বোধিপক্খিযকথাৰণ্ণনা

৮১৭. চতুন্নং মগ্গঞাণানং ৰসেন চতুঞাণায. আনুভাৰৰিজাননত্থন্তি সতিপট্ঠানপারিপূরিআদিকস্স আনুভাৰস্স বোধনত্থং.

পরিপুণ্ণা বোধিপক্খিযা এতস্সাতি পরিপুণ্ণবোধিপক্খিযো, মগ্গো. তস্স ভাৰো পরিপুণ্ণবোধিপক্খিযভাৰো. ৰুট্ঠানবলেহি সম্পযুত্ততাৰ ৰুট্ঠানবলসমাযোগো, যে সংযোজনাদযো যেন পঠমমগ্গাদিনা পহাতব্বা.

৮১৮. বুজ্ঝনট্ঠেন ৰা বোধো, মগ্গচিত্তুপ্পাদো. তস্স বুজ্ঝনকিরিযায অনুগুণভাৰতো পক্খে ভৰাতি বোধিপক্খিযা.

৮১৯. তেসু বোধিপক্খিযেসু. আরম্মণেসূতি কাযাদিআরম্মণেসু. ওক্খন্দিত্ৰাতি অনুপৰিসিত্ৰা. পক্খন্দিত্ৰাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. উপট্ঠানতোতি অসুভাকারাদিগ্গহণৰসেন উপগন্ত্ৰা অৰট্ঠানতো. কাযাদীসু অসুভাকারাদিগ্গহণং পুব্বভাগসতিপট্ঠানৰসেন সুভসঞ্ঞাদিপহানকিচ্চসাধনং মগ্গসতিপট্ঠানৰসেন ৰেদিতব্বং. তত্থ হি একাৰ সতি চতুকিচ্চসাধনৰসেন পৰত্ততি.

৮২০. পদহন্তীতি ৰাযমন্তি, কাযচিত্তানি পগ্গণ্হন্তি ৰা. অসোভাহেতূনং সংকিলেসধম্মানং পজহনেন, সোভাহেতূনঞ্চ ৰোদানধম্মানং ভাৰনেন সোভনং, সুন্দরন্তি অত্থো. সেট্ঠভাৰাৰহনতোতি পাসংসতমভাৰসাধনতো. পধানভাৰকারণতোতি উত্তমভাৰহেতুতো.

৮২১. পুব্বে ৰুত্তেনাতি ইদ্ধিৰিধঞাণনিদ্দেসে (ৰিসুদ্ধি. ২.৩৬৯) ৰুত্তেন. ইজ্ঝনট্ঠো নিপ্ফজ্জনট্ঠো, পটিলাভসম্পদা ৰা, যেন ৰা ইজ্ঝন্তি ইদ্ধা ৰুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তি, তং ইজ্ঝনং. সমাধিপধানসঙ্খারপমুখা মগ্গধম্মা ইধ ‘‘ইদ্ধী’’তি অধিপ্পেতা. পুব্বঙ্গমট্ঠো অধিপতিপচ্চযভাৰো. তস্মা সোতাপত্তিমগ্গো ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, তস্মা সম্পযুত্তা ছন্দাদযো পুব্বঙ্গমট্ঠেন পাদো. তস্সা এৰ ফলভূতায ৰুট্ঠানগামিনিযা ছন্দাদযো পুব্বভাগকারণট্ঠেন পাদো. সোতি ইদ্ধিপাদো. ইমে লোকুত্তরাৰাতি ইমে যথাৰুত্তা ছন্দাদযো উত্তরচূল়ভাজনীযে আগতনযেন লোকুত্তরা ৰেদিতব্বা. ছন্দাদিঅধিপতিৰসেন পটিলদ্ধধম্মাপি ফস্সাদযো ইদ্ধিপাদা হোন্তীতি অত্থো. কামঞ্চেত্থ ইদ্ধিপাদো নো অধিপতি, অধিপতি ৰা নো ইদ্ধিপাদো নাম নত্থি, যথা পন একস্মিং রজ্জে রজ্জারহেসু চতূসু রাজকুমারেসু একস্মিং কালে একোৰ রজ্জমনুসাসতি, ন সব্বে, এৰং একমেকস্মিং চিত্তুপ্পাদে একোৰ অধিপতি, ইদ্ধিপাদো চ হোতীতি ৰেদিতব্বো.

৮২২. অস্সদ্ধিযং সদ্ধাপটিপক্খা অকুসলা ধম্মা, অৰত্থুগতো পসাদপতিরূপকো মিচ্ছাধিমোক্খো ৰা. কোসজ্জং থিনমিদ্ধপধানো অকুসলচিত্তুপ্পাদো. পমাদো সতিসম্মোসো তথাপৰত্তা অকুসলা খন্ধা. অভিভৰনসঙ্খাতেন অধিপতিযট্ঠেনাতি অস্সদ্ধিযাদীনং অভিভৰনতো অভিভৰনন্তি ৰত্তব্বেন অধিমোক্খপগ্গহউপট্ঠানঅৰিক্খেপপজাননস্স একলক্খণেন সম্পযুত্তধম্মেসু অধিপতিযট্ঠেন. অস্সদ্ধিযাদীহি চাতি চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো অট্ঠানপ্পযুত্তো, তস্মা অকম্পিযট্ঠেন চ সম্পযুত্তধম্মেসু থিরভাৰেন চ বলন্তি এৰমেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো.

৮২৩. বুজ্ঝনকসত্তস্সাতি চতুন্নং অরিযসচ্চানং পটিৰিজ্ঝনকসত্তস্স. যো হেসো লোকুত্তরমগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায সতিআদিধম্মসামগ্গিযা করণভূতায বুজ্ঝতি কিলেসসন্তাননিদ্দায উট্ঠহতি, চত্তারি ৰা অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি, নিব্বানমেৰ ৰা সচ্ছিকরোতীতি বোধীতি ৰুচ্চতি অরিযসাৰকো, তস্স বোধিস্স বুজ্ঝনকসত্তস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. নিয্যানিকট্ঠেনাতি ৰট্টতো নিস্সরণট্ঠেন.

৮২৪. পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লব্ভন্তীতি সম্বন্ধো. চুদ্দসৰিধেনাতি আনাপানইরিযাপথচতুসম্পজঞ্ঞপটিক্কূলমনসিকারধাতুমনসিকারপব্বানি, নৰ সিৰথিকপব্বানি চাতি এৰং চুদ্দসৰিধেন. কাযং পরিগ্গণ্হতো চ কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং লব্ভতি, ন ৰেদনাদযো পরিগ্গণ্হতো. এস নযো সেসেসুপি. ‘‘সুখং ৰেদন’’ন্তিআদিনাতি ৰা ‘‘সামিস’’ন্তিআদিনাতি ৰা ‘‘নিরামিস’’ন্তিআদিনাতি ৰা এৰং নৰৰিধেন. সরাগদোসমোহসংখিত্তমহগ্গতসমাহিতসউত্তরৰিমুত্তপদানং সপটিপক্খানং ৰসেন সোল়সৰিধেন. নীৰরণুপাদানক্খন্ধাযতনবোজ্ঝঙ্গসচ্চপব্বানং ৰসেন পঞ্চৰিধেন. ইমস্মিং অত্তভাৰেতি পচ্চুপ্পন্নে অত্তভাৰে. অনুপ্পন্নপুব্বন্তি অত্তনো অভূতপুব্বং. পরস্স উপ্পন্নং অকুসলং দিস্ৰা তন্নিমিত্তঞ্চ ৰধবন্ধারহাদীনীতি অধিপ্পাযো. তস্সাতি তাদিসস্স. ভৰতি হি তংসদিসেপি তব্বোহারো যথা ‘‘তানিযেৰ ওসধানী’’তি. তস্স পহানাযাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. ঝানৰিপস্সনা ইতো অঞ্ঞস্মিং অত্তভাৰে উপ্পন্নপুব্বাপি সিযুন্তি ৰুত্তং ‘‘ইমস্মিং অত্তভাৰে অনুপ্পন্নপুব্ব’’ন্তি, ছন্দিদ্ধিপাদসম্মাৰাচানংযেৰ গহণং. তেসু ৰুত্তেসু সেসিদ্ধিপাদসেসৰিরতিযো অত্থতো ৰুত্তাৰ হোন্তীতি লক্খণহারৰসেন অযমত্থো ৰেদিতব্বো. এৰং নানাচিত্তেসু লব্ভন্তি পুব্বভাগে এতে সতিপট্ঠানসম্মপ্পধানইদ্ধিপাদা. চতুন্নং ঞাণানন্তি চতুন্নং অরিযমগ্গঞাণানং. কামং সব্বেপি বোধিপক্খিযধম্মা মগ্গচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নাৰ, তথাপি সাতিসযো সম্মপ্পধানব্যাপারো মগ্গক্খণেতি ৰুত্তং ‘‘ফলক্খণে ঠপেত্ৰা চত্তারো সম্মপ্পধানে’’তি. অৰসেসা তেত্তিংস লব্ভন্তি, তে চ খো পরিযাযতো, ন নিপ্পরিযাযতোতি অধিপ্পাযো.

৮২৫. সেসেসু পনাতি ইদ্ধিপাদাদীসু পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু. যথা সতিৰীরিযেসু ‘‘সতিপট্ঠানং সম্মপ্পধান’’ন্তি সঙ্খিপনৰসেন হাপনং, ‘‘কাযানুপস্সনা’’তিআদিৰিভাগদস্সনৰসেন ৰড্ঢনং অত্থি, ঈদিসং হাপনৰড্ঢনং নত্থীতি অত্থো.

৮২৬. ইদানি সব্বেসু এৰ যথারহং লব্ভমানৰিভাগদস্সনত্থং ‘‘অপিচা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ তেসূতি সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মেসু. ছদ্ধাতি একধা দ্ৰেধা চতুধা পঞ্চধা অট্ঠধা নৰধাতি এৰং ছপ্পকারেন তে ভৰন্তি.

ছন্দিদ্ধিপাদাদিৰসেনাতি ছন্দো ছন্দিদ্ধিপাদৰসেনেৰ, চিত্তং চিত্তিদ্ধিপাদৰসেনেৰ, পীতিপস্সদ্ধিউপেক্খা বোজ্ঝঙ্গৰসেনেৰ, সঙ্কপ্পাদযো মগ্গৰসেনেৰাতি এৰং নৰ একৰিধাৰ হোন্তি.

চুদ্দসেৰ অসম্ভিন্নাতি সতি ৰীরিযং ছন্দো চিত্তং পঞ্ঞা সদ্ধা সমাধি পীতি পস্সদ্ধি উপেক্খা সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰোতি ইমে অসম্ভিন্না পদন্তরসম্ভেদেন ৰিনা অগ্গহিতগ্গহণেন গয্হমানা চুদ্দসেৰ চ সভাৰধম্মা. চুদ্দসাতি চ উক্কংসপরিচ্ছেদেন ৰুত্তং. তঞ্চ খো পঠমজ্ঝানিকমগ্গচিত্তুপ্পাদৰসেন, দুতিযজ্ঝানিকে পন সম্মাসঙ্কপ্পাভাৰতো তেরস, ততিযচতুত্থপঞ্চমজ্ঝানিকেসু পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গাভাৰতো দ্ৰাদস হোন্তি. ‘‘সত্ততিংসপ্পভেদতো’’তি ইদম্পি উক্কংসৰসেনেৰ ৰুত্তং, অৰকংসতো পন ৰুত্তনযেন একস্মিং খণে ছত্তিংস, পঞ্চতিংস হোন্তি, চতুন্নং অধিপতীনং একজ্ঝং অনুপ্পজ্জনতো একস্মিং খণে একস্সেৰ ইদ্ধিপাদস্স সম্ভৰোতি দ্ৰত্তিংস চ হোন্তীতি ৰেদিতব্বং.

সত্ততিংসপভেদতো কথন্তি আহ ‘‘সকিচ্চনিপ্ফাদনতো’’তিআদি, একচ্চস্স সভাৰতো একস্সাপি অত্তনো আনুভাৰানুরূপকাযানুপস্সনাদিতংতংকিচ্চসাধনতোতি অত্থো. সরূপেন চ ৰুত্তিতোতি অভেদস্স চিত্তিদ্ধিপাদাদিকস্স সরূপেনেৰ পৰত্তনতো চ.

এত্থাতি ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযং. কস্মা পন বোধিপক্খিযেসু ঝানকোট্ঠাসো ন গহিতো, ননু ঝানরহিতো অরিযমগ্গো নত্থীতি? সচ্চং নত্থি, ততো এৰ ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং ‘‘বোধিপক্খিযেসু ঝানং ন গহিত’’ন্তি লক্খণূপনিজ্ঝানলক্খণস্স ঝানস্স মগ্গগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা. তঞ্হি সন্ধায ‘‘যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতী’’তিআদি (ধ. স. ২৭৭, ৩৪৩ আদযো) ৰুত্তং. আরম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণস্স পনেত্থ সম্ভৰো এৰ নত্থি. অপরো নযো – কস্মা পন বোধিপক্খিযেসু ঝানকোট্ঠাসো ন গহিতো, ননু ঝানরহিতো অরিযমগ্গো নত্থি, ন চ তং পটিপদা ৰিয একন্তপুব্বভাগিযং, নাপি একচ্চপটিসম্ভিদা ৰিয মগ্গনিস্সন্দো, অথ খো মগ্গচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নো, যতো ‘‘লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতী’’তি (ধ. স. ২৭৭, ৩৪৩ আদযো) ৰুত্তং, মগ্গমগ্গপরিৰারধম্মা চ বোধিপক্খিযধম্মাতি? ৰুচ্চতে – যং তাৰ ৰুত্তং ঝানরহিতো অরিযমগ্গো নত্থী’’তি, তত্থ ন অরিযমগ্গসম্পযোগমত্তেন ঝানস্স বোধিপক্খিযতা লব্ভতি অতিপ্পসঙ্গতো. আহারাদীনম্পি হি বোধিপক্খিযতা আপজ্জেয্যাতি. এতেন মগ্গচিত্তুপ্পাদপরিযাপন্নতা বোধিপক্খিযভাৰস্স অকারণন্তি দস্সিতং হোতি.

যং পন ৰুত্তং ‘‘মগ্গমগ্গপরিৰারধম্মা চ বোধিপক্খিযা’’তি, তত্থ পরিৰারট্ঠো কিং সহপৰত্তিঅত্থো, উদাহু পরিক্খারট্ঠোতি? যদি পুরিমো পক্খো, সো পগেৰ নিল্লোচিতো. অথ দুতিযো, ইদং ৰিচারেতব্বং. কথং পৰত্তমানং ঝানং মগ্গস্স পরিক্খারো? যদি সহজাতাদিপচ্চযভাৰেন, এৰং সতি ফস্সাদীনম্পি মগ্গপরিক্খারতা আপজ্জতি. অথ পটিপক্খৰিধংসনেন, ন সব্বে ঝানধম্মা পটিপক্খৰিধংসনসমত্থা. ন হি ৰিচারো, ৰেদনা চ কস্সচি সংকিলেসধম্মস্স উজুপটিপক্খভাৰেন পৰত্তন্তি. যং পন পেটকে ‘‘সুখং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স, ৰিচারো ৰিচিকিচ্ছায পটিপক্খো’’তি ৰুত্তং, তং পরিযাযেন ৰুত্তং. ন হি সুখং সযং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পটিপক্খো, পটিপক্খস্স পন সমাধিস্স পচ্চযতায পটিপক্খো. ন চ ৰিচারো পঞ্ঞা ৰিয, অধিমোক্খো ৰিয ৰা ৰিচিকিচ্ছায পটিপক্খো, পটিপক্খস্স পটিরূপতায পন পটিপক্খো ৰুত্তো. তথা পীতিপি ন ব্যাপাদস্স অদোসো ৰিয উজুপটিপক্খো, অদোসসম্পযোগতো পন পটিপক্খো ৰুত্তো. তেন ৰুত্তং ‘‘তং পরিযাযেন ৰুত্ত’’ন্তি. ৰিতক্কসমাধযো এৰ পন ঝানধম্মেসু উজুকং পটিপক্খৰিধংসনসমত্থাতি পটিপক্খৰিদ্ধংসনসমত্থস্স পরিপুণ্ণস্স ঝানকোট্ঠাসস্স অভাৰতো ন চস্স বোধিপক্খিযেসু সঙ্গহো কতো. যস্মা পন সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাসমাধি চ মগ্গপরিযাপন্না ঝানধম্মা, তস্মা তে সন্ধায তংসম্পযুত্ততায ৰা ইতরেপি গহেত্ৰা পরিযাযেন ৰুত্তং পাল়িযং ‘‘যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিক’’ন্তিআদি (ধ. স. ২৭৭).