৬. অতীতক্খন্ধাদিকথা
১. নসুত্তসাধনং
২৯৭. অতীতং খন্ধাতি? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ধাতূতি? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি [খন্ধধাতুআযতনন্তি (স্যা.)]? আমন্তা. অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং খন্ধাতি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং ধাতূতি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং খন্ধা অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং আযতনং অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ধাতু পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ধাতু অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং খন্ধা অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং আযতনং অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ধাতু পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ধাতু অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং খন্ধা অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং আযতনং অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং আযতনং পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ধাতু অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ধাতু পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং খন্ধা অনাগতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং আযতনং…পে… অনাগতং ধাতু…পে… অনাগতং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং রূপং খন্ধোতি? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং রূপং আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং রূপং ধাতূতি? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং রূপং খন্ধোতি? আমন্তা. অনাগতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং রূপং আযতনং…পে… অনাগতং রূপং ধাতু…পে… অনাগতং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং রূপং খন্ধো অতীতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং রূপং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং রূপং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং রূপং খন্ধো অনাগতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং রূপং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং রূপং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং রূপং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং রূপং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং রূপং খন্ধো অতীতং রূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং রূপং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং রূপং আযতনং…পে… অতীতং রূপং ধাতু…পে… অতীতং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং রূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং রূপং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং রূপং খন্ধো অনাগতং রূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং রূপং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং রূপং আযতনং…পে… অনাগতং রূপং ধাতু…পে… অনাগতং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং রূপং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং রূপং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং রূপং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতা ৰেদনা… অতীতা সঞ্ঞা… অতীতা সঙ্খারা… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধোতি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং আযতনং …পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধোতি? আমন্তা. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনন্তি? আমন্তা. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অতীতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? আমন্তা. অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং অত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অতীতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অতীতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অতীতং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধো পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং আযতনং…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং ধাতু…পে… অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং অনাগতং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? আমন্তা. পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং খন্ধা ধাতু আযতনং পচ্চুপ্পন্নং ৰিঞ্ঞাণং নত্থীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
২. সুত্তসাধনং
২৯৮. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতে’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, নিরুত্তিপথা অধিৰচনপথা পঞ্ঞত্তি…পে… ৰিঞ্ঞূহীতি…পে…’’. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতে’’তি.
অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতেতি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘যং কিঞ্চি, ভিক্খৰে, রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, অযং ৰুচ্চতি রূপক্খন্ধো. যা কাচি ৰেদনা… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যং কিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… অযং ৰুচ্চতি ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি. অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘অতীতানাগতা খন্ধা ধাতু আযতনং নত্থি চেতে’’তি.
অতীতক্খন্ধাদিকথা নিট্ঠিতা.