারসেট্ঠি কির কোসলরাজানং গহেত্ৰা আগতো’’তি সুত্ৰা পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা রাজানং গহেত্ৰা অত্তনো নিৰেসনং অগমাসি. তাৰদেৰ রঞ্ঞো চ রাজবলস্স চ মিগারসেট্ঠিনো চ ৰসনট্ঠানং চেৰ মালাগন্ধভত্তাদীনি চ সব্বানি পটিযাদেসি. ‘‘ইদং ইমস্স লদ্ধুং ৰট্টতি, ইদং ইমস্সা’’তি সব্বং অত্তনাৰ জানাতি. তে তে জনা চিন্তযিংসু – ‘‘সেট্ঠি অম্হাকমেৰ সক্কারং করোতী’’তি.

অথেকদিৰসং রাজা ধনঞ্চযসেট্ঠিস্স সাসনং পহিণি ‘‘ন সক্কা সেট্ঠিনা চিরকালং অম্হাকং ভরণপোসনং কাতুং, দারিকায গমনকালং জানাতূ’’তি. সোপি রঞ্ঞো সাসনং পেসেসি – ‘‘ইদানি ৰস্সকালো আগতো, ন সক্কা চতুমাসং ৰিচরিতুং, তুম্হাকং বলকাযস্স যং যং লদ্ধুং ৰট্টতি, সব্বং তং মম ভারো. কেৰলং দেৰো মযা পেসিতকালে গচ্ছতূ’’তি. ততো পট্ঠায সাকেতনগরং নিচ্চনক্খত্তগামো ৰিয অহোসি. এৰং তযো মাসা অতিক্কন্তা. ধনঞ্চযসেট্ঠিনো পন ধীতায মহালতাপসাধনং ন তাৰ নিট্ঠং গচ্ছতি. অথস্স কম্মন্তাধিট্ঠাযকা আগন্ত্ৰা আরোচযিংসু – ‘‘সেসং অসন্তং নাম নত্থি, বলকাযস্স পন ভত্তপচনদারূনি নপ্পহোন্তী’’তি. ‘‘গচ্ছথ, তাতা, হত্থিসালা অস্সসালা ৰিযোজেত্ৰা ভত্তং পচথা’’তি. এৰং পচন্তানম্পি অড্ঢমাসো অতিক্কন্তো. ততো পুন আরোচযিংসু – ‘‘দারূনি সামি নপ্পহোন্তী’’তি. ‘‘তাতা, ইমস্মিং কালে দারূনি লদ্ধুং ন সক্কা, দুস্সকোট্ঠাগারং পন ৰিৰরিত্ৰা থূলসাটকে গহেত্ৰা ৰট্টিযো কত্ৰা তেলচাটিযং তেমেত্ৰা ভত্তং পচথা’’তি. ইমিনা নিযামেন পচন্তানং চত্তারো মাসা পূরযিংসু.

ততো ধনঞ্চযসেট্ঠি ধীতুযা মহালতাপসাধনস্স নিট্ঠিতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘স্ৰে দারিকং পেসেস্সামী’’তি ধীতরং সমীপে নিসীদাপেত্ৰা ‘‘অম্ম পতিকুলে ৰসন্তিযা নাম ইমঞ্চিমঞ্চ আচারং সিক্খিতুং ৰট্টতী’’তি ওৰাদং অদাসি. অযং মিগারসেট্ঠি অনন্তরগব্ভে নিসিন্নো ধনঞ্চযসেট্ঠিনো ওৰাদং অস্সোসি. সোপি সেট্ঠি ধীতরং এৰং ওৰদি –

‘‘অম্ম সসুরকুলে ৰসন্তিযা নাম অন্তোঅগ্গি বহি ন নীহরিতব্বো, বহিঅগ্গি অন্তো ন পৰেসেতব্বো, দদন্তস্সেৰ দাতব্বং, অদদন্তস্স ন দাতব্বং, দদন্তস্সপি অদদন্তস্সপি দাতব্বং, সুখং নিসীদিতব্বং, সুখং পরিভুঞ্জিতব্বং, সুখং নিপজ্জিতব্বং, অগ্গি পরিচরিতব্বো, অন্তোদেৰতা নমস্সিতব্বা’’তি.

ইমং দসৰিধং ওৰাদং দত্ৰা পুনদিৰসে সব্বা সেনিযো সন্নিপাতেত্ৰা রাজসেনায মজ্ঝে অট্ঠ কুটুম্বিকে পাটিভোগে গহেত্ৰা ‘‘সচে মে ধীতু গতট্ঠানে দোসো উপ্পজ্জতি, তুম্হেহি সোধেতব্বো’’তি ৰত্ৰা নৰকোটিঅগ্ঘনকেন মহালতাপসাধনেন ধীতরং পসাধেত্ৰা ন্হানচুণ্ণমূলং চতুপণ্ণাসসকটসতং ধনং দত্ৰা ধীতায সদ্ধিং নিবদ্ধং গমনচারিনিযো পঞ্চসতা দাসিযো পঞ্চ আজঞ্ঞরথসতানি সব্বূপকারঞ্চ সতং সতং দত্ৰা কোসলরাজানঞ্চ মিগারসেট্ঠিঞ্চ, ৰিস্সজ্জেত্ৰা ধীতু গমনৰেলাযং ৰজাধিট্ঠাযকে পুরিসে পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘তাতা, মম ধীতায গতট্ঠানে খীরপানত্থং ধেনূহি, যানযোজনত্থং উসভেহি চ অত্থো হোতি, তস্মা মম ধীতু গমনমগ্গে ৰজদ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা পুথুলতো অট্ঠ উসভানি গোগণেন পূরেত্ৰা তিগাৰুতমত্থকে অসুকা নাম কন্দরা অত্থি, অগ্গগোযূথে তং ঠানং পত্তে ভেরিসঞ্ঞায ৰজদ্ৰারং পিদহেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সেট্ঠিস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তথা অকংসু. ৰজদ্ৰারে ৰিৰটে উল়ারুল়ারাযেৰ গাৰিযো নিক্খমিংসু. দ্ৰারে পিদহিতে পন ৰিসাখায পুঞ্ঞবলেন বলৰগাৰো চ দম্মগাৰো চ বহি লঙ্ঘিত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জিংসু. অথ, ৰিসাখা, সাৰত্থিনগরদ্ৰারং পত্তকালে চিন্তেসি – ‘‘পটিচ্ছন্নযানস্মিং নু খো নিসীদিত্ৰা পৰিসামি, উদাহু রথে ঠত্ৰা’’তি. অথস্সা এতদহোসি – ‘‘পটিচ্ছন্নযানেন মে পৰিসন্তিযা মহালতাপসাধনস্স ৰিসেসো ন পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি. সা সকলনগরস্স অত্তানং দস্সেন্তী রথে ঠত্ৰা নগরং পাৰিসি. সাৰত্থিৰাসিনো ৰিসাখায সম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘এসা কির, ৰিসাখা, নাম এৰরূপা, অযঞ্চ সম্পত্তি এতিস্সাৰ অনুচ্ছৰিকা’’তি আহংসু. ইতি সা মহাসম্পত্তিযা মিগারসেট্ঠিনো গেহং পাৰিসি. আগতদিৰসে চস্সা সকলনগরৰাসিনো ‘‘অম্হাকং, ধনঞ্চযসেট্ঠি, অত্তনো নগরং সম্পত্তানং মহাসক্কারং অকাসী’’তি যথাবলং পণ্ণাকারং পহিণিংসু. ৰিসাখা, পহিতপহিতং পণ্ণাকারং তস্মিংযেৰ নগরে অঞ্ঞমঞ্ঞেসু কুলেসু সব্বত্থকমেৰ দাপেসি. অথস্সা রত্তিভাগসমনন্তরে একিস্সা আজঞ্ঞৰল়ৰায গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. সা দাসীহি দণ্ডদীপিকা গাহাপেত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ৰল়ৰং উণ্হোদকেন ন্হাপেত্ৰা তেলেন মক্খাপেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ অগমাসি.

মিগারসেট্ঠিপি সত্তাহং পুত্তস্স আৰাহসক্কারং করোন্তো ধুরৰিহারে ৰসন্তম্পি তথাগতং অমনসিকত্ৰা সত্তমে দিৰসে সকলনিৰেসনং পূরেন্তো নগ্গসমণকে নিসীদাপেত্ৰা ‘‘আগচ্ছতু মে ধীতা, অরহন্তে ৰন্দতূ’’তি ৰিসাখায সাসনং পহিণি. সা ‘‘অরহন্তা’’তি ৰচনং সুত্ৰা সোতাপন্না অরিযসাৰিকা হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৰা তেসং নিসিন্নট্ঠানং গন্ত্ৰা তে ওলোকেত্ৰা ‘‘ন এৰরূপা নাম অরহন্তা হোন্তি, হিরোত্তপ্পৰিৰজ্জিতানং নাম সন্তিকং কস্মা মং সসুরো পক্কোসাপেতী’’তি ‘‘ধী, ধী’’তি গরহিত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গতা. নগ্গসমণা তং দিস্ৰা সব্বে একপ্পহারেনেৰ সেট্ঠিং গরহিংসু – ‘‘কিং ত্ৰং, গহপতি, অঞ্ঞং নালত্থ, সমণস্স গোতমস্স সাৰিকং মহাকাল়কণ্ণিং কস্মা ইমং গেহং পৰেসেসি, ৰেগেন নং ইমস্মা গেহা নীহরাহী’’তি. ততো সেট্ঠি ‘‘ন সক্কা মযা ইমেসং ৰচনেন ইমং গেহা নীহরিতুং, মহাকুলস্স ধীতা অয’’ন্তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘আচরিযা দহরা নাম জানিত্ৰা ৰা অজানিত্ৰা ৰা করেয্যুং, তুম্হে তুণ্হী হোথা’’তি নগ্গে উয্যোজেত্ৰা মহাপল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা সুৰণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৰা ৰিসাখায পরিৰিসিযমানো সুৰণ্ণপাতিযং অপ্পোদকমধুপাযাসং পরিভুঞ্জি.

তস্মিং সমযে একো পিণ্ডচারিকো থেরো পিণ্ডায চরন্তো সেট্ঠিস্স ঘরদ্ৰারং পাপুণি. ৰিসাখা, তং দিস্ৰা ‘‘সসুরস্স আচিক্খিতুং ন যুত্ত’’ন্তি যথা সো থেরং পস্সতি, এৰং অপগন্ত্ৰা অট্ঠাসি. সো পন বালো থেরং দিস্ৰাপি অপস্সন্তো ৰিয হুত্ৰা অধোমুখো পাযাসমেৰ ভুঞ্জতি. ৰিসাখা, ‘‘থেরং দিস্ৰাপি মে সসুরো সঞ্ঞং ন করোতী’’তি ঞত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘অতিচ্ছথ, ভন্তে, ময্হং সসুরো পুরাণং খাদতী’’তি আহ. সো নিগণ্ঠেহি তাৰ কথিতকালে অধিৰাসেসি, ‘‘পুরাণং খাদতী’’তি ৰুত্তক্খণেযেৰ পন হত্থং অপনেত্ৰা ‘‘ইমং পাযাসং ইতো হরথ, এতঞ্চ ইমস্মা গেহা নীহরথ. অযঞ্হি মং এৰরূপে মঙ্গলগেহে অসুচিখাদকং নাম করোতী’’তি আহ. তস্মিং খো পন নিৰেসনে সব্বেপি দাসকম্মকরা ৰিসাখায সন্তকাৰ, কো নং হত্থে ৰা পাদে ৰা গণ্হিস্সতি, মুখেন কথেতুং সমত্থোপি নাম নত্থি. ততো, ৰিসাখা, সসুরস্স কথং সুত্ৰা আহ – ‘‘তাত, ন এত্তকেন ৰচনেন মযং নিক্খমাম, নাহং তুম্হেহি উদকতিত্থতো কুম্ভদাসিকা ৰিয আনীতা. ধরমানকমাতাপিতূনং ধীতরো নাম ন এত্তকেনেৰ নিক্খমন্তি, এতেনেৰ মে কারণেন পিতা ইধাগমনদিৰসে অট্ঠ কুটুম্বিকে পক্কোসাপেত্ৰা ‘সচে মে ধীতরং উপাদায দোসো উপ্পজ্জতি, সোধেয্যাথা’তি ৰত্ৰা তেসং হত্থে ঠপেসি. তে পক্কোসাপেত্ৰা ময্হং দোসাদোসং সোধাপেথা’’তি.

ততো সেট্ঠি ‘‘কল্যাণং এসা কথেতী’’তি অট্ঠ কুটুম্বিকে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অযং দারিকা সত্তমে দিৰসে অপরিপুণ্ণেযেৰ মঙ্গলগেহে নিসিন্নং মং ‘অসুচিখাদকো’তি ৰদতী’’তি আহ. এৰং কির, অম্মাতি? ‘‘তাতা, ময্হং সসুরো অসুচিং খাদিতুকামো ভৰিস্সতি, অহং পন এৰং কত্ৰা ন কথেমি. একস্মিং পন পিণ্ডপাতিকত্থেরে ঘরদ্ৰারে ঠিতে অযং অপ্পোদকমধুপাযাসং ভুঞ্জন্তো ন তং মনসি করোতি, অহং ইমিনা কারণেন ‘অতিচ্ছথ, ভন্তে, ময্হং সসুরো ইমস্মিং অত্তভাৰে পুঞ্ঞং ন করোতি, পুরাণপুঞ্ঞং খাদতী’তি এত্তকং কথযিন্তি আহ. অয্য, ইধ দোসো নত্থি, অম্হাকং ধীতা কারণং কথেতি, ত্ৰং কস্মা কুজ্ঝসীতি? অয্যা, এস তাৰ দোসো মা হোতু, অযং পন দারিকা আগতদিৰসেযেৰ মম পুত্তে সঞ্ঞং অকত্ৰা অত্তনো ইচ্ছিতট্ঠানং অগমাসীতি. এৰং কির, অম্মাতি? তাতা, নাহং ইচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছামি, ইমস্মিং পন গেহে আজানীযৰল়ৰায ৰিজাতায সঞ্ঞম্পি অকত্ৰা নিসীদনং নাম অযুত্তন্তি দণ্ডদীপিকা গাহাপেত্ৰা দাসীহি পরিৰুতা তত্থ গন্ত্ৰা ৰল়ৰায ৰিজাতপরিহারং কারাপেসিন্তি. অয্য, অম্হাকং ধীতা তৰ গেহে দাসীহিপি অকত্তব্বকম্মং অকাসি, ত্ৰং এত্থ কিং দোসং পস্সসীতি?

অয্যা, এস তাৰ গুণো হোতু, ইমিস্সা পন পিতা ইধাগমনদিৰসে ওৰাদং দেন্তো ‘‘অন্তোঅগ্গি বহি ন নীহরিতব্বো’’তি আহ, কিং পন সক্কা অম্হেহি উভতো পটিৰিস্সকগেহানং অগ্গিং অদত্ৰা ৰসিতুন্তি? এৰং কির, অম্মাতি? তাতা, ন ময্হং পিতা এতং অগ্গিং উপাদায কথেসি, যা পন অন্তোনিৰেসনে সস্সুআদীনং রহস্সকথা উপ্পজ্জতি, সা দাসিদাসানং ন কথেতব্বা. এৰরূপা হি কথা ৰড্ঢমানা কলহায সংৰত্ততি, ইদং সন্ধায ময্হং পিতা কথেসি, তাতাতি.

অয্যা, এতং তাৰ এৰং হোতু, ইমিস্সা পিতা ‘‘বাহিরতো অগ্গি ন অন্তো পৰেসেতব্বো’’তি আহ, কিং সক্কা অম্হেহি অন্তোঅগ্গিম্হি নিব্বুতে বাহিরতো অগ্গিং অনাহরিতুন্তি? এৰং কির, অম্মাতি? তাতা, ময্হং পিতা এতং অগ্গিং সন্ধায ন কথেসি, যং পন দোসং দাসকম্মকারেহি কথিতং হোতি, তং অন্তোমানুসকানং ন কথেতব্বং…পে….

যম্পি তেন ‘‘যে দদন্তি, তেসংযেৰ দাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তং ‘‘যাচিতকং উপকরণং গহেত্ৰা যে পটিদদন্তি, তেসংযেৰ দাতব্ব’’ন্তি সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘যে ন দদন্তী’’তি ইদম্পি যাচিতকং উপকরণং গহেত্ৰা যে ন পটিদদন্তি, তেসং ন দাতব্বন্তি সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘দদন্তস্সপি অদদন্তস্সপি দাতব্ব’’ন্তি, ইদং পন দুগ্গতেসু ঞাতিমিত্তেসু সম্পত্তেসু পটিদাতুং সক্কোন্তু ৰা মা ৰা, দাতুমেৰ ৰট্টতীতি সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘সুখং নিসীদিতব্ব’’ন্তি ইদম্পি সস্সুসসুরে দিস্ৰা উট্ঠাতব্বট্ঠানে নিসীদিতুং ন ৰট্টতীতি সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘সুখং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ইদং পন সস্সুসসুরসামিকেহি পুরেতরং অভুঞ্জিত্ৰা তে পরিৰিসিত্ৰা সব্বেহি লদ্ধালদ্ধং ঞত্ৰা পচ্ছা সযং ভুঞ্জিতুং ৰট্টতীতি সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘সুখং নিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ইদম্পি সস্সুসসুরসামিকেহি পুরেতরমেৰ সযনং আরুয্হ ন নিপজ্জিতব্বং, তেসং কত্তব্বযুত্তকং ৰত্তপটিৰত্তং কত্ৰা পচ্ছা সযং নিপজ্জিতুং যুত্তন্তি ইদং সন্ধায ৰুত্তং.

‘‘অগ্গি পরিচরিতব্বো’’তি ইদং পন সস্সুম্পি সসুরম্পি সামিকম্পি অগ্গিক্খন্ধং ৰিয উরগরাজানং ৰিয চ কত্ৰা পস্সিতুং ৰট্টতীতি ইদং সন্ধায ৰুত্তন্তি.

এতে তাৰ এত্তকা গুণা হোন্তু, ইমিস্সা পন পিতা অন্তোদেৰতা নমস্সাপেতি, ইমস্স কো অত্থোতি? এৰং কির, অম্মাতি? আম, তাতা, এতম্পি হি মে পিতরা ইদং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘আৰেণিকঘরাৰাসং ৰসনকালতো পট্ঠায অত্তনো ঘরদ্ৰারং সম্পত্তপব্বজিতং দিস্ৰা যং ঘরে খাদনীযং ভোজনীযং অত্থি, ততো পব্বজিতানং দত্ৰাৰ খাদিতুং ৰট্টতী’’তি. অথ নং তে আহংসু – ‘‘তুয্হং পন মহাসেট্ঠি পব্বজিতে দিস্ৰা অদানমেৰ রুচ্চতি মঞ্ঞেতি. সো অঞ্ঞং পটিৰচনং অপস্সন্তো অধোমুখো নিসীদি’’.

অথ নং কুটুম্বিকা ‘‘কিং সেট্ঠি অঞ্ঞোপি অম্হাকং ধীতু দোসো অত্থী’’তি পুচ্ছিংসু. নত্থি, অয্যাতি. কস্মা পন নং নিদ্দোসং অকারণা গেহতো নীহরাপেসীতি? তস্মিং খণে, ৰিসাখা, আহ – ‘‘পঠমং তাৰ ময্হং মম সসুরস্স ৰচনেন গমনং ন যুত্তং, ময্হং পন আগমনদিৰসে মম দোসাদোসং সোধনত্থায মম পিতা তুম্হাকং হত্থে ঠপেত্ৰা অদাসি, ইদানি ময্হং গন্তুং সুখ’’ন্তি দাসিদাসে ‘‘যানাদীনি সজ্জানি করোথা’’তি আণাপেসি. অথ নং সেট্ঠি তে কুটুম্বিকে গহেত্ৰা, ‘‘অম্ম, মযা অজানিত্ৰা কথিতং, খমাহি ময্হ’’ন্তি আহ. ‘‘তাতা, তুম্হাকং খমিতব্বং তাৰ খমামি, অহং পন বুদ্ধসাসনে অৰেচ্চপ্পসন্নস্স কুলস্স ধীতা, ন মযং ৰিনা ভিক্খুসঙ্ঘেন ৰত্তাম. সচে মম রুচিযা ভিক্খুসঙ্ঘং পটিজগ্গিতুং লভামি, ৰসিস্সামী’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৰং যথারুচিযা তৰ সমণে পটিজগ্গাহী’’তি.

ততো, ৰিসাখা, দসবলং নিমন্তাপেত্ৰা পুনদিৰসে নিৰেসনং পূরেন্তী বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেসি. নগ্গপরিসাপি সত্থু মিগারসেট্ঠিনো গেহং গতভাৰং সুত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা গেহং পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. ৰিসাখা, দক্খিণোদকং দত্ৰা ‘‘সব্বো সক্কারো পটিযাদিতো, সসুরো মে আগন্ত্ৰা দসবলং পরিৰিসতূ’’তি সাসনং পেসেসি. সো নিগণ্ঠানং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘মম ধীতা সম্মাসম্বুদ্ধং পরিৰিসতূ’’তি আহ. ৰিসাখা, নানগ্গরসেহি দসবলং পরিৰিসিত্ৰা নিট্ঠিতে ভত্তকিচ্চে পুন সাসনং পহিণি – ‘‘সসুরো মে আগন্ত্ৰা দসবলস্স ধম্মকথং সুণাতূ’’তি. অথ নং ‘‘ইদানি অগমনং নাম অতিৰিয অকারণ’’ন্তি ধম্মকথং সোতুকম্যতায গচ্ছন্তং নগ্গসমণা আহংসু – ‘‘সমণস্স গোতমস্স ধম্মং সুণন্তো বহিসাণিযং নিসীদিত্ৰা সুণাহী’’তি. পুরেতরমেৰ চ গন্ত্ৰা সাণিযা পরিক্খিপিংসু. মিগারসেট্ঠি গন্ত্ৰা বহিসাণিযং নিসীদি. তথাগতো ‘‘ত্ৰং বহিসাণিযং ৰা নিসীদ, পরকুট্টে ৰা পরসেলে ৰা পরচক্কৰাল়ে ৰা নিসীদ. অহং বুদ্ধো নাম সক্কোমি তং মম সদ্দং সাৰেতু’’ন্তি সুৰণ্ণৰণ্ণফলং অম্বরুক্খং খন্ধে গহেত্ৰা চালেন্তো ৰিয ধম্মকথং কথেসি, দেসনাপরিযোসানে সেট্ঠি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সাণিং উক্খিপিত্ৰা সত্থু পাদে পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা সত্থু সন্তিকেযেৰ চ ‘‘ত্ৰং, অম্ম, অজ্জ আদিং কত্ৰা মম মাতা’’তি ৰিসাখং অত্তনো মাতুট্ঠানে ঠপেসি. ততো পট্ঠায, ৰিসাখা মিগারমাতা, নাম জাতা.

সা একদিৰসং নক্খত্তসমযে ৰত্তন্তে ‘‘অন্তোনগরে গুণো নত্থী’’তি দাসীহি পরিৰুতা সত্থু ধম্মকথং সোতুং গচ্ছন্তী ‘‘বুদ্ধানং সন্তিকং উদ্ধতৰেসেন গন্তুং অযুত্ত’’ন্তি মহালতাপসাধনং ওমুঞ্চিত্ৰা দাসিযা হত্থে দত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি, সত্থা ধম্মকথং কথেসি. সা ধম্মদেসনাপরিযোসানে দসবলং ৰন্দিত্ৰা নগরাভিমুখা পাযাসি. সাপি দাসী অত্তনা গহিতপসাধনস্স ঠপিতট্ঠানং অসল্লক্খেত্ৰা গচ্ছন্তী পসাধনত্থায পটিনিৰত্তি. অথ নং, ৰিসাখা, ‘‘কহং পন তে তং ঠপিত’’ন্তি পটিপুচ্ছি. গন্ধকুটিপরিৰেণে, অয্যেতি. হোতু জে গন্ত্ৰা আহর, গন্ধকুটিপরিৰেণে ঠপিতকালতো পট্ঠায আহরাপনং নাম অম্হাকং অযুত্তং. তস্মা তং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দণ্ডকম্মং করিস্সাম. তত্থ পন ঠপিতে অয্যানং পলিবোধো হোতীতি.

পুনদিৰসে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো ৰিসাখায নিৰেসনদ্ৰারং সম্পাপুণি. নিৰেসনে চ নিবদ্ধপঞ্ঞত্তানি আসনানি. ৰিসাখা, সত্থু পত্তং গণ্হিত্ৰা সত্থারং গেহং পৰেসেত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনেসুযেৰ নিসীদাপেত্ৰা কতভত্তকিচ্চে সত্থরি তং পসাধনং আহরিত্ৰা সত্থু পাদমূলে নিক্খিপিত্ৰা ‘‘ইদং, ভন্তে, তুম্হাকং দম্মী’’তি আহ. সত্থা ‘‘অলঙ্কারো নাম পব্বজিতানং ন ৰট্টতী’’তি পটিক্খিপি. জানামি, ভন্তে, অহং পন ইমং অগ্ঘাপেত্ৰা ধনং গহেত্ৰা তুম্হাকং ৰসনগন্ধকুটিং কারেস্সামীতি. তদা সত্থা অধিৰাসেসি. সাপি তং অগ্ঘাপেত্ৰা নৰকোটিধনং গহেত্ৰা গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতে পুব্বারামৰিহারে তথাগতস্স ৰসনগন্ধকুটিং কারেসি. ৰিসাখায পন নিৰেসনং পুব্বণ্হসমযে কাসাৰপজ্জোতং ইসিৰাতপটিৰাতমেৰ হোতি অনাথপিণ্ডিকস্স গেহং ৰিয. তস্সাপি গেহে সব্বভত্তানি পটিযত্তানেৰ অহেসুং. সা পুব্বণ্হসমযে ভিক্খুসঙ্ঘস্স আমিসসঙ্গহং কত্ৰা পচ্ছাভত্তে ভেসজ্জানি চেৰ অট্ঠৰিধপানানি চ গণ্হাপেত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দত্ৰা পচ্ছা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা আগচ্ছতি. সত্থা অপরভাগে উপাসিকাযো পটিপাটিযা ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো ৰিসাখং মিগারমাতরং দাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

খুজ্জুত্তরা-সামাৰতীৰত্থু

২৬০-২৬১. ততিযচতুত্থেসু বহুস্সুতানং যদিদং, খুজ্জুত্তরা, মেত্তাৰিহারীনং যদিদং, সামাৰতীতি বহুস্সুতানং উপাসিকানং খুজ্জুত্তরা, মেত্তাৰিহারীনং সামাৰতী অগ্গাতি দস্সেতি. তা কির দ্ৰেপি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৰা অপরভাগে ‘‘সত্থু ধম্মকথং সোস্সামা’’তি ৰিহারং অগমংসু. তত্থ, খুজ্জুত্তরা, সত্থারং একং উপাসিকং বহুস্সুতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সামাৰতীপি একং উপাসিকং মেত্তাৰিহারীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. তাসং দ্ৰিন্নম্পি যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তীনংযেৰ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং.

অথ অম্হাকং সত্থু নিব্বত্তিতো পুরেতরমেৰ অল্লকপ্পরট্ঠে অহিৰাতকরোগো নাম উদপাদি. একেকস্মিং গেহে একপ্পহারেনেৰ দসপি ৰীসম্পি তিংসম্পি জনা মরন্তি, তিরোরট্ঠং গতা পন জীৰিতং লভন্তি. তং ঞত্ৰা একো পুরিসো অত্তনো পুত্তদারং আদায ‘‘অঞ্ঞং রট্ঠং গমিস্সামী’’তি ততো নিক্খমি. অথস্স ঘরে গহিতপাথেয্যং অন্তরামগ্গে কন্তারে অনুত্তিণ্ণেযেৰ পরিক্খযং অগমাসি. তেসং সরীরবলং পরিহাযি, সকিং মাতা পুত্তং উক্খিপতি, সকিং পিতা. অথস্স পিতা চিন্তেসি – ‘‘অম্হাকং সরীরবলং পরিহীনং, পুত্তং উক্খিপিত্ৰা গচ্ছন্তা কন্তারং নিত্থরিতুং ন সক্খিস্সামা’’তি. সো তস্স মাতরং অজানাপেত্ৰাৰ উদককিচ্চেন ওহীনো ৰিয পুত্তং মগ্গে নিসীদাপেত্ৰা এককোৰ মগ্গং পটিপজ্জি. ‘‘অথস্স ভরিযা আগমনং ওলোকযমানা ঠিতা হত্থে পুত্তং অদিস্ৰা ৰিরৰমানা গন্ত্ৰা কহং মে সামি পুত্তো’’তি আহ. কো তে পুত্তেন অত্থো? জীৰমানা পুত্তং লভিস্সামাতি. সা ‘‘অতিসাহসিকো ৰতাযং পুরিসো’’তি ৰত্ৰা ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, নাহং তাদিসেন সদ্ধিং গমিস্সামী’’তি আহ. সো ‘‘অনুপধারেত্ৰা মে ভদ্দে কতং, খমেতং ময্হ’’ন্তি ৰত্ৰা পুত্তং আদাযাগতো.

তে তং কন্তারং সমতিক্কমিত্ৰা সাযং একং গোপালককুলং সম্পাপুণিংসু. তং দিৰসঞ্চ গোপালককুলৰাসিনো নিরুদকপাযাসং পচিংসু. তে তে দিস্ৰা ‘‘ইমে অতিৰিয ছাতকা’’তি পাযাসস্স মহাভাজনং পূরেত্ৰা উল়ুঙ্কপূরং সপ্পিং আসিঞ্চিত্ৰা অদংসু. তেসু তং পাযাসং ভুঞ্জন্তেসু সা ইত্থী পমাণেনেৰ ভুঞ্জি, পুরিসো পন পমাণাতিক্কন্তং ভুঞ্জিত্ৰা জীরাপেতুং অসক্কোন্তো রত্তিভাগসমনন্তরে কালমকাসি. সো কালং করোন্তো তেসু সালযভাৰেন গোপালকানং গেহে সুনখিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. সুনখী নচিরস্সেৰ ৰিজাতা. গোপালকো তং কুক্কুরং সস্সিরিকং দিস্ৰা পিণ্ডেন পলোভেত্ৰা অত্তনি উপ্পন্নসিনেহং গহেত্ৰা সদ্ধিমেৰ চরতি.

অথেকদিৰসং একো পচ্চেকবুদ্ধো ভিক্খাচারৰেলায গোপালকস্স ঘরদ্ৰারং সম্পত্তো. সোপি তং দিস্ৰা ভিক্খং দত্ৰা অত্তানং নিস্সায ৰসনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হি. পচ্চেকবুদ্ধো গোপালককুলস্স অৰিদূরে ঠানে একস্মিং ৰনসণ্ডে ৰাসং উপগতো. গোপালকো তস্স সন্তিকং গচ্ছন্তো তং কুক্কুরং গহেত্ৰাৰ গচ্ছতি, অন্তরামগ্গে চ ৰাল়মিগট্ঠানে ৰাল়মিগানং পলাযনত্থং রুক্খে ৰা পাসাণে ৰা পহারং দেতি, সোপি কুক্কুরো তস্স করণৰিধানং ৰৰত্থপেতি. অথেকদিৰসং সো গোপালকো পচ্চেকবুদ্ধস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং সব্বকালং আগমনং নাম ন হোতি. অযং পন কুক্কুরো ছেকো, ইমস্স আগতসঞ্ঞায অম্হাকং গেহদ্ৰারং আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. সো একদিৰসং ‘‘পচ্চেকবুদ্ধং গণ্হিত্ৰা এহী’’তি কুক্কুরং পেসেসি. কুক্কুরো তস্স ৰচনং সুত্ৰা ভিক্খাচারৰেলায গন্ত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স পাদমূলে উরেন নিপজ্জি. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘অযং মম সন্তিকং আগতো’’তি ঞত্ৰা পত্তচীৰরং আদায মগ্গং পটিপজ্জি. সো তস্স ৰীমংসনত্থায উক্কমিত্ৰা অঞ্ঞং মগ্গং গণ্হি, কুক্কুরো পুরতো ঠত্ৰা গোপালকমগ্গং পটিপন্নকালে অপসক্কি. যস্মিং চ যস্মিং চ ঠানে ৰাল়মিগানং পলাযনত্থং গোপালকো রুক্খং ৰা পাসাণং ৰা পহরি, তং তং ঠানং পত্ৰা কুক্কুরো মহাৰিরৰং ৰিরৰি. তস্স সদ্দেন ৰাল়মিগা পলাযন্তি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ভত্তকিচ্চৰেলায মহন্তং সিনিদ্ধপিণ্ডং তস্স দেতি. সোপি পিণ্ডলাভেন পচ্চেকবুদ্ধে উত্তরিতরং সিনেহং করোতি.

গোপালকো তেমাসং ৰুত্থস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স তিচীৰরপ্পহোনকং সাটকং দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, সচে ৰো রুচ্চতি, ইধেৰ ৰসথ. নো চে রুচ্চতি, যথাসুখং গচ্ছথা’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধো গমনাকারং দস্সেতি. সো গোপালকো পচ্চেকবুদ্ধং অনুগন্ত্ৰা নিৰত্ততি. কুক্কুরো পচ্চেকবুদ্ধস্স অঞ্ঞত্থ গমনভাৰং ঞত্ৰা অতিসিনেহেন উপ্পন্নবলৰসোকো হদযফালনং পত্ৰা কালং কত্ৰা তাৰতিংসপুরে নিব্বত্তি. অথস্স পচ্চেকবুদ্ধেন সদ্ধিং গমনকালে উচ্চাসদ্দং কত্ৰা ৰাল়মিগানং পলাপিতভাৰেন দেৰতাহি সদ্ধিং কথেন্তস্স সদ্দো সকলদেৰপুরং ছাদেত্ৰা অট্ঠাসি. সো তেনেৰ নামধেয্যং লভিত্ৰা ঘোসকদেৰপুত্তো নাম জাতো. অথস্স তস্মিং সম্পত্তিং অনুভৰন্তস্স মনুস্সপথে কোসম্বিনগরে উদেনো নাম রাজা রজ্জং পটিপজ্জি. তস্স ৰত্থু মজ্ঝিমপণ্ণাসকে বোধিরাজকুমারসুত্তৰণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩২৪ আদযো) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

তস্মিং পন রজ্জং কারযমানে ঘোসকদেৰপুত্তো চৰিত্ৰা কোসম্বিযং একিস্সা রূপূপজীৰিনিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সা দসমাসচ্চযেন ৰিজাযিত্ৰা পুত্তভাৰং ঞত্ৰা সঙ্কারকূটে ছড্ডাপেসি. তস্মিং খণে কোসম্বিসেট্ঠিনো কম্মন্তিকো পাতোৰ সেট্ঠিঘরং গচ্ছন্তো ‘‘কিং নু খো ইমং কাকেহি সম্পরিকিণ্ণ’’ন্তি গন্ত্ৰা দারকং দিস্ৰা ‘‘মহাপুঞ্ঞৰা এস দারকো ভৰিস্সতী’’তি একস্স পুরিসস্স হত্থে গেহং পেসেত্ৰা সেট্ঠিঘরং অগমাসি. সেট্ঠিপি রাজূপট্ঠানৰেলায রাজকুলং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে পুরোহিতং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ কিং নক্খত্ত’’ন্তি পুচ্ছি. সো তত্থেৰ ঠিতো গণেত্ৰা ‘‘অসুকং নাম নক্খত্তং, অজ্জ ইমিনা নক্খত্তেন জাতদারকো ইমস্মিং নগরে সেট্ঠিট্ঠানং লভিস্সতী’’তি আহ. সো তস্স কথং সুত্ৰা ৰেগেন ঘরং পেসেসি – ‘‘ইমস্স পুরোহিতস্স দ্ৰে কথা নাম নত্থি, ঘরণী চ মে গরুগব্ভা, জানাথ তাৰ নং ৰিজাতা ৰা নো ৰা’’তি. তে গন্ত্ৰা জানিত্ৰা, ‘‘অয্য, ন তাৰ ৰিজাতা’’তি আহংসু. তেন হি গচ্ছথ, ইমস্মিং নগরে অজ্জ জাতদারকং পরিযেসথাতি. তে পরিযেসন্তা তস্স সেট্ঠিনো কম্মন্তিকস্স গেহে তং দারকং দিস্ৰা সেট্ঠিনো আরোচযিংসু. তেন হি গচ্ছথ ভণে, তং কম্মন্তিকং পক্কোসথাতি. তে তং পক্কোসিংসু. অথ নং সেট্ঠি ‘‘গেহে কির তে দারকো অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, অয্যা’’তি. ‘‘তং দারকং অম্হাকং দেহী’’তি. ‘‘ন দেমি, অয্যা’’তি. ‘‘হন্দ সহস্সং গণ্হিত্ৰা দেহী’’তি. সো ‘‘অযং জীৰেয্য ৰা মরেয্য ৰা, দুজ্জানমিদ’’ন্তি সহস্সং গণ্হিত্ৰা অদাসি.

ততো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘সচে মে ভরিযা ধীতরং ৰিজাযিস্সতি, ইমমেৰ পুত্তং করিস্সামি. সচে পুত্তং ৰিজাযিস্সতি, মারেস্সামী’’তি. চিন্তেত্ৰা গেহে পোসেসি. অথস্স ভরিযা কতিপাহচ্চযেন পুত্তং ৰিজাযি. ততো সেট্ঠি ‘‘এৰং তং গাৰো মদ্দিত্ৰা মারেস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ইমং দারকং ৰজদ্ৰারে নিপজ্জাপেথা’’তি আহ. তং তত্থ নিপজ্জাপেসুং. অথ নং যূথপতি উসভো পঠমং নিক্খমন্তো দিস্ৰা ‘‘এৰং তং অঞ্ঞে ন মদ্দিস্সন্তী’’তি চতুন্নং পাদানং অন্তরে কত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং গোপালকা দিস্ৰা ‘‘মহাপুঞ্ঞো এস দারকো ভৰিস্সতি, যস্স তিরচ্ছানগতাপি গুণং জানন্তি, পটিজগ্গিস্সাম ন’’ন্তি অত্তনো গেহং নযিংসু.

সোপি সেট্ঠি তস্স মতভাৰং অনুৰিজ্জন্তো ‘‘গোপালকেহি নীতো’’তি সুত্ৰা পুন সহস্সং দত্ৰা আণাপেত্ৰা আমকসুসানে ছড্ডাপেসি. তস্মিং চ কালে সেট্ঠিস্স ঘরে অজপালকো সুসানং নিস্সায অজিকা চারেতি. অথেকা ধেনু অজিকা দারকস্স পুঞ্ঞেন মগ্গা ওক্কম্ম গন্ত্ৰা দারকস্স খীরং দত্ৰা গতা. ততো নিৰত্তমানাপি তথেৰ গন্ত্ৰা খীরমদাসি. অজপালকো চিন্তেসি – ‘‘অযং অজিকা পাতোপি ইমস্মা ঠানা ওক্কমিত্ৰা গতা, কিং নু খো এত’’ন্তি গন্ত্ৰা ওলোকেন্তো তং দারকং দিস্ৰা ‘‘মহাপুঞ্ঞো এস দারকো, তিরচ্ছানগতাপিস্স গুণং জানন্তি, পটিজগ্গিস্সামি ন’’ন্তি গহেত্ৰা গেহং গতো.

পুনদিৰসে সেট্ঠি ‘‘মতো নু খো দারকো, ন মতো’’তি ওলোকাপেন্তো অজপালকেন গহিতভাৰং ঞত্ৰা সহস্সং দত্ৰা আণাপেত্ৰা ‘‘স্ৰে ইমং নগরং একো সত্থৰাহপুত্তো পৰিসিস্সতি, ইমং দারকং নেত্ৰা চক্কমগ্গে ঠপেথ, এৰং তং সকটচক্কং ছিন্দন্তং গমিস্সতী’’তি আহ. তং তত্থ নিক্খিত্তং সত্থৰাহপুত্তস্স পুরিমসকটে গোণা দিস্ৰা চত্তারো পাদে থম্ভে ৰিয ওতারেত্ৰা অট্ঠংসু. সত্থৰাহো ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি তেসং ঠিতকারণং ওলোকেন্তো দারকং দিস্ৰা ‘‘মহাপুঞ্ঞো দারকো, পতিজগ্গিতুং ৰট্টতী’’তি গণ্হিত্ৰা অগমাসি.

সেট্ঠিপি তস্স চক্কপথে মতভাৰং ৰা অমতভাৰং ৰা ওলোকাপেন্তো সত্থৰাহেন গহিতভাৰং ঞত্ৰা তস্সপি সহস্সং দত্ৰা আণাপেত্ৰা নগরতো অৰিদূরে ঠানে পপাতে পাতাপেসি. সো তত্থ পপতন্তো নল়কারানং কম্মকরণট্ঠানে একসালায পতিতো. সা তস্স পুঞ্ঞানুভাৰেন সতৰিহতকপ্পাসপিচুসম্ফস্সসদিসা অহোসি. অথ নং নল়কারজেট্ঠকো ‘‘পুঞ্ঞৰা এস দারকো, পটিজগ্গিতুং ৰট্টতী’’তি গণ্হিত্ৰা গেহং গতো. সেট্ঠি দারকস্স পপাততো পতিতট্ঠানে মতভাৰং ৰা অমতভাৰং ৰা পরিযেসাপেন্তো নল়কারজেট্ঠকেন গহিতভাৰং ঞত্ৰা তস্সপি সহস্সং দত্ৰা আণাপেসি.

অপরভাগে সেট্ঠিস্স সকপুত্তোপি সোপি উভো ৰযপ্পত্তা অহেসুং. সেট্ঠি পুন ঘোসকদারকস্স মারণুপাযং চিন্তেন্তো অত্তনো কুম্ভকারস্স গেহং গন্ত্ৰা ‘‘অম্ভো ময্হং গেহে এৰরূপো একো অৰজাতদারকো অত্থি, তং দারকং যংকিঞ্চি কত্ৰা মারেতুং ৰট্টতি রহস্সেনা’’তি আহ. সো উভোপি কণ্ণে পিদহিত্ৰা ‘‘এৰরূপং নাম ভারিযং কথং কথেতুং ন ৰট্টতী’’তি আহ. ততো সেট্ঠি ‘‘অযং মুধা ন করিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘হন্দ, ভো, সহস্সং গণ্হিত্ৰা এতং কম্মং নিপ্ফাদেহী’’তি আহ. লঞ্জং নাম অভিন্নং ভিন্দতি, তস্মা সো সহস্সং লভিত্ৰা সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘অহং, অয্য, অসুকদিৰসে নাম আৰাপং আলিম্পেস্সামি, তদা তং দারকং অসুকৰেলায নাম পেসেহী’’তি আহ. সেট্ঠিপি খো তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ততো পট্ঠায দিৰসে গণেন্তো কুম্ভকারেন ৰুত্তদিৰসস্স সম্পত্তভাৰং ঞত্ৰা ঘোসককুমারং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অম্হাকং, তাত, অসুকদিৰসে নাম বহূহি ভাজনেহি অত্থো, ত্ৰং অম্হাকং কুম্ভকারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘পিতরা কির মে তুম্হাকং একং কথিতং অত্থি, তং অজ্জ নিপ্ফাদেহী’তি ৰদেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা নিক্খমি.

অথ নং অন্তরামগ্গে সেট্ঠিস্স সকপুত্তো গুল়কীল়ং কীল়ন্তো দিস্ৰা ৰেগেন গন্ত্ৰা ‘‘অহং ভাতিক দারকেহি সদ্ধিং কীল়ন্তো এত্তকং নাম জিতো, তং মে পটিজিনিত্ৰা দেহী’’তি আহ. সো ‘‘ময্হং ইদানি ওকাসো নত্থি, পিতা মং অচ্চাযিককম্মেন কুম্ভকারস্স সন্তিকং পহিণী’’তি আহ. ইতরো ‘‘অহং ভাতিক তত্থ গমিস্সামি, ত্ৰং ইমেহি সদ্ধিং কীল়িত্ৰা ময্হং লক্খং পচ্চাহরিত্ৰা দেহী’’তি আহ. ‘‘তেন হি গচ্ছা’’তি অত্তনো কথিতসাসনং তস্স কথেত্ৰা দারকেহি সদ্ধিং কীল়ি. সোপি কুমারো কুম্ভকারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা তং সাসনং আরোচেসি. সো ‘‘সাধু, তাত, নিপ্ফাদেস্সামী’’তি তং কুমারং গব্ভং পৰেসেত্ৰা তিখিণায ৰাসিযা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৰা চাটিযং পক্খিপিত্ৰা চাটিমুখং পিদহিত্ৰা ভাজনন্তরে ঠপেত্ৰা আৰাপং আলিম্পেসি. ঘোসককুমারো বহূ জিনিত্ৰা কনিট্ঠস্স আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদি. সো তং চিরাযমানং ঞত্ৰা ‘‘কিং নু খো চিরাযতী’’তি কুম্ভকারগেহসভাগং গন্ত্ৰা কত্থচি অদিস্ৰা ‘‘গেহং গতো ভৰিস্সতী’’তি নিৰত্তিত্ৰা গেহং অগমাসি.

সেট্ঠি নং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো কারণং ভৰিস্সতি, মযা এস মারণত্থায কুম্ভকারস্স সন্তিকং পহিতো, সো দানি পুন ইধেৰাগচ্ছতী’’তি আগচ্ছন্তংযেৰ নং ‘‘কিং, তাত, কুম্ভকারস্স সন্তিকং ন গতোসী’’তি আহ. ‘‘আম, তাত, ন গতোম্হী’’তি. ‘‘কস্মা, তাতা’’তি? সো অত্তনো নিৰত্তকারণঞ্চ কনিট্ঠভাতিকস্স তত্থ গতকারণঞ্চ আরোচেসি. সেট্ঠি তস্স ৰচনস্স সুতকালতো পট্ঠায মহাপথৰিযা অজ্ঝোত্থটো ৰিয হুত্ৰা ‘‘কিং নামেতং ত্ৰং ৰদসী’’তি ৰিপ্ফন্দচিত্তো ৰেগেন কুম্ভকারস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা অঞ্ঞেসং সন্তিকে অকথনীযভাৰেন ‘‘পেক্খ, ভো, পেক্খ, ভো’’তি আহ. ‘‘কিং পেক্খাপেসি ত্ৰং’’? নিট্ঠিতং এতং কম্মন্তি. সো ততোৰ নিৰত্তিত্ৰা গেহং অগমাসি. ততো পট্ঠায চস্স চেতসিকরোগো উপ্পজ্জি.

সো তস্মিং কালে তেন সদ্ধিং অভুঞ্জিত্ৰা আসং ভিন্দিত্ৰা ‘‘যেন কেনচি উপাযেন মম পুত্তস্স সত্তুনো অন্তরমেৰ পস্সিতুং ৰট্টতী’’তি একং পণ্ণং লিখিত্ৰা ঘোসককুমারং পক্কোসিত্ৰা ‘‘ত্ৰং ইমং পণ্ণং আদায অসুকগামে নাম অম্হাকং কম্মন্তিকো অত্থি, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ইমং পণ্ণং দত্ৰা ‘ইমস্মিং কির পণ্ণে সাসনং সীঘং করোহী’তি ৰদ. অন্তরামগ্গে অম্হাকং সহাযকো গামকসেট্ঠি নাম একো সেট্ঠি অত্থি, তস্স ঘরং গন্ত্ৰা ভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা গচ্ছেয্যাসী’’তি চ মুখসাসনং অদাসি. সো সেট্ঠিং ৰন্দিত্ৰা পণ্ণং গহেত্ৰা নিক্খন্তো অন্তরামগ্গে গামকসেট্ঠিস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা তস্স গেহং পুচ্ছিত্ৰা তং বহিদ্ৰারকোট্ঠকে নিসীদিত্ৰা মস্সুপরিকম্মং করোন্তং ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. ‘‘কুতো আগচ্ছসি, তাতা’’তি চ ৰুত্তে ‘‘কোসম্বিসেট্ঠিনো পুত্তোম্হি, তাতা’’তি আহ. সো ‘‘অম্হাকং সহাযসেট্ঠিনো পুত্তো’’তি হট্ঠতুট্ঠো অহোসি.

তস্মিং চ খণে তস্স সেট্ঠিনো ধীতায একা দাসী সেট্ঠিধীতু পুপ্ফানি আহরিতুং গচ্ছতি. অথ নং সেট্ঠি আহ – ‘‘ত্ৰং, অম্ম, এতং কম্মং ঠপেত্ৰা ঘোসককুমারস্স পাদে ধোৰিত্ৰা সযনং অত্থরিত্ৰা দেহী’’তি. সা তথা কত্ৰা আপণং গন্ত্ৰা সেট্ঠিধীতু পুপ্ফানি আহরি. সেট্ঠিধীতা তং দিস্ৰা ‘‘ত্ৰং অজ্জ চিরং বহি পপঞ্চেসী’’তি তস্সা কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘কিং তে এত্তকং কালং এত্থ কত’’ন্তি আহ. ‘‘মা কথেসি, অয্যে, মযা এৰরূপো নদিট্ঠপুব্বো, তুয্হং কির পিতু সহাযকসেট্ঠিনো পুত্তো একো, ন সক্কা তস্স রূপসম্পত্তিং কথেতুং. সেট্ঠি মং পুপ্ফানং অত্থায গচ্ছন্তিং ‘তস্স কুমারস্স পাদে ধোৰিত্ৰা সযনং অত্থরিত্ৰা দেহী’তি আহ, তেনাহং বহি চিরং পপঞ্চেসি’’ন্তি. সাপি খো সেট্ঠিধীতা তস্স কুমারস্স চতুত্থে অত্তভাৰে ঘরসামিনী অহোসি, তস্মা তস্সা ৰচনস্স সুতকালতো পট্ঠায নেৰ অত্তনো ঠিতভাৰং, ন নিসিন্নভাৰং অঞ্ঞাসি. সা তমেৰ দাসিং গহেত্ৰা তস্স নিপন্নট্ঠানং গন্ত্ৰা তং নিদ্দাযমানং ওলোকেত্ৰা দুস্সন্তে পণ্ণং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো এতং পণ্ণ’’ন্তি কুমারং অনুট্ঠাপেত্ৰাৰ পণ্ণং গহেত্ৰা ৰাচেত্ৰা ‘‘অযং অত্তনো মরণপণ্ণং সযমেৰ গহেত্ৰা আগচ্ছতী’’তি তং পণ্ণং ফালেত্ৰা তস্মিং অপ্পবুদ্ধেযেৰ ‘‘মযা তৰ সন্তিকং পুত্তো পেসিতো, সহাযকস্স মে গামকসেট্ঠিস্স ৰযপ্পত্তা দারিকা অত্থি, ত্ৰং সীঘং অম্হাকং আণাপৰত্তিট্ঠানে উপ্পাদং ধনং গণ্হিত্ৰা সব্বসতেন মম পুত্তস্স গামকসেট্ঠিনো ধীতরং গহেত্ৰা মঙ্গলং করোহি. মঙ্গলে চ নিট্ঠিতে ‘ইমিনা মে ৰিধানেন কত’ন্তি ময্হং সাসনং পেসেহি. অহং তৰ ইধ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি পণ্ণং লিখিত্ৰা তমেৰ লঞ্ছনং দত্ৰা পঠমং বদ্ধনিযামেনেৰ দুস্সন্তে বন্ধি.

সোপি খো কুমারো তংদিৰসং তত্থ ৰসিত্ৰা পুনদিৰসে সেট্ঠিং আপুচ্ছিত্ৰা কম্মন্তিকস্স গামং গন্ত্ৰা পণ্ণং অদাসি. কম্মন্তিকো পণ্ণং ৰাচেত্ৰা গামিকে সন্নিপাতেত্ৰা ‘‘তুম্হেৰ মং ন গণেথ, মম সামী অত্তনো জেট্ঠপুত্তস্স সব্বসতেন দারিকং আনেতুং ময্হং সন্তিকং পেসেসি, ৰেগেন ইমস্মিং ঠানে উপ্পাদং সম্পিণ্ডেথা’’তি সব্বং মঙ্গলসক্কারং সজ্জেত্ৰা গামকসেট্ঠিস্স সাসনং পেসেত্ৰা সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা সব্বসতেন মঙ্গলকিরিযং নিট্ঠাপেত্ৰা কোসম্বিসেট্ঠিস্স পণ্ণং পহিণি ‘‘মযা তুম্হেহি পহিতপণ্ণে সাসনং সুত্ৰা ইদঞ্চিদঞ্চ কত’’ন্তি.

সেট্ঠি তং সাসনং সুত্ৰা অগ্গিদড্ঢো ৰিয ‘‘ইদানি নট্ঠোম্হী’’তি চিন্তনৰসেন লোহিতপক্খন্দিকরোগং পত্ৰা ‘‘যেন কেনচি তং উপাযেন পক্কোসিত্ৰা মম সন্তকস্স অস্সামিকং করিস্সামী’’তি ‘‘মঙ্গলস্স নিট্ঠিতকালতো পট্ঠায কস্মা ময্হং পুত্তো বহি হোতি, সীঘং আগচ্ছতূ’’তি সাসনং পেসেসি. সাসনং সুত্ৰা কুমারে গন্তুং আরদ্ধে সেট্ঠিধীতা চিন্তেসি – ‘‘অযং বালো মং নিস্সায ইমং সম্পত্তিং অলত্থন্তি ন জানাতি, যংকিঞ্চি কত্ৰা ইমস্স গমনপটিবাহনুপাযো কাতুং ৰট্টতী’’তি. ততো নং আহ – ‘‘কুমার, মা অতিৰেগেন গচ্ছাহি, কুলগামং গচ্ছন্তেন নাম অত্তনো পরিৰচ্ছং কত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি.

কোসম্বকসেট্ঠিপি তস্স চিরাযনভাৰং ঞত্ৰা পুন সাসনং পহিণি ‘‘কস্মা মে পুত্তো চিরাযতি, অহং লোহিতপক্খন্দিকরোগং পত্তো, জীৰন্তমেৰ মং আগন্ত্ৰা দট্ঠুং ৰট্টতী’’তি. তস্মিং কালে সেট্ঠিধীতা তস্স আরোচেসি – ‘‘ন এসো তৰ পিতা, ত্ৰং পন ‘পিতা’তি সঞ্ঞং করোসি. এস তৰ মারণত্থায কম্মন্তিকস্স পণ্ণং পহিণি, অহং তং পণ্ণং অপনেত্ৰা অঞ্ঞং সাসনং লিখিত্ৰা তৰ এতং সম্পত্তিং উপ্পাদযিং. এস তং ‘অপুত্তং করিস্সামী’তি পক্কোসতি, এতস্স কালকিরিযং আগমেহী’’তি. অথস্স ধরমানকস্সেৰ কালকতভাৰং সুত্ৰা কোসম্বিনগরং অগমাসি. সেট্ঠিধীতাপি তস্স বহিযেৰ সঞ্ঞং অদাসি ‘‘ত্ৰং পৰিসন্তো সকলগেহে তৰ আরক্খং ঠপেন্তোৰ পৰিসাহী’’তি. সযম্পি সেট্ঠিপুত্তেন সদ্ধিমেৰ পৰিসিত্ৰা উভো হত্থে উক্খিপিত্ৰা রোদন্তী ৰিয হুত্ৰা অন্ধকারট্ঠানে নিপন্নকস্স সেট্ঠিস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা সীসেনেৰ হদযং পহরি. সো দুব্বলতায তেনেৰ পহারেন কালমকাসি.

কুমারোপি পিতু সরীরকিচ্চং কত্ৰা ‘‘তুম্হে মহাসেট্ঠিস্স মং সকপুত্তোতি ৰদথা’’তি পাদমূলিকানং লঞ্জং অদাসি. ততো সত্তমে দিৰসে রাজা ‘‘সেট্ঠিট্ঠানারহং একং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি ‘‘সেট্ঠিস্স সপুত্তকনিপুত্তকভাৰং জানাথা’’তি পেসেসি. সেট্ঠিপাদমূলিকা রঞ্ঞো সেট্ঠিস্স সপুত্তভাৰং কথযিংসু. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা তস্স সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো ঘোসকসেট্ঠি নাম জাতো. অথ নং ভরিযা আহ – ‘‘অয্যপুত্ত, ত্ৰম্পি অৰজাতো, অহম্পি দুগ্গতকুলে নিব্বত্তা. পুব্বে কতকুসলৰসেন পন এৰরূপং সম্পত্তিং অলভিম্হ, অধুনাপি কুসলং করিস্সামা’’তি. সো ‘‘সাধু ভদ্দে’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা দেৰসিকং সহস্সং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দানং পট্ঠপেসি.

তস্মিং সমযে তাসং দ্ৰিন্নং জনানং খুজ্জুত্তরা দেৰলোকতো চৰিত্ৰা ঘোসকসেট্ঠিস্স গেহে ধাতিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. সা জাতকালে খুজ্জা অহোসীতি খুজ্জুত্তরাতেৰস্সা নামং অকংসু. সামাৰতীপি দেৰলোকতো চৰিত্ৰা ভদ্দৰতিযরট্ঠে ভদ্দিযনগরে ভদ্দৰতিযসেট্ঠিস্স গেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, সামাতিস্সা নামং অকংসু. অপরভাগে তস্মিং নগরে ছাতকভযং উপ্পজ্জি, মনুস্সা ছাতকভযভীতা যেন ৰা তেন ৰা গচ্ছন্তি. তদা অযং ভদ্দৰতিযসেট্ঠি ভরিযায সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘ভদ্দে ইমস্মিং ছাতকভযস্স অন্তো ন পঞ্ঞাযতি, কোসম্বিনগরে অম্হাকং সহাযকস্স ঘোসকসেট্ঠিস্স সন্তিকং গচ্ছাম, ন সো অম্হে দিস্ৰা পমজ্জিস্সতী’’তি. তস্স কির সো সেট্ঠি অদিট্ঠসহাযকো অহোসি, তস্মা এৰমাহ. সো সেসজনং নিৰত্তাপেত্ৰা ভরিযঞ্চ ধীতরঞ্চ গণ্হিত্ৰা কোসম্বিনগরস্স মগ্গং পটিপজ্জি. তে তযোপি অন্তরামগ্গে মহাদুক্খং অনুভৰন্তা অনুপুব্বেন কোসম্বিং পত্ৰা একায সালায নিৰাসং অকংসু.

ঘোসকসেট্ঠিপি খো অত্তনো ঘরদ্ৰারে কপণদ্ধিকৰনিব্বকযাচকানং মহাদানং দাপেসি. অথাযং ভদ্দৰতিযসেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘ন সক্কা অম্হেহি ইমিনাৰ কপণৰেসেন সহাযকস্স অত্তানং দস্সেতুং, সরীরে পাকতিকে জাতে সুনিৰত্থা সুপারুতা সেট্ঠিং পস্সিস্সামা’’তি. তে উভোপি ধীতরং ঘোসকসেট্ঠিস্স দানগ্গং পহিণিংসু. সা অত্তনো ভত্তং আহরণত্থায ভাজনং গহেত্ৰা দানগ্গং গন্ত্ৰা একস্মিং ওকাসে লজ্জমানরূপা অট্ঠাসি. তং দিস্ৰা দানকম্মিকো চিন্তেসি – ‘‘সেসজনা সম্মুখসম্মুখট্ঠানে কেৰট্টা মচ্ছৰিলোপে ৰিয মহাসদ্দং কত্ৰা গণ্হিত্ৰা গচ্ছন্তি, অযং পন দারিকা কুলধীতা ভৰিস্সতি, উপধিসম্পদাপিস্সা অত্থী’’তি.

ততো নং আহ – ‘‘ত্ৰং, অম্ম, কস্মা সেসজনো ৰিয গণ্হিত্ৰা ন গচ্ছসী’’তি? তাত, এৰরূপং সম্বাধট্ঠানং কিন্তি কত্ৰা পৰিসামীতি. অম্ম, কতি পন জনা তুম্হেতি? তযো জনা, তাতাতি. সো তযো ভত্তপিণ্ডে অদাসি. সা তং ভত্তং মাতাপিতূনং অদাসি, পিতা দীঘরত্তং ছাতকত্তা অতিরেকং ভুঞ্জিত্ৰা কালমকাসি. সা পুনদিৰসে গন্ত্ৰা দ্ৰেযেৰ ভত্তপিণ্ডে গণ্হি. তংদিৰসং সেট্ঠিভরিযা ভত্তেন চ কিলন্ততায সেট্ঠিনো চ মরণসোকেন রত্তিভাগসমনন্তরে কালমকাসি. সা পুনদিৰসে সেট্ঠিধীতা একমেৰ ভত্তপিণ্ডং গণ্হি. দানকম্মিকো তস্সা কিরিযং উপধারেত্ৰা, ‘‘অম্ম, তযা পঠমদিৰসে তযো পিণ্ডা গহিতা, পুনদিৰসে দ্ৰে, অজ্জ একমেৰ গণ্হসি. কিং নু খো কারণ’’ন্তি পুচ্ছি. সা তং কারণং কথেসি. কতরগামৰাসিনো পন, অম্ম, তুম্হেতি. সা তম্পি কারণং নিপ্পদেসতো কথেসি. ‘‘অম্ম, এৰং সন্তে ত্ৰং অম্হাকং সেট্ঠিধীতা নাম অহোসি, ময্হঞ্চ অঞ্ঞা দারিকা নত্থি, ত্ৰং ইতো পট্ঠায মম ধীতা, অম্মা’’তি তং ধীতরং কত্ৰা গণ্হি.

সা উট্ঠায সমুট্ঠায দানগ্গে মহাসদ্দং সুত্ৰা ‘‘কস্মা অযং, তাত, উচ্চাসদ্দমহাসদ্দো’’তি আহ. অম্ম, মহাজনস্স অন্তরে নাম অপ্পসদ্দং কাতুং ন সক্কাতি. অহমেত্থ উপাযং জানামি, তাতাতি. কিং কাতুং ৰট্টতি, অম্মাতি? সমন্তা ৰতিং কত্ৰা দ্ৰে দ্ৰারানি যোজেত্ৰা অন্তো ভাজনানি ঠপাপেত্ৰা একেন দ্ৰারেন পৰিসিত্ৰা ভত্তং গণ্হিত্ৰা একেন দ্ৰারেন নিক্খমনং করোথ, তাতাতি. সাধু, অম্মাতি পুনদিৰসতো পট্ঠায তথা কারেসি. ততো পট্ঠায দানগ্গং পদুমস্সরং ৰিয সন্নিসিন্নসদ্দং অহোসি.

ততো ঘোসকসেট্ঠি পুব্বে দানগ্গস্মিং উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং সুত্ৰা তদা তং অসুণন্তো দানকম্মিকং পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘ত্ৰং অজ্জ দানং ন দাপেসী’’তি. দিন্নং, অয্যাতি. অথ কস্মা পুব্বে ৰিয দানগ্গে সদ্দো ন সুয্যতীতি? আম, অয্য, একা মে ধীতা অত্থি, অহং তায কথিতউপাযে ঠত্ৰা দানগ্গং নিস্সদ্দমকাসিন্তি. তৰ ধীতা নাম নত্থি, কুতো তে ধীতা লদ্ধাতি? সো ৰঞ্চেতুং অসক্কুণেয্যভাৰেন সেট্ঠিস্স সব্বং ধীতু আগমনৰিধানং কথেসি. কস্মা পন ভো ত্ৰং এৰরূপং ভারিযং কম্মমকাসি? ত্ৰং এত্তকং অদ্ধানং মম ধীতরং অত্তনো সন্তিকে ৰসমানং নারোচেসি, ৰেগেন তং অম্হাকং গেহং আণাপেহীতি. সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা অকামকো আণাপেসি. ততো পট্ঠায সেট্ঠি তং ধীতুট্ঠানে ঠপেত্ৰা ‘‘ধীতু সক্কারং করোমী’’তি অত্তনো সমানজাতিকেহি কুলেহি ধীতু সমানৰযানি পঞ্চ কুমারিকসতানি তস্সা পরিৰারমকাসি.

অথেকদিৰসং উদেনো রাজা নগরে অনুসঞ্চরন্তো তং সামাৰতিং তাহি কুমারীহি পরিৰারিতং কীল়মানং দিস্ৰা ‘‘কস্সাযং দারিকা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ঘোসকসেট্ঠিস্স ধীতা’’তি সুত্ৰা সস্সামিকঅস্সামিকভাৰং পুচ্ছি. ততো অস্সামিকভাৰে কথিতে ‘‘গচ্ছথ সেট্ঠিনো কথেথ ‘তুম্হাকং ধীতরং রাজা ইচ্ছতী’’’তি. তং সুত্ৰা সেট্ঠি ‘‘অম্হাকং অঞ্ঞা দারিকা নত্থি, একধীতিকং সপত্তিৰাসে দাতুং ন সক্কোমা’’তি. রাজা তং কথং সুত্ৰা সেট্ঠিং চ সেট্ঠিভরিযঞ্চ বহি কত্ৰা সকলগেহং লঞ্ছাপেসি. সামাৰতী বহি কীল়িত্ৰা আগচ্ছন্তী মাতাপিতরো বহি নিসিন্নকে দিস্ৰা ‘‘অম্মতাতা, কস্মা ইধ নিসিন্নত্থা’’তি? তে তং কারণং কথযিংসু. অম্মতাতা, কস্মা তুম্হে ইমং পটিৰচনং ন জানাথ ‘‘মম ধীতা সপত্তিৰাসে ৰসন্তী একিকা ৰসিতুং ন সক্খিস্সতি, সচস্সা পরিৰারা পঞ্চসতা কুমারিযো ৰসাপেথ, এৰং ৰসিস্সতী’’তি. ইদানি এৰং কথাপেথ, তাতাতি. ‘‘সাধু, অম্ম, মযং তৰ চিত্তং ন জানিম্হা’’তি ৰত্ৰা তে তথা কথযিংসু. রাজা উত্তরিতরং পসীদিত্ৰা ‘‘সহস্সম্পি হোতু, সব্বা আনেথা’’তি আহ. অথ নং ভদ্দকেন নক্খত্তমুহুত্তকেন পঞ্চমাতুগামসতপরিৰারং রাজগেহং নযিংসু. রাজা তা পঞ্চসতাপি তস্সাযেৰ পরিৰারং কত্ৰা অভিসেকং কত্ৰা ৰিসুং একস্মিং পাসাদে ৰসাপেসি.

তেন চ সমযেন কোসম্বিযং ঘোসকসেট্ঠি কুক্কুটসেট্ঠি পৰারিকসেট্ঠীতি তযো জনা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযকা হোন্তি. তে তযোপি জনা পঞ্চসতে তাপসে পটিজগ্গন্তি. তাপসাপি চত্তারো মাসে তেসং সন্তিকে ৰসিত্ৰা অট্ঠ মাসে হিমৰন্তে ৰসন্তি. অথেকদিৰসং তে তাপসা হিমৰন্ততো আগচ্ছন্তা মহাকন্তারে তসিতা কিলন্তা একং মহন্তং ৰটরুক্খং পত্ৰা তত্থ অধিৰত্থায দেৰতায সন্তিকা সঙ্গহং পচ্চাসীসন্তা নিসীদিংসু. দেৰতা সব্বালঙ্কারৰিভূসিতং হত্থং পসারেত্ৰা তেসং পানীযপানকাদীনি দত্ৰা কিলমথং পটিৰিনোদেসি. তে দেৰতায আনুভাৰেন ৰিম্হিতা পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং নু খো দেৰতে কম্মং কত্ৰা তযা অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি? দেৰতা আহ – লোকে বুদ্ধো নাম ভগৰা উপ্পন্নো, সো এতরহি সাৰত্থিযং ৰিহরতি. অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তং উপট্ঠাতি. সো উপোসথদিৰসেসু অত্তনো ভতকানং পকতিভত্তৰেতনমেৰ দত্ৰা উপোসথং কারাপেসি. অথাহং একদিৰসং মজ্ঝন্হিকে পাতরাসত্থায আগতো কঞ্চি ভতকং কম্মং করোন্তং অদিস্ৰা ‘‘অজ্জ মনুস্সা কস্মা কম্মং ন করোন্তী’’তি পুচ্ছিং. তস্স মে এতমত্থং আরোচেসুং. অথাহং এতদৰোচং – ‘‘ইদানি উপড্ঢদিৰসো গতো, সক্কা নু খো উপড্ঢউপোসথং কাতু’’ন্তি. ততো সেট্ঠিস্স পটিৰেদেত্ৰা ‘‘সক্কা কাতু’’ন্তি আহ. স্ৰাহং উপড্ঢদিৰসং উপোসথং সমাদিযিত্ৰা তদহেৰ কালং কত্ৰা ইমং সম্পত্তিং পটিলভিন্তি.

অথ তে তাপসা ‘‘বুদ্ধো কির উপ্পন্নো’’তি সঞ্জাতপীতিপামোজ্জা ততো সাৰত্থিং গন্তুকামা হুত্ৰাপি ‘‘বহূপকারা নো উপট্ঠাকসেট্ঠিনো, তেসম্পি ইমমত্থং আরোচেস্সামা’’তি কোসম্বিং গন্ত্ৰা সেট্ঠীহি কতসক্কারবহুমানা ‘‘তদহেৰ মযং গচ্ছামা’’তি আহংসু. ‘‘কিং, ভন্তে, তুরিতত্থ, ননু তুম্হে পুব্বে চত্তারো পঞ্চ মাসে ৰসিত্ৰা গচ্ছথা’’তি ৰুত্তা তং পৰত্তিং আরোচেসুং. ‘‘তেন হি, ভন্তে, সহেৰ গচ্ছামা’’তি চ ৰুত্তে – ‘‘গচ্ছাম মযং, তুম্হে সণিকং আগচ্ছথা’’তি সাৰত্থিং গন্ত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু.

তেপি সেট্ঠিনো পচ্ছা পঞ্চসতপঞ্চসতসকটপরিৰারা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা জেতৰনতো অৰিদূরে ঠানে খন্ধাৰারং বন্ধিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা তেসং চরিযাৰসেন ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে তযোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা পুনদিৰসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা তেনেৰ নিযামেন অজ্জতনায স্ৰাতনাযাতি নিমন্তেত্ৰা অদ্ধমাসং খন্ধাৰারভত্তং নাম দত্ৰা সত্থারং অত্তনো নগরং আগমনত্থায যাচিংসু. সত্থা ‘‘সুঞ্ঞাগারে তথাগতা অভিরমন্তী’’তি কথেসি. তে ‘‘অঞ্ঞাতং, ভন্তে’’তি ৰত্ৰা ‘‘তুম্হে অম্হেহি পহিতসাসনেন আগচ্ছেয্যাথা’’তি ৰত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা অত্তনো নগরমেৰ আগন্ত্ৰা তযোপি জনা সকে সকে উয্যানে ৰিহারে কারাপেসুং. ঘোসকসেট্ঠিনা কারিতো ঘোসিতারামো নাম জাতো, কুক্কুটসেট্ঠিনা কারিতো কুক্কুটারামো নাম জাতো, পাৰারিকসেট্ঠিনা কারিতং পাৰারিকম্বৰনং নাম জাতং. তে ৰিহারে কারাপেত্ৰা সত্থু দূতং পহিণিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং সঙ্গহং কাতুং ইমং নগরং আগচ্ছতূ’’তি. সত্থা ‘‘কোসম্বিং গমিস্সামী’’তি মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো চারিকং নিক্খমন্তো অন্তরামগ্গে মাগণ্ডিযব্রাহ্মণস্স অরহত্তূপনিস্সযং দিস্ৰা গমনং ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা কুরুরট্ঠে কম্মাসদম্মং নাম নিগমং অগমাসি.

তস্মিং সমযে মাগণ্ডিযো সব্বরত্তিং বহিগামে অগ্গিং জুহিত্ৰা পাতোৰ অন্তোগামং পৰিসতি. সত্থাপি পুনদিৰসে অন্তোগামং পিণ্ডায পৰিসন্তো পটিপথে মাগণ্ডিযব্রাহ্মণস্স অত্তানং দস্সেসি. সো দসবলং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং এত্তকং কালং মম ধীতু রূপসম্পত্তিযা সদিসং দারকং পরিযেসন্তো চরামি, রূপসম্পত্তিযা চ সতিপি এৰরূপং গহিতপব্বজ্জমেৰ পত্থেসিং. অযং খো পন পব্বজিতো অভিরূপো দস্সনীযো মম ধীতুযেৰ অনুচ্ছৰিকো’’তি ৰেগেন গেহং অগমাসি. তস্স কির ব্রাহ্মণস্স পুব্বে একো পব্বজিতৰংসো অত্থি, তেনস্স পব্বজিতমেৰ দিস্ৰা চিত্তং নমতি. সো ব্রাহ্মণিং আমন্তেসি – ‘‘ভদ্দে মযা এৰরূপো পব্বজিতো নাম নদিট্ঠপুব্বো সুৰণ্ণৰণ্ণো ব্রহ্মৰণ্ণো মম ধীতুযেৰ অনুচ্ছৰিকো, সীঘং মে ধীতরং অলঙ্করোহী’’তি. ব্রাহ্মণিযা ধীতরং অলঙ্করোন্তিযাৰ সত্থা অত্তনো ঠিতট্ঠানে পদচেতিযানি দস্সেত্ৰা অন্তোনগরং পাৰিসি.

অথ ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং ধীতরং গহেত্ৰা তং ঠানং আগচ্ছন্তো অন্তোগামং পৰিট্ঠকালে আগতত্তা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো দসবলং অদিস্ৰা ব্রাহ্মণিং পরিভাসতি – ‘‘তৰ কারণং ভদ্দকং নাম নত্থি, তযি পপঞ্চং করোন্তিযাৰ সো পব্বজিতো নিক্খমিত্ৰা গতো’’তি. ব্রাহ্মণ, গতো তাৰ হোতু, কতরদিসাভাগেন গতোতি? ইমিনা দিসাভাগেনাতি সত্থু গতট্ঠানং ওলোকেন্তোৰ পদচেতিযানি দিস্ৰা ‘‘ভদ্দে ইমানি তস্স পুরিসস্স পদানি, ইতো গতো ভৰিস্সতী’’তি আহ. অথ, ব্রাহ্মণী, সত্থু পদচেতিযং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘বালো ৰতাযং ব্রাহ্মণো অত্তনো গন্থমত্তস্সাপি অত্থং ন জানাতী’’তি তেন সদ্ধিং পরিহাসং করোন্তী আহ – ‘‘যাৰ বালো চাসি, ব্রাহ্মণ, এৰরূপস্স নাম পুরিসস্স ধীতরং দস্সামীতি ৰদসি. রাগেন হি রত্তস্স দোসেন দুট্ঠস্স মোহেন মূল়্হস্স পুরিসস্স পদং নাম এৰরূপং ন হোতি. লোকে পন ৰিৰটচ্ছদস্স সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স এতং পদং’’ পস্স, ব্রাহ্মণ –

‘‘রত্তস্স হি উক্কুটিকং পদং ভৰে,

দুট্ঠস্স হোতি অৰকড্ঢিতং পদং;

মূল়্হস্স হোতি সহসানুপীল়িতং,

ৰিৰটচ্ছদস্স ইদমীদিসং পদ’’ন্তি.

সো ব্রাহ্মণিযা এত্তকং কথেন্তিযাপি অসুত্ৰা ‘‘ত্ৰং নাম চণ্ডা মুখরা’’তি আহ. তেসং দ্ৰিন্নম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদং করোন্তানংযেৰ সত্থা পিণ্ডায চরিত্ৰা সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন কতভত্তকিচ্চো ব্রাহ্মণস্স দস্সনূপচারেনেৰ নিক্খমি. ব্রাহ্মণো সত্থারং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ব্রাহ্মণিং অপসাদেত্ৰা ‘‘অযং সো পুরিসো’’তি হট্ঠপহট্ঠো দসবলস্স পুরতো ঠত্ৰা ‘‘ভো পব্বজিত, অহং পাতোৰ পট্ঠায তং পরিযেসন্তো চরামি, ইমস্মিং জম্বুদীপে মম ধীতায সমানরূপা ইত্থী নাম নত্থি, পুরিসোপি তযা সদ্ধিং সমানরূপো নাম নত্থি, মম ধীতরং তুয্হং পোসনত্থায দম্মি, গণ্হাহি ন’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘অহং, ব্রাহ্মণ, কামগ্গৰাসিনিযো উত্তমরূপধরা নানাৰণ্ণং কথং কথেন্তিযো মম পলোভনত্থমেৰ আগন্ত্ৰা সন্তিকে ঠিতা দেৰধীতাপি ন ইচ্ছিং, কিমঙ্গং পন ইমং গণ্হিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –

‘‘দিস্ৰান তণ্হং অরতিং রগঞ্চ,

নাহোসি ছন্দো অপি মেথুনস্মিং;

কিংমেৰিদং মুত্তকরীসপুণ্ণং,

পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’’তি. (সু. নি. ৮৪১);

মাগণ্ডিযা চিন্তেসি – ‘‘অনত্থিকেন নাম ‘অল’ন্তি ৰত্তুমেৰ ৰট্টতি. অযং পন মম সরীরং মুত্তকরীসপুণ্ণং নাম কত্ৰা ‘পাদাপি নং সম্ফুসিতুং ন ইচ্ছে’তি অৰোচ, একং ইস্সরিযট্ঠানং লভন্তী অন্তরমেৰস্স পস্সিস্সামী’’তি আঘাতং বন্ধি. সত্থা তং অমনসিকত্ৰা চরিযৰসেন ব্রাহ্মণস্স ধম্মদেসনং আরভি. দেসনাপরিযোসানে উভোপি জাযম্পতিকা অনাগামিফলে পতিট্ঠায ‘‘ইদানি অম্হাকং ঘরাৰাসেন অত্থো নত্থী’’তি ধীতরং মাগণ্ডিযং চূল়পিতরং সম্পটিচ্ছাপেত্ৰা উভোপি পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. অথ রাজা উদেনো চূল়মাগণ্ডিযেন সদ্ধিং ৰোহারং কত্ৰা মাগণ্ডিযদারিকং রাজানুভাৰেন গেহং আনেত্ৰা অভিসেকং কত্ৰা তস্সা পঞ্চমাতুগামসতপরিৰারায ৰসনট্ঠানং ৰিসুং পাসাদং অদাসি.

সত্থাপি খো অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো কোসম্বিনগরং সম্পাপুণি. সেট্ঠিনো সত্থু আগমনং সুত্ৰা পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্না ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘ইমে, ভন্তে, তযো ৰিহারা তুম্হে উদ্দিস্স কতা, পটিগ্গণ্হথ, ভন্তে, ৰিহারে চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স সঙ্গহত্থাযা’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৰা ৰিহারে. তেপি সেট্ঠিনো সত্থারং স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা ঘরং অগমংসু.

মাগণ্ডিযাপি খো সত্থু আগতভাৰং সুত্ৰা ছিন্নভিন্নকে ধুত্তে পক্কোসাপেত্ৰা তেসং লঞ্জং দত্ৰা ‘‘তুম্হে সমণং গোতমং ইমিনা ইমিনা চ নিযামেন অক্কোসথা’’তি ৰত্ৰা উয্যোজেসি. তে সত্থু অন্তোগামং পৰিসনৰেলায সপরিৰারং সত্থারং নানাৰিধেহি অক্কোসেহি অক্কোসিংসু. আযস্মা আনন্দো সত্থারং আহ – ‘‘ভন্তে, এৰরূপে অক্কোসনট্ঠানে ন ৰসিস্সাম, অঞ্ঞং নগরং গচ্ছামা’’তি. সত্থা, ‘‘আনন্দ, তথাগতা নাম অট্ঠহি লোকধম্মেহি ন কম্পন্তি, অযম্পি সদ্দো সত্তাহং নাতিক্কমিস্সতি, অক্কোসকানংযেৰ উপরি পতিস্সতি, ত্ৰং মা ৰিতক্কযিত্থা’’তি. তেপি তযো নগরসেট্ঠিনো মহাসক্কারেন ভগৰন্তং পৰেসেত্ৰা মহাদানং অদংসু. তেসং অপরাপরং দানং দদন্তানংযেৰ মাসো অতিক্কমি, অথ নেসং এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম সব্বলোকং অনুকম্পমানা উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞেসম্পি ওকাসং দস্সামা’’তি. ততো তে কোসম্বিনগরৰাসিনোপি জনস্স ওকাসং অকংসু. ততো পট্ঠায নাগরাপি ৰীথিসভাগেন গণসভাগেন মহাদানং দেন্তি.

অথেকদিৰসং সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো মালাকারকজেট্ঠকস্স গেহে নিসীদি. তস্মিং খণে সামাৰতিযা উপট্ঠাযিকা খুজ্জুত্তরা অট্ঠ কহাপণে আদায মালত্থায তং গেহং অগমাসি. মালাকারজেট্ঠকো তং দিস্ৰা, ‘‘অম্ম উত্তরে, অজ্জ তুয্হং পুপ্ফানি দাতুং খণো নত্থি, অহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসামি. ত্ৰম্পি পরিৰেসনায সহাযিকা হোহি, এৰং ইতো পরেসং ৰেয্যাৰচ্চকরণতো মুচ্চিস্সতী’’তি আহ. ততো খুজ্জুত্তরা অত্তনা লদ্ধং ভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা বুদ্ধানং ভত্তগ্গে ৰেয্যাৰচ্চং অকাসি. সা সত্থারা উপনিসিন্নকথাৰসেন কথিতং ধম্মং সব্বমেৰ উগ্গণ্হি. অনুমোদনং পন সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.

সা অঞ্ঞেসু দিৰসেসু চত্তারোৰ কহাপণে দত্ৰা পুপ্ফানি গহেত্ৰা গচ্ছতি, তস্মিং পন দিৰসে দিট্ঠসচ্চভাৰেন পরসন্তকে চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৰা সব্বেৰ অট্ঠ কহাপণে দত্ৰা পচ্ছিং পূরেত্ৰা পুপ্ফানি আদায সামাৰতিযা সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সা পুচ্ছি – ‘‘অম্ম উত্তরে, ত্ৰং অঞ্ঞেসু দিৰসেসু ন বহূনি পুপ্ফানি আহরসি, অজ্জ পন বহুকানি, কিং নো রাজা উত্তরিতরং পসন্নো’’তি? সা মুসাৰাদে অভব্বতায অতীতে অত্তনা কতং অনিগুহিত্ৰা সব্বং কথেসি. ‘‘অথ কস্মা অজ্জ বহূনি পুপ্ফানি আহরসী’’তি ৰুত্তা চ এৰমাহ – ‘‘অহং অজ্জ দসবলস্স ধম্মং সুত্ৰা অমতং সচ্ছাকাসিং, তস্মা তুম্হে ন ৰঞ্চেমী’’তি. তং সুত্ৰা, ‘‘অম্ম উত্তরে, তযা লদ্ধং অমতধম্মং অম্হাকম্পি দেহী’’তি সব্বাৰ হত্থং পসারযিংসু. অয্যে, এৰং দাতুং ন সক্কা, অহং পন সত্থারা কথিতনিযামেন তুম্হাকং ধম্মং দেসেস্সামি, তুম্হে অত্তনো হেতুম্হি সতি তং ধম্মং লভিস্সথাতি. তেন হি, অম্ম উত্তরে, কথেহীতি. ‘‘এৰং কথেতুং ন সক্কা, ময্হং উচ্চং আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা তুম্হে নীচাসনেসু নিসীদথা’’তি আহ. তা পঞ্চসতাপি ইত্থিযো খুজ্জুত্তরায উচ্চাসনং দত্ৰা সযং নীচাসনানি গহেত্ৰা নিসীদিংসু. খুজ্জুত্তরাপি সেক্খপটিসম্ভিদাসু ঠত্ৰা তাসং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সামাৰতিং জেট্ঠিকং কত্ৰা সব্বাৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. ততো পট্ঠায খুজ্জুত্তরং ৰেয্যাৰচ্চকরণতো অপনেত্ৰা ‘‘ত্ৰং সত্থু ধম্মকথং সুত্ৰা আহরিত্ৰা অম্হে সাৰেহী’’তি আহংসু. খুজ্জুত্তরাপি ততো পট্ঠায তথা অকাসি.

কস্মা পনেসা দাসী হুত্ৰা নিব্বত্তাতি? সা কির কস্সপদসবলস্স সাসনে একায সামণেরিযা অত্তনো ৰেয্যাৰচ্চং কারেসি. তেন কম্মেন পঞ্চ জাতিসতানি পরেসং দাসীযেৰ হুত্ৰা নিব্বত্তি. কস্মা পন খুজ্জা অহোসীতি? অনুপ্পন্নে কির বুদ্ধে অযং বারাণসিরঞ্ঞো গেহে ৰসন্তী একং রাজকুলূপকং পচ্চেকবুদ্ধং খুজ্জধাতুকং দিস্ৰা অত্তনা সহৰাসীনং মাতুগামানং পুরতো পরিহাসং করোন্তী খুজ্জাকারেন ৰিচরি. তস্মা খুজ্জা হুত্ৰা নিব্বত্তি. কিং পন কত্ৰা সা পঞ্ঞৰন্তী জাতাতি? অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অযং বারাণসিরঞ্ঞো গেহে ৰসন্তী অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে রাজগেহতো উণ্হপাযাসস্স পূরিতে পত্তে গহেত্ৰা গচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘এত্থ ঠপেত্ৰা গচ্ছথ, ভন্তে’’তি অট্ঠ সুৰণ্ণকটকে ওমুঞ্চিত্ৰা অদাসি. তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন পঞ্ঞৰন্তী হুত্ৰা নিব্বত্তি.

অথ খো তা সামাৰতিযা পরিৰারা পঞ্চসতা ইত্থিযো পটিৰিদ্ধসচ্চাপি সমানা রঞ্ঞো অস্সদ্ধভাৰেন কালেন কালং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা বুদ্ধদস্সনং ন লভন্তি. তস্মা দসবলে অন্তরৰীথিং পটিপন্নে ৰাতপানেসু নপ্পহোন্তেসু অত্তনো অত্তনো গব্ভেসু ছিদ্দং কত্ৰা তেহি ওলোকেন্তি. অথেকদিৰসং মাগণ্ডিযা অত্তনো পাসাদতলতো নিক্খমিত্ৰা চঙ্কমমানা তাসং ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা গব্ভচ্ছিদ্দং দিস্ৰা ‘‘কিমিদ’’ন্তি পুচ্ছি. তাহি তস্সা সত্থরি বদ্ধাঘাততং অজানন্তীহি – ‘‘সত্থা ইমং নগরং আগতো, মযং এত্থ ঠত্ৰা সত্থারং পস্সাম চেৰ পূজেম চা’’তি ৰুত্তে ‘‘ইদানিস্স কত্তব্বং জানিস্সামি, ইমাপি তস্স উপট্ঠাযিকা, ইমাসম্পি কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা গন্ত্ৰা রঞ্ঞা সদ্ধিং রহোগতকালে, ‘‘মহারাজ, সামাৰতিমিস্সকানং বহিদ্ধা পত্থনা অত্থি, কতিপাহেনেৰ তে জীৰিতং মারেস্সন্তি, সামাৰতী, সপরিৰারা তুম্হেসু সিনেহং ৰা পেমং ৰা ন করোতি, সমণং পন গোতমং অন্তরৰীথিযা গচ্ছন্তং দিস্ৰা ৰাতপানেসু অপ্পহোন্তেসু তানি খণ্ডিত্ৰাপি ওকাসং কত্ৰা ওলোকেন্তী’’তি আহ. রাজা ‘‘ন তা এৰরূপং করিস্সন্তী’’তি ন সদ্দহতি. পুন ৰুত্তেপি ন সদ্দহতিযেৰ. অথ নং তিক্খত্তুং ৰুত্তেপি অস্সদ্দহন্তং ‘‘সচে মে ৰচনং ন সদ্দহসি, তাসং ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা উপধারেহি, মহারাজা’’তি আহ. রাজা গন্ত্ৰা গব্ভেসু ছিদ্দং দিস্ৰা ‘‘ইদং কি’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা তস্মিং অত্থে আরোচিতে তাসং অক্কুজ্ঝিত্ৰা কিঞ্চি অৰত্ৰা ছিদ্দানি পিদহাপেসি. রাজা ততো পট্ঠায তাসং পাসাদে উদ্ধচ্ছিদ্দকজালৰাতপানানি কারেসি.

সা তেন কারণেন রাজানং কোপেতুং অসক্কোন্তী, ‘‘দেৰ, এতাসং তুম্হেসু পেমং অত্থি ৰা নত্থি ৰাতি জানিস্সাম, অট্ঠ কুক্কুটে পেসেত্ৰা তুম্হাকং অত্থায পচাপেথা’’তি আহ. রাজা তস্সা ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইমে পচিত্ৰা পেসেতূ’’তি সামাৰতিযা অট্ঠ কুক্কুটে পহিণি. সোতাপন্না অরিযসাৰিকা জীৰমানে কুক্কুটে কিং পচিস্সতি, অলন্তি ৰত্ৰা পন হত্থেনপি ফুসিতুং ন ইচ্ছি. মাগণ্ডিযা ‘‘হোতু, মহারাজ, এতেযেৰ চ কুক্কুটে সমণস্স গোতমস্স পচনত্থায পেসেহী’’তি. রাজা তথা অকাসি. মাগণ্ডিযা অন্তরামগ্গেযেৰ কুক্কুটে মারাপেত্ৰা ‘‘ইমে কুক্কুটে পচাপেত্ৰা সমণস্স গোতমস্স দেতূ’’তি পহিণি. সা তেসং মতভাৰেন দসবলঞ্চ উদ্দিস্স পহিতভাৰেন পচিত্ৰা দসবলস্স পেসেসি. মাগণ্ডিযা ‘‘পস্স, মহারাজা’’তি ৰত্ৰা এত্তকেনপি রাজানং কোপেতুং নাসক্খি.

অযং পন উদেনো তাসু একেকিস্সা ৰসনট্ঠানে সত্ত সত্ত দিৰসানি ৰসি. অথাযং মাগণ্ডিযা একং কণ্হসপ্পপোতকং ৰেল়ুপব্বে পক্খিপাপেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানে ঠপেসি. রঞ্ঞো চ যত্থ কত্থচি গচ্ছন্তস্স হত্থিকন্তৰীণং আদাযযেৰ গমনং আচিণ্ণং, মাগণ্ডিযা রঞ্ঞো অত্তনো সন্তিকং আগমনকালে তং সপ্পপোতকং অন্তোৰীণায পক্খিপিত্ৰা ছিদ্দং পিদহাপেসি. অথ নং সামাৰতিযা সন্তিকং গমনকালে, ‘‘মহারাজ, সামাৰতী নাম সমণস্স গোতমস্স পক্খা, তুম্হে ন গণেতি. যং কিঞ্চি কত্ৰা তুম্হাকং দোসমেৰ চিন্তেতি, অপ্পমত্তা হোথা’’তি আহ. রাজা সামাৰতিযা ৰসনট্ঠানে সত্তাহং ৰীতিনামেত্ৰা পুন সত্তাহে মাগণ্ডিযায নিৰেসনং অগমাসি. সা তস্মিং আগচ্ছন্তেযেৰ ‘‘কচ্চি তে, মহারাজ, সামাৰতী ওতারং ন গৰেসতী’’তি কথেন্তী ৰিয রঞ্ঞো হত্থতো ৰীণং গহেত্ৰা চালেত্ৰা ‘‘কিং নু খো, মহারাজ, এত্থ অব্ভন্তরে ৰিচরতী’’তি ৰত্ৰা সপ্পস্স নিক্খমনোকাসং কত্ৰা ‘‘অব্ভুম্মে অন্তো সপ্পো’’তি ৰীণং ছড্ডেত্ৰা পলাযি. তস্মিং কালে রাজা পদিত্তং ৰেণুৰনং ৰিয পক্খিত্তলোণং উদ্ধনং ৰিয চ দোসেন তটতটাযন্তো ‘‘ৰেগেন সপরিৰারং সামাৰতিং পক্কোসথা’’তি আহ. রাজপুরিসা গন্ত্ৰা পক্কোসিংসু.

সা রঞ্ঞো কুদ্ধভাৰং ঞত্ৰা সেসমাতুগামানং সঞ্ঞমদাসি. ‘‘রাজা তুম্হে ঘাতেতুকামো পক্কোসতি, অজ্জ দিৰসং ওদিস্সকেন মেত্তাফরণেন রাজানং ফরথা’’তি আহ. রাজা তা ইত্থিযো পক্কোসাপেত্ৰা সব্বাৰ পটিপাটিযা ঠপেত্ৰা মহাধনুং আদায ৰিসপীতকণ্ডং সন্নয্হিত্ৰা ধনুং পূরেত্ৰা অট্ঠাসি. তস্মিং খণে সব্বাৰ তা সামাৰতিপ্পমুখা ইত্থিযো ওধিসো মেত্তং ফরিংসু. রাজা কণ্ডং নেৰ খিপিতুং ন অপনেতুং সক্কোতি, গত্তেহি সেদা মুচ্চন্তি, সরীরং ৰেধতি, মুখতো খেল়ো পততি, গহেতব্বগহণং ন পস্সতি. অথ নং সামাৰতী ‘‘কিং, মহারাজ, কিলমসী’’তি আহ. আম, দেৰি, কিলমামি, অৰস্সযো মে হোহীতি. সাধু, মহারাজ, কণ্ডং মহাপথৰিমুখং করোহীতি. রাজা তথা অকাসি. সা ‘‘রঞ্ঞো হত্থতো কণ্ডং মুচ্চতূ’’তি অধিট্ঠাসি. তস্মিং খণে কণ্ডং মুচ্চি. রাজা তংখণংযেৰ উদকে নিমুজ্জিত্ৰা আগম্ম অল্লকেসো অল্লৰত্থো সামাৰতিযা পাদেসু পতিত্ৰা ‘‘খম, দেৰি, ময্হং, ভেদকানং মে ৰচনেন অনুপধারেত্ৰা এতং কত’’ন্তি আহ. খমামি, দেৰাতি. ‘‘সাধু, দেৰি, এৰং তযা ময্হং খমিতং নাম হোতি. ইতো পট্ঠায তুম্হাকং যথারুচিযা দসবলস্স দানং দেথ, পচ্ছাভত্তং ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মকথং সুণাথ, অজ্জ ৰো পট্ঠায পরিহারং দম্মীতি. তেন হি, দেৰ, অজ্জ পট্ঠায একং ভিক্খুং যাচিত্ৰা আনেথ, যো নো ধম্মং ৰাচেস্সতীতি. রাজা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা যাচন্তো আনন্দত্থেরং লভি. ততো পট্ঠায তা পঞ্চসতা ইত্থিযো থেরং পক্কোসাপেত্ৰা সক্কারসম্মানং কত্ৰা কতভত্তকিচ্চস্স থেরস্স সন্তিকে ধম্মং পরিযাপুণন্তি.

তা একদিৰসং থেরস্স অনুমোদনায পসন্না থেরস্স পঞ্চ উত্তরাসঙ্গসতানি অদংসু. থেরো কির পুব্বে তুন্নৰাযকালে একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স একায সূচিযা সদ্ধিং হত্থতলমত্তং চোল়খণ্ডং অদাসি. সো সূচিযা ফলেন ইমস্মিং অত্তভাৰে মহাপঞ্ঞো অহোসি, চোল়খণ্ডস্স ফলেন ইমিনাৰ নিযামেন পঞ্চসতক্খত্তুং দুস্সানি পটিলভি.

ততো মাগণ্ডিযা অঞ্ঞং কাতব্বং অপস্সন্তী ‘‘উয্যানং গচ্ছাম, মহারাজা’’তি আহ. সাধু, দেৰীতি. সা রঞ্ঞো সম্পটিচ্ছিতভাৰং ঞত্ৰা চূল়পিতরং পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘অম্হাকং উয্যানং গতকালে সামাৰতিযা ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা সামাৰতিং সপরিৰারং অন্তোকরিত্ৰা ‘রঞ্ঞো আণা’তি ৰত্ৰা দ্ৰারং পিদহিত্ৰা পলালেন পলিৰেঠেত্ৰা গেহে অগ্গিং দেথা’’তি. মাগণ্ডিযো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা তথা অকাসি. তস্মিং দিৰসে সব্বাপি তা ইত্থিযো পুব্বে কতস্স উপপীল়ককম্মস্সানুভাৰেন সমাপত্তিং অপ্পেতুং নাসক্খিংসু, একপ্পহারেনেৰ ভুসমুট্ঠি ৰিয ঝাযিংসু. তাসং আরক্খপুরিসা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘দেৰ, ইদং নাম করিংসূ’’তি আচিক্খিংসু.

রাজা ‘‘কেন কত’’ন্তি পরিযেসন্তো মাগণ্ডিযায কারিতভাৰং ঞত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, ভদ্দকং তযা কম্মং কতং মযা কাতব্বং করোন্তিযা, ‘‘উট্ঠায সমুট্ঠায ময্হং ৰধায পরিসক্কমানা ঘাতিতা, পসন্নোস্মি, তুয্হং সম্পত্তিং দস্সামীতি তৰ ঞাতকে পক্কোসাপেহী’’তি আহ. সা রঞ্ঞো কথং সুত্ৰা অঞ্ঞাতকেপি ঞাতকে কত্ৰা পক্কোসাপেসি. রাজা সব্বেসং সন্নিপতিতভাৰং ঞত্ৰা রাজঙ্গণে গলপ্পমাণেসু আৰাটেসু নিখনিত্ৰা উপরি ঠিতানি সীসানি ভিন্দাপেন্তো মহন্তেহি অযনঙ্গলেহি কসাপেসি. মাগণ্ডিযম্পি খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দাপেত্ৰা পূৰপচনকটাহে পচাপেসি.

কিং পন সামাৰতিযা সপরিৰারায অগ্গিনা ঝাপনকম্মন্তি? সা কির অনুপ্পন্নে বুদ্ধে তেহেৰ পঞ্চহি মাতুগামসতেহি সদ্ধিং গঙ্গাযং কীল়িত্ৰা বহিতিত্থে ঠিতা সীতে জাতে অৰিদূরট্ঠানে পচ্চেকবুদ্ধস্স পণ্ণসালং দিস্ৰা অন্তো অসোধেত্ৰাৰ বহি অগ্গিং দত্ৰা ৰিসিব্বেসুং. অন্তোপণ্ণসালায পচ্চেকবুদ্ধো নিরোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা নিসিন্নো. তা জালাসু পচ্ছিন্নাসু পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা ‘‘কিং অম্হেহি কতং, অযং পচ্চেকবুদ্ধো রঞ্ঞো কুলূপকো, ইমং দিস্ৰা রাজা অম্হাকং কুজ্ঝিস্সতি, ইদানি নং সুজ্ঝাপিতং কাতুং ৰট্টতী’’তি অঞ্ঞানিপি দারূনি পক্খিপিত্ৰা অগ্গিং অদংসু. পুন জালায পচ্ছিন্নায পচ্চেকবুদ্ধো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায তাসং পস্সন্তীনংযেৰ চীৰরানি পপ্ফোটেত্ৰা ৰেহাসং উপ্পতিত্ৰা গতো. তেন কম্মেন নিরযে পচ্চিত্ৰা পক্কাৰসেসেন ইমং ব্যসনং পাপুণিংসু. চতুপরিসমজ্ঝে পন কথা উদপাদি – ‘‘বহুস্সুতা ৰত খুজ্জুত্তরা, মাতুগামঅত্তভাৰে ঠত্ৰা পঞ্চন্নং মাতুগামসতানং ধম্মং কথেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি. সামাৰতীপি রঞ্ঞা অত্তনো অপ্পিতং কণ্ডং মেত্তাফরণেন ফরিত্ৰা পটিবাহী’’তি তস্সাপি মহাজনো গুণং কথেসি. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অথ সত্থা অপরভাগে জেতৰনে নিসিন্নো তদেৰ কারণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা খুজ্জুত্তরং বহুস্সুতানং, সামাৰতিং মেত্তাৰিহারীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

উত্তরানন্দমাতাৰত্থু

২৬২. পঞ্চমে ঝাযীনন্তি ঝানাভিরতানং উপাসিকানং, উত্তরা নন্দমাতা, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থারং একং উপাসিকং ঝানাভিরতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহনগরে সুমনসেট্ঠিং নিস্সায ৰসন্তস্স পুণ্ণসীহস্স নাম ভরিযায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি, উত্তরাতিস্সা নামং অকংসু.

অথেকস্মিং নক্খত্তমহদিৰসে রাজগহসেট্ঠি পুণ্ণং পক্কোসাপেত্ৰা আহ – ‘‘তাত পুণ্ণ, নক্খত্তং ৰা উপোসথো ৰা দুগ্গতস্স কিং করিস্সতি, এৰং সন্তেপি ৰদেহি ‘কিং নক্খত্তপরিব্বযং গহেত্ৰা নক্খত্তং কীল়িস্সসি, বলৰগোণে চ ফালঞ্চ নঙ্গলঞ্চ গহেত্ৰা কসিস্সসী’’’তি. ‘‘মম ভরিযায সদ্ধিং মন্তেত্ৰা জানিস্সামি, অয্যা’’তি তং কথং ভরিযায আরোচেসি. ‘‘সেট্ঠি নাম অয্যো ইস্সরো, তস্স তযা সদ্ধিং কথেন্তস্স কথা সোভতি, ত্ৰং পন অত্তনো কসিকম্মং মা ৰিস্সজ্জেসী’’তি আহ. সো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা কসিভণ্ডং আদায কসিতুং গতো.

তংদিৰসঞ্চ সারিপুত্তত্থেরো নিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ‘‘কস্স অজ্জ মযা সঙ্গহং কাতুং ৰট্টতী’’তি আৰজ্জেন্তো ইমস্স পুণ্ণস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা ভিক্খাচারৰেলায পত্তচীৰরমাদায পুণ্ণস্স কসনট্ঠানং গচ্ছন্তো অৰিদূরে অত্তানং দস্সেসি. পুণ্ণো থেরং দিস্ৰা কসিং ঠপেত্ৰা থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দি. থেরো তং ওলোকেত্ৰা উদকসভাগং পুচ্ছি. তস্স এতদহোসি – ‘‘অয্যো মুখং ধোৰিতুকামো ভৰিস্সতী’’তি. ততো ৰেগেন গন্ত্ৰা দন্তকট্ঠং আহরিত্ৰা কপ্পিযং কত্ৰা থেরস্স অদাসি. থেরে দন্তকট্ঠং খাদন্তে পত্তেন সদ্ধিং ধম্মকরণং নীহরিত্ৰা উদকস্স পূরেত্ৰা আহরি. থেরো মুখং ধোৰিত্ৰা ভিক্খাচারমগ্গং পটিপজ্জি. পুণ্ণো চিন্তেসি – ‘‘থেরো অঞ্ঞেসু দিৰসেসু ইমং মগ্গং ন পটিপজ্জতি, অজ্জ পন ময্হং সঙ্গহত্থায পটিপন্নো ভৰিস্সতি. অহো ৰত মে ভরিযা মমত্থায আহরণকং আহারং থেরস্স পত্তে পতিট্ঠপেয্যা’’তি.

অথস্স ভরিযা ‘‘অজ্জ নক্খত্তদিৰসো’’তি পাতোৰ অত্তনো লভনকনিযামেন খাদনীযভোজনীযং সংৰিধায গহেত্ৰা সামিকস্স কসনট্ঠানং আগচ্ছন্তী অন্তরামগ্গে থেরং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অঞ্ঞেসু দিৰসেসু ময্হং থেরং দিস্ৰা দেয্যধম্মো ন হোতি, দেয্যধম্মে সন্তেপি মম অয্যং ন পস্সামি, অজ্জ পন দ্ৰিন্নম্পি সম্মুখীভাৰো জাতো. মম সামিকস্স পুন সম্পাদেত্ৰা আহরিস্সামি, ইমং তাৰ আহারং থেরস্স দস্সামী’’তি তীহি চেতনাহি সম্পযুত্তং কত্ৰা তং ভোজনং সারিপুত্তত্থেরস্স পত্তে পতিট্ঠপেত্ৰা ‘‘এৰংৰিধা দুগ্গতজীৰিতা মুচ্চামী’’তি আহ. থেরোপি ‘‘তৰ অজ্ঝাসযো পূরতূ’’তি তস্সানুমোদনং কত্ৰা ততো নিৰত্তিত্ৰা ৰিহারং অগমাসি.

সাপি পুন অত্তনো গেহং গন্ত্ৰা সামিকস্স আহারং সম্পাদেত্ৰা আদায কসনট্ঠানং গন্ত্ৰা সামিকস্স কুজ্ঝনভাৰতো ভীতা ‘‘সামি, অজ্জ একদিৰসং তৰ মনং সন্ধারেহী’’তি আহ. কিং কারণাতি? অহং অজ্জ তাৰ আহারং আহরন্তী অন্তরামগ্গে থেরং দিস্ৰা তৰ ভাগভত্তং থেরস্স পত্তে পতিট্ঠপেত্ৰা পুন গেহং গন্ত্ৰা আহারং পচিত্ৰা আদায আগতাম্হীতি. মনাপং তে, ভদ্দে, কতং, মযাপি পাতোৰ থেরস্স দন্তকট্ঠঞ্চ মুখোদকঞ্চ দিন্নং. অজ্জ অম্হাকং সুপ্পভাতং, সব্বম্পি থেরস্স অম্হাকং সন্তকমেৰ জাতন্তি দ্ৰিন্নম্পি জনানং একসদিসমেৰ চিত্তং অহোসি. অথ পুণ্ণো আহারকিচ্চং কত্ৰা ভরিযায ঊরুম্হি সীসং কত্ৰা মুহুত্তং নিপজ্জি. অথস্স নিদ্দা ওক্কমি. সো থোকং নিদ্দাযিত্ৰা পবুদ্ধো কসিতট্ঠানং ওলোকেসি, ওলোকিতোলোকিতট্ঠানং মহাকোসাতকিপুপ্ফেহি সম্পরিকিণ্ণং ৰিয অহোসি. সো ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, কিন্নামেতং অজ্জ ইদং কসিতট্ঠানং সুৰণ্ণৰণ্ণং হুত্ৰা খাযতী’’তি. অয্য, অজ্জ তে সকলদিৰসং কিলন্ততায অক্খীনি মঞ্ঞে ভমন্তীতি. ভদ্দে, ময্হং অস্সদ্দহন্তী সযং ওলোকেহীতি. তস্মিং কালে সা ওলোকেত্ৰা সভাৰং অয্য, কথেসি, এৰমেতং ভৰিস্সতীতি.

পুণ্ণো উট্ঠায একং কট্ঠিং গহেত্ৰা নঙ্গলসীসে পহরি, গুল়পিণ্ডো ৰিয নঙ্গলসীসে অল্লীযিত্ৰা অট্ঠাসি. সো ভরিযং পক্কোসিত্ৰা আহ – ‘‘ভদ্দে, অঞ্ঞেসং ৰপিতবীজং নাম তীহি ৰা চতূহি ৰা মাসেহি ফলং দেতি, অম্হাকং পন অয্যস্স সারিপুত্তত্থেরস্স অন্তরে রোপিতেন সদ্ধাবীজেন অজ্জেৰ অৰস্সং ফলং দিন্নং. ইমস্মিং করীসমত্তে পদেসে আমলকমত্তোপি পংসুপিণ্ডো অসুৰণ্ণো নাম নত্থী’’তি. ইদানি কিং করিস্সাম, অয্যাতি? ‘‘ভদ্দে, ইমং এত্তকং সুৰণ্ণং থেনেত্ৰা খাদিতুং নাম ন সক্কা’’তি ভরিযং তস্মিং ঠানে ঠপেত্ৰা ভত্তস্স পূরেত্ৰা আভতং পাতিং সুৰণ্ণস্স পূরেত্ৰা গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচাপেসি – ‘‘একো মনুস্সো সুৰণ্ণপাতিং গহেত্ৰা ঠিতো’’তি. রাজা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কহং তে, তাত, লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘দেৰ, ময্হং একং কসিতট্ঠানং সব্বং সুৰণ্ণমেৰ জাতং, পহিণিত্ৰা আহরাপেথা’’তি আহ. ত্ৰং কিন্নামোসীতি? পুণ্ণো নাম অহং, দেৰাতি. গচ্ছথ, ভণে, সকটানি যোজেত্ৰা পুণ্ণস্স কসিতট্ঠানতো সুৰণ্ণমাহরথাতি.

সকটেহি সদ্ধিং গতরাজপুরিসা ‘‘রঞ্ঞো পুঞ্ঞ’’ন্তি ৰত্ৰা সুৰণ্ণপিণ্ডে গণ্হন্তি, গহিতগহিতম্পি কসিতলেড্ডুযেৰ হোতি. তে গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং. তেন হি ভণে গন্ত্ৰা ‘‘পুণ্ণস্স পুঞ্ঞ’’ন্তি ৰত্ৰা গণ্হথাতি. গহিতগহিতং সুৰণ্ণমেৰ হোতি. তে সব্বম্পি তং সুৰণ্ণং আহরিত্ৰা রাজঙ্গণে রাসিং অকংসু. রাসি উব্বেধেন তালপ্পমাণো অহোসি. রাজা ৰাণিজে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘কস্স গেহে এত্তকং সুৰণ্ণং অত্থী’’তি পুচ্ছি. নত্থি, দেৰ, কস্সচীতি. এত্তকস্স পন ধনস্স সামিনো কিং কাতুং ৰট্টতীতি? ধনসেট্ঠিং নাম নং কাতুং ৰট্টতি, দেৰাতি? তেন হি পুণ্ণং ইমস্মিং নগরে ধনসেট্ঠিং নাম করোথাতি সব্বং তং সুৰণ্ণং তস্সেৰ দত্ৰা তংদিৰসংযেৰস্স সেট্ঠিট্ঠানং অদাসি. সো সেট্ঠি মঙ্গলং করোন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদাসি. সত্তমে দিৰসে দসবলস্স ভত্তানুমোদনায পুণ্ণসেট্ঠিপি ভরিযাপি ধীতাপি সব্বে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু.

অপরভাগে রাজগহসেট্ঠি ‘‘পুণ্ণসেট্ঠিনো ৰযপ্পত্তা দারিকা অত্থী’’তি সুত্ৰা অত্তনো পুত্তস্স কারণা তস্স গেহং পেসেসি. সো তস্স সাসনং সুত্ৰা ‘‘নাহং ধীতরং দস্সামী’’তি পটিসাসনং পেসেসি. সুমনসেট্ঠিপি পুন পেসেসি – ‘‘ত্ৰং মম গেহং নিস্সায ৰসিত্ৰা ইদানি একপ্পহারেনেৰ ইস্সরো হুত্ৰা ময্হং দারিকং ন দেসী’’তি. ততো পুণ্ণসেট্ঠি আহ – ‘‘ইমং তাৰ তুম্হাকং সেট্ঠি সভাৰমেৰ কথেসি, পুরিসো নাম সব্বকালে এৰংৰিধোযেৰাতি ন সল্লক্খেতব্বো. অহঞ্হি ইদানি তাদিসে পুরিসে দাসে কত্ৰা গহেতুং সক্কোমি, তুয্হং পন জাতিং ৰা গোত্তং ৰা ন কোপেমি. অপিচ খো মম ধীতা সোতাপন্না অরিযসাৰিকা দেৰসিকং কহাপণগ্ঘনকেহি পুপ্ফেহি পূজং করোতি, তমহং তুম্হাদিসস্স মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স গেহং ন পেসেস্সামী’’তি. এৰং পুণ্ণসেট্ঠিস্স পটিবাহকভাৰং ঞত্ৰা রাজগহসেট্ঠি পুন সাসনং পেসেসি – ‘‘পোরাণকং ৰিস্সাসং মা ভিন্দতু, অহং ময্হং সুণিসায দেৰসিকং দ্ৰিন্নং কহাপণানং অন্ধনকানি পুপ্ফানি সজ্জাপেস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ধীতরং তস্স ঘরং পেসেসি.

অথেকদিৰসং সা পুণ্ণসেট্ঠিনো ধীতা উত্তরা অত্তনো সামিকং এৰমাহ – ‘‘অহং অত্তনো কুলগেহে মাসস্স অট্ঠ দিৰসানি নিবদ্ধং উপোসথকম্মং করোমি, ইদানিপি তুম্হেসু সম্পটিচ্ছন্তেসু উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠহেয্য’’ন্তি. সো ‘‘ন সক্কা’’তি তং ন সম্পটিচ্ছি. সা তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী তুণ্হী অহোসি. পুন অন্তোৰস্সে ‘‘উপোসথিকা ভৰিস্সামী’’তি তদাপি ওকাসং কারেন্তী নেৰ অলত্থ. সা অন্তোৰস্সে অড্ঢতিযেসু মাসেসু অতিক্কন্তেসু অড্ঢমাসে অৰসিট্ঠে মাতাপিতূনং সাসনং পেসেসি – ‘‘অহং তুম্হেহি চারকে পক্খিত্তা এত্তকে অদ্ধানে একদিৰসম্পি উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠাতুং ন লভামি, পঞ্চদস মে কহাপণসহস্সানি পেসেথা’’তি. তে ধীতু সাসনং সুত্ৰা ‘‘কিংকারণা’’তি অপুচ্ছিত্ৰাৰ পহিণিংসু. উত্তরা তে কহাপণে গণ্হিত্ৰা তস্মিং নগরে সিরিমা নাম গণিকা অত্থি, তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘অম্ম সিরিমে, অহং ইমং অড্ঢমাসং উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠহিস্সামি, ত্ৰং ইমানি পঞ্চদস কহাপণসহস্সানি গহেত্ৰা ইমং অড্ঢমাসং সেট্ঠিপুত্তং পরিচরাহী’’তি. সা ‘‘সাধু, অয্যে’’তি সম্পটিচ্ছি. ততো পট্ঠায সেট্ঠিপুত্তো ‘‘অহং সিরিমায সদ্ধিং মোদিস্সামী’’তি উত্তরায অড্ঢমাসং উপোসথকম্মং সম্পটিচ্ছি.

সা তেন সম্পটিচ্ছিতভাৰং ঞত্ৰা দিৰসে দিৰসে পাতোৰ দাসিগণপরিৰুতা সত্থু সহত্থা খাদনীযভোজনীযং সংৰিদহিত্ৰা সত্থরি ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ৰিহারং গতে উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায পাসাদৰরং আরুয্হ অত্তনো সীলানি আৰজ্জমানা নিসীদতি. এৰং অড্ঢমাসং ৰীতিনামেত্ৰা উপোসথং ৰিস্সজ্জনদিৰসে পাতোৰ যাগুখজ্জকাদীনি সংৰিদহন্তী ৰিচরতি. তস্মিং সমযে সেট্ঠিপুত্তো সিরিমায সদ্ধিং উপরিপাসাদৰরগতো জালৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা অন্তরৰত্থুং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. উত্তরা, ৰাতপানচ্ছিদ্দেন উদ্ধং ওলোকেসি. সেট্ঠিপুত্তো উত্তরং ওলোকেত্ৰা ‘‘নেরযিকজাতিকা ৰতাযং এৰংৰিধং নাম সম্পত্তিং পহায উক্খলিকমসিমক্খিতা হুত্ৰা নিক্কারণা দাসীনং অন্তরে ৰিচরতী’’তি সিতং অকাসি. উত্তরা, তস্স পমাদভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অযং বালো নাম অত্তনো সম্পত্তি সব্বকালং থাৰরাতি সঞ্ঞী ভৰিস্সতী’’তি সযম্পি সিতং অকাসি. ততো সিরিমা ‘‘অযং চেটিকা মযি ঠিতায এৰং মম সামিকেন সদ্ধিং সিতং করোতী’’তি কুপিতা ৰেগেন ওতরি. উত্তরা, তস্সা আগমনাকপ্পেনেৰ ‘‘অযং বালা অড্ঢমাসমত্তং ইমস্মিং গেহে ৰসিত্ৰা ময্হমেৰেতং গেহন্তিসঞ্ঞী জাতা’’তি ঞত্ৰা তঙ্খণঞ্ঞেৰ মেত্তাঝানং সমাপজ্জিত্ৰা অট্ঠাসি. সিরিমাপি দাসীনং অন্তরেন আগন্ত্ৰা উল়ুঙ্কং গহেত্ৰা পূৰপচনট্ঠানে পক্কুথিততেলস্স পূরেত্ৰা উত্তরায মত্থকে আসিঞ্চি, মেত্তাঝানস্স ৰিপ্ফারেন উত্তরায মত্থকে আসিত্তং পক্কুথিততেলং পদুমপত্তে আসিত্তউদকং ৰিয ৰিনিৰত্তিত্ৰা গতং.

তস্মিং খণে সিরিমায সমীপে ঠিতা দাসিযো তং ওলোকেত্ৰা, ‘‘ভো জে, ত্ৰং অম্হাকং অয্যায হত্থতো মূলং গহেত্ৰা আগতা ইমস্মিং গেহে ৰসমানা অম্হাকং অয্যায সদিসা ভৰিতুং ৰাযমসী’’তি সম্মুখট্ঠানে তং পরিভাসিংসু. তস্মিং খণে সিরিমা অত্তনো আগন্তুকভাৰং অঞ্ঞাসি. সা ততোৰ গন্ত্ৰা উত্তরায পাদেসু পতিত্ৰা, ‘‘অয্যে, অনুপধারেত্ৰা মে কতং, খমথ ময্হ’’ন্তি আহ. অম্ম সিরিমে, নাহং তৰ ইমস্মিং ঠানে খমিস্সামি, অহং সপিতিকা ধীতা, দসবলে খমন্তেযেৰ খমিস্সামীতি.

সত্থাপি খো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো আগন্ত্ৰা উত্তরায নিৰেসনে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সিরিমা গন্ত্ৰা সত্থু পাদেসু পতিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মযা অয্যায উত্তরায অন্তরে একো দোসো কতো, তুম্হেসু খমন্তেসু খমিস্সামীতি ৰদতি, খমথ ময্হং ভগৰা’’তি. খমামি তে সিরিমেতি. সা তস্মিং কালে গন্ত্ৰা উত্তরং খমাপেসি. তংদিৰসঞ্চ সিরিমা দসবলস্স ভত্তানুমোদনং সুত্ৰা –

‘‘অক্কোধেন জিনে কোধং, অসাধুং সাধুনা জিনে;

জিনে কদরিযং দানেন, সচ্চেনালিকৰাদিন’’ন্তি. (ধ. প. ২২৩) –

গাথাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা দসবলং নিমন্তেত্ৰা পুনদিৰসে মহাদানং অদাসি. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অপরভাগে পন সত্থা জেতৰনে নিসীদিত্ৰা উপাসিকাযো ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো উত্তরং নন্দমাতরং ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

সুপ্পৰাসাৰত্থু

২৬৩. ছট্ঠে পণীতদাযিকানন্তি পণীতরসদাযিকানং উপাসিকানং, সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থারং একং উপাসিকং পণীতদাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কোলিযনগরে খত্তিযকুলে নিব্বত্তি, সুপ্পৰাসাতিস্সা নামং অকংসু. সা ৰযপ্পত্তা একস্স সক্যকুমারস্স গেহং গতা, পঠমদস্সনেযেৰ সত্থু ধম্মকথং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সা অপরভাগে সীৰলিং নাম দারকং ৰিজাযি. তস্স ৰত্থু হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ.

সা একস্মিং সমযে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স নানগ্গরসপণীতভোজনং অদাসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো অনুমোদনং করোন্তো সুপ্পৰাসায ইমং ধম্মং দেসেসি ‘‘ভোজনং সুপ্পৰাসে দেন্তী অরিযসাৰিকা পটিগ্গাহকানং পঞ্চ ঠানানি দেতি. আযুং দেতি, ৰণ্ণং দেতি, সুখং দেতি, বলং দেতি, পটিভানং দেতি. আযুং খো পন দত্ৰা আযুস্স ভাগিনী হোতি দিব্বস্স ৰা মানুসস্স ৰা…পে… পটিভানং দত্ৰা পটিভানস্স ভাগিনী হোতি দিব্বস্স ৰা মানুসস্স ৰা’’তি. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অথ অপরভাগে সত্থা জেতৰনে নিসীদিত্ৰা উপাসিকাযো ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো সুপ্পৰাসং কোলিযধীতরং পণীতদাযিকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

সুপ্পিযাৰত্থু

২৬৪. সত্তমে গিলানুপট্ঠাকীনন্তি গিলানুপট্ঠাকীনং উপাসিকানং, সুপ্পিযা উপাসিকা, অগ্গাতি দস্সেতি. অযং কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা অপরভাগে সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তী সত্থারং একং উপাসিকং গিলানুপট্ঠাকীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে বারাণসিযং কুলগেহে নিব্বত্তি, সুপ্পিযাতিস্সা নামং অকংসু. অপরভাগে সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো বারাণসিং অগমাসি. সা তথাগতস্স পঠমদস্সনেযেৰ ধম্মং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.

অথেকদিৰসং ধম্মস্সৰনত্থায ৰিহারং গতা. ৰিহারচারিকং চরমানা একং ভিক্খুং গিলানং দিস্ৰা অভিৰাদেত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘অয্যস্স কিং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি পুচ্ছি. রসং লদ্ধুং ৰট্টতি, উপাসিকেতি. ‘‘হোতু, ভন্তে, অহং পহিণিস্সামী’’তি থেরং অভিৰাদেত্ৰা অন্তোনগরং গন্ত্ৰা পুনদিৰসে পৰত্তমংসত্থায দাসিং অন্তরাপণং পেসেসি. সা সকলনগরে পৰত্তমংসং অলভিত্ৰা অলদ্ধভাৰং কথেসি. উপাসিকা চিন্তেসি – ‘‘অহং অয্যস্স রসং পহিণিস্সামীতি ৰত্ৰা সচে ন পেসেস্সামি, অয্যো অঞ্ঞতোপি অলভন্তো কিলমিস্সতি, যংকিঞ্চি কত্ৰা পেসেতুং ৰট্টতী’’তি গব্ভং পৰিসিত্ৰা ঊরুমংসং ছিন্দিত্ৰা দাসিযা অদাসি ‘‘ইদং মংসং গহেত্ৰা সম্ভারেহি যোজেত্ৰা রসং কত্ৰা ৰিহারং নেত্ৰা অয্যস্স দেহি. সো চে মং পুচ্ছতি, গিলানাতি ৰদেহী’’তি. সা তথা অকাসি.

সত্থা তং কারণং ঞত্ৰা পুনদিৰসে ভিক্খাচারৰেলায ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো উপাসিকায গেহং অগমাসি. সা তথাগতস্স আগতভাৰং সুত্ৰা সামিকং আমন্তেসি – ‘‘অয্যপুত্ত, অহং সত্থু সন্তিকং গন্তুং ন সক্কোমি, গচ্ছ ত্ৰং সত্থারং অন্তোগেহং পৰেসেত্ৰা নিসীদাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সত্থা ‘‘কহং সুপ্পিযা’’তি পুচ্ছি. গিলানা, ভন্তেতি. পক্কোসথ, নন্তি. অথ তে গন্ত্ৰা ‘‘সত্থা তং পক্কোসতী’’তি আহংসু. সা চিন্তেসি – ‘‘সব্বলোকস্স হিতানুকম্পকো সত্থা ন ইমং কারণং অদিস্ৰা পক্কোসাপেস্সতী’’তি সহসা মঞ্চম্হা ৰুট্ঠাসি. অথস্সা বুদ্ধানুভাৰেন তংখণংযেৰ ৰণো রুহিত্ৰা সুচ্ছৰি অহোসি সেসট্ঠানতো অতিরেকতরং ৰিপ্পসন্নৰণ্ণো. তস্মিং খণে উপাসিকা সিতং কত্ৰা দসবলং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. সত্থা ‘‘ইমিস্সা উপাসিকায কিং অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সা অত্তনা কতকারণং সব্বং কথেসি. সত্থা কতভত্তকিচ্চো ৰিহারং গন্ত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৰা তং ভিক্খুং অনেকপরিযাযেন ৰিগরহিত্ৰা সিক্খাপদং (মহাৰ. ২৮০) পঞ্ঞপেসি. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অপরভাগে সত্থা জেতৰনে নিসিন্নো উপাসিকাযো ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো সুপ্পিযং উপাসিকং গিলানুপট্ঠাকীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

কাতিযানীৰত্থু

২৬৫. অট্ঠমে অৰেচ্চপ্পসন্নানন্তি অধিগতেন অচলপ্পসাদেন সমন্নাগতানং উপাসিকানং, কাতিযানী, অগ্গাতি দস্সেতি. সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুলগেহে নিব্বত্তা সত্থারং একং উপাসিকং অৰেচ্চপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুররঘরনগরে নিব্বত্তি, কাতিযানীতিস্সা নামং অকংসু.

সা অপরভাগে ৰযপ্পত্তা কুররঘরিকায, কাল়িযা সহাযিকা, দল়্হমিত্তা অহোসি. যদা পন কুটিকণ্ণসোণত্থেরো ‘‘দসবলস্স কথিতনিযামেন ময্হম্পি ধম্মং কথেহী’’তি মাতরা যাচিতো রত্তিভাগে অন্তোনগরে অলঙ্কতধম্মাসনে নিসীদিত্ৰা মাতরং কাযসক্খিং কত্ৰা ধম্মদেসনং আরভি, তদা অযং কাতিযানী উপাসিকা কাল়িযা সদ্ধিং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ধম্মং সুণন্তী অট্ঠাসি. তস্মিং সমযে পঞ্চমত্তানি চোরসতানি অন্তোনগরে দিৰা কতসঞ্ঞায কোটিতো পট্ঠায উম্মঙ্গং খনিত্ৰা ইমিস্সা কাতিযানিযা ঘরং সম্পাপুণিংসু. তেসং চোরজেট্ঠকো তেহি সদ্ধিং অপৰিসিত্ৰা ‘‘কিং নু খো অযং পরিসা সন্নিপতিতা’’তি ৰীমংসনত্থায সোণত্থেরস্স ধম্মকথনট্ঠানং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে তিট্ঠমানো ইমিস্সা কাতিযানিযা পিট্ঠিপস্সে অট্ঠাসি.

তস্মিং সমযে, কাতিযানী, দাসিং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ জে, গেহং পৰিসিত্ৰা দীপতেলং আহর, মযং দীপে জালেত্ৰা ধম্মং সোস্সামা’’তি. সা ঘরং গন্ত্ৰা উম্মঙ্গে চোরে দিস্ৰা দীপতেলং অগণ্হিত্ৰাৰ আগন্ত্ৰা অত্তনো অয্যায আরোচেসি – ‘‘অয্যে, গেহে চোরা উম্মঙ্গং খনন্তী’’তি. তং সুত্ৰা চোরজেট্ঠকো চিন্তেসি – ‘‘সচাযং ইমিস্সা কথং গণ্হিত্ৰা গেহং গমিস্সতি, এত্থেৰ নং অসিনা দ্ৰেধা ছিন্দিস্সামি. সচে পন গহিতনিমিত্তেনেৰ ধম্মং সুণিস্সতি, চোরেহি গহিতভণ্ডকম্পি পুন দাপেস্সামী’’তি. কাতিযানীপি খো দাসিযা কথং সুত্ৰা, ‘‘অম্ম, মা সদ্দং করি, চোরা নাম হরন্তা অত্তনা দিট্ঠমেৰ হরিস্সন্তি, অহং পন অজ্জ দুল্লভস্সৰনং সুণামি, মা ধম্মস্স অন্তরাযং করোহী’’তি আহ. চোরজেট্ঠকো তস্সা ৰচনং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমিনা অজ্ঝাসযেন ঠিতায নাম গেহে ভণ্ডং হরন্তেহি অম্হেহি মহাপথৰী পৰিসিতব্বা ভৰেয্যা’’তি. সো তাৰদেৰ গন্ত্ৰা চোরেহি গহিতভণ্ডং ছড্ডাপেত্ৰা চোরেহি সদ্ধিং আগন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো পরিসপরিযন্তে অট্ঠাসি. কাতিযানীপি উপাসিকা থেরস্স দেসনাপরিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি.

অথ অরুণে উগ্গতে চোরজেট্ঠকো গন্ত্ৰা উপাসিকায পাদেসু পতিত্ৰা, ‘‘অয্যে, সব্বেসংযেৰ নো খমাহী’’তি আহ. কিং পন তুম্হেহি ময্হং কতন্তি? সো সব্বং অত্তনা কতদোসং আরোচেসি. তেন হি, তাতা, খমামি তুম্হাকন্তি. অয্যে, অম্হাকং এৰং খমিতং নাম ন হোতি, তুম্হাকং পন পুত্তত্থেরস্স সন্তিকে সব্বেসংযেৰ নো পব্বজ্জং দাপেহীতি. সা সব্বেপি তে গহেত্ৰা কুটিকণ্ণসোণত্থেরস্স সন্তিকে পব্বাজেসি. তেপি খো চোরা থেরস্স সন্তিকে পব্বজিতা সব্বেৰ অরহত্তং পাপুণিংসু. এৰমেতং ৰত্থু সমুট্ঠিতং. অপরভাগে সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উপাসিকাযো ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো কাতিযানিং উপাসিকং অৰেচ্চপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

নকুলমাতাৰত্থু

২৬৬. নৰমে ৰিস্সাসিকানন্তি ৰিস্সাসকথং কথেন্তীনং উপাসিকানং, নকুলমাতা গহপতানী, অগ্গাতি দস্সেতি. যং পনেত্থ ৰত্তব্বং, তং সব্বং হেট্ঠা উপাসকপাল়িযং ৰুত্তমেৰ. কেৰলং ইধ নকুলমাতরং ধুরং কত্ৰা ৰেদিতব্বন্তি.

কাল়ীকুররঘরিকাৰত্থু

২৬৭. দসমে অনুস্সৰপ্পসন্নানন্তি অনুস্সৰেনেৰ উপ্পন্নেন পসাদেন সমন্নাগতানং উপাসিকানং অন্তরে, কাল়ী উপাসিকা, কুররঘরিকা অগ্গাতি দস্সেতি. সা কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতিযং কুররঘরনগরে নিব্বত্তা সত্থু ধম্মকথং সুণন্তী সত্থারং একং উপাসিকং অনুস্সৰপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে রাজগহনগরে কুলগেহে নিব্বত্তি, কাল়ীতিস্সা নামং অকংসু.

সা ৰযপ্পত্তা কুররঘরনগরে কুলগেহং গতা. অথস্সা সংৰাসেন গব্ভো পতিট্ঠহি. সা পরিপুণ্ণগব্ভা ‘‘পরেসং গেহে গব্ভৰুট্ঠানং নাম অপ্পতিরূপ’’ন্তি অত্তনো কুলনগরমেৰ আগন্ত্ৰা রত্তিভাগসমনন্তরে অত্তনো পাসাদস্স উপরি আকাসে ঠিতানং সাতাগিরহেমৰতানং রতনত্তযস্স ৰণ্ণং কথেন্তানং কথং সুত্ৰা অনুস্সৰিকপ্পসাদং উপ্পাদেত্ৰা সত্থু অদস্সনেনেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, অপরভাগে পনস্সা গব্ভৰুট্ঠানং অহোসীতি সব্বং ৰত্থু হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰ. অপরভাগে পন সত্থা জেতৰনে ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা উপাসিকাযো ঠানন্তরেসু ঠপেন্তো ইমং উপাসিকং অনুস্সৰপ্পসন্নানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.

দসসুত্তপরিমাণায উপাসিকাপাল়িযা ৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

এত্তাৰতা চ মনোরথপূরণিযা

অঙ্গুত্তরনিকায-অট্ঠকথায

সব্বাপি এতদগ্গপাল়িৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.