১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৩৬) ১. কুসলাকুসলপটিসন্দহনকথা
৬৮৬. অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলন্তি? আমন্তা. যা অকুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ কুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, ন ৰত্তব্বং – ‘‘যা অকুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ কুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধী’’তি? আমন্তা. কুসলং অনাৰট্টেন্তস্স [অনাৰট্টন্তস্স (সী. পী. ক.), অনাৰজ্জন্তস্স (স্যা. কং.)] উপ্পজ্জতি …পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু কুসলং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি কুসলং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূল’’ন্তি.
৬৮৭. অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলন্তি? আমন্তা. অকুসলমূলং অযোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. কুসলং অযোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু কুসলং যোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি কুসলং যোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূল’’ন্তি.
অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলন্তি? আমন্তা. কামসঞ্ঞায অনন্তরা নেক্খম্মসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, ব্যাপাদসঞ্ঞায অনন্তরা অব্যাপাদসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, ৰিহিংসাসঞ্ঞায অনন্তরা অৰিহিংসাসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, ব্যাপাদস্স অনন্তরা মেত্তা উপ্পজ্জতি, ৰিহিংসায অনন্তরা করুণা উপ্পজ্জতি, অরতিযা অনন্তরা মুদিতা উপ্পজ্জতি, পটিঘস্স অনন্তরা উপেক্খা উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৬৮৮. কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলন্তি? আমন্তা. যা কুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ অকুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলং, ন ৰত্তব্বং – ‘‘যা কুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ অকুসলস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধী’’তি? আমন্তা. অকুসলং অনাৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অকুসলং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অকুসলং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি.
৬৮৯. কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলন্তি? আমন্তা. কুসলং যোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. অকুসলং যোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অকুসলং অযোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অকুসলং অযোনিসো মনসিকরোতো উপ্পজ্জতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি.
কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলন্তি? আমন্তা. নেক্খম্মসঞ্ঞায অনন্তরা কামসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, অব্যাপাদসঞ্ঞায অনন্তরা ব্যাপাদসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, অৰিহিংসাসঞ্ঞায অনন্তরা ৰিহিংসাসঞ্ঞা উপ্পজ্জতি, মেত্তায অনন্তরা ব্যাপাদো উপ্পজ্জতি, করুণায অনন্তরা ৰিহিংসা উপ্পজ্জতি, মুদিতায অনন্তরা অরতি উপ্পজ্জতি, উপেক্খায অনন্তরা পটিঘং উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৬৯০. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি? আমন্তা. ননু যস্মিংযেৰ ৰত্থুস্মিং রজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৰ ৰত্থুস্মিং ৰিরজ্জতি, যস্মিংযেৰ ৰত্থুস্মিং ৰিরজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৰ ৰত্থুস্মিং রজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি যস্মিঞ্ঞেৰ ৰত্থুস্মিং রজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৰ ৰত্থুস্মিং ৰিরজ্জতি, যস্মিঞ্ঞেৰ ৰত্থুস্মিং ৰিরজ্জতি তস্মিঞ্ঞেৰ ৰত্থুস্মিং রজ্জতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূল’’ন্তি.
কুসলাকুসলপটিসন্দহনকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৩৭) ২. সল়াযতনুপ্পত্তিকথা
৬৯১. সল়াযতনং অপুব্বং অচরিমং মাতুকুচ্ছিস্মিং সণ্ঠাতীতি? আমন্তা. সব্বঙ্গপচ্চঙ্গী অহীনিন্দ্রিযো মাতুকুচ্ছিস্মিং ওক্কমতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
উপপত্তেসিযেন চিত্তেন চক্খাযতনং সণ্ঠাতীতি? আমন্তা. উপপত্তেসিযেন চিত্তেন হত্থা সণ্ঠন্তি, পাদা সণ্ঠন্তি, সীসং সণ্ঠাতি, কণ্ণো সণ্ঠাতি, নাসিকা সণ্ঠাতি, মুখং সণ্ঠাতি, দন্তা সণ্ঠন্তীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
উপপত্তেসিযেন চিত্তেন সোতাযতনং…পে… ঘানাযতনং…পে… জিৰ্হাযতনং সণ্ঠাতীতি? আমন্তা. উপপত্তেসিযেন চিত্তেন হত্থা সণ্ঠন্তি, পাদা সণ্ঠন্তি, সীসং সণ্ঠাতি, কণ্ণো সণ্ঠাতি, নাসিকা সণ্ঠাতি, মুখং সণ্ঠাতি, দন্তা সণ্ঠন্তীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৬৯২. মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা চক্খাযতনং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. মাতুকুচ্ছিস্মিং চক্খুপটিলাভায কম্মং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা সোতাযতনং…পে… ঘানাযতনং…পে… জিৰ্হাযতনং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. মাতুকুচ্ছিস্মিং জিৰ্হাপটিলাভায কম্মং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা কেসা লোমা নখা দন্তা অট্ঠী উপ্পজ্জন্তীতি? আমন্তা. মাতুকুচ্ছিস্মিং অট্ঠিপটিলাভায কম্মং করোতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
ন ৰত্তব্বং – ‘‘মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা কেসা লোমা নখা দন্তা অট্ঠী উপ্পজ্জন্তী’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা –
‘‘পঠমং কললং হোতি, কললা হোতি অব্বুদং;
অব্বুদা জাযতে পেসি [পেসী (স্যা. কং. পী.)], পেসি নিব্বত্ততে [নিব্বত্ততী (সী. স্যা., সং. নি. ১.২৩৫), নিব্বত্ততি (পী. ক.)] ঘনো;
ঘনা পসাখা জাযন্তি, কেসা লোমা নখাপি চ.
‘‘যঞ্চস্স ভুঞ্জতি মাতা, অন্নং পানঞ্চ ভোজনং;
তেন সো তত্থ যাপেতি, মাতুকুচ্ছিগতো নরো’’তি [সং. নি. ১.২৩৫].
অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি মাতুকুচ্ছিগতস্স পচ্ছা কেসা লোমা নখা দন্তা অট্ঠী উপ্পজ্জন্তীতি.
সল়াযতনুপ্পত্তিকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৩৮) ৩. অনন্তরপচ্চযকথা
৬৯৩. চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা সোতৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. যা চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ সোতৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা সোতৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘যা চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ সোতৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধীতি? আমন্তা. সোতৰিঞ্ঞাণং অনাৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে…. ননু সোতৰিঞ্ঞাণং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি, আমন্তা. হঞ্চি সোতৰিঞ্ঞাণং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা সোতৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতী’’তি.
৬৯৪. চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা সোতৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. চক্খুৰিঞ্ঞাণং রূপনিমিত্তং মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. সোতৰিঞ্ঞাণং রূপনিমিত্তং মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
চক্খুৰিঞ্ঞাণং রূপারম্মণঞ্ঞেৰ ন অঞ্ঞারম্মণন্তি? আমন্তা. সোতৰিঞ্ঞাণং রূপারম্মণঞ্ঞেৰ ন অঞ্ঞারম্মণন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? নত্থি. ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৰ সুত্তন্তো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি সোতৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি.
চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা সোতৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৰ চক্খুৰিঞ্ঞাণং তং সোতৰিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৬৯৫. সোতৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা ঘানৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… ঘানৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি…পে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. যা জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ কাযৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘যা জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধি, সাৰ কাযৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদায আৰট্টনা…পে… পণিধী’’তি? আমন্তা. কাযৰিঞ্ঞাণং অনাৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… অপ্পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু কাযৰিঞ্ঞাণং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. হঞ্চি কাযৰিঞ্ঞাণং আৰট্টেন্তস্স উপ্পজ্জতি…পে… পণিদহন্তস্স উপ্পজ্জতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতী’’তি.
৬৯৬. জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং রসনিমিত্তং মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. কাযৰিঞ্ঞাণং রসনিমিত্তং মনসিকরোতো উপ্পজ্জতীতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং রসারম্মণঞ্ঞেৰ ন অঞ্ঞারম্মণন্তি? আমন্তা. কাযৰিঞ্ঞাণং রসারম্মণঞ্ঞেৰ ন অঞ্ঞারম্মণন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণন্তি? আমন্তা. ‘‘জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? নত্থি. ‘‘জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি – অত্থেৰ সুত্তন্তোতি, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসে চ উপ্পজ্জতি কাযৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি.
জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স অনন্তরা কাযৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতীতি? আমন্তা. তঞ্ঞেৰ জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণং তং কাযৰিঞ্ঞাণন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৬৯৭. ন ৰত্তব্বং – ‘‘পঞ্চৰিঞ্ঞাণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তরা উপ্পজ্জন্তী’’তি? আমন্তা. ননু অত্থি কোচি নচ্চতি গাযতি ৰাদেতি, রূপঞ্চ পস্সতি, সদ্দঞ্চ সুণাতি, গন্ধঞ্চ ঘাযতি, রসঞ্চ সাযতি, ফোট্ঠব্বঞ্চ ফুসতীতি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি কোচি নচ্চতি গাযতি ৰাদেতি, রূপঞ্চ পস্সতি, সদ্দঞ্চ সুণাতি, গন্ধঞ্চ ঘাযতি, রসঞ্চ সাযতি, ফোট্ঠব্বঞ্চ ফুসতি, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পঞ্চৰিঞ্ঞাণা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তরা উপ্পজ্জন্তী’’তি.
অনন্তরপচ্চযকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৩৯) ৪. অরিযরূপকথা
৬৯৮. অরিযরূপং মহাভূতানং উপাদাযাতি? আমন্তা. অরিযরূপং কুসলন্তি? আমন্তা. মহাভূতা কুসলাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে …পে… মহাভূতা অব্যাকতাতি? আমন্তা. অরিযরূপং অব্যাকতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরিযরূপং মহাভূতানং উপাদাযাতি? আমন্তা. অরিযরূপং অনাসৰং অসংযোজনিযং অগন্থনিযং অনোঘনিযং অযোগনিযং অনীৰরণিযং অপরামট্ঠং অনুপাদানিযং অসংকিলেসিযন্তি? আমন্তা. মহাভূতা অনাসৰা…পে… অসংকিলেসিযাতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… মহাভূতা সাসৰা সংযোজনিযা…পে… সংকিলেসিযাতি? আমন্তা. অরিযরূপং সাসৰং সংযোজনিযং…পে… সংকিলেসিযন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৬৯৯. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অরিযরূপং মহাভূতানং উপাদাযা’’তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘যং কিঞ্চি, ভিক্খৰে, রূপং চত্তারি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপ’’ন্তি [ম. নি. ১.৩৪৭; অ. নি. ১১.১৫]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অরিযরূপং মহাভূতানং উপাদাযাতি.
অরিযরূপকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৪০) ৫. অঞ্ঞো অনুসযোতিকথা
৭০০. অঞ্ঞো কামরাগানুসযো অঞ্ঞং কামরাগপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞো কামরাগো অঞ্ঞং কামরাগপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… স্ৰেৰ কামরাগো তং কামরাগপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ কামরাগানুসযো তং কামরাগপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অঞ্ঞো পটিঘানুসযো অঞ্ঞং পটিঘপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞং পটিঘং অঞ্ঞং পটিঘপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… তঞ্ঞেৰ পটিঘং তং পটিঘপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ পটিঘানুসযো তং পটিঘপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অঞ্ঞো মানানুসযো অঞ্ঞং মানপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞো মানো অঞ্ঞং মানপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… স্ৰেৰ মানো তং মানপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ মানানুসযো তং মানপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অঞ্ঞো দিট্ঠানুসযো অঞ্ঞং দিট্ঠিপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞা দিট্ঠি অঞ্ঞং দিট্ঠিপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সাৰ দিট্ঠি তং দিট্ঠিপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ দিট্ঠানুসযো তং দিট্ঠিপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অঞ্ঞো ৰিচিকিচ্ছানুসযো অঞ্ঞং ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞা ৰিচিকিচ্ছা অঞ্ঞং ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সাৰ ৰিচিকিচ্ছা তং ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ ৰিচিকিচ্ছানুসযো তং ৰিচিকিচ্ছাপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অঞ্ঞো ভৰরাগানুসযো অঞ্ঞং ভৰরাগপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞো ভৰরাগো অঞ্ঞং ভৰরাগপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… স্ৰেৰ ভৰরাগো তং ভৰরাগপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ ভৰরাগানুসযো তং ভৰরাগপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
অঞ্ঞো অৰিজ্জানুসযো অঞ্ঞং অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. অঞ্ঞা অৰিজ্জা অঞ্ঞং অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… সাৰ অৰিজ্জা তং অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানন্তি? আমন্তা. স্ৰেৰ অৰিজ্জানুসযো তং অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৭০১. ন ৰত্তব্বং – ‘‘অঞ্ঞো অনুসযো অঞ্ঞং পরিযুট্ঠান’’ন্তি? আমন্তা. পুথুজ্জনো কুসলাব্যাকতে চিত্তে ৰত্তমানে ‘‘সানুসযো’’তি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. ‘‘পরিযুট্ঠিতো’’তি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. তেন হি অঞ্ঞো অনুসযো অঞ্ঞং পরিযুট্ঠানন্তি. পুথুজ্জনো কুসলাব্যাকতে চিত্তে ৰত্তমানে ‘‘সরাগো’’তি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. ‘‘পরিযুট্ঠিতো’’তি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. তেন হি অঞ্ঞো রাগো অঞ্ঞং পরিযুট্ঠানন্তি.
অঞ্ঞো অনুসযোতিকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৪১) ৬. পরিযুট্ঠানং চিত্তৰিপ্পযুত্তন্তিকথা
৭০২. পরিযুট্ঠানং চিত্তৰিপ্পযুত্তন্তি? আমন্তা. রূপং নিব্বানং চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… পরিযুট্ঠানং চিত্তৰিপ্পযুত্তন্তি? আমন্তা. নত্থি সরাগং চিত্তং সদোসং চিত্তং সমোহং চিত্তং…পে… অকুসলং চিত্তং সংকিলিট্ঠং চিত্তন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু অত্থি সরাগং চিত্তং সদোসং চিত্তং সমোহং চিত্তং…পে… অকুসলং চিত্তং সংকিলিট্ঠং চিত্তন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি সরাগং চিত্তং সদোসং চিত্তং সমোহং চিত্তং…পে… অকুসলং চিত্তং সংকিলিট্ঠং চিত্তং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘পরিযুট্ঠানং চিত্তৰিপ্পযুত্ত’’ন্তি.
পরিযুট্ঠানং চিত্তৰিপ্পযুত্তন্তিকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৪২) ৭. পরিযাপন্নকথা
৭০৩. রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি, রূপধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. সমাপত্তেসিযো উপপত্তেসিযো দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো, সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন উপপত্তেসিযেন চিত্তেন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারেন চিত্তেন সহগতো সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিরোধো একৰত্থুকো একারম্মণোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো ন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো, ন সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন ন উপপত্তেসিযেন চিত্তেন ন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারেন চিত্তেন সহগতো সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিরোধো একৰত্থুকো একারম্মণোতি? আমন্তা. হঞ্চি ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো ন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো…পে… একারম্মণো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি, রূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি…পে….
রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি, রূপধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. সদ্দরাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, সদ্দধাতুপরিযাপন্নোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি, রূপধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. গন্ধরাগো…পে… রসরাগো…পে… ফোট্ঠব্বরাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ফোট্ঠব্বধাতুপরিযাপন্নোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
সদ্দরাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘সদ্দধাতুপরিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘রূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… গন্ধরাগো…পে… রসরাগো…পে… ফোট্ঠব্বরাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফোট্ঠব্বধাতুপরিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘রূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৭০৪. অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি, অরূপধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. সমাপত্তেসিযো উপপত্তেসিযো দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো, সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন উপপত্তেসিযেন চিত্তেন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারেন চিত্তেন সহগতো সহজাতো সংসট্ঠো সম্পযুত্তো একুপ্পাদো একনিরোধো একৰত্থুকো একারম্মণোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে…. ননু ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো ন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো, ন সমাপত্তেসিযেন চিত্তেন…পে… একারম্মণোতি? আমন্তা. হঞ্চি ন সমাপত্তেসিযো ন উপপত্তেসিযো…পে… একারম্মণো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি, অরূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি.
অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি, অরূপধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. সদ্দরাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, সদ্দধাতুপরিযাপন্নোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি, অরূপধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. গন্ধরাগো…পে… রসরাগো…পে… ফোট্ঠব্বরাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ফোট্ঠব্বধাতুপরিযাপন্নোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
সদ্দরাগো সদ্দধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘সদ্দধাতুপরিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘অরূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি, ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… গন্ধরাগো…পে… রসরাগো…পে… ফোট্ঠব্বরাগো ফোট্ঠব্বধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘ফোট্ঠব্বধাতুপরিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি, ন ৰত্তব্বং – ‘‘অরূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৭০৫. ন ৰত্তব্বং – ‘‘রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি রূপধাতুপরিযাপন্নো, অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি অরূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি? আমন্তা. ননু কামরাগো কামধাতুং অনুসেতি, কামধাতুপরিযাপন্নোতি? আমন্তা. হঞ্চি কামরাগো কামধাতুং অনুসেতি কামধাতুপরিযাপন্নো, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘রূপরাগো রূপধাতুং অনুসেতি রূপধাতুপরিযাপন্নো, অরূপরাগো অরূপধাতুং অনুসেতি অরূপধাতুপরিযাপন্নো’’তি.
পরিযাপন্নকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৪৩) ৮. অব্যাকতকথা
৭০৬. দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ৰিপাকাব্যাকতং কিরিযাব্যাকতং রূপং নিব্বানং চক্খাযতনং…পে… ফোট্ঠব্বাযতনন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. দিট্ঠিগতসম্পযুত্তো ফস্সো অব্যাকতোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. দিট্ঠিগতসম্পযুত্তা ৰেদনা…পে… সঞ্ঞা…পে… চেতনা…পে… চিত্তং অব্যাকতন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
দিট্ঠিগতসম্পযুত্তো ফস্সো অকুসলোতি? আমন্তা. দিট্ঠিগতং অকুসলন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… দিট্ঠিগতসম্পযুত্তা ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং অকুসলন্তি? আমন্তা. দিট্ঠিগতং অকুসলন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৭০৭. দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. অফলং অৰিপাকন্তি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… ননু সফলং সৰিপাকন্তি? আমন্তা. হঞ্চি সফলং সৰিপাকং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.
দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানি ৰজ্জানি [অঙ্গুত্তরনিকাযে] ৰুত্তানি ভগৰতাতি? আমন্তা. হঞ্চি মিচ্ছাদিট্ঠিপরমানি ৰজ্জানি ৰুত্তানি ভগৰতা, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.
দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি খো, ৰচ্ছ, অকুসলা [অকুসলং (ম. নি. ২.১৯৪)], সম্মাদিট্ঠি কুসলা’’ [কুসলং (ম. নি. ২.১০৪)] তি [ম. নি. ২.১৯৪]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.
দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিস্স খো অহং, পুণ্ণ, দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং ৰদামি – নিরযং ৰা তিরচ্ছানযোনিং ৰা’’তি [ম. নি. ২.৭৯]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.
৭০৮. ন ৰত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘‘সস্সতো লোকো’তি খো, ৰচ্ছ, অব্যাকতমেতং, ‘অসস্সতো লোকো’তি খো, ৰচ্ছ, অব্যাকতমেতং, ‘অন্তৰা লোকো’তি খো, ৰচ্ছ, অব্যাকতমেতং, ‘অনন্তৰা লোকো’তি খো, ৰচ্ছ…পে… ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি খো, ৰচ্ছ…পে… ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি খো, ৰচ্ছ…পে… ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি খো, ৰচ্ছ…পে… ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি খো, ৰচ্ছ…পে… ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি খো, ৰচ্ছ…পে… ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি খো, ৰচ্ছ, অব্যাকতমেত’’ন্তি [সং. নি. ৪.৪১৬, থোকং পন ৰিসদিসং]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি.
দিট্ঠিগতং অব্যাকতন্তি? আমন্তা. ননু ৰুত্তং ভগৰতা – ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স, ভিক্খৰে, পুরিসপুগ্গলস্স যঞ্চেৰ কাযকম্মং যথাদিট্ঠিসমত্তং সমাদিন্নং, যঞ্চ ৰচীকম্মং…পে… যঞ্চ মনোকম্মং, যা চ চেতনা, যা চ পত্থনা, যো চ পণিধি, যে চ সঙ্খারা, সব্বে তে ধম্মা অনিট্ঠায অকন্তায অমনাপায অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তী’’তি [অ. নি. ১.৩০৬]! অত্থেৰ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৰত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অব্যাকত’’ন্তি.
অব্যাকতকথা নিট্ঠিতা.
১৪. চুদ্দসমৰগ্গো
(১৪৪) ৯. অপরিযাপন্নকথা
৭০৯. দিট্ঠিগতং অপরিযাপন্নন্তি? আমন্তা. মগ্গো ফলং নিব্বানং, সোতাপত্তিমগ্গো সোতাপত্তিফলং, সকদাগামিমগ্গো সকদাগামিফলং, অনাগামিমগ্গো অনাগামিফলং, অরহত্তমগ্গো অরহত্তফলং, সতিপট্ঠানং সম্মপ্পধানং ইদ্ধিপাদো ইন্দ্রিযং বলং বোজ্ঝঙ্গোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে….
৭১০. ন ৰত্তব্বং – ‘‘দিট্ঠিগতং অপরিযাপন্ন’’ন্তি? আমন্তা. পুথুজ্জনো ‘‘কামেসু ৰীতরাগো’’তি ৰত্তব্বোতি? আমন্তা. ‘‘ৰিগতদিট্ঠিযো’’তি ৰত্তব্বোতি? ন হেৰং ৰত্তব্বে. তেন হি দিট্ঠিগতং অপরিযাপন্নন্তি.
অপরিযাপন্নকথা নিট্ঠিতা.
চুদ্দসমৰগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
অকুসলমূলং পটিসন্দহতি কুসলমূলং, কুসলমূলং পটিসন্দহতি অকুসলমূলং, সল়াযতনং ছৰিঞ্ঞাণকাযা, অরিযরূপং মহাভূতানং উপাদায, স্ৰেৰ অনুসযো তং পরিযুট্ঠানং, পরিযুট্ঠানং চিত্তৰিপ্পযুত্তং, যথাধাতু তঞ্ঞেৰ অনুসেতি, দিট্ঠিগতং অব্যাকতং, দিট্ঠিগতং অপরিযাপন্নন্তি.