(১৪) ২. দুতিযএতদগ্গৰগ্গো
চূল়পন্থকত্থেরৰত্থু
১৯৮-২০০. দুতিযস্স পঠমে মনোমযন্তি মনেন নিব্বত্তিতং. ‘‘মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমী’’তি (থেরগা. ৯০১) ৰুত্তট্ঠানস্মিঞ্হি মনেন কতকাযো মনোমযকাযো নাম জাতো. ‘‘অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপজ্জতী’’তি (চূল়ৰ. ৩৩৩) ৰুত্তট্ঠানে মনেন নিব্বত্তিতকাযো মনোমযকাযো নাম জাতো. অযমিধ অধিপ্পেতো. তত্থ অঞ্ঞে ভিক্খূ মনোমযং কাযং নিব্বত্তেন্তা তযো ৰা চত্তারো ৰা নিব্বত্তেন্তি, ন বহুকে. একসদিসেযেৰ চ কত্ৰা নিব্বত্তেন্তি একৰিধমেৰ কম্মং কুরুমানে. চূল়পন্থকত্থেরো পন একাৰজ্জনেন সমণসহস্সং মাপেসি. দ্ৰেপি চ জনে ন একসদিসে অকাসি ন একৰিধং কম্মং কুরুমানে. তস্মা মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং অগ্গো নাম জাতো.
চেতোৰিৰট্টকুসলানম্পি চূল়পন্থকোৰ অগ্গো, সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলানং পন মহাপন্থকত্থেরো অগ্গোতি ৰুত্তো. তত্থ চূল়পন্থকত্থেরো চতুন্নং রূপাৰচরজ্ঝানানং লাভিতায ‘‘চেতোৰিৰট্টকুসলো’’তি ৰুত্তো, মহাপন্থকত্থেরো চতুন্নং অরূপাৰচরজ্ঝানানং লাভিতায ‘‘সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলো’’তি ৰুত্তো. চূল়পন্থকো চ সমাধিকুসলতায চেতোৰিৰট্টকুসলো নাম, মহাপন্থকো ৰিপস্সনাকুসলতায সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলো নাম. একো চেত্থ সমাধিলক্খণে ছেকো, একো ৰিপস্সনালক্খণে. তথা একো সমাধিগাল়্হো, একো ৰিপস্সনাগাল়্হো. একো চেত্থ অঙ্গসংখিত্তে ছেকো, একো আরম্মণসংখিত্তে. তথা একো অঙ্গৰৰত্থানে ছেকো, একো আরম্মণৰৰত্থানেতি এৰমেত্থ যোজনা কাতব্বা.
অপিচ চূল়পন্থকত্থেরো রূপাৰচরজ্ঝানলাভী হুত্ৰা ঝানঙ্গেহি ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তোতি চেতোৰিৰট্টকুসলো, মহাপন্থকো অরূপাৰচরজ্ঝানলাভী হুত্ৰা ঝানঙ্গেহি ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তোতি সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলো. উভোপি পন্থে জাতত্তা পন্থকা নাম জাতা. তেসং পঠমজাতো মহাপন্থকো নাম, পচ্ছাজাতো চূল়পন্থকো নাম.
ইমেসং পন উভিন্নম্পি পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অতীতে কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরৰাসিনো দ্ৰে ভাতিকা কুটুম্বিকা সদ্ধা পসন্না নিবদ্ধং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তি. তেসু একদিৰসং কনিট্ঠো সত্থারং দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতং একং ভিক্খুং ‘‘মম সাসনে মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং চেতোৰিৰট্টকুসলানঞ্চ অযং ভিক্খু অগ্গো’’তি এতদগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মহা ৰতাযং ভিক্খু একো হুত্ৰা দ্ৰে অঙ্গানি পরিপূরেত্ৰা চরতি, মযাপি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অঙ্গদ্ৰযপূরকেন হুত্ৰা ৰিচরিতুং ৰট্টতী’’তি. সো পুরিমনযেনেৰ সত্থারং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা এৰমাহ – ‘‘যং, ভন্তে, ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৰসমত্থকে মনোমযঙ্গেন চ চেতোৰিৰট্টকুসলঙ্গেন চ ‘অযং মম সাসনে অগ্গো’তি এতদগ্গে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকারকম্মস্স ফলেন সো ভিক্খু ৰিয অঙ্গদ্ৰযপূরকো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি.
সত্থা অনাগতং ওলোকেত্ৰা অনন্তরাযেনস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাৰসানে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, সো তং ইমস্মিং ঠানদ্ৰযে ঠপেস্সতী’’তি ব্যাকরিত্ৰা অনুমোদনং কত্ৰা পক্কামি. ভাতাপিস্স একদিৰসং সত্থারং সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলং ভিক্খুং এতদগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তথেৰ অধিকারং কত্ৰা পত্থনং অকাসি, সত্থাপি তং ব্যাকাসি.
তে উভোপি জনা সত্থরি ধরমানে কুসলকম্মং করিত্ৰা সত্থু পরিনিব্বুতকালে সরীরচেতিযে সুৰণ্ণপূজং কত্ৰা ততো চুতা দেৰলোকে নিব্বত্তা. তেসং দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তানংযেৰ কপ্পসতসহস্সং অতিক্কন্তং. তত্থ মহাপন্থকস্স অন্তরা কতকল্যাণকম্মং ন কথিযতি, চূল়পন্থকো পন কস্সপভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা ৰীসতি ৰস্সসহস্সানি ওদাতকসিণকম্মং কত্ৰা দেৰপুরে নিব্বত্তি. অথ অম্হাকং সত্থা অভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনমহাৰিহারে পটিৰসতি.
ইমস্মিং ঠানে ঠত্ৰা ইমেসং দ্ৰিন্নং নিব্বত্তিং কথেতুং ৰট্টতি. রাজগহে কির ধনসেট্ঠিকুলস্স ধীতা অত্তনো দাসেনেৰ সদ্ধিং সন্থৰং কত্ৰা ‘‘অঞ্ঞেপি মে ইমং কম্মং জানেয্যু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা এৰমাহ – ‘‘অম্হেহি ইমস্মিং ঠানে ৰসিতুং ন সক্কা, সচে মে মাতাপিতরো ইমং দোসং জানিস্সন্তি, খণ্ডাখণ্ডং করিস্সন্তি, ৰিদেসং গন্ত্ৰা ৰসিস্সামা’’তি হত্থসারং গহেত্ৰা অগ্গদ্ৰারেন নিক্খমিত্ৰা ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা অঞ্ঞেহি অজাননট্ঠানং গন্ত্ৰা ৰসিস্সামা’’তি উভোপি অগমংসু.
তেসং একস্মিং ঠানে ৰসন্তানং সংৰাসমন্ৰায তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সা গব্ভস্স পরিপাকং আগম্ম সামিকেন সদ্ধিং মন্তেসি – ‘‘গব্ভো মে পরিপাকং গতো, ঞাতিমিত্তাদিৰিরহিতে ঠানে গব্ভৰুট্ঠানং নাম উভিন্নম্পি অম্হাকং দুক্খমেৰ, কুলগেহমেৰ গচ্ছামা’’তি. সো ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৰে গচ্ছামা’’তি দিৰসে অতিক্কমাপেসি. সা চিন্তেসি – ‘‘অযং বালো অত্তনো দোসমহন্তায গন্তুং ন উস্সহতি, মাতাপিতরো চ নাম একন্তহিতা, অযং গচ্ছতু ৰা মা ৰা, মযা গন্তুং ৰট্টতী’’তি. তস্মিং গেহা নিক্খন্তে সা গেহে পরিক্খারং পটিসামেত্ৰা অত্তনো কুলঘরং গতভাৰং অনন্তরগেহৰাসীনং আরোচেত্ৰা মগ্গং পটিপজ্জি.
অথ সো পুরিসো ঘরং আগতো তং অদিস্ৰা পটিৰিস্সকে পুচ্ছিত্ৰা ‘‘কুলঘরং গতা’’তি সুত্ৰা ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা অন্তরামগ্গে সম্পাপুণি. তস্সাপি তত্থেৰ গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. সো ‘‘কিং ইদং ভদ্দে’’তি পুচ্ছি. সামি একো পুত্তো জাতোতি. ইদানি কিং করিস্সামাতি? যস্স অত্থায মযং কুলঘরং গচ্ছাম, তং কম্মং অন্তরাৰ নিপ্ফন্নং, তত্থ গন্ত্ৰা কিং করিস্সাম, নিৰত্তামাতি দ্ৰেপি একচিত্তা হুত্ৰা নিৰত্তিংসু. তস্স দারকস্স চ পন্থে জাতত্তা পন্থকোতি নামং অকংসু. তস্সা নচিরস্সেৰ অপরোপি গব্ভো পতিট্ঠহি. সব্বং পুরিমনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং. তস্সপি দারকস্স পন্থে জাতত্তা পঠমজাতস্স মহাপন্থকোতি নামং কত্ৰা পচ্ছাজাতস্স চূল়পন্থকোতি নামং অকংসু.
তে দ্ৰেপি দারকে গহেত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গতা. তেসং তত্থ ৰসন্তানং অযং মহাপন্থকদারকো অঞ্ঞে দারকজনে ‘‘চূল়পিতা মহাপিতা অয্যকো অয্যিকা’’তি ৰদন্তে সুত্ৰা মাতরং পটিপুচ্ছি – ‘‘অম্ম, অঞ্ঞে দারকা কথেন্তি ‘অয্যকো অয্যিকা’তি, কিং অম্হাকং ঞাতকা নত্থী’’তি? আম, তাত, তুম্হাকং এত্থ ঞাতকা নত্থি, রাজগহনগরে পন ৰো ধনসেট্ঠি নাম অয্যকো, তত্থ তুম্হাকং বহূ ঞাতকাতি. কস্মা তত্থ ন গচ্ছথ অম্মাতি? সা অত্তনো অগমনকারণং পুত্তস্স অকথেত্ৰা পুত্তেসু পুনপ্পুনং কথেন্তেসু সামিকমাহ – ‘‘ইমে দারকা অতিৰিয মং কিলমেন্তি, কিং নো মাতাপিতরো দিস্ৰা মংসং খাদিস্সন্তি, এহি দারকানং অয্যককুলং দস্সেমা’’তি. অহং সম্মুখা ভৰিতুং ন সক্খিস্সামি, তং পন নযিস্সামীতি. ‘‘সাধু সামি, যেন কেনচি উপাযেন দারকানং অয্যককুলমেৰ দট্ঠুং ৰট্টতী’’তি দ্ৰেপি জনা দারকে আদায অনুপুব্বেন রাজগহং পত্ৰা নগরদ্ৰারে একিস্সা সালায নিৰাসং কত্ৰা দারকমাতা দ্ৰে দারকে গহেত্ৰা আগতভাৰং মাতাপিতূনং আরোচাপেসি.
তে তং সাসনং সুত্ৰা সংসারে সংসরন্তানং ন পুত্তো ন ধীতা নাম নত্থি, তে অম্হাকং মহাপরাধিকা, ন সক্কা তেহি অম্হাকং চক্খুপথে ঠাতুং. এত্তকং পন ধনং গহেত্ৰা দ্ৰেপি জনা ফাসুকট্ঠানং গন্ত্ৰা জীৰন্তু, দারকে পন ইধ পেসেন্তূতি. সেট্ঠিধীতা মাতাপিতূহি পেসিতং ধনং গহেত্ৰা দারকে আগতদূতানং হত্থেযেৰ দত্ৰা পেসেসি. দারকা অয্যককুলে ৰড্ঢন্তি. তেসু চূল়পন্থকো অতিদহরো, মহাপন্থকো পন অয্যকেন সদ্ধিং দসবলস্স ধম্মকথং সোতুং গচ্ছতি. তস্স নিচ্চং সত্থু সম্মুখে ধম্মং সুণন্তস্স পব্বজ্জায চিত্তং নমি. সো অয্যকং আহ – ‘‘সচে তুম্হে অনুজানেয্যাথ, অহং পব্বজ্জেয্য’’ন্তি. ‘‘কিং ৰদেসি, তাত, ময্হং সকললোকস্সপি পব্বজ্জতো তৰেৰ পব্বজ্জা ভদ্দিকা. সচে সক্কোসি, পব্বজ, তাতা’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা সত্থু সন্তিকং গতো. সত্থা ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, দারকো তে লদ্ধো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অযং দারকো ময্হং নত্তা, তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজামীতি ৰদতী’’তি আহ.
সত্থা অঞ্ঞতরং পিণ্ডচারিকং ‘‘ইমং দারকং পব্বাজেহী’’তি আণাপেসি. থেরো তস্স তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা পব্বাজেসি. সো বহুং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা পরিপুণ্ণৰস্সো উপসম্পদং লভি. উপসম্পন্নো হুত্ৰা যোনিসোমনসিকারে কম্মং করোন্তো চতুন্নং অরূপাৰচরজ্ঝানানং লাভী হুত্ৰা ঝানঙ্গেহি ৰুট্ঠায অরহত্তং পাপুণি. ইতি সো সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলানং অগ্গো জাতো. সো ঝানসুখেন ফলসুখেন ৰীতিনামেন্তো চিন্তেসি – ‘‘সক্কা নু খো ইমং সুখং চূল়পন্থকস্স দাতু’’ন্তি. ততো অয্যকসেট্ঠিস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘মহাসেট্ঠি সচে তুম্হে সম্পটিচ্ছথ, অহং চূল়পন্থকং পব্বাজেয্য’’ন্তি আহ. পব্বাজেথ, ভন্তেতি. থেরো চূল়পন্থকদারকং পব্বাজেত্ৰা দসসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. চূল়পন্থকসামণেরো ভাতিকস্স সন্তিকে.
‘‘পদুমং যথা কোকনদং সুগন্ধং,
পাতো সিযা ফুল্লমৰীতগন্ধং;
অঙ্গীরসং পস্স ৰিরোচমানং,
তপন্তমাদিচ্চমিৰন্তলিক্খে’’তি. (সং. নি. ১.১২৩; অ. নি. ৫.১৯৫) –
ইমং গাথং গণ্হাতি. গহিতগহিতপদং উপরূপরিপদং গণ্হন্তস্স নস্সতি. তস্স ইমং গাথং গহেতুং ৰাযমন্তস্সেৰ চত্তারো মাসা অতিক্কন্তা. অথ নং মহাপন্থকো আহ – ‘‘চূল়পন্থক, ত্ৰং ইমস্মিং সাসনে অভব্বো, চতূহি মাসেহি একগাথম্পি গহেতুং ন সক্কোসি, পব্বজিতকিচ্চং পন ত্ৰং কথং মত্থকং পাপেস্সসি, নিক্খম ইতো’’তি. সো থেরেন পণামিতো ৰিহারপচ্চন্তে রোদমানো অট্ঠাসি.
তেন সমযেন সত্থা রাজগহং উপনিস্সায জীৰকম্বৰনে ৰিহরতি. তস্মিং সমযে জীৰকো পুরিসং পেসেসি ‘‘পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং সত্থারং নিমন্তেহী’’তি. তেন খো পন সমযেন মহাপন্থকো ভত্তুদ্দেসকো হোতি. সো ‘‘পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ভিক্খং সম্পটিচ্ছথ, ভন্তে’’তি ৰুত্তো ‘‘চূল়পন্থকং ঠপেত্ৰা সেসানং সম্পটিচ্ছামী’’তি আহ. চূল়পন্থকো তং কথং সুত্ৰা ভিয্যোসোমত্তায দোমনস্সপ্পত্তো অহোসি. সত্থা চূল়পন্থকস্স খেদং দিস্ৰা ‘‘চূল়পন্থকো মযি গতে বুজ্ঝিস্সতী’’তি গন্ত্ৰা অৰিদূরে ঠানে অত্তানং দস্সেত্ৰা ‘‘কিং ত্ৰং, পন্থক, রোদসী’’তি আহ. ভাতা মং, ভন্তে, পণামেতীতি. পন্থক, তুয্হং ভাতিকস্স পরপুগ্গলানং আসযানুসযঞাণং নত্থি, ত্ৰং বুদ্ধৰেনেয্যপুগ্গলো নামাতি ইদ্ধিযা অভিসঙ্খরিত্ৰা সুদ্ধং চোল়খণ্ডং অদাসি ‘‘ইমং গহেত্ৰা ‘রজোহরণং রজোহরণ’ন্তি ৰত্ৰা ভাৰেহি পন্থকা’’তি.
সো সত্থারা দিন্নং চোল়খণ্ডং ‘‘রজোহরণং রজোহরণ’’ন্তি হত্থেন পরিমজ্জন্তো নিসীদি. তস্স পরিমজ্জন্তস্স লোমানি কিলিট্ঠধাতুকানি জাতানি. পুন পরিমজ্জন্তস্স উক্খলিপরিপুঞ্ছনসদিসং জাতং. সো ঞাণপরিপাকং আগম্ম তত্থ খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ইদং চোল়খণ্ডং পকতিযা পণ্ডরং পরিসুদ্ধং, উপাদিন্নকসরীরং নিস্সায কিলিট্ঠং জাতং, ইদং চিত্তম্পি এৰংগতিকমেৰা’’তি. সমাধিং ভাৰেত্ৰা চত্তারি রূপাৰচরজ্ঝানানি পাদকানি কত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. সো মনোমযজ্ঝানলাভী হুত্ৰা একো হুত্ৰা বহুধা, বহুধা হুত্ৰা একো ভৰিতুং সমত্থো অহোসি. অরহত্তমগ্গেনেৰ চস্স তেপিটকঞ্চ ছ অভিঞ্ঞা চ আগমিংসু.
পুনদিৰসে সত্থা একূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা জীৰকস্স নিৰেসনে নিসীদি. চূল়পন্থকো পন অত্তনো ভিক্খায অসম্পটিচ্ছিতত্তাযেৰ ন গতো. জীৰকো যাগুং দাতুং আরভি, সত্থা হত্থেন পত্তং পিদহি. কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথাতি? ৰিহারে একো ভিক্খু অত্থি জীৰকাতি. সো পুরিসং পহিণি ‘‘গচ্ছ, ভণে, ৰিহারে নিসিন্নং অয্যং গহেত্ৰা এহী’’তি. চূল়পন্থকত্থেরোপি তস্স পুরিসস্স পুরে আগমনাযেৰ ভিক্খুসহস্সং নিম্মিনিত্ৰা একম্পি একেন অসদিসং, একস্সপি চ চীৰরৰিচারণাদিসমণকম্মং অঞ্ঞেন অসদিসং অকাসি. সো পুরিসো ৰিহারে ভিক্খূনং বহুভাৰং দিস্ৰা গন্ত্ৰা জীৰকস্স কথেসি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ৰিহারে ভিক্খুসঙ্ঘো বহুতরো, ততো পক্কোসিতব্বং ভদন্তং ন জানামী’’তি. জীৰকো সত্থারং পটিপুচ্ছি – ‘‘কোনামো, ভন্তে, ৰিহারে নিসিন্নভিক্খূ’’তি? চূল়পন্থকো নাম জীৰকাতি. গচ্ছ ভো ‘‘চূল়পন্থকো নাম কতরো’’তি পুচ্ছিত্ৰা আনেহীতি. সো ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘চূল়পন্থকো নাম, ভন্তে, কতরো’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং চূল়পন্থকো অহং চূল়পন্থকো’’তি ভিক্খুসহস্সম্পি কথেসি. সো পুনাগন্ত্ৰা জীৰকস্স কথেসি ‘‘সহস্সমত্তা ভিক্খূ সব্বেপি ‘অহং চূল়পন্থকো অহং চূল়পন্থকো’তি কথেন্তি, অহং ‘অসুকো নাম পক্কোসিতব্বো’তি ন জানামী’’তি. জীৰকোপি পটিৰিদ্ধসচ্চতায ‘‘ইদ্ধিমা ভিক্খূ’’তি নযতো ঞত্ৰা ‘‘পঠমং কথনভিক্খুমেৰ ‘তুম্হে সত্থা পক্কোসতী’তি ৰত্ৰা চীৰরকণ্ণে গণ্হ তাতা’’তি আহ. সো ৰিহারং গন্ত্ৰা তথা অকাসি, তাৰদেৰ সহস্সমত্তা ভিক্খূ অন্তরধাযিংসু. সো থেরং গহেত্ৰা অগমাসি. সত্থা তস্মিং খণে যাগুং গণ্হি.
দসবলে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ৰিহারং গতে ধম্মসভাযং কথা উদপাদি ‘‘যাৰ মহন্তা ৰত বুদ্ধা নাম চত্তারো মাসে একগাথং গণ্হিতুং অসক্কোন্তং ভিক্খুং এৰংমহিদ্ধিকং অকংসূ’’তি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং চিত্তাচারং ঞত্ৰা গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসজ্জ ‘‘কিং ৰদেথ, ভিক্খৰে’’তি পুচ্ছি. ন ভগৰা অঞ্ঞং কিঞ্চি কথেম, চূল়পন্থকেন তুম্হাকং সন্তিকা মহালাভো লদ্ধোতি তুম্হাকংযেৰ গুণং কথেমাতি. অনচ্ছরিযং, ভিক্খৰে, ইদানি ময্হং ওৰাদং কত্ৰা লোকুত্তরদাযজ্জলাভো, অযং অতীতেপি অপরিপক্কঞাণে ঠিতস্স ময্হং ওৰাদং কত্ৰা লোকিযদাযজ্জং লভীতি. ভিক্খূ ‘‘কদা, ভন্তে’’তি আযাচিংসু. সত্থা তেসং ভিক্খূনং অতীতং আহরিত্ৰা দস্সেসি.
ভিক্খৰে, অতীতে বারাণসীনগরে ব্রহ্মদত্তো নাম রাজা রজ্জং কারেসি. তস্মিং সমযে চূল়কসেট্ঠি নাম পণ্ডিতো ব্যত্তো সব্বনিমিত্তানি জানাতি. সো একদিৰসং রাজূপট্ঠানং গচ্ছন্তো অন্তরৰীথিযং মতমূসিকং দিস্ৰা তস্মিং খণে নক্খত্তং সমানেত্ৰা ইদমাহ – ‘‘সক্কা চক্খুমতা কুলপুত্তেন ইমং উন্দূরং গহেত্ৰা দারভরণঞ্চ কাতুং কম্মন্তে চ পযোজেতু’’ন্তি. অঞ্ঞতরো দুগ্গতকুলপুত্তো তং সেট্ঠিস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘নাযং অজানিত্ৰা কথেস্সতী’’তি মূসিকং গহেত্ৰা একস্মিং আপণে বিল়ারস্সত্থায দত্ৰা কাকণিকং লভি. তায কাকণিকায ফাণিতং কিণিত্ৰা একেন কুটেন পানীযং গণ্হিত্ৰা অরঞ্ঞতো আগচ্ছন্তে মালাকারে দিস্ৰা থোকং থোকং ফাণিতখণ্ডং দত্ৰা উল়ুঙ্কেন পানীযং অদাসি. তে তস্স একেকং পুপ্ফমুট্ঠিং অদংসু. সো তেন পুপ্ফমূলেন পুনদিৰসেপি ফাণিতঞ্চ পানীযঘটঞ্চ গহেত্ৰা পুপ্ফারামমেৰ গতো. তস্স তংদিৰসং মালাকারা অড্ঢওচিতকে পুপ্ফগচ্ছে দত্ৰা অগমংসু. সো নচিরস্সেৰ ইমিনা উপাযেন অট্ঠ কহাপণে লভি.
পুন একস্মিং ৰাতৰুট্ঠিদিৰসে ছড্ডিতউয্যানং গন্ত্ৰা পতিতদারূনং রাসিং কত্ৰা নিসিন্নো রাজকুম্ভকারস্স সন্তিকা সোল়স কহাপণে লভি. সো চতুৰীসতিযা কহাপণেসু জাতেসু ‘‘অত্থি অযং উপাযো ময্হ’’ন্তি নগরদ্ৰারতো অৰিদূরে ঠানে একং পানীযচাটিং ঠপেত্ৰা পঞ্চসতে তিণহারকে পানীযেন উপট্ঠহি. তে আহংসু – ‘‘ত্ৰং, সম্ম, অম্হাকং বহুপকারো, কিং তে করোমা’’তি? সোপি ‘‘ময্হং কিচ্চে উপ্পন্নে করিস্সথা’’তি ৰত্ৰা ইতো চিতো চ ৰিচরন্তো থলপথকম্মিকেন চ জলপথকম্মিকেন চ সদ্ধিং মিত্তসন্থৰং অকাসি. তস্স থলপথকম্মিকো ‘‘স্ৰে ইমং নগরং অস্সৰাণিজকো পঞ্চ অস্সসতানি গহেত্ৰা আগমিস্সতী’’তি আচিক্খি. সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা তিণহারকানং সঞ্ঞং দত্ৰা একেকং তিণকলাপং দিগুণং কত্ৰা আহরাপেসি. অথ সো অস্সানং নগরং পৰিট্ঠৰেলায তিণকলাপসহস্সং অন্তরদ্ৰারে রাসিং কত্ৰা নিসীদি. অস্সৰাণিজো সকলনগরে অস্সানং চারিং অলভিত্ৰা তস্স সহস্সং দত্ৰা তং তিণং গণ্হি.
ততো কতিপাহচ্চযেনস্স সমুদ্দকম্মিকসহাযকো আরোচেসি ‘‘পট্টনং মহানাৰা আগতা’’তি. সো ‘‘অত্থি অযং উপাযো’’তি অট্ঠহি কহাপণেহি সব্বপরিৰারসম্পন্নং তাৰকালিকং রথং গহেত্ৰা নাৰাপট্টনং গন্ত্ৰা একং অঙ্গুলিমুদ্দিকং নাৰিকস্স সচ্চকারং দত্ৰা অৰিদূরে ঠানে সাণিং পরিক্খিপাপেত্ৰা তত্থ নিসিন্নো পুরিসে আণাপেসি ‘‘বাহিরকেসু ৰাণিজেসু আগতেসু ততিযেন পটিহারেন আরোচেথা’’তি. ‘‘নাৰা আগতা’’তি সুত্ৰা বারাণসিতো সতমত্তা ৰাণিজা ‘‘ভণ্ডং গণ্হামা’’তি আগমংসু. ভণ্ডং তুম্হে ন লভিস্সথ, অসুকট্ঠানে নাম মহাৰাণিজেন সচ্চকারো দিন্নোতি. তে তেসং সুত্ৰা তস্স সন্তিকং আগতা, পাদমূলিকপুরিসা পুরিমসঞ্ঞাৰসেন ততিযেন পাটিহারেন তেসং আগতভাৰং আরোচেসুং. তে সতমত্তাপি ৰাণিজা একেকং সহস্সং দত্ৰা তেন সদ্ধিং নাৰায পত্তিকা হুত্ৰা পুন একেকং সহস্সং দত্ৰা পত্তিং ৰিস্সজ্জাপেত্ৰা ভণ্ডং অত্তনো সন্তকং অকংসু. সো পুরিসো দ্ৰে সতসহস্সানি গহেত্ৰা বারাণসিং আগন্ত্ৰা ‘‘কতঞ্ঞুনা ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি একং সতসহস্সং গহেত্ৰা চূল়সেট্ঠিস্স সন্তিকং গতো.
অথ তং চূল়সেট্ঠি ‘‘কিং তে, তাত, কত্ৰা ইদং ধনং লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. সো ‘‘তুম্হেহি কথিতউপাযে ঠত্ৰা চতুমাসব্ভন্তরেযেৰ লদ্ধ’’ন্তি আহ. সেট্ঠি তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ইদানি এৰরূপং দারকং পরসন্তকং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰযপ্পত্তং ধীতরং দত্ৰা সকলকুটুম্বস্স সামিকং অকাসি. সোপি কুলপুত্তো সেট্ঠিনো অচ্চযেন তস্মিং নগরে সেট্ঠিট্ঠানং গহেত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যথাকম্মং গতো. সত্থা দ্ৰে ৰত্থূনি কথেত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা অভিসম্বুদ্ধকালে ইমং গাথমাহ –
‘‘অপ্পকেনপি মেধাৰী, পাভতেন ৰিচক্খণো;
সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৰ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ১.১.৪);
ইতি সত্থা ধম্মসভাযং সন্নিসিন্নানং ইমং কারণং দস্সেসি. অযং দ্ৰিন্নম্পি মহাসাৰকানং পুব্বপত্থনতো পট্ঠায অনুপুব্বিকথা. অপরভাগে পন সত্থা অরিযগণপরিৰুতো ধম্মাসনে নিসিন্নো মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং চেতোৰিৰট্টকুসলানঞ্চ চূল়পন্থকত্থেরং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি, সঞ্ঞাৰিৰট্টকুসলানং মহাপন্থকন্তি.
সুভূতিত্থেরৰত্থু
২০১. ততিযে অরণৰিহারীনন্তি নিক্কিলেসৰিহারীনং. রণন্তি হি রাগাদযো কিলেসা ৰুচ্চন্তি, তেসং অভাৰেন নিক্কিলেসৰিহারো অরণৰিহারো নাম. সো যেসং অত্থি, তে অরণৰিহারিনো. তেসং অরণৰিহারীনং সুভূতিত্থেরো অগ্গোতি. কিঞ্চাপি হি অঞ্ঞেপি খীণাসৰা অরণৰিহারিনোৰ, থেরেন পন ধম্মদেসনায এতং নামং লদ্ধং. অঞ্ঞে হি ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তো উদ্দিস্সকং কত্ৰা ৰণ্ণং ৰা অৰণ্ণং ৰা কথেন্তি, থেরো পন ধম্মং দেসেন্তো সত্থারা দেসিতনিযামতো অনোক্কমিত্ৰা দেসেতি, তস্মা অরণৰিহারীনং অগ্গো নাম জাতো.
২০২. চতুত্থে দক্খিণেয্যানন্তি দক্খিণারহানং. তত্থ কিঞ্চাপি অঞ্ঞেপি খীণাসৰা অগ্গদক্খিণেয্যা, থেরো পন পিণ্ডায চরন্তো ঘরে ঘরে মেত্তাঝানং সমাপজ্জিত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ভিক্খং গণ্হাতি ‘‘এৰং ভিক্খাদাযকানং মহপ্ফলং ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা দক্খিণেয্যানং অগ্গোতি ৰুত্তো. অত্তভাৰো পনস্স সুসমিদ্ধো, অলঙ্কততোরণং ৰিয চিত্তপটো ৰিয চ অতিৰিয ৰিরোচতি. তস্মা সুভূতীতি ৰুচ্চতি.
তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির পদুমুত্তরে ভগৰতি অনুপ্পন্নেযেৰ হংসৰতীনগরে ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তি, নন্দমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা তত্থ সারং অপস্সন্তো অত্তনো পরিৰারেহি চতুচত্তালীসায মাণৰকসহস্সেহি সদ্ধিং পব্বতপাদে ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা পঞ্চ অভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি, অন্তেৰাসিকেপি ঝানলাভিনো অকাসি.
তস্মিং সমযে পদুমুত্তরো ভগৰা লোকে নিব্বত্তিত্ৰা হংসৰতীনগরং উপনিস্সায ৰিহরন্তো একদিৰসং পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো নন্দতাপসস্স অন্তেৰাসিকানং জটিলানং অরহত্তূপনিস্সযং নন্দতাপসস্স চ দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স সাৰকস্স ঠানন্তরপত্থনং দিস্ৰা পাতোৰ সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা পুব্বণ্হসমযং পত্তচীৰরমাদায সারিপুত্তত্থেরস্স ৰত্থুম্হি ৰুত্তনযেনেৰ নন্দতাপসস্স অস্সমং অগমাসি. তত্থ ফলাফলদানঞ্চ পুপ্ফাসনপঞ্ঞাপনঞ্চ নিরোধসমাপত্তিসমাপজ্জনঞ্চ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
সত্থা পন নিরোধা ৰুট্ঠিতো অরণৰিহারিঅঙ্গেন চ দক্খিণেয্যঙ্গেন চাতি দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতং একং সাৰকং ‘‘ইসিগণস্স পুপ্ফাসনানুমোদনং করোহী’’তি আণাপেসি. সো অত্তনো ৰিসযে ঠত্ৰা তেপিটকং সম্মসিত্ৰা অনুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৰসানে সত্থা সযং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বে চতুচত্তালীসসহস্সাপি তাপসা অরহত্তং পাপুণিংসু. নন্দতাপসো পন অনুমোদকস্স ভিক্খুনো নিমিত্তং গণ্হিত্ৰা সত্থু দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেতুং নাসক্খি. সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি সেসভিক্খূনং হত্থং পসারেসি. সব্বেপি অন্তরহিতকেসমস্সূ ইদ্ধিমযপরিক্খারা ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয অহেসুং.
নন্দতাপসো তথাগতং ৰন্দিত্ৰা সম্মুখে ঠিতো আহ – ‘‘ভন্তে, যেন ভিক্খুনা ইসিগণস্স পুপ্ফাসনানুমোদনা কতা, কো নামোযং তুম্হাকং সাসনে’’তি? অরণৰিহারিঅঙ্গেন চ দক্খিণেয্যঙ্গেন চ এতদগ্গং পত্তো এসোতি. ‘‘ভন্তে, অহম্পি ইমিনা সত্তাহকতেন অধিকারকম্মেন অঞ্ঞং সম্পত্তিং ন পত্থেমি, অনাগতে পনাহং একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অযং থেরো ৰিয দ্ৰীহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযং দিস্ৰা ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. নন্দতাপসোপি কালেন কালং দসবলস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো. ইদমস্স কল্যাণকম্মং. অন্তরা পন কম্মং ন কথিযতি.
সো কপ্পসতসহস্সং অতিক্কমিত্ৰা সাৰত্থিযং সুমনসেট্ঠিস্স গেহে নিব্বত্তি, সুভূতীতিস্স নামং অকংসু. অপরভাগে অম্হাকং সত্থা লোকে নিব্বত্তো রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরতি. তদা অনাথপিণ্ডিকো সেট্ঠি সাৰত্থিযং উট্ঠানকভণ্ডং গহেত্ৰা অত্তনো সহাযকস্স রাজগহসেট্ঠিনো ঘরং গতো সত্থু উপ্পন্নভাৰং ঞত্ৰা সত্থারং সীতৰনে ৰিহরন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা পঠমদস্সনেনেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থারং সাৰত্থিং আগমনত্থায যাচিত্ৰা পঞ্চচত্তালীসযোজনে মগ্গে যোজনে যোজনে সতসহস্সপরিচ্চাগেন ৰিহারে পতিট্ঠাপেত্ৰা সাৰত্থিযং রাজমানেন অট্ঠকরীসপ্পমাণং জেতরাজকুমারস্স উয্যানভূমিং কোটিসন্থারেন কিণিত্ৰা তত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেত্ৰা অদাসি. ৰিহারমহদিৰসে অযং সুভূতিকুটিম্বিকো অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিনা সদ্ধিং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সদ্ধং পটিলভিত্ৰা পব্বজি. সো উপসম্পন্নো দ্ৰে মাতিকা পগুণং কত্ৰা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা অরঞ্ঞে সমণধম্মং করোন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. ধম্মং দেসেন্তো ৰুত্তনযেনেৰ ধম্মং কথেতি, পিণ্ডায চরন্তো ৰুত্তনযেনেৰ মেত্তাঝানতো ৰুট্ঠায ভিক্খং গণ্হাতি. অথ নং সত্থা ইমং কারণদ্ৰযং পটিচ্চ অরণৰিহারীনঞ্চ দক্খিণেয্যানঞ্চ ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
খদিরৰনিযরেৰতত্থেরৰত্থু
২০৩. পঞ্চমে আরঞ্ঞকানন্তি অরঞ্ঞৰাসীনং. রেৰতো খদিরৰনিযোতি ধম্মসেনাপতিত্থেরস্স কনিট্ঠভাতিকো. সো যথা অঞ্ঞে থেরা অরঞ্ঞে ৰসমানা ৰনসভাগং উদকসভাগং ভিক্খাচারসভাগঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰসন্তি, ন এৰং ৰসি. এতানি পন সভাগানি অনাদিযিত্ৰা উজ্জঙ্গলসক্খরপাসাণৰিসমে খদিরৰনে পটিৰসতি. তস্মা আরঞ্ঞকানং অগ্গোতি ৰুত্তো.
তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির অতীতে পদুমুত্তরবুদ্ধকালে হংসৰতীনগরে নিব্বত্তো মহাগঙ্গায পযাগপতিট্ঠানতিত্থে নাৰাকম্মং করোন্তো পটিৰসতি. তস্মিং সমযে সত্থা সতসহস্সভিক্খুপরিৰারো চারিকং চরন্তো পযাগপতিট্ঠানতিত্থং সম্পাপুণি. সো দসবলং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং কালেন কালং বুদ্ধদস্সনং নাম নত্থি, অযং মে কল্যাণকম্মাযূহনক্খণো’’তি নাৰাসঙ্ঘাটং বন্ধাপেত্ৰা উপরি চেলৰিতানং কারেত্ৰা গন্ধমালাদামানি ওসারেত্ৰা হেট্ঠা ৰরপোত্থকং চিত্তত্থরণং অত্থরাপেত্ৰা সপরিৰারং সত্থারং পরতীরং তারেসি.
তস্মিং সমযে সত্থা একং আরঞ্ঞকং ভিক্খুং এতদগ্গে ঠপেসি. সো নাৰিকো তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি এৰমেৰং অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে আরঞ্ঞকানং অগ্গেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি সত্থারং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা সত্থু পাদমূলে নিপজ্জিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি এতদগ্গে ঠপিতো সো ভিক্খু ৰিয অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে আরঞ্ঞকানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স সাসনে ত্ৰং আরঞ্ঞকানং অগ্গো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি. অন্তরা পন অঞ্ঞং কম্মং ন কথিযতি.
সো যাৰজীৰং কল্যাণকম্মং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে মগধক্খেত্তে নালকব্রাহ্মণগামে সারীব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গহেত্ৰা তিণ্ণং ভাতিকানং তিস্সন্নঞ্চ ভগিনীনং সব্বকনিট্ঠো হুত্ৰা নিব্বত্তি, রেৰতোতিস্স নামং অকংসু. অথস্স মাতাপিতরো চিন্তেসুং – ‘‘ৰড্ঢিতৰড্ঢিতে দারকে সমণা সক্যপুত্তিযা নেত্ৰা পব্বাজেন্তি, অম্হাকং পুত্তং রেৰতং দহরমেৰ ঘরবন্ধনেন বন্ধিস্সামা’’তি সমানকুলতো দারিকং আনেত্ৰা রেৰতস্স অয্যিকং ৰন্দাপেত্ৰা, ‘‘অম্ম, তৰ অয্যিকায মহল্লকতরা হোহী’’তি আহংসু. রেৰতো তেসং কথং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং দারিকা দহরা পঠমৰযে ঠিতা, ইমিস্সা কির এৰংৰিধং রূপং মম অয্যিকায রূপসদিসং ভৰিস্সতি, পুচ্ছিস্সামি তাৰ নেসং অধিপ্পায’’ন্তি চিন্তেত্ৰা আহ – ‘‘তুম্হে কিং কথেথা’’তি? তাত, ‘‘অযং দারিকা অয্যিকা ৰিয তে জরং পাপুণাতূ’’তি ৰদামাতি. সো ‘‘ইমিস্সা রূপং এৰংৰিধং ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. তাত, কিং ৰদেসি, মহাপুঞ্ঞা এৰংৰিধা হোন্তীতি.
সো চিন্তেসি – ‘‘ইদং কির রূপং ইমিনা নিযামেন ৰলিত্তচং ভৰিস্সতি পলিতকেসং খণ্ডদন্তং, অহং এৰরূপে রূপে রজ্জিত্ৰা কিং করিস্সামি, মম ভাতিকানং গতমগ্গমেৰ গমিস্সামী’’তি কীল়ন্তো ৰিয হুত্ৰা সমৰযে তরুণদারকে আহ – ‘‘এথ, ভো, ৰিধাৰনিকং করিস্সামা’’তি নিক্খমি. তাত, মঙ্গলদিৰসে মা বহি গচ্ছাতি. সো দারকেহি সদ্ধিং কীল়ন্তো ৰিয অত্তনো ধাৰনৰারে সম্পত্তে থোকং গন্ত্ৰা পপঞ্চেত্ৰা আগচ্ছতি. পুন দুতিযৰারে সম্পত্তে ততো তুরিতং ৰিয গন্ত্ৰা আগতো, ততিযৰারে সম্পত্তে ‘‘অযং মে কালো’’তি ঞত্ৰা সম্মুখট্ঠানেনেৰ পলাযিত্ৰা পংসুকূলিকভিক্খূনং নিৰাসট্ঠানং অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা থেরে অভিৰাদেত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. সপ্পুরিস মযং তং ন জানাম ‘‘কস্সাসি পুত্তো’’তি, ত্ৰঞ্চ অলঙ্কতনিযামেনেৰ আগতো, কো তং পব্বাজেতুং উস্সহিস্সতীতি. সো উভো বাহা পগ্গয্হ ‘‘ৰিলুম্পন্তি মং ৰিলুম্পন্তি ম’’ন্তি মহারৰং ৰিরৰি. ইতো চিতো চ ভিক্খূ সন্নিপতিত্ৰা ‘‘সপ্পুরিস, ইমস্মিং ঠানে তৰ ৰত্থং ৰা পিল়ন্ধনং ৰা কোচি গণ্হন্তো নাম নত্থি, ত্ৰঞ্চ ‘ৰিলুম্পন্তী’তি ৰদসি, কিং সন্ধায ৰদসী’’তি? ভন্তে, নাহং ৰত্থালঙ্কারং সন্ধায ৰদামি, তিস্সন্নং পন মে সম্পত্তীনং ৰিলোপো ৰত্ততি, তং সন্ধায ৰদামি. মং তাৰ তুম্হে মা পব্বাজযিত্থ, ভাতরং পন মে জানাথাতি. কোনামো পন তে ভাতাতি? গিহিকালে উপতিস্সো নাম, ইদানি পন সারিপুত্তো নাম জাতোতি ৰদন্তীতি. ‘‘আৰুসো, এৰং সন্তে অযং কুলপুত্তো অম্হাকং কনিট্ঠভাতিকো নাম হোতি, জেট্ঠভাতিকো নো ধম্মসেনাপতি পুরেতরংযেৰ আহ – ‘অম্হাকং ঞাতকা সব্বেৰ মিচ্ছাদিট্ঠিকা, যো কোচি অম্হাকং ঞাতীতি আগচ্ছতি, তং যেন তেনুপাযেন পব্বাজেয্যথা’তি. অযং পন থেরস্স অজ্ঝত্তভাতিকো, পব্বাজেথ ন’’ন্তি ৰত্ৰা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৰা পব্বাজযিংসু. অথ নং পরিপুণ্ণৰস্সং উপসম্পাদেত্ৰা কম্মট্ঠানে যোজযিংসু.
থেরো কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা আচরিযুপজ্ঝাযানং অৰিদূরে ঠানে ৰুত্তপ্পকারং খদিরৰনং পৰিসিত্ৰা সমণধম্মং করোতি. তস্স ‘‘অরহত্তং অপ্পত্ৰা দসবলং ৰা ভাতিকত্থেরং ৰা ন পস্সিস্সামী’’তি ৰাযমন্তস্সেৰ তযো মাসা অতিক্কন্তা, সুখুমালকুলপুত্তস্স লূখভোজনং ভুঞ্জন্তস্স চিত্তং ৰলীতং নাম হোতি, কম্মট্ঠানং ৰিমোক্খং ন গতং. সো তেমাসচ্চযেন পৰারেত্ৰা ৰুত্থৰস্সো হুত্ৰা তস্মিংযেৰ ঠানে সমণধম্মং করোতি. তস্স সমণধম্মং করোন্তস্স চিত্তং একগ্গং অহোসি, সো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি.
অথাযস্মা সারিপুত্তো সত্থারং আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং কির কনিট্ঠভাতা রেৰতো পব্বজিতো, সো অভিরমেয্য ৰা ন ৰা, গন্ত্ৰা নং পস্সিস্সামী’’তি. ভগৰা রেৰতস্স আরদ্ধৰিপস্সকভাৰং ঞত্ৰা দ্ৰে ৰারে পটিক্খিপিত্ৰা ততিযৰারে যাচিতো অরহত্তং পত্তভাৰং ঞত্ৰা, ‘‘সারিপুত্ত, অহম্পি গমিস্সামি, ভিক্খূনং আরোচেহী’’তি. থেরো ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৰা, ‘‘আৰুসো, সত্থা চারিকং চরিতুকামো, গন্তুকামা আগচ্ছন্তূ’’তি সব্বেসংযেৰ আরোচেসি. দসবলস্স চারিকত্থায গমনকালে ওহীনকভিক্খূ নাম অপ্পকা হোন্তি, ‘‘সত্থু সুৰণ্ণৰণ্ণং সরীরং পস্সিস্সাম, মধুরধম্মকথং ৰা সুণিস্সামা’’তি যেভুয্যেন গন্তুকামাৰ বহুকা হোন্তি. ইতি সত্থা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো ‘‘রেৰতং পস্সিস্সামী’’তি নিক্খন্তো.
অথেকস্মিং পদেসে আনন্দত্থেরো দ্ৰেধাপথং পত্ৰা ভগৰন্তং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে দ্ৰে মগ্গা, কতরমগ্গেন সঙ্ঘো গচ্ছতূ’’তি. কতরমগ্গো, আনন্দ, উজুকোতি? ভন্তে, উজুমগ্গো তিংসযোজনো অমনুস্সপথো, পরিহারমগ্গো পন সট্ঠিযোজনিকো খেমো সুভিক্খোতি. আনন্দ, সীৰলি অম্হেহি সদ্ধিং আগতোতি? আম, ভন্তে, আগতোতি. তেন হি সঙ্ঘো উজুমগ্গমেৰ গণ্হতু, সীৰলিস্স পুঞ্ঞং ৰীমংসিস্সামাতি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো সীৰলিত্থেরস্স পুঞ্ঞৰীমংসনত্থং অটৰিমগ্গং অভিরুহি. মগ্গং অভিরুহনট্ঠানতো পট্ঠায দেৰসঙ্ঘো যোজনে যোজনে ঠানে নগরং মাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰসনত্থায ৰিহারে পটিযাদেসি. দেৰপুত্তা রঞ্ঞা পেসিতকম্মকারা ৰিয হুত্ৰা যাগুখজ্জকাদীনি গহেত্ৰা ‘‘কহং অয্যো সীৰলি, কহং অয্যো সীৰলী’’তি পুচ্ছন্তা গচ্ছন্তি. থেরো তং সক্কারসম্মানং গণ্হাপেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গচ্ছতি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পরিভুঞ্জি.
ইমিনাৰ নিযামেন সত্থা সক্কারসম্মানং অনুভৰন্তো দেৰসিকং যোজনপরমং গন্ত্ৰা তিংসযোজনিকং কন্তারং অতিক্কম্ম খদিরৰনিযত্থেরস্স সভাগট্ঠানং পত্তো. থেরো সত্থু আগমনং ঞত্ৰা অত্তনো ৰসনট্ঠানে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পহোনকৰিহারে দসবলস্স গন্ধকুটিং রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানাদীনি চ ইদ্ধিযা মাপেত্ৰা তথাগতস্স পচ্চুগ্গমনং গতো. সত্থা অলঙ্কতপটিযত্তেন মগ্গেন ৰিহারং পাৰিসি. অথ তথাগতে গন্ধকুটিং পৰিট্ঠে ভিক্খূ ৰস্সগ্গেন পত্তসেনাসনানি পৰিসিংসু. দেৰতা ‘‘অকালো আহারস্সা’’তি অট্ঠৰিধং পানকং আহরিংসু. সত্থা সঙ্ঘেন সদ্ধিং পানকং পিৰি. ইমিনাৰ নিযামেন তথাগতস্স সক্কারসম্মানং অনুভৰন্তস্সেৰ অদ্ধমাসো অতিক্কন্তো.
অথেকচ্চে উক্কণ্ঠিতভিক্খূ একস্মিং ঠানে নিসীদিত্ৰা কথং উপ্পাদযিংসু ‘‘সত্থা দসবলো ‘ময্হং অগ্গসাৰকস্স কনিট্ঠভাতা’তি ৰত্ৰা এৰরূপং নৰকম্মিকভিক্খুং পস্সিতুং আগতো, ইমস্স ৰিহারস্স সন্তিকে জেতৰনমহাৰিহারো ৰা ৰেল়ুৰনৰিহারাদযো ৰা কিং করিস্সন্তি. অযম্পি ভিক্খু এৰরূপস্স নৰকম্মস্স কারকো, কিং নাম সমণধম্মং করিস্সতী’’তি? অথ সত্থা চিন্তেসি – ‘‘মযি চিরং ৰসন্তে ইদং ঠানং আকিণ্ণং ভৰিস্সতি, আরঞ্ঞকা ভিক্খূ নাম পৰিৰেকত্থিকা হোন্তি, রেৰতস্স অফাসুৰিহারো ভৰিস্সতী’’তি ততো রেৰতস্স দিৰাট্ঠানং গতো. থেরো এককোৰ চঙ্কমনকোটিযং আলম্বনফলকং নিস্সায পাসাণফলকে নিসিন্নো সত্থারং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ৰন্দি.
অথ নং সত্থা পুচ্ছি – ‘‘রেৰত, ইমং ৰাল়মিগট্ঠানং, চণ্ডানং হত্থিঅস্সাদীনং সদ্দং সুত্ৰা কিন্তি করোসী’’তি? তেসং মে, ভন্তে, সদ্দং সুণতো অরঞ্ঞরতি নাম উপ্পজ্জতীতি. সত্থা তস্মিং ঠানে রেৰতত্থেরস্স পঞ্চহি গাথাসতেহি অরঞ্ঞে নিৰাসানিসংসং নাম কথেত্ৰা পুনদিৰসে অৰিদূরে ঠানে পিণ্ডায চরিত্ৰা রেৰতত্থেরং নিৰত্তেত্ৰা যেহি ভিক্খূহি থেরস্স অৰণ্ণো কথিতো, তেসং কত্তরযট্ঠিউপাহনাতেলনাল়িছত্তানং পমুস্সনভাৰং অকাসি. তে অত্তনো পরিক্খারত্থায নিৰত্তা আগতমগ্গেনেৰ গচ্ছন্তাপি তং ঠানং সল্লক্খেতুং ন সক্কোন্তি. পঠমং হি তে অলঙ্কতপটিযত্তেন মগ্গেন গন্ত্ৰা তংদিৰসং পন ৰিসমমগ্গেন গচ্ছন্তা তস্মিং তস্মিং ঠানে উক্কুটিকং নিসীদন্তি, জাণুকেন গচ্ছন্তি. তে গুম্বে চ গচ্ছে চ কণ্টকে চ মদ্দন্তা অত্তনো ৰসিতসভাগট্ঠানং গন্ত্ৰা তস্মিং তস্মিং খদিরখাণুকে অত্তনো ছত্তং সঞ্জানন্তি, উপাহনং কত্তরযট্ঠিং তেলনাল়িং সঞ্জানন্তি. তে তস্মিং সমযে ‘‘ইদ্ধিমা অযং ভিক্খূ’’তি ঞত্ৰা অত্তনো পরিক্খারে আদায ‘‘দসবলস্স পটিযত্তসক্কারো নাম এৰরূপো হোতী’’তি ৰদন্তা আগমংসু.
পুরতো গতভিক্খূ, ৰিসাখা উপাসিকা, অত্তনো গেহে নিসিন্নকালে পুচ্ছতি – ‘‘মনাপং নু খো, ভন্তে, রেৰতত্থেরস্স ৰসনট্ঠান’’ন্তি? মনাপং উপাসিকে নন্দনৰনচিত্তলতাদিপটিভাগং তং সেনাসনন্তি. অথ নেসং সব্বপচ্ছতো আগতভিক্খূ পুচ্ছি – ‘‘মনাপং, অয্যা, রেৰতত্থেরস্স ৰসনট্ঠান’’ন্তি. মা পুচ্ছ উপাসিকে, কথেতুং অযুত্তট্ঠানমেতং, উজ্জঙ্গলং সক্খরপাসাণৰিসমং খদিরৰনং এতং, তত্থ সো ভিক্খু ৰিহরতীতি. ৰিসাখা, পুরিমানঞ্চ পচ্ছিমানঞ্চ ভিক্খূনং কথং সুত্ৰা ‘‘কেসং নু খো কথা সচ্চা’’তি পচ্ছাভত্তে গন্ধমালং আদায দসবলস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৰা, ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্না সত্থারং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, রেৰতত্থেরস্স ৰসনট্ঠানং একচ্চে, অয্যা, ৰণ্ণেন্তি, একচ্চে নিন্দন্তি, কিং নামেতং, ভন্তে’’তি? ৰিসাখে রমণীযং ৰা হোতু মা ৰা, যস্মিং ঠানে অরিযানং চিত্তং রমতি, তদেৰ ঠানং রমণীযং নামাতি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, নিন্নে ৰা যদি ৰা থলে;
যত্থ অরহন্তো ৰিহরন্তি, তং ভূমিরামণেয্যক’’ন্তি. (ধ. প. ৯৮; সং. নি. ১.২৬১);
অথ সত্থা অপরভাগে জেতৰনমহাৰিহারে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং আরঞ্ঞকানং ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
কঙ্খারেৰতত্থেরৰত্থু
২০৪. ছট্ঠে ঝাযীনন্তি ঝানলাভীনং ঝানাভিরতানং. সো কির থেরো যা ঝানসমাপত্তিযো দসবলো সমাপজ্জতি, ততো অপ্পতরং ঠপেত্ৰা বহুতরা সমাপজ্জতি. তস্মা ঝাযীনং অগ্গো নাম জাতো. কঙ্খাযনভাৰেন কঙ্খারেৰতোতি ৰুচ্চতি. কঙ্খা নাম কুক্কুচ্চং, কুক্কুচ্চকোতি অত্থো. কিং পন অঞ্ঞে কুক্কুচ্চকা নত্থীতি? অত্থি, অযং পন থেরো কপ্পিযেপি কুক্কুচ্চং উপ্পাদেসি. তেনস্স কুক্কুচ্চকতা অতিপাকটা জাতাতি কঙ্খারেৰতোত্ৰেৰ সঙ্খং গতো.
তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির পদুমুত্তরবুদ্ধকালে পুরিমনযেনেৰ মহাজনেন সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ঝানাভিরতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি অনাগতে এৰরূপেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি দেসনাৰসানে সত্থারং নিমন্তেত্ৰা পুরিমনযেনেৰ সত্তাহং মহাসক্কারং কত্ৰা ভগৰন্তং আহ – ‘‘ভন্তে, অহং ইমিনা অধিকারকম্মেন ন অঞ্ঞং সম্পত্তিং পত্থেমি, যথা পন সো তুম্হেহি ইতো সত্তদিৰসমত্থকে ভিক্খু ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপিতো, এৰং অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে ঝাযীনং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনাগতং ওলোকেত্ৰা সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাৰসানে গোতমো নাম বুদ্ধো উপ্পজ্জিস্সতি, তস্স সাসনে ত্ৰং ঝাযীনং অগ্গো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.
সো যাৰজীৰং কল্যাণকম্মং কত্ৰা কপ্পসতসহস্সং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে সাৰত্থিনগরে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো পচ্ছাভত্তং ধম্মস্সৰনত্থং গচ্ছন্তেন মহাজনেন সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৰা সদ্ধং পটিলভিত্ৰা পব্বজিতো উপসম্পদং লভিত্ৰা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা ঝানপরিকম্মং করোন্তো ঝানলাভী হুত্ৰা ঝানমেৰ পাদকং কত্ৰা অরহত্তফলং পাপুণি. সো দসবলেন সমাপজ্জিতব্বসমাপত্তীনং অপ্পতরা ঠপেত্ৰা বহুতরা সমাপজ্জন্তো অহোরত্তং ঝানেসু চিণ্ণৰসী অহোসি. অথ নং অপরভাগে সত্থা ইমং গুণং গহেত্ৰা ঝাযীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. ‘‘অকপ্পিযো, আৰুসো গুল়ো, অকপ্পিযা মুগ্গা’’তি (মহাৰ. ২৭২) এৰং পন কপ্পিযেস্ৰেৰ ৰত্থূসু কুক্কুচ্চস্স উপ্পাদিততায কুক্কুচ্চসঙ্খাতায কঙ্খায ভাৰেন কঙ্খারেৰতোতি সঙ্খং গতোতি.
সোণকোল়িৰিসত্থেরৰত্থু
২০৫. সত্তমে আরদ্ধৰীরিযানন্তি পগ্গহিতৰীরিযানং পরিপুণ্ণৰীরিযানং. সোণো কোল়িৰিসোতি সোণোতি তস্স নামং, কোল়িৰিসোতি গোত্তং. কোটিৰেস্সোতি ৰা অত্থো, ইস্সরিযেন কোটিপ্পত্তস্স ৰেস্সকুলস্স দারকোতি অধিপ্পাযো. যস্মা পন অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং ৰীরিযং নাম ৰড্ঢেতব্বং হোতি, থেরস্স পন হাপেতব্বমেৰ অহোসি. তস্মা এস আরদ্ধৰীরিযানং অগ্গো নাম জাতো.
তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযং কির অতীতে পদুমুত্তরবুদ্ধকালে সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তি, সিরিৰড্ঢকুমারোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো পুরিমনযেনেৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং আরদ্ধৰীরিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি অনাগতে এৰরূপেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি দেসনাপরিযোসানে দসবলং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা ৰুত্তনযেনেৰ পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স পত্থনায সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা পুরিমনযেনেৰ ব্যাকরিত্ৰা ৰিহারং গতো.
সোপি সিরিৰড্ঢসেট্ঠি যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কপ্পসতসহস্সং অতিক্কমিত্ৰা ইমস্মিং কপ্পে পরিনিব্বুতে কস্সপদসবলে অনুপ্পন্নে অম্হাকং ভগৰতি বারাণসিযং কুলগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি. সো অত্তনো সহাযকেহি সদ্ধিং গঙ্গাযং কীল়তি. তস্মিং সমযে একো জিণ্ণচীৰরিকো পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘বারাণসিং উপনিস্সায গঙ্গাতীরে পণ্ণসালং কত্ৰা ৰস্সং উপগচ্ছিস্সামী’’তি উদকেন সমুপব্যূল়্হে দণ্ডকে চ ৰল্লিযো চ সংকড্ঢতি. অযং কুমারো সহাযকেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা ঠিতো, ‘‘ভন্তে, কিং করোথা’’তি পুচ্ছি. কুমার উপকট্ঠে অন্তোৰস্সে পব্বজিতানং ৰসনট্ঠানং নাম লদ্ধুং ৰট্টতীতি. ‘‘ভন্তে, অজ্জেৰ একদিৰসং অয্যো যথা তথা আগমেতু, অহং স্ৰে অয্যস্স ৰসনট্ঠানং করিস্সামী’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘তস্সেৰ কুমারস্স সঙ্গহং করিস্সামী’’তি আগতত্তা অধিৰাসেসি. সো তস্স অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা গতো পুনদিৰসে সক্কারসম্মানং সজ্জেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স আগমনং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ‘‘কহং নু খো অজ্জ ভিক্খাচারং লভিস্সামী’’তি আৰজ্জেন্তো ঞত্ৰা তস্সেৰ গেহদ্ৰারং অগমাসি.
কুমারো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা সম্পিযাযমানো পত্তং আদায ভিক্খং দত্ৰা ‘‘ইমং অন্তোৰস্সং ময্হং গেহদ্ৰারমেৰ আগচ্ছথ, ভন্তে’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা পক্কন্তে অত্তনো সহাযকেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা একদিৰসেনেৰ পচ্চেকবুদ্ধস্স ৰসনপণ্ণসালঞ্চ চঙ্কমনঞ্চ রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানানি চ কারাপেত্ৰা অদাসি. তস্সেৰ পণ্ণসালং পৰিসনৰেলায হরিতূপলিত্তায ভূমিযা ‘‘পাদেসু কললং মা লগ্গী’’তি অত্তনো পারুপনং সতসহস্সগ্ঘনকং রত্তকম্বলং ভূমত্থরণং সন্থরিত্ৰা কম্বলস্স ৰণ্ণেন সদ্ধিং পচ্চেকবুদ্ধস্স সরীরপ্পভং একসদিসং দিস্ৰা অতিৰিয পসন্নো হুত্ৰা আহ – ‘‘যথা তুম্হেহি অক্কন্তকালতো পট্ঠায ইমস্স কম্বলস্স অতিৰিয পভা ৰিরোচতি, এৰমেৰ ময্হম্পি নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে হত্থপাদানং ৰণ্ণো বন্ধুজীৰকপুপ্ফৰণ্ণো হোতু, সতক্খত্তুং ৰিহতকপ্পাসপটলফস্সসদিসোৰ ফস্সো হোতূ’’তি. সো তেমাসং পচ্চেকবুদ্ধং উপট্ঠহিত্ৰা পৰারিতকালে তিচীৰরং অদাসি. পচ্চেকবুদ্ধো পরিপুণ্ণপত্তচীৰরো গন্ধমাদনমেৰ গতো.
সোপি কুলপুত্তো দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং ভগৰতো কালে কাল়চম্পানগরে উপসেট্ঠিস্স ঘরে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স পটিসন্ধিগ্গহণকালতো পট্ঠায সেট্ঠিকুলং অনেকানি পণ্ণাকারসহস্সানি আগচ্ছন্তি. জাতদিৰসে চ সকলনগরং একসক্কারসম্মানং অহোসি. অথস্স নামগ্গহণদিৰসে মাতাপিতরো ‘‘অম্হাকং পুত্তো অত্তনো নামং গণ্হিত্ৰাৰ আগতো, রত্তসুৰণ্ণরসপরিসিত্তা ৰিযস্স সরীরচ্ছৰী’’তি সোণকুমারোত্ৰেৰস্স নামং অকংসু.
অথস্স সট্ঠি ধাতিযো উপনেত্ৰা দেৰকুমারং ৰিয নং সুখেন ৰড্ঢেসুং. তস্স এৰরূপং আহারৰিধানং অহোসি – সট্ঠিকরীসমত্তং ঠানং কসিত্ৰা তিৰিধেন উদকেন পোসেন্তি. কেদারে পৰিসন্তীসু উদকমাতিকাসু খীরোদকস্স চ গন্ধোদকস্স চ অনেকানি চাটিসহস্সানি আসিঞ্চন্তি. সালিসীসানং খীরগ্গহণকালে সুকাদীনং পাণানং উচ্ছিট্ঠকরণনিৰারণত্থং ৰীহিগব্ভানং সুখুমালভাৰত্থঞ্চ পরিযন্তপরিক্খেপে চ অন্তরন্তরা চ থম্ভে নিখনিত্ৰা উপরি দণ্ডকে দত্ৰা কিলঞ্জেহি ছাদেত্ৰা সমন্তা সাণিযা পরিক্খিপিত্ৰা সব্বপরিযন্তে আরক্খং গণ্হন্তি. সস্সে নিপ্ফন্নে কোট্ঠে চতুজাতিগন্ধেহি পরিভণ্ডং কত্ৰা উপরি উত্তমগন্ধেহি পরিভাৰেন্তি. অনেকসহস্সপুরিসা খেত্তং ওরুয্হ সালিসীসানি ৰণ্টেসু ছিন্দিত্ৰা মুট্ঠিমুট্ঠিযো কত্ৰা রজ্জুকেহি বন্ধিত্ৰা সুক্খাপেন্তি. ততো কোট্ঠকস্স হেট্ঠিমতলে গন্ধে সন্থরিত্ৰা উপরি সালিসীসানি সন্থরন্তি. এৰং একন্তরিকং কত্ৰা সন্থরন্তা কোট্ঠকং পূরেত্ৰা দ্ৰারং পিদহন্তি, তিৰস্সসম্পত্তকালে কোট্ঠকং ৰিৰরন্তি. ৰিৰটকালে সকলনগরং সুগন্ধগন্ধিকং হোতি. সালিম্হি পহতে ধুত্তা থুসে কিণিত্ৰা গণ্হন্তি, কুণ্ডকং পন চূল়ুপট্ঠাকা লভন্তি. মুসলঘট্টিতকে সালিতণ্ডুলে ৰিচিনিত্ৰা গণ্হন্তি. তে সুৰণ্ণহীরকপচ্ছিযং পক্খিপিত্ৰা সতকালং পরিস্সাৰেত্ৰা গহিতে পক্কুথিতজাতিরসে একৰারং পক্খিপিত্ৰা উদ্ধরন্তি, পমুখট্ঠানং সুমনপুপ্ফসদিসং হোতি. তং ভোজনং সুৰণ্ণসরকে পক্খিপিত্ৰা পক্কুথিতঅপ্পোদকমধুপাযাসপূরিতস্স রজতথালস্স উপরি কত্ৰা আদায গন্ত্ৰা সেট্ঠিপুত্তস্স পুরতো ঠপেন্তি.
সো অত্তনো যাপনমত্তং ভুঞ্জিত্ৰা গন্ধৰাসিতেন উদকেন মুখং ৰিক্খালেত্ৰা হত্থপাদে ধোৰতি. অথস্স ধোতহত্থপাদস্স নানপ্পকারং মুখৰাসং উপনেন্তি. তস্স অক্কমনট্ঠানে ৰরপোত্থকচিত্তত্থরণং অত্থরন্তি. হত্থপাদতলানিস্স বন্ধুজীৰকপুপ্ফৰণ্ণানি হোন্তি, সতকালৰিহতকপ্পাসস্স ৰিয ফস্সো, পাদতলেসু মণিকুণ্ডলাৰত্তৰণ্ণানি লোমানি জাযিংসু. সো কস্সচিদেৰ কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘আজানাহি ভূমিং অক্কমিস্সামী’’তি ৰদতি. তস্স ৰযপ্পত্তস্স তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৰিকে তযো পাসাদে কারেত্ৰা নাটকানি চ উপট্ঠাপেসুং. সো মহাসম্পত্তিং অনুভৰন্তো দেৰো মঞ্ঞে পটিৰসতি.
অথ অম্হাকং সত্থরি সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে রাজগহং উপনিস্সায ৰিহরন্তে পাদলোমদস্সনত্থং রঞ্ঞা মাগধেন পক্কোসাপেত্ৰা অসীতিযা গামিযসহস্সেহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং পহিতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থারং পব্বজ্জং যাচি. অথ নং ভগৰা ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহী’’তি পুচ্ছিত্ৰা অননুঞ্ঞাতভাৰং সুত্ৰা ‘‘ন খো, সোণ, তথাগতা মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতং পুত্তং পব্বাজেন্তী’’তি পটিক্খিপি. সো ‘‘সাধু ভগৰা’’তি তথাগতস্স ৰচনং সিরসা সম্পটিচ্ছিত্ৰা মাতাপিতূনং সন্তিকং গন্ত্ৰা অনুজানাপেত্ৰা সত্থু সন্তিকং আগম্ম অঞ্ঞতরস্স ভিক্খুনো সন্তিকে পব্বজি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনস্স পব্বজ্জাৰিধানং পাল়িযং (মহাৰ. ২৪৩) আগতমেৰ.
তস্স পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৰা রাজগহে ৰিহরন্তস্স সম্বহুলা ঞাতিসালোহিতা চ সন্দিট্ঠসম্ভত্তা চ সক্কারসম্মানং আহরন্তি, রূপনিপ্ফত্তিযা ৰণ্ণং কথেন্তি, অঞ্ঞেপি জনা পস্সিতুং আগচ্ছন্তি. থেরো চিন্তেসি – ‘‘মম সন্তিকং বহূ জনা আগচ্ছন্তি, কম্মট্ঠানে ৰা ৰিপস্সনায ৰা কম্মং কাতুং কথং সক্খিস্সামি, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা সীতৰনসুসানং গন্ত্ৰা সমণধম্মং করেয্যং. তত্র হি সুসানন্তি জিগুচ্ছিত্ৰা বহূ জনা নাগমিস্সন্তি, এৰংসন্তে মম কিচ্চং মত্থকং পাপুণিস্সতী’’তি সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা সীতৰনং গন্ত্ৰা সমণধম্মং কাতুং আরভি. সো চিন্তেসি – ‘‘ময্হং সরীরং পরমসুখুমালং, ন খো পন সক্কা সুখেনেৰ সুখং পাপুণিতুং, কাযং কিলমেত্ৰাপি সমণধম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি. ততো ঠানচঙ্কমমেৰ অধিট্ঠায পধানমকাসি. তস্স সুখুমালানং পাদতলানং অন্তন্তেহি ফোটা উট্ঠায ভিজ্জিংসু, চঙ্কমো একলোহিতোৰ অহোসি. পাদেসু অৰহন্তেসু জণ্ণুকেহিপি হত্থেহিপি ৰাযমিত্ৰা চঙ্কমতি. এৰং ৰীরিযং দল়্হং করোন্তোপি ওভাসমত্তম্পি নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তো চিন্তেসি – ‘‘সচে অঞ্ঞোপি আরদ্ধৰীরিযো ভৰেয্য, মাদিসোৰ ভৰেয্য. অহং খো পন এৰং ৰাযমন্তোপি মগ্গং ৰা ফলং ৰা উপ্পাদেতুং ন সক্কোমি, অদ্ধা নেৰাহং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, ন ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ, ন নেয্যো, পদপরমেন মযা ভৰিতব্বং. কিং মে পব্বজ্জায, হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জিস্সামি পুঞ্ঞানি চ করিস্সামী’’তি.
তস্মিং সমযে সত্থা থেরস্স ৰিতক্কং ঞত্ৰা সাযন্হসমযে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো তত্থ গন্ত্ৰা লোহিতেন ফুট্ঠং চঙ্কমং দিস্ৰা থেরং ৰীণোৰাদেন (মহাৰ. ২৪৩) ওৰদিত্ৰা ৰীরিযসমথযোজনত্থায তস্স কম্মট্ঠানং কথেত্ৰা গিজ্ঝকূটমেৰ গতো. সোণত্থেরোপি দসবলস্স সম্মুখা ওৰাদং লভিত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তে পতিট্ঠাসি. অথ সত্থা অপরভাগে জেতৰনে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ধম্মং দেসেন্তো থেরং আরদ্ধৰীরিযানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
সোণকুটিকণ্ণত্থেরৰত্থু
২০৬. অট্ঠমে কল্যাণৰাক্করণানন্তি ৰাক্করণং ৰুচ্চতি ৰচনকিরিযা, মধুরৰচনানন্তি অত্থো. অযঞ্হি থেরো দসবলেন সদ্ধিং একগন্ধকুটিযা তথাগতস্স মধুরেন সরেন ধম্মকথং কথেসি. অথস্স সত্থা সাধুকারং অদাসি. তস্মা সো কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গো নাম জাতো. সোণোতি তস্স নামং, কোটিঅগ্ঘনকং পন কণ্ণপিল়ন্ধনং ধারেসি. তস্মা কুটিকণ্ণোতি ৰুচ্চতি, কোটিকণ্ণোতি অত্থো.
তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি পদুমুত্তরবুদ্ধকালে পুরিমনযেনেৰ মহাজনেন সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠত্ৰা সত্থু ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা দসবলং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা, ‘‘ভন্তে, যং ভিক্খুং তুম্হে ইতো সত্তদিৰসমত্থকে কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গট্ঠানে ঠপযিত্থ, অহম্পি ইমস্স অধিকারকম্মস্স ফলেন অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে তথারূপো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তরাযং দিস্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স সাসনে কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.
সোপি যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা কপ্পসতসহস্সং দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ সংসরন্তো অম্হাকং দসবলস্স উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ দেৰলোকা চৰিত্ৰা কাল়িযা নাম কুররঘরিকায উপাসিকায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. সা পরিপক্কে গব্ভে রাজগহনগরে অত্তনো কুলনিৰেসনং আগতা.
তস্মিং সমযে অম্হাকং সত্থা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৰত্তেসি. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনে দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতা সন্নিপতিংসু. তত্থ একো অট্ঠৰীসতিযা যক্খসেনাপতীনং অব্ভন্তরে সাতাগিরো নাম যক্খো দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায চিন্তেসি – ‘‘কিং নু খো অযং এৰং মধুরধম্মকথা মম সহাযেন হেমৰতেন সুতা ন সুতা’’তি? সো দেৰসঙ্ঘস্স অন্তরে ওলোকেন্তো তং অপস্সিত্ৰা ‘‘অদ্ধা মম সহাযো তিণ্ণং রতনানং উপ্পন্নভাৰং ন জানাতি, গচ্ছামি দসবলস্স চেৰ ৰণ্ণং কথেস্সামি, পটিৰিদ্ধধম্মঞ্চ আরোচেস্সামী’’তি অত্তনো পরিসায সদ্ধিং রাজগহমত্থকেন তস্স সন্তিকং পাযাসি.
হেমৰতোপি তিযোজনসহস্সং হিমৰন্তং অকালপুপ্ফিতং দিস্ৰা ‘‘মম সহাযেন সাতাগিরেন সদ্ধিং হিমৰন্তকীল়িতং কীল়িস্সামী’’তি অত্তনো পরিসায সদ্ধিং রাজগহমত্থকেনেৰ পাযাসি. তেসং দ্ৰিন্নম্পি অগ্গবলকাযা কুলঘরিকায কাল়িউপাসিকায নিৰেসনমত্থকে সমাগন্ত্ৰা ‘‘তুম্হে কস্স পরিসা, মযং সাতাগিরস্স. তুম্হে কস্স পরিসা, মযং হেমৰতস্সা’’তি আহংসু. তে হট্ঠতুট্ঠাৰ গন্ত্ৰা তেসং যক্খসেনাপতীনং আরোচযিংসু. তেপি তংখণঞ্ঞেৰ উপাসিকায নিৰেসনমত্থকে সমাগচ্ছিংসু. সাতাগিরো হেমৰতং আহ – ‘‘কহং, সম্ম, গচ্ছসী’’তি? তৰ সন্তিকং সম্মাতি. কিংকারণাতি? হিমৰন্তং পুপ্ফিতং দিস্ৰা তযা সদ্ধিং তত্থ কীল়িস্সামীতি. ত্ৰং পন, সম্ম, কহং গচ্ছসীতি? তৰ সন্তিকং, সম্মাতি. কিংকারণাতি? ত্ৰং হিমৰন্তস্স কেন পুপ্ফিতভাৰং জানাসীতি? ন জানামি, সম্মাতি. সুদ্ধোদনমহারাজস্স পুত্তো সিদ্ধত্থকুমারো দসসহস্সিলোকধাতুং কম্পেত্ৰা পটিৰিদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতানং মজ্ঝে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেসি. তস্স পৰত্তিতভাৰং ন জানাসীতি? ন জানামি, সম্মাতি. ত্ৰং এত্তকমেৰ ঠানং পুপ্ফিতন্তি অঞ্ঞাসি, তস্স পন পুরিসস্স সক্কারত্থায সকলদসসহস্সচক্কৰাল়ং একমালাগুল়সদিসং অজ্জ জাতং সম্মাতি. মালা তাৰ পুপ্ফন্তু, তযা সো সত্থা অক্খীনি পূরেত্ৰা দিট্ঠোতি. আম, সম্ম, সত্থা চ মে দিট্ঠো, ধম্মো চ সুতো, অমতঞ্চ পীতং. অহং ‘‘এতং অমতধম্মং তম্পি জানাপেস্সামী’’তি তৰ সন্তিকং আগতোস্মি, সম্মাতি. তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তানংযেৰ উপাসিকা সিরিসযনতো উট্ঠায নিসিন্না তং কথাসল্লাপং সুত্ৰা সদ্দে নিমিত্তং গণ্হি. ‘‘অযং সদ্দো উদ্ধং, ন হেট্ঠা, অমনুস্সভাসিতো, নো মনুস্সভাসিতো’’তি সল্লক্খেত্ৰা ওহিতসোতা পগ্গহিতমানসা হুত্ৰা নিসীদি. ততো –
‘‘অজ্জ পন্নরসো উপোসথো (ইতি সাতাগিরো যক্খো),
দিব্বা রত্তি উপট্ঠিতা;
অনোমনামং সত্থারং,
হন্দ পস্সাম গোতম’’ন্তি. (সু. নি. ১৫৩) –
এৰং সাতাগিরেন ৰুত্তে –
‘‘কচ্চি মনো সুপণিহিতো (ইতি হেমৰতো যক্খো),
সব্বভূতেসু তাদিনো;
কচ্চি ইট্ঠে অনিট্ঠে চ,
সঙ্কপ্পস্স ৰসীকতা’’তি. (সু. নি. ১৫৪);
এৰং হেমৰতো সত্থু কাযসমাচারঞ্চ আজীৰঞ্চ মনোসমাচারঞ্চ পুচ্ছি. পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং সাতাগিরো ৰিস্সজ্জেসি. এৰং সত্থু সরীরৰণ্ণগুণৰণ্ণকথনৰসেন হেমৰতসুত্তন্তে নিট্ঠিতে হেমৰতো সহাযকস্স ধম্মদেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.
অথ, কাল়ী উপাসিকা, পরস্স ধম্মে দেসীযমানে তথাগতং অদিট্ঠপুব্বাৰ হুত্ৰা অনুস্সৰপ্পসাদং উপ্পাদেত্ৰা পরস্স ৰড্ঢিতং ভোজনং ভুঞ্জমানা ৰিয সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. সা সব্বমাতুগামানং অন্তরে পঠমকসোতাপন্না সব্বজেট্ঠিকা অহোসি. তস্সা সহ সোতাপত্তিভাৰেন তমেৰ রত্তিং গব্ভৰুট্ঠানং জাতং, পটিলদ্ধদারকস্স নামগ্গহণদিৰসে সোণোতি নামং অকাসি. সা যথারুচিযা কুলগেহে ৰসিত্ৰা কুলঘরমেৰ অগমাসি.
তস্মিং সমযে মহাকচ্চানত্থেরো তং নগরং উপনিস্সায উপৰত্তে পব্বতে পটিৰসতি. উপাসিকা থেরং উপট্ঠাতি. থেরো নিবদ্ধং তস্সা নিৰেসনং গচ্ছতি. সোণদারকোপি নিবদ্ধং থেরস্স সন্তিকে ৰিচরন্তো ৰিস্সাসিকো অহোসি. সো অপরেন সমযেন থেরস্স সন্তিকে পব্বজি. থেরো তং উপসম্পাদেতুকামো তীণি ৰস্সানি গণং পরিযেসিত্ৰা উপসম্পাদেসি. সো উপসম্পন্নো কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা থেরস্সেৰ সন্তিকে সুত্তনিপাতং উগ্গণ্হিত্ৰা ৰুত্থৰস্সো পৰারেত্ৰা সত্থারং পস্সিতুকামো হুত্ৰা উপজ্ঝাযং আপুচ্ছি. থেরো আহ – ‘‘সোণ, তযি গতে সত্থা তং একগন্ধকুটিযং ৰসাপেত্ৰা ধম্মং অজ্ঝেসিস্সতি, ত্ৰং ধম্মং কথেস্সসি. সত্থা তৰ ধম্মকথায পসীদিত্ৰা তুয্হং ৰরং দস্সতি. ত্ৰং ৰরং গণ্হন্তো ইমঞ্চ ইমঞ্চ গণ্হাহি, মম ৰচনেন দসবলস্স পাদে ৰন্দাহী’’তি. সো উপজ্ঝাযেন অনুঞ্ঞাতো মাতুউপাসিকায গেহং গন্ত্ৰা আরোচেসি. সাপি ‘‘সাধু, তাত, ত্ৰং দসবলং পস্সিতুং গচ্ছন্তো ইমং কম্বলং আহরিত্ৰা সত্থু ৰসনগন্ধকুটিযা ভূমত্থরণং কত্ৰা অত্থরাহী’’তি কম্বলং অদাসি. সোণত্থেরো তং আদায সেনাসনং সংসামেত্ৰা অনুপুব্বেন সত্থু ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা দসবলস্স বুদ্ধাসনে নিসিন্নৰেলাযমেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা আনন্দত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, ইমস্স ভিক্খুস্স সেনাসনং জানাহী’’তি. থেরো সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৰা অন্তোগন্ধকুটিযংযেৰ ভূমত্থরণং উস্সারেন্তো ৰিয অত্থরি.
অথ খো ভগৰা বহুদেৰরত্তিং অজ্ঝোকাসে ৰীতিনামেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি, আযস্মাপি খো সোণো বহুদেৰরত্তিং অজ্ঝোকাসে ৰীতিনামেত্ৰা ৰিহারং পাৰিসি. সত্থা পচ্ছিমযামে সীহসেয্যং কপ্পেত্ৰা পচ্চূসসমযে ৰুট্ঠায নিসীদিত্ৰা ‘‘এত্তকেন কালেন সোণস্স কাযদরথো পটিপ্পস্সদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা আযস্মন্তং সোণং অজ্ঝেসি – ‘‘পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি. সোণত্থেরো মধুরস্সরেন একব্যঞ্জনম্পি অৰিনাসেন্তো অট্ঠকৰগ্গিযানি সুত্তানি (সু. নি. ৭৭২ আদযো) অভাসি. কথাপরিযোসানে ভগৰা সাধুকারং দত্ৰা ‘‘সুগ্গহিতো তে ভিক্খু ধম্মো, মযা দেসিতকালে চ অজ্জ চ একসদিসাৰ দেসনা, কিঞ্চি ঊনং ৰা অধিকং ৰা নত্থী’’তি পসন্নভাৰং পকাসেসি. সোণত্থেরোপি ‘‘অযং ওকাসো’’তি সল্লক্খেত্ৰা উপজ্ঝাযস্স ৰচনেন দসবলং ৰন্দিত্ৰা ৰিনযধরপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদং আদিং কত্ৰা সব্বে ৰরে যাচি, সত্থা অদাসি. পুন থেরো মাতুউপাসিকায ৰচনেন ৰন্দিত্ৰা ‘‘অযং, ভন্তে, উপাসিকায তুম্হাকং ৰসনগন্ধকুটিযং ভূমত্থরণত্থং কম্বলো পহিতো’’তি কম্বলং দত্ৰা উট্ঠাযাসনা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পন থেরস্স পব্বজ্জং আদিং কত্ৰা সব্বং সুত্তে আগতমেৰ.
ইতি থেরো সত্থু সন্তিকা অট্ঠ ৰরে লভিত্ৰা উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেসি. পুনদিৰসে মাতুউপাসিকায নিৰেসনদ্ৰারং গন্ত্ৰা ভিক্খায অট্ঠাসি. উপাসিকা ‘‘পুত্তো কির মে দ্ৰারে ঠিতো’’তি সুত্ৰা ৰেগেন আগন্ত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা হত্থতো পত্তং গহেত্ৰা অন্তোনিৰেসনে নিসীদাপেত্ৰা ভোজনং অদাসি. অথ নং ভত্তকিচ্চপরিযোসানে আহ – ‘‘দিট্ঠো তে, তাত, দসবলো’’তি? আম উপাসিকেতি. ৰন্দিতো তে মম ৰচনেনাতি? আম ৰন্দিতো, সোপি চ মে কম্বলো তথাগতস্স ৰসনট্ঠানে ভূমত্থরণং কত্ৰা অত্থতোতি. কিং, তাত, তযা কির সত্থু ধম্মকথা কথিতা, সত্থারা চ তে সাধুকারো দিন্নোতি? তযা কথং ঞাতং উপাসিকেতি? তাত, ময্হং গেহে অধিৰত্থা দেৰতা দসবলেন তুয্হং সাধুকারং দিন্নদিৰসে ‘‘সকলদসসহস্সচক্কৰাল়ে দেৰতা সাধুকারং অদংসূ’’তি আহ – তাত, তযা কথিতধম্মকথং বুদ্ধানং কথিতনিযামেনেৰ ময্হম্পি কথেতুং পচ্চাসীসামীতি. থেরো মাতু কথং সম্পটিচ্ছি. সা তস্স অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা দ্ৰারে মণ্ডপং কারেত্ৰা দসবলস্স কথিতনিযামেনেৰ অত্তনো ধম্মকথং কথাপেসীতি ৰত্থু এত্থ সমুট্ঠিতং. সত্থা অপরভাগে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং কল্যাণৰাক্করণানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
সীৰলিত্থেরৰত্থু
২০৭. নৰমে লাভীনং যদিদং সীৰলীতি ঠপেত্ৰা তথাগতং লাভীনং ভিক্খূনং সীৰলিত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি অতীতে পদুমুত্তরবুদ্ধকালে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং লাভীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি অনাগতে এৰরূপেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি দসবলং নিমন্তেত্ৰা পুরিমনযেনেৰ সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা ‘‘ভগৰা অহম্পি ইমিনা অধিকারকম্মেন অঞ্ঞং সম্পত্তিং ন পত্থেমি, অনাগতে পন একস্স বুদ্ধস্স সাসনে অহম্পি তুম্হেহি সো এতদগ্গে ঠপিতভিক্খু ৰিয লাভীনং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযং দিস্ৰা ‘‘অযং তে পত্থনা অনাগতে গোতমস্স বুদ্ধস্স সাসনে সমিজ্ঝিস্সতী’’তি ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.
সোপি কুলপুত্তো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ৰিপস্সীবুদ্ধকালে বন্ধুমতীনগরতো অৰিদূরে একস্মিং গামে পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্মিং সমযে বন্ধুমতীনগরৰাসিনো রঞ্ঞা সদ্ধিং সাকচ্ছিত্ৰা সাকচ্ছিত্ৰা দসবলস্স দানং দেন্তি. তে একদিৰসং সব্বেৰ একতো হুত্ৰা দানং দেন্তা ‘‘কিং নু খো অম্হাকং দানমুখে নত্থী’’তি মধুঞ্চ গুল়দধিঞ্চ ন অদ্দসংসু. তে ‘‘যতো কুতোচি আহরিস্সামা’’তি জনপদতো নগরং পৰিসনমগ্গে পুরিসং ঠপেসুং. তদা এস কুলপুত্তো অত্তনো গামতো গুল়দধিৰারকং গহেত্ৰা ‘‘কিঞ্চিদেৰ আহরিস্সামী’’তি নগরং গচ্ছন্তো মুখং ধোৰিত্ৰা ‘‘ধোতহত্থপাদো পৰিসিস্সামী’’তি ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নঙ্গলসীসমত্তং নিম্মক্খিকং দণ্ডকমধুং দিস্ৰা ‘‘পুঞ্ঞেন মে ইদং উপ্পন্ন’’ন্তি গহেত্ৰা নগরং পৰিসতি. নাগরেহি ঠপিতপুরিসো তং দিস্ৰা, ‘‘ভো পুরিস, কস্সিমং আহরসী’’তি পুচ্ছি. ন কস্সচি সামি, ৰিক্কিণিতুং পন মে ইদং আনীতন্তি. তেন হি, ভো পুরিস, ইমং কহাপণং গহেত্ৰা এতং মধুঞ্চ গুল়দধিঞ্চ দেহীতি.
সো চিন্তেসি – ‘‘ইদং ন বহুমূলং, অযঞ্চ একপ্পহারেনেৰ বহুং দেতি, ৰীমংসিতুং ৰট্টতী’’তি. ততো নং ‘‘নাহং এককহাপণেন দেমী’’তি আহ. যদি এৰং, দ্ৰে গহেত্ৰা দেহীতি. দ্ৰীহিপি ন দেমীতি. এতেনুপাযেন ৰড্ঢন্তং ৰড্ঢন্তং সহস্সং পাপুণি. সো চিন্তেসি – ‘‘অতিঅঞ্ছিতুং ন ৰট্টতি, হোতু তাৰ, ইমস্স কত্তব্বকিচ্চং পুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ নং আহ – ‘‘ইদং ন বহুঅগ্ঘনকং, ত্ৰঞ্চ বহুং দেসি, কেন কম্মেন ইদং গণ্হাসী’’তি? ইধ, ভো, নগরৰাসিনো রঞ্ঞা সদ্ধিং পটিৰিরুজ্ঝিত্ৰা ৰিপস্সীদসবলস্স দানং দেন্তা ইদং দ্ৰযং দানমুখে অপস্সন্তা পরিযেসন্তি. সচে ইদং দ্ৰযং ন লভিস্সন্তি, নাগরানং পরাজযো ভৰিস্সতি. তস্মা সহস্সং দত্ৰা গণ্হামীতি. কিং পনেতং নাগরানমেৰ ৰট্টতি, ন অঞ্ঞেসং দাতুং ৰট্টতীতি? যস্স কস্সচি দাতুং অৰারিতমেতন্তি. অত্থি পন তে কোচি নাগরানং দানে একদিৰসং সহস্সং দাতাতি? নত্থি সম্মাতি. ইমেসং পন দ্ৰিন্নং সহস্সগ্ঘনকভাৰং জানাসীতি? আম জানামীতি. তেন হি গচ্ছ, নাগরানং আচিক্খ – ‘‘একো পুরিসো ইমানি দ্ৰে মূলেন ন দেতি, সহত্থেনেৰ দাতুকামো, তুম্হে ইমেসং দ্ৰিন্নং কারণা নিরুস্সুক্কা হোথা’’তি. ত্ৰং পন মে ইমস্মিং দানমুখে জেট্ঠকভাৰস্স কাযসক্খী হোহীতি.
সো গামৰাসী পরিব্বযত্থং গহিতমাসকেন পঞ্চকটুকং গহেত্ৰা চুণ্ণং কত্ৰা দধিতো কঞ্জিযং ৰাহেত্ৰা তত্থ মধুপটলং পীল়েত্ৰা পঞ্চকটুকচুণ্ণেন যোজেত্ৰা একস্মিং পদুমিনিপত্তে পক্খিপিত্ৰা তং সংৰিদহিত্ৰা আদায দসবলস্স অৰিদূরে ঠানে নিসীদি. মহাজনেন আহরিযমানস্স সক্কারস্স অন্তরে অত্তনো পত্তৰারং ওলোকযমানো ওকাসং ঞত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভগৰা অযং ময্হং দুগ্গতপণ্ণাকারো, ইমং মে অনুকম্পং পটিচ্চ গণ্হথা’’তি. সত্থা তস্স অনুকম্পং পটিচ্চ চতুমহারাজদত্তিযেন সেলমযেন পত্তেন তং পটিগ্গহেত্ৰা যথা অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সস্স দিয্যমানং ন খীযতি, এৰং অধিট্ঠাসি. সোপি কুলপুত্তো নিট্ঠিতভত্তকিচ্চং ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং ঠিতো আহ – ‘‘দিট্ঠো মে ভগৰা অজ্জ বন্ধুমতীনগরৰাসিকেহি তুম্হাকং সক্কারো আহরিযমানো, অহম্পি ইমস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তভৰে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো ভৰেয্য’’ন্তি. সত্থা ‘‘এৰং হোতু কুলপুত্তা’’তি ৰত্ৰা তস্স চ নগরৰাসীনঞ্চ ভত্তানুমোদনং কত্ৰা পক্কামি.
সোপি কুলপুত্তো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সুপ্পৰাসায রাজধীতায কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায সাযং পাতঞ্চ পণ্ণাকারসতানি পাপুণন্তি, সুপ্পৰাসা সম্পত্তিং গচ্ছতি. অথ নং পুঞ্ঞৰীমংসনত্থং হত্থেন বীজপচ্ছিং ফুসাপেন্তি, একেকবীজতো সলাকসতম্পি সলাকসহস্সম্পি নিগচ্ছতি. এককরীসখেত্ততো পঞ্ঞাসম্পি সট্ঠিপি সকটানি উপ্পজ্জন্তি. কোট্ঠপূরণকালেপি কোট্ঠদ্ৰারং হত্থেন ফুসাপেন্তি, রাজধীতায পুঞ্ঞেন গণ্হন্তানং গহিতগহিতট্ঠানং পুন পূরতি. পরিপুণ্ণভত্তকুম্ভিতোপি ‘‘রাজধীতায পুঞ্ঞ’’ন্তি ৰত্ৰা যস্স কস্সচি দেন্তানং যাৰ ন উক্কড্ঢন্তি, ন তাৰ ভত্তং খীযতি. দারকে কুচ্ছিগতেযেৰ সত্ত ৰস্সানি অতিক্কমিংসু.
গব্ভে পন পরিপক্কে সত্তাহং মহাদুক্খং অনুভোসি. সা সামিকং আমন্তেত্ৰা ‘‘পুরে মরণা জীৰমানাৰ দানং দস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ ইমং পৰত্তিং সত্থু আরোচেত্ৰা সত্থারং নিমন্তেহি, যঞ্চ সত্থা ৰদেতি, তং সাধুকং উপলক্খেত্ৰা আগন্ত্ৰা ময্হং কথেহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তস্সা সাসনং ভগৰতো আরোচেসি. সত্থা ‘‘সুখিনী হোতু সুপ্পৰাসা কোলিযধীতা, সুখিনী অরোগা অরোগং পুত্তং ৰিজাযতূ’’তি আহ. রাজা তং সুত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা অন্তোগামাভিমুখো পাযাসি. তস্স পুরে আগমনাযেৰ সুপ্পৰাসায কুচ্ছিতো ধমকরণা উদকং ৰিয গব্ভো নিক্খমি, পরিৰারেত্ৰা নিসিন্নজনো অস্সুমুখোৰ হসিতুং আরদ্ধো. হট্ঠতুট্ঠো মহাজনো রঞ্ঞো পুত্তসাসনং আরোচেতুং অগমাসি.
রাজা তেসং ইঙ্গিতং দিস্ৰাৰ ‘‘দসবলেন কথিতকথা নিপ্ফন্না মঞ্ঞে’’তি চিন্তেসি. সো আগন্ত্ৰা সত্থু সাসনং রাজধীতায আরোচেসি. রাজধীতা ‘‘তযা নিমন্তিতং জীৰিতভত্তমেৰ মঙ্গলভত্তং ভৰিস্সতি, গচ্ছ সত্তাহং দসবলং নিমন্তেহী’’তি. রাজা তথা অকাসি. সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং পৰত্তযিংসু. দারকো সব্বেসং ঞাতীনং সন্তত্তচিত্তং নিব্বাপেন্তো জাতোতি সীৰলিদারকোত্ৰেৰস্স নামং অকংসু. সো সত্ত ৰস্সানি গব্ভে ৰসিতত্তা জাতকালতো পট্ঠায সব্বকম্মক্খমো অহোসি. ধম্মসেনাপতি সারিপুত্তো সত্তমে দিৰসে তেন সদ্ধিং কথাসল্লাপং অকাসি. সত্থাপি ধম্মপদে গাথং অভাসি –
‘‘যোমং পলিপথং দুগ্গং, সংসারং মোহমচ্চগা;
তিণ্ণো পারঙ্গতো ঝাযী, অনেজো অকথংকথী;
অনুপাদায নিব্বুতো, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১৪);
অথ নং থেরো এৰমাহ – ‘‘কিং পন তযা এৰরূপং দুক্খরাসিং অনুভৰিত্ৰা পব্বজিতুং ন ৰট্টতী’’তি? লভমানো পব্বজেয্যং, ভন্তেতি. সুপ্পৰাসা তং দারকং থেরেন সদ্ধিং কথেন্তং দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো মে পুত্তো ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধিং কথেতী’’তি থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘ময্হং পুত্তো তুম্হেহি সদ্ধিং কিং কথেতি, ভদন্তে’’তি? অত্তনা অনুভূতং গব্ভৰাসদুক্খং কথেত্ৰা তুম্হেহি অনুঞ্ঞাতো পব্বজিস্সামীতি ৰদতীতি. সাধু, ভন্তে, পব্বাজেথ নন্তি. থেরো তং ৰিহারং নেত্ৰা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৰা পব্বাজেন্তো, ‘‘সীৰলি, ন তুয্হং অঞ্ঞেন ওৰাদেন কম্মং অত্থি, তযা সত্ত ৰস্সানি অনুভূতদুক্খমেৰ পচ্চৰেক্খাহী’’তি. ভন্তে, পব্বাজনমেৰ তুম্হাকং ভারো, যং পন মযা কাতুং সক্কা, তমহং জানিস্সামীতি. সো পঠমকেসৰট্টিযা ওহারিতক্খণেযেৰ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, দুতিযায ওহারিতক্খণে সকদাগামিফলে, ততিযায অনাগামিফলে. সব্বেসংযেৰ পন কেসানং ওরোপনঞ্চ অরহত্তসচ্ছিকিরিযা চ অপচ্ছা অপুরিমা অহোসি. তস্স পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায ভিক্খুসঙ্ঘস্স চত্তারো পচ্চযা যদিচ্ছকং উপ্পজ্জন্তি. এৰং এত্থ ৰত্থু সমুট্ঠিতং.
অপরভাগে সত্থা সাৰত্থিং অগমাসি. থেরো সত্থারং অভিৰাদেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ময্হং পুঞ্ঞং ৰীমংসিস্সামি, পঞ্চ মে ভিক্খুসতানি দেথা’’তি আহ. গণ্হ, সীৰলীতি. সো পঞ্চসতে ভিক্খূ গহেত্ৰা হিমৰন্তাভিমুখং গচ্ছন্তো অটৰিমগ্গং গচ্ছতি. তস্স পঠমং দিট্ঠা নিগ্রোধে অধিৰত্থা দেৰতা সত্ত দিৰসানি দানং অদাসি. ইতি সো –
‘‘নিগ্রোধং পঠমং পস্সি, দুতিযং পণ্ডৰপব্বতং;
ততিযং অচিরৰতিযং, চতুত্থং ৰরসাগরং.
‘‘পঞ্চমং হিমৰন্তং সো, ছট্ঠং ছদ্দন্তুপাগমি;
সত্তমং গন্ধমাদনং, অট্ঠমং অথ রেৰত’’ন্তি.
সব্বট্ঠানেসু সত্ত সত্ত দিৰসানেৰ দানং অদংসু. গন্ধমাদনপব্বতে পন নাগদত্তদেৰরাজা নাম সত্তদিৰসেসু একদিৰসং খীরপিণ্ডপাতং অদাসি, একদিৰসং সপ্পিপিণ্ডপাতং অদাসি. ভিক্খুসঙ্ঘো আহ – ‘‘আৰুসো, ইমস্স দেৰরঞ্ঞো নেৰ ধেনুযো দুয্হমানা পঞ্ঞাযন্তি, ন দধিনিম্মথনং, কুতো তে, দেৰরাজ, ইমং উপ্পজ্জতী’’তি? ‘‘ভন্তে, কস্সপদসবলস্স কালে খীরসলাকভত্তদানস্সেতং ফল’’ন্তি দেৰরাজা আহ. অপরভাগে সত্থা খদিরৰনিযরেৰতস্স পচ্চুগ্গমনং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং অত্তনো সাসনে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
ৰক্কলিত্থেরৰত্থু
২০৮. দসমে সদ্ধাধিমুত্তানন্তি সদ্ধায অধিমুত্তানং, বলৰসদ্ধানং ভিক্খূনং ৰক্কলিত্থেরো অগ্গোতি দস্সেতি. অঞ্ঞেসং হি সদ্ধা ৰড্ঢেতব্বা হোতি, থেরস্স পন হাপেতব্বা জাতা. তস্মা সো সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গোতি ৰুত্তো. ৰক্কলীতি পনস্স নামং.
তস্স পঞ্হকম্মে অযমনুপুব্বিকথা – অযম্পি হি অতীতে পদুমুত্তরবুদ্ধকালে ৰুত্তনযেনেৰ ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা ‘‘মযাপি অনাগতে এৰরূপেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তনযেনেৰ সত্থারং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা দসবলং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অহম্পি ইমিনা অধিকারকম্মেন তুম্হেহি সদ্ধাধিমুত্তানং এতদগ্গে ঠপিতভিক্খু ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তরাযং দিস্ৰা ব্যাকরিত্ৰা পক্কামি.
সোপি যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং সত্থুকালে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি, ৰক্কলীতিস্স নামং অকংসু. সো ৰুদ্ধিপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা দসবলং ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং সাৰত্থিযং চরন্তং দিস্ৰা সত্থু সরীরসম্পত্তিং ওলোকেন্তো সরীরসম্পত্তিদস্সনেন অতিত্তো দসবলেন সদ্ধিংযেৰ ৰিচরতি. ৰিহারং গচ্ছন্তেন সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা সরীরনিপ্ফত্তিং ওলোকেন্তোৰ তিট্ঠতি. ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৰা ধম্মং কথেন্তস্স সম্মুখট্ঠানে ঠিতো ধম্মং সুণাতি. সো সদ্ধং পটিলভিত্ৰা ‘‘অগারমজ্ঝে ৰসন্তো নিবদ্ধং দসবলস্স দস্সনং ন লভিস্সামী’’তি পব্বজ্জং যাচিত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজি.
ততো পট্ঠায ঠপেত্ৰা আহারকরণৰেলং অৰসেসকালে যত্থ ঠিতেন সক্কা দসবলং পস্সিতুং, তত্থ ঠিতো যোনিসোমনসিকারং পহায দসবলং ওলোকেন্তোৰ ৰিহরতি. সত্থা তস্স ঞাণপরিপাকং আগমেন্তো দীঘম্পি অদ্ধানং তস্মিং রূপদস্সনৰসেনেৰ ৰিচরন্তে কিঞ্চি অৰত্ৰা ‘‘ইদানিস্স ঞাণং পরিপাকগতং, সক্কা এতং বোধেতু’’ন্তি ঞত্ৰা এৰমাহ – ‘‘কিং তে, ৰক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন, যো খো, ৰক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি. যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৰক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতি, মং পস্সন্তো ধম্মং পস্সতী’’তি.
সত্থরি এৰং ওৰদন্তেপি থেরো দসবলস্স দস্সনং পহায নেৰ অঞ্ঞত্থ গন্তুং সক্কোতি. ততো সত্থা ‘‘নাযং ভিক্খু সংৰেগং অলভিত্ৰা বুজ্ঝিস্সতী’’তি উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায রাজগহং গন্ত্ৰা ৰস্সূপনাযিকদিৰসে ‘‘অপেহি, ৰক্কলী’’তি থেরং পণামেতি. বুদ্ধা চ নাম আদেয্যৰচনা হোন্তি, তস্মা থেরো সত্থারং পটিপ্ফরিত্ৰা ঠাতুং অসক্কোন্তো তেমাসং দসবলস্স সম্মুখে আগন্তুং অৰিসহন্তো ‘‘কিং দানি সক্কা কাতুং, তথাগতেনম্হি পণামিতো, সম্মুখীভাৰং ন লভামি, কিং ময্হং জীৰিতেনা’’তি গিজ্ঝকূটপব্বতে পপাতট্ঠানং অভিরুহি. সত্থা তস্স কিলমনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অযং ভিক্খু মম সন্তিকা অস্সাসং অলভন্তো মগ্গফলানং উপনিস্সযং নাসেয্যা’’তি অত্তানং দস্সেতুং ওভাসং ৰিস্সজ্জেসি. অথস্স সত্থু দিট্ঠকালতো পট্ঠায এৰ মহন্তং সোকসল্লং পহীনং. সত্থা সুক্খতল়াকে ওঘং আহরন্তো ৰিয ৰক্কলিত্থেরস্স বলৰপীতিসোমনস্সং উপ্পাদেতুং ধম্মপদে ইমং গাথমাহ –
‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;
অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খারূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১);
ৰক্কলিত্থেরস্স চ ‘‘এহি, ৰক্কলী’’তি হত্থং পসারেসি. থেরো ‘‘দসবলো মে দিট্ঠো, এহীতি অৰ্হাযনম্পি লদ্ধ’’ন্তি বলৰপীতিং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘কুতো গচ্ছামী’’তি অত্তনো গমনভাৰং অজানিত্ৰাৰ দসবলস্স সম্মুখে আকাসে পক্খন্দিত্ৰা পঠমপাদেন পব্বতে ঠিতোযেৰ সত্থারা ৰুত্তগাথং আৰজ্জেন্তো আকাসেযেৰ পীতিং ৰিক্খম্ভেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পত্ৰা তথাগতং ৰন্দমানোৰ ওতরি. অপরভাগে সত্থা অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি.
দুতিযৰগ্গৰণ্ণনা.