২. কালসংসন্দনা
২৮৩. অতীতং অত্থীতি? আমন্তা. ননু অতীতং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং অত্থী’’তি.
অনাগতং অত্থীতি? আমন্তা. ননু অনাগতং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অনাগতং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অনাগতং অত্থী’’তি.
পচ্চুপ্পন্নং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং অনিরুদ্ধং অৰিগতং অৰিপরিণতং ন অত্থঙ্গতং ন অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. অতীতং অত্থি অতীতং অনিরুদ্ধং অৰিগতং অৰিপরিণতং ন অত্থঙ্গতং ন অব্ভত্থঙ্গতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং জাতং ভূতং সঞ্জাতং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতন্তি? আমন্তা. অনাগতং অত্থি অনাগতং জাতং ভূতং সঞ্জাতং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং অত্থি অতীতং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং অত্থি অনাগতং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
২৮৪. অতীতং রূপং অত্থীতি? আমন্তা. ননু অতীতং রূপং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং রূপং নিরুদ্ধং…পে… অব্ভত্থঙ্গতং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং রূপং অত্থী’’তি.
অনাগতং রূপং অত্থীতি? আমন্তা. ননু অনাগতং রূপং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অনাগতং রূপং অজাতং…পে… অপাতুভূতং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অনাগতং রূপং অত্থী’’তি.
পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং রূপং অনিরুদ্ধং অৰিগতং অৰিপরিণতং ন অত্থঙ্গতং ন অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অনিরুদ্ধং অৰিগতং অৰিপরিণতং ন অত্থঙ্গতং ন অব্ভত্থঙ্গতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং রূপং জাতং ভূতং সঞ্জাতং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতন্তি? আমন্তা. অনাগতং রূপং অত্থি অনাগতং রূপং জাতং ভূতং সঞ্জাতং নিব্বত্তং অভিনিব্বত্তং পাতুভূতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং রূপং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
অনাগতং রূপং অত্থি অনাগতং রূপং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং রূপং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
অতীতা ৰেদনা অত্থি…পে… সঞ্ঞা অত্থি, সঙ্খারা অত্থি, ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. ননু অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং অত্থঙ্গতং অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নিরুদ্ধং…পে… অব্ভত্থঙ্গতং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থী’’তি.
অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. ননু অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং অভূতং অসঞ্জাতং অনিব্বত্তং অনভিনিব্বত্তং অপাতুভূতন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং…পে… অপাতুভূতং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থী’’তি.
পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অনিরুদ্ধং…পে… ন অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অনিরুদ্ধং…পে… ন অব্ভত্থঙ্গতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং জাতং…পে… পাতুভূতন্তি? আমন্তা. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং জাতং…পে… পাতুভূতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নিরুদ্ধং…পে… অব্ভত্থঙ্গতন্তি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং নিরুদ্ধং…পে… অব্ভত্থঙ্গতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং…পে… অপাতুভূতন্তি? আমন্তা.
পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং…পে… অপাতুভূতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
২৮৫. ‘‘পচ্চুপ্পন্নন্তি ৰা রূপ’’ন্তি ৰা, ‘‘রূপন্তি ৰা পচ্চুপ্পন্ন’’ন্তি ৰা পচ্চুপ্পন্নং রূপং অপ্পিযং করিত্ৰা এসেসে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতেতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং নিরুজ্ঝমানং পচ্চুপ্পন্নভাৰং জহতীতি? আমন্তা. রূপভাৰং জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
‘‘পচ্চুপ্পন্নন্তি ৰা রূপ’’ন্তি ৰা, ‘‘রূপন্তি ৰা পচ্চুপ্পন্ন’’ন্তি ৰা পচ্চুপ্পন্নং রূপং অপ্পিযং করিত্ৰা এসেসে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতেতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং নিরুজ্ঝমানং রূপভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
‘‘ওদাতন্তি ৰা ৰত্থ’’ন্তি ৰা, ‘‘ৰত্থন্তি ৰা ওদাত’’ন্তি ৰা ওদাতং ৰত্থং অপ্পিযং করিত্ৰা এসেসে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতেতি? আমন্তা. ওদাতং ৰত্থং রজ্জমানং ওদাতভাৰং জহতীতি? আমন্তা. ৰত্থভাৰং জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
‘‘ওদাতন্তি ৰা ৰত্থ’’ন্তি ৰা, ‘‘ৰত্থন্তি ৰা ওদাত’’ন্তি ৰা ওদাতং ৰত্থং অপ্পিযং করিত্ৰা এসেসে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতেতি? আমন্তা. ওদাতং ৰত্থং রজ্জমানং ৰত্থভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. ওদাতভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.…পে….
২৮৬. রূপং রূপভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. ননু রূপং রূপভাৰং ন জহতীতি রূপং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. হঞ্চি রূপং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘রূপং রূপভাৰং ন জহতী’’তি.
নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতীতি নিব্বানং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. রূপং রূপভাৰং ন জহতীতি [ন জহতি (সী. ক.)] রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… রূপং রূপভাৰং ন জহতি রূপং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতি নিব্বানং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. অনাগতং অত্থি অনাগতং অনাগতভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং অত্থি অনাগতং অনাগতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা]? আমন্তা. অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা]? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা]? আমন্তা. অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা]? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. অতীতং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অতীতং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং ন জহতী’’তি.
নিব্বানং অত্থি নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতীতি নিব্বানং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং ন জহতীতি অতীতং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং অত্থি অতীতং অতীতভাৰং ন জহতি অতীতং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. নিব্বানং অত্থি নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতি নিব্বানং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
২৮৭. অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. অনাগতং রূপং অত্থি অনাগতং রূপং অনাগতভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং রূপং পচ্চুপ্পন্নভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং রূপং অত্থি অনাগতং রূপং অনাগতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অনুলোমপঞ্হোযেৰ]? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অনুলোমপঞ্হোযেৰ]? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং রূপং পচ্চুপ্পন্নভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অনুলোমপঞ্হোযেৰ]? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অনুলোমপঞ্হোযেৰ]? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. অতীতং রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অতীতং রূপং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং রূপং অনিচ্চং…পে… ৰিপরিণামধম্মং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং ন জহতী’’তি.
নিব্বানং অত্থি নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতি [ন জহতীতি (?) পুরিমপঞ্হেহি সংসন্দেতব্বং] নিব্বানং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং ন জহতি [ন জহতীতি (?) পুরিমঞ্হেহি সংসন্দেতব্বং] অতীতং রূপং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং রূপং অত্থি অতীতং রূপং অতীতভাৰং ন জহতি অতীতং রূপং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. নিব্বানং অত্থি নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতি নিব্বানং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতা ৰেদনা অত্থি… অতীতা সঞ্ঞা অত্থি… অতীতা সঙ্খারা অত্থি… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অনাগতভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং পচ্চুপ্পন্নভাৰং ন জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অনাগতভাৰং জহতীতি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং জহতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং পচ্চুপ্পন্নভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অনুলোমপঞ্হোযেৰ]? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং জহতীতি [ন জহতীতি (বহূসু) অনুলোমপঞ্হোযেৰ]? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং ন জহতীতি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং ন জহতী’’তি.
নিব্বানং অত্থি নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতি [ন জহতীতি (?) পুরিমপঞ্হেহি সংসন্দেতব্বং] নিব্বানং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং ন জহতি [ন জহতীতি (?) পুরিমপঞ্হেহি সংসন্দেতব্বং] অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নিচ্চং ধুৰং সস্সতং অৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অতীতভাৰং ন জহতি অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? আমন্তা. নিব্বানং অত্থি নিব্বানং নিব্বানভাৰং ন জহতি নিব্বানং অনিচ্চং অধুৰং অসস্সতং ৰিপরিণামধম্মন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
ৰচনসোধনা
২৮৮. অতীতং ন্ৰত্থীতি? আমন্তা. হঞ্চি অতীতং ন্ৰত্থি, অতীতং অত্থীতি মিচ্ছা. হঞ্চি ৰা পন অত্থি ন্ৰাতীতং, অত্থি অতীতন্তি মিচ্ছা. অনাগতং ন্ৰত্থীতি? আমন্তা. হঞ্চি অনাগতং ন্ৰত্থি, অনাগতং অত্থীতি মিচ্ছা. হঞ্চি ৰা পন অত্থি ন্ৰানাগতং, অত্থি অনাগতন্তি মিচ্ছা.
অনাগতং হুত্ৰা পচ্চুপ্পন্নং হোতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৰ অনাগতং তং পচ্চুপ্পন্নন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তঞ্ঞেৰ অনাগতং তং পচ্চুপ্পন্নন্তি? আমন্তা. হুত্ৰা হোতি হুত্ৰা হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… হুত্ৰা হোতি হুত্ৰা হোতীতি? আমন্তা. ন হুত্ৰা ন হোতি ন হুত্ৰা ন হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং হুত্ৰা অতীতং হোতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৰ পচ্চুপ্পন্নং তং অতীতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তঞ্ঞেৰ পচ্চুপ্পন্নং তং অতীতন্তি? আমন্তা. হুত্ৰা হোতি হুত্ৰা হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… হুত্ৰা হোতি হুত্ৰা হোতীতি? আমন্তা. ন হুত্ৰা ন হোতি ন হুত্ৰা ন হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং হুত্ৰা পচ্চুপ্পন্নং হোতি, পচ্চুপ্পন্নং হুত্ৰা অতীতং হোতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৰ অনাগতং তং পচ্চুপ্পন্নং তং অতীতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তঞ্ঞেৰ অনাগতং তং পচ্চুপ্পন্নং তং অতীতন্তি? আমন্তা. হুত্ৰা হোতি হুত্ৰা হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… হুত্ৰা হোতি হুত্ৰা হোতীতি? আমন্তা. ন হুত্ৰা ন হোতি ন হুত্ৰা ন হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে.
অতীতচক্খুরূপাদিকথা
২৮৯. অতীতং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেন চক্খুনা অতীতং রূপং পস্সতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং সোতং অত্থি সদ্দা অত্থি সোতৰিঞ্ঞাণং অত্থি আকাসো অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেন সোতেন অতীতং সদ্দং সুণাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ঘানং অত্থি গন্ধা অত্থি ঘানৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰাযো অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেন ঘানেন অতীতং গন্ধং ঘাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতা জিৰ্হা অত্থি রসা অত্থি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং অত্থি আপো অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতায জিৰ্হায অতীতং রসং সাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতো কাযো অত্থি ফোট্ঠব্বা অত্থি কাযৰিঞ্ঞাণং অত্থি পথৰী অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেন কাযেন অতীতং ফোট্ঠব্বং ফুসতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতো মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেন মনেন অতীতং ধম্মং ৰিজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতেন চক্খুনা অনাগতং রূপং পস্সতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং সোতং অত্থি… ঘানং অত্থি… জিৰ্হা অত্থি… কাযো অত্থি … মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতেন মনেন অনাগতং ধম্মং ৰিজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, পচ্চুপ্পন্নেন চক্খুনা পচ্চুপ্পন্নং রূপং পস্সতীতি? আমন্তা. অতীতং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, অতীতেন চক্খুনা অতীতং রূপং পস্সতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে…. পচ্চুপ্পন্নং সোতং অত্থি… ঘানং অত্থি… জিৰ্হা অত্থি… কাযো অত্থি… মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, পচ্চুপ্পন্নেন মনেন পচ্চুপ্পন্নং ধম্মং ৰিজানাতীতি? আমন্তা. অতীতো মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, অতীতেন মনেন অতীতং ধম্মং ৰিজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, পচ্চুপ্পন্নেন চক্খুনা পচ্চুপ্পন্নং রূপং পস্সতীতি? আমন্তা. অনাগতং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, অনাগতেন চক্খুনা অনাগতং রূপং পস্সতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং সোতং অত্থি… ঘানং অত্থি… জিৰ্হা অত্থি… কাযো অত্থি… মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, পচ্চুপ্পন্নেন মনেন পচ্চুপ্পন্নং ধম্মং ৰিজানাতীতি? আমন্তা. অনাগতো মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, অনাগতেন মনেন অনাগতং ধম্মং ৰিজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ অতীতেন চক্খুনা অতীতং রূপং পস্সতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ পচ্চুপ্পন্নেন চক্খুনা পচ্চুপ্পন্নং রূপং পস্সতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং সোতং অত্থি… ঘানং অত্থি… জিৰ্হা অত্থি… কাযো অত্থি… মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ অতীতেন মনেন অতীতং ধম্মং ৰিজানাতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নো মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ পচ্চুপ্পন্নেন মনেন পচ্চুপ্পন্নং ধম্মং ৰিজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ অনাগতেন চক্খুনা অনাগতং রূপং পস্সতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং চক্খুং অত্থি রূপা অত্থি চক্খুৰিঞ্ঞাণং অত্থি আলোকো অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ পচ্চুপ্পন্নেন চক্খুনা পচ্চুপ্পন্নং রূপং পস্সতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং সোতং অত্থি… ঘানং অত্থি… জিৰ্হা অত্থি… কাযো অত্থি… মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ অনাগতেন মনেন অনাগতং ধম্মং ৰিজানাতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নো মনো অত্থি ধম্মা অত্থি মনোৰিঞ্ঞাণং অত্থি ৰত্থুং অত্থি মনসিকারো অত্থি, ন চ পচ্চুপ্পন্নেন মনেন পচ্চুপ্পন্নং ধম্মং ৰিজানাতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতঞাণাদিকথা
২৯০. অতীতং ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? আমন্তা. তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? আমন্তা. তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? আমন্তা. অতীতং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. অতীতং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? আমন্তা. অনাগতং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. অনাগতং ঞাণং অত্থি, তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন ঞাণকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে…. অনাগতং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ঞাণং অত্থি, ন চ তেন ঞাণেন দুক্খং পরিজানাতি, সমুদযং পজহতি, নিরোধং সচ্ছিকরোতি, মগ্গং ভাৰেতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অরহন্তাদিকথা
২৯১. অরহতো অতীতো রাগো অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন রাগেন সরাগোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতো দোসো অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন দোসেন সদোসোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতো মোহো অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন মোহেন সমোহোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতো মানো অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন মানেন সমানোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতা দিট্ঠি অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তায ৰিচিকিচ্ছায সৰিচিকিচ্ছোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতং থিনং অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন থিনেন সথিনোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতং উদ্ধচ্চং অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন উদ্ধচ্চেন সউদ্ধচ্চোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতং অহিরিকং অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন অহিরিকেন সঅহিরিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতং অনোত্তপ্পং অত্থীতি? আমন্তা. অরহা তেন অনোত্তপ্পেন সঅনোত্তপ্পীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগামিস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থীতি? আমন্তা. অনাগামী তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগামিস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি… অতীতো সীলব্বতপরামাসো অত্থি… অতীতো অণুসহগতো কামরাগো অত্থি… অতীতো অণুসহগতো ব্যাপাদো অত্থীতি? আমন্তা. অনাগামী তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
সকদাগামিস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থীতি? আমন্তা. সকদাগামী তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সকদাগামিস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি… অতীতো সীলব্বতপরামাসো অত্থি… অতীতো ওল়ারিকো কামরাগো অত্থি… অতীতো ওল়ারিকো ব্যাপাদো অত্থীতি? আমন্তা. সকদাগামী তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
সোতাপন্নস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থীতি? আমন্তা. সোতাপন্নো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সোতাপন্নস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি… অতীতো সীলব্বতপরামাসো অত্থি… অতীতো অপাযগমনীযো রাগো অত্থি… অতীতো অপাযগমনীযো দোসো অত্থি… অতীতো অপাযগমনীযো মোহো অত্থীতি? আমন্তা. সোতাপন্নো তেন মোহেন সমোহোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
২৯২. পুথুজ্জনস্স অতীতো রাগো অত্থি, পুথুজ্জনো তেন রাগেন সরাগোতি? আমন্তা. অরহতো অতীতো রাগো অত্থি, অরহা তেন রাগেন সরাগোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পুথুজ্জনস্স অতীতো দোসো অত্থি…পে… অতীতং অনোত্তপ্পং অত্থি পুথুজ্জনো তেন অনোত্তপ্পেন অনোত্তপ্পীতি? আমন্তা. অরহতো অতীতং অনোত্তপ্পং অত্থি, অরহা তেন অনোত্তপ্পেন অনোত্তপ্পীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পুথুজ্জনস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, পুথুজ্জনো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? আমন্তা. অনাগামিস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, অনাগামী তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পুথুজ্জনস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি…পে… অতীতো অণুসহগতো ব্যাপাদো অত্থি, পুথুজ্জনো তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? আমন্তা. অনাগামিস্স অতীতো অণুসহগতো ব্যাপাদো অত্থি, অনাগামী তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পুথুজ্জনস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, পুথুজ্জনো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? আমন্তা. সকদাগামিস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, সকদাগামী তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পুথুজ্জনস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি… অতীতো ওল়ারিকো ব্যাপাদো অত্থি, পুথুজ্জনো তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? আমন্তা. সকদাগামিস্স অতীতো ওল়ারিকো ব্যাপাদো অত্থি, সকদাগামী তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পুথুজ্জনস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, পুথুজ্জনো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? আমন্তা. সোতাপন্নস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, সোতাপন্নো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পুথুজ্জনস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি…পে… অতীতো অপাযগমনীযো মোহো অত্থি, পুথুজ্জনো তেন মোহেন সমোহোতি? আমন্তা. সোতাপন্নস্স অতীতো অপাযগমনীযো মোহো অত্থি, সোতাপন্নো তেন মোহেন সমোহোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অরহতো অতীতো রাগো অত্থি, ন চ অরহা তেন রাগেন সরাগোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতো রাগো অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তেন রাগেন সরাগোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরহতো অতীতো দোসো অত্থি…পে… অতীতং অনোত্তপ্পং অত্থি, ন চ অরহা তেন অনোত্তপ্পেন অনোত্তপ্পীতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতং অনোত্তপ্পং অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তেন অনোত্তপ্পেন অনোত্তপ্পীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগামিস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, ন চ অনাগামী তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগামিস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি…পে… অতীতো অণুসহগতো ব্যাপাদো অত্থি, ন চ অনাগামী তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতো অণুসহগতো ব্যাপাদো অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
সকদাগামিস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, ন চ সকদাগামী তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সকদাগামিস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি…পে… অতীতো ওল়ারিকো ব্যাপাদো অত্থি, ন চ সকদাগামী তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতো ওল়ারিকো ব্যাপাদো অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তেন ব্যাপাদেন ব্যাপন্নচিত্তোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
সোতাপন্নস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, ন চ সোতাপন্নো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতা সক্কাযদিট্ঠি অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তায দিট্ঠিযা সদিট্ঠিকোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সোতাপন্নস্স অতীতা ৰিচিকিচ্ছা অত্থি…পে… অতীতো অপাযগমনীযো মোহো অত্থি, ন চ সোতাপন্নো তেন মোহেন সমোহোতি? আমন্তা. পুথুজ্জনস্স অতীতো অপাযগমনীযো মোহো অত্থি, ন চ পুথুজ্জনো তেন মোহেন সমোহোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতহত্থাদিকথা
২৯৩. অতীতা হত্থা অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেসু হত্থেসু সতি আদাননিক্খেপনং পঞ্ঞাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতা পাদা অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেসু পাদেসু সতি অভিক্কমপটিক্কমো পঞ্ঞাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতা পব্বা অত্থীতি? আমন্তা. অতীতেসু পব্বেসু সতি সমিঞ্জনপসারণং পঞ্ঞাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতো কুচ্ছি অত্থীতি? আমন্তা. অতীতস্মিং কুচ্ছিস্মিং সতি জিঘচ্ছা পিপাসা পঞ্ঞাযতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতো কাযো অত্থীতি? আমন্তা. অতীতো কাযো পগ্গহনিগ্গহুপগো ছেদনভেদনুপগো কাকেহি গিজ্ঝেহি কুললেহি সাধারণোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতে কাযে ৰিসং কমেয্য, সত্থং কমেয্য, অগ্গি কমেয্যাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… লব্ভা অতীতো কাযো অদ্দুবন্ধনেন বন্ধিতুং, রজ্জুবন্ধনেন বন্ধিতুং, সঙ্খলিকবন্ধনেন বন্ধিতুং, গামবন্ধনেন বন্ধিতুং, নিগমবন্ধনেন বন্ধিতুং, নগরবন্ধনেন বন্ধিতুং, জনপদবন্ধনেন বন্ধিতুং, কণ্ঠপঞ্চমেহি বন্ধনেহি বন্ধিতুন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতো আপো অত্থীতি? আমন্তা. তেন আপেন আপকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতো তেজো অত্থীতি? আমন্তা. তেন তেজেন তেজকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতো ৰাযো অত্থীতি? আমন্তা. তেন ৰাযেন ৰাযকরণীযং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতক্খন্ধাদিসমোধানকথা
২৯৪. অতীতো রূপক্খন্ধো অত্থি, অনাগতো রূপক্খন্ধো অত্থি, পচ্চুপ্পন্নো রূপক্খন্ধো অত্থীতি? আমন্তা. তযো রূপক্খন্ধাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে …পে… অতীতা পঞ্চক্খন্ধা অত্থি, অনাগতা পঞ্চক্খন্ধা অত্থি, পচ্চুপ্পন্না পঞ্চক্খন্ধা অত্থীতি? আমন্তা. পন্নরসক্খন্ধাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং চক্খাযতনং অত্থি, অনাগতং চক্খাযতনং অত্থি, পচ্চুপ্পন্নং চক্খাযতনং অত্থীতি? আমন্তা. তীণি চক্খাযতনানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতানি দ্ৰাদসাযতনানি অত্থি, অনাগতানি দ্ৰাদসাযতনানি অত্থি, পচ্চুপ্পন্নানি দ্ৰাদসাযতনানি অত্থীতি? আমন্তা. ছত্তিংসাযতনানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতা চক্খুধাতু অত্থি, অনাগতা চক্খুধাতু অত্থি, পচ্চুপ্পন্না চক্খুধাতু অত্থীতি? আমন্তা. তিস্সো চক্খুধাতুযোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতা অট্ঠারস ধাতুযো অত্থি, অনাগতা অট্ঠারস ধাতুযো অত্থি, পচ্চুপ্পন্না অট্ঠারস ধাতুযো অত্থীতি? আমন্তা. চতুপঞ্ঞাস ধাতুযোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং চক্খুন্দ্রিযং অত্থি, অনাগতং চক্খুন্দ্রিযং অত্থি, পচ্চুপ্পন্নং চক্খুন্দ্রিযং অত্থীতি? আমন্তা. তীণি চক্খুন্দ্রিযানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতানি বাৰীসতিন্দ্রিযানি অত্থি, অনাগতানি বাৰীসতিন্দ্রিযানি অত্থি, পচ্চুপ্পন্নানি বাৰীসতিন্দ্রিযানি অত্থীতি? আমন্তা. ছসট্ঠিন্দ্রিযানীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতো রাজা চক্কৰত্তী অত্থি, অনাগতো রাজা চক্কৰত্তী অত্থি, পচ্চুপ্পন্নো রাজা চক্কৰত্তী অত্থীতি? আমন্তা. তিণ্ণন্নং রাজূনং চক্কৰত্তীনং সম্মুখীভাৰো হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতো সম্মাসম্মুদ্ধো অত্থি, অনাগতো সম্মাসম্বুদ্ধো অত্থি, পচ্চুপ্পন্নো সম্মাসম্বুদ্ধো অত্থীতি? আমন্তা. তিণ্ণন্নং সম্মাসম্বুদ্ধানং সম্মুখীভাৰো হোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পদসোধনকথা
২৯৫. অতীতং অত্থীতি? আমন্তা. অত্থি অতীতন্তি? অত্থি সিযা অতীতং, সিযা ন্ৰাতীতন্তি.
আজানাহি নিগ্গহং. হঞ্চি অতীতং অত্থি, অত্থি সিযা অতীতং, সিযা ন্ৰাতীতং, তেনাতীতং ন্ৰাতীতং, ন্ৰাতীতং অতীতন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘অতীতং অত্থি অত্থি সিযা অতীতং, সিযা ন্ৰাতীতং, তেনাতীতং ন্ৰাতীতং, ন্ৰাতীতং অতীত’’’ন্তি মিচ্ছা.
নো চে পন অতীতং ন্ৰাতীতং ন্ৰাতীতং অতীতন্তি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অতীতং অত্থি অত্থি সিযা অতীতং, সিযা ন্ৰাতীত’’ন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘অতীতং অত্থি অত্থি সিযা অতীতং, সিযা ন্ৰাতীতং, তেনাতীতং ন্ৰাতীতং, ন্ৰাতীতং অতীত’’’ন্তি মিচ্ছা.
অনাগতং অত্থীতি? আমন্তা. অত্থি অনাগতন্তি? অত্থি সিযা অনাগতং, সিযা ন্ৰানাগতন্তি.
আজানাহি নিগ্গহং. হঞ্চি অনাগতং অত্থি অত্থি সিযা অনাগতং সিযা ন্ৰানাগতং, তেনানাগতং ন্ৰানাগতং, ন্ৰানাগতং অনাগতন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘অনাগতং অত্থি অত্থি সিযা অনাগতং, সিযা ন্ৰানাগতং, তেনানাগতং ন্ৰানাগতং, ন্ৰানাগতং অনাগত’’’ন্তি মিচ্ছা.
নো চে পনানাগতং ন্ৰানাগতং ন্ৰানাগতং অনাগতন্তি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অনাগতং অত্থি অত্থি সিযা অনাগতং, সিযা ন্ৰানাগত’’ন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘অনাগতং অত্থি অত্থি সিযা অনাগতং, সিযা ন্ৰানাগতং, তেনানাগতং ন্ৰানাগতং, ন্ৰানাগতং অনাগত’’’ন্তি মিচ্ছা.
পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি, আমন্তা. অত্থি পচ্চুপ্পন্নন্তি? অত্থি সিযা পচ্চুপ্পন্নং, সিযা নো পচ্চুপ্পন্নন্তি.
আজানাহি নিগ্গহং. হঞ্চি পচ্চুপ্পন্নং অত্থি অত্থি সিযা পচ্চুপ্পন্নং, সিযা নো পচ্চুপ্পন্নং, তেন পচ্চুপ্পন্নং, নো পচ্চুপ্পন্নং, নো পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘পচ্চুপ্পন্নং অত্থি অত্থি সিযা পচ্চুপ্পন্নং, সিযা নো পচ্চুপ্পন্নং, তেন পচ্চুপ্পন্নং নো পচ্চুপ্পন্নং, নো পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্ন’’’ন্তি মিচ্ছা.
নো চে পন পচ্চুপ্পন্নং নো পচ্চুপ্পন্নং, নো পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্নন্তি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পচ্চুপ্পন্নং অত্থি অত্থি সিযা পচ্চুপ্পন্নং, সিযা নো পচ্চুপ্পন্ন’’ন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘পচ্চুপ্পন্নং অত্থি অত্থি সিযা পচ্চুপ্পন্নং, সিযা নো পচ্চুপ্পন্নং, তেন পচ্চুপ্পন্নং নো পচ্চুপ্পন্নং, নো পচ্চুপ্পন্নং পচ্চুপ্পন্ন’’’ন্তি মিচ্ছা.
নিব্বানং অত্থীতি? আমন্তা. অত্থি নিব্বানন্তি? অত্থি সিযা নিব্বানং সিযা নো নিব্বানন্তি.
আজানাহি নিগ্গহং. হঞ্চি নিব্বানং অত্থি অত্থি সিযা নিব্বানং, সিযা নো নিব্বানং, তেন নিব্বানং নো নিব্বানং, নো নিব্বানং নিব্বানন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘নিব্বানং অত্থি অত্থি সিযা নিব্বানং, সিযা নো নিব্বানং, তেন নিব্বানং নো নিব্বানং, নো নিব্বানং নিব্বান’’’ন্তি মিচ্ছা.
নো চে পন নিব্বানং নো নিব্বানং, নো নিব্বানং নিব্বানন্তি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘নিব্বানং অত্থি অত্থি সিযা নিব্বানং, সিযা নো নিব্বান’’ন্তি. যং তত্থ ৰদেসি – ‘‘ৰত্তব্বে খো – ‘নিব্বানং অত্থি অত্থি সিযা নিব্বানং, সিযা নো নিব্বানং, তেন নিব্বানং নো নিব্বানং, নো নিব্বানং নিব্বান’’’ন্তি মিচ্ছা.
সুত্তসাধনং
২৯৬. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতং অত্থি, অনাগতং অত্থী’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘যং কিঞ্চি, ভিক্খৰে, রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা – অযং ৰুচ্চতি রূপক্খন্ধো. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা – অযং ৰুচ্চতি ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি [সং. নি. ৩.৪৮]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অতীতং অত্থি, অনাগতং অত্থীতি.
অতীতং অত্থি, অনাগতং অত্থীতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, নিরুত্তিপথা অধিৰচনপথা পঞ্ঞত্তিপথা অসঙ্কিণ্ণা অসঙ্কিণ্ণপুব্বা ন সঙ্কিযন্তি ন সঙ্কিযিস্সন্তি অপ্পটিকুট্ঠা সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি. কতমে তযো? যং, ভিক্খৰে, রূপং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং ‘অহোসী’তি তস্স সঙ্খা, ‘অহোসী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘অহোসী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা ‘অত্থী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘ভৰিস্সতী’তি. যা ৰেদনা…পে… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা… যং ৰিঞ্ঞাণং অতীতং নিরুদ্ধং ৰিগতং ৰিপরিণতং ‘অহোসী’তি তস্স সঙ্খা, ‘অহোসী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘অহোসী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা ‘অত্থী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘ভৰিস্সতী’তি.
‘‘যং, ভিক্খৰে, রূপং অজাতং অপাতুভূতং ‘ভৰিস্সতী’তি তস্স সঙ্খা, ‘ভৰিস্সতী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘ভৰিস্সতী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা ‘অত্থী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘অহোসী’তি. যা ৰেদনা…পে… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা… যং ৰিঞ্ঞাণং অজাতং অপাতুভূতং ‘ভৰিস্সতী’তি তস্স সঙ্খা, ‘ভৰিস্সতী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘ভৰিস্সতী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা ‘অত্থী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘অহোসী’তি.
‘‘যং, ভিক্খৰে, রূপং জাতং পাতুভূতং ‘অত্থী’তি তস্স সঙ্খা, ‘অত্থী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘অত্থী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা ‘অহোসী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘ভৰিস্সতী’তি. যা ৰেদনা…পে… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খারা… যং ৰিঞ্ঞাণং জাতং পাতুভূতং ‘অত্থী’তি তস্স সঙ্খা, ‘অত্থী’তি তস্স সমঞ্ঞা, ‘অত্থী’তি তস্স পঞ্ঞত্তি; ন তস্স সঙ্খা ‘অহোসী’তি, ন তস্স সঙ্খা ‘ভৰিস্সতী’তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো নিরুত্তিপথা অধিৰচনপথা পঞ্ঞত্তিপথা অসঙ্কিণ্ণা অসঙ্কিণ্ণপুব্বা ন সঙ্কিযন্তি ন সঙ্কিযিস্সন্তি অপ্পটিকুট্ঠা সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহি.
‘‘যেপি তে, ভিক্খৰে, অহেসুং উক্কলা ৰস্সভঞ্ঞা অহেতুকৰাদা অকিরিযৰাদা নত্থিকৰাদা, তেপিমে তযো নিরুত্তিপথে অধিৰচনপথে পঞ্ঞত্তিপথে ন গরহিতব্বং ন পটিক্কোসিতব্বং অমঞ্ঞিংসু. তং কিস্স হেতু? নিন্দাব্যারোসউপারম্ভভযা’’তি [সংযুত্তনিকাযে]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতং অত্থি, অনাগতং অত্থী’’তি.
অতীতং অত্থীতি? আমন্তা. ননু আযস্মা ফগ্গুনো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অত্থি নু খো তং, ভন্তে, চক্খুং যেন চক্খুনা অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে পঞ্ঞাপযমানো পঞ্ঞাপেয্যাতি. অত্থি নু খো সা, ভন্তে, জিৰ্হা…পে… অত্থি নু খো সো, ভন্তে, মনো যেন মনেন অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে পঞ্ঞাপযমানো পঞ্ঞাপেয্যা’’তি.
‘‘নত্থি খো তং, ফগ্গুন, চক্খুং যেন চক্খুনা অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে পঞ্ঞাপযমানো পঞ্ঞাপেয্য. নত্থি খো সা, ফগ্গুন, জিৰ্হা…পে… নত্থি নু খো সো, ফগ্গুন, মনো যেন মনেন অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে পঞ্ঞাপযমানো পঞ্ঞাপেয্যা’’তি [সং. নি. ৪.৮৩]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতং অত্থী’’তি.
অতীতং অত্থীতি? আমন্তা. ননু আযস্মা নন্দকো এতদৰোচ – ‘‘অহু পুব্বে লোভো তদহু অকুসলং, সো এতরহি নত্থি, ইচ্চেতং কুসলং. অহু পুব্বে দোসো… অহু পুব্বে মোহো, তদহু অকুসলং, সো এতরহি নত্থি, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তি [অঙ্গুত্তরনিকাযে]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতং অত্থী’’তি.
ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনাগতং অত্থী’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো, অত্থি নন্দী, অত্থি তণ্হা; পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৰিঞ্ঞাণং ৰিরূল়্হং, অত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ অত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, অত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ অত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, অত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ অত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, সসোকং তং, ভিক্খৰে, সরজং [সদরং (সং. নি. ২.৬৪) তদেৰ যুত্ততরং] সউপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৰে, আহারে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৰে, আহারে… ৰিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৰে, আহারে অত্থি রাগো, অত্থি নন্দী…পে… সরজং সউপাযাসন্তি ৰদামী’’তি [সং. নি. ২.৬৪]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অনাগতং অত্থীতি.
অনাগতং অত্থীতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘কবল়ীকারে চে, ভিক্খৰে, আহারে নত্থি রাগো, নত্থি নন্দী, নত্থি তণ্হা; অপ্পতিট্ঠিতং তত্থ ৰিঞ্ঞাণং অৰিরূল়্হং. যত্থ ৰিঞ্ঞাণং অপ্পতিট্ঠিতং অৰিরূল়্হং, নত্থি তত্থ নামরূপস্স অৰক্কন্তি. যত্থ নত্থি নামরূপস্স অৰক্কন্তি, নত্থি তত্থ সঙ্খারানং ৰুদ্ধি. যত্থ নত্থি সঙ্খারানং ৰুদ্ধি, নত্থি তত্থ আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি. যত্থ নত্থি আযতিং পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি, নত্থি তত্থ আযতিং জাতিজরামরণং. যত্থ নত্থি আযতিং জাতিজরামরণং, অসোকং তং, ভিক্খৰে, অরজং অনুপাযাসন্তি ৰদামি.
‘‘ফস্সে চে, ভিক্খৰে, আহারে… মনোসঞ্চেতনায চে, ভিক্খৰে, আহারে… ৰিঞ্ঞাণে চে, ভিক্খৰে, আহারে নত্থি রাগো, নত্থি নন্দী…পে… অরজং অনুপাযাসন্তি ৰদামী’’তি [সং. নি. ২.৬৪]. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অনাগতং অত্থী’’তি.
সব্বমত্থীতিকথা নিট্ঠিতা.