২. ধুতঙ্গনিদ্দেসৰণ্ণনা

২২. অপ্পা ইচ্ছা এতস্সাতি অপ্পিচ্ছো, পচ্চযগেধরহিতো. তস্স ভাৰো অপ্পিচ্ছতা, অলোভজ্ঝাসযতাতি অত্থো. সমং তুট্ঠি, সন্তেন, সকেন ৰা তুট্ঠি সন্তুট্ঠি, সন্তুট্ঠি এৰ সন্তুট্ঠিতা, অঞ্ঞং অপত্থেত্ৰা যথালদ্ধেহি ইতরীতরেহি পচ্চযেহি পরিতুস্সনা. সন্তুট্ঠিতাদীহীতি ত-কারো ৰা পদসন্ধিকরো. ‘‘সন্তুট্ঠিআদীহী’’তি ৰা পাঠো. তে গুণেতি তে সীলৰোদানস্স হেতুভূতে অপ্পিচ্ছতাদিগুণে. সম্পাদেতুন্তি সম্পন্নে কাতুং. তে হি সীলৰিসুদ্ধিযা পটিলদ্ধমত্তা হুত্ৰা ধুতধম্মেহি সম্পন্নতরা হোন্তি. ধুতঙ্গসমাদানন্তি কিলেসানং ধুননকঅঙ্গানং ৰিদ্ধংসনকারণানং সম্মদেৰ আদানং. এৰন্তি এৰং সন্তে, ধুতঙ্গসমাদানে কতেতি অত্থো. অস্স যোগিনো. সল্লেখো কিলেসানং সম্মদেৰ লিখনা ছেদনা তনুকরণং. পৰিৰেকো চিত্তৰিৰেকস্স উপাযভূতা ৰিৰেকট্ঠকাযতা. অপচযো যথা পটিপজ্জনতো কিলেসা নং অপচিনন্তি ন আচিনন্তি, তথা পটিপজ্জনা. ৰীরিযারম্ভো অনুপ্পন্নানং পাপধম্মানং অনুপ্পাদনাদিৰসেন আরদ্ধৰীরিযতা. সুভরতা যথাৰুত্তঅপ্পিচ্ছভাৰাদিসিদ্ধা উপট্ঠকানং সুখভরণীযতা সুপোসতা. আদি-সদ্দেন অপ্পকিচ্চতাসল্লহুকৰুত্তিআদিকে সঙ্গণ্হাতি. সীলঞ্চেৰ যথাসমাদিন্নং পটিপক্খধম্মানং দূরীভাৰেন সুপরিসুদ্ধং ভৰিস্সতি. ৰতানি চ ধুতধম্মা চ সম্পজ্জিস্সন্তি সম্পন্না ভৰিস্সন্তি, নিপ্ফজ্জিস্সন্তি ৰা. যা থিরভূতা ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনসন্তুট্ঠি পোরাণানং বুদ্ধাদীনং অরিযানং পৰেণিভাৰেন ঠিতা, তত্থ পতিট্ঠিতভাৰং সন্ধাযাহ ‘‘পোরাণে অরিযৰংসত্তযে পতিট্ঠাযা’’তি. ভাৰনা আরমিতব্বট্ঠেন আরামো এতস্সাতি ভাৰনারামো, তব্ভাৰো ভাৰনারামতা, সমথৰিপস্সনাভাৰনাসু যুত্তপ্পযুত্ততা. যস্মা অধিগমারহো ভৰিস্সতি, তস্মাতি সম্বন্ধো.

লাভসক্কারাদি তণ্হায আমসিতব্বতো, লোকপরিযাপন্নতায চ লোকামিসং. নিব্বানাধিগমস্স অনুলোমতো অনুলোমপটিপদা ৰিপস্সনাভাৰনা. অত্থতোতি ৰচনত্থতো. পভেদতোতি ৰিভাগতো. ভেদতোতি ৰিনাসতো. ধুতাদীনন্তি ধুতধুতৰাদধুতধম্মধুতঙ্গানং. সমাসব্যাসতোতি সঙ্খেপৰিত্থারতো.

২৩. রথিকাতি রচ্ছা. সঙ্কারকূটাদীনন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং. অব্ভুগ্গতট্ঠেনাতি উস্সিতট্ঠেন. ‘‘নদিযা কূল’’ন্তিআদীসু ৰিয সমুস্সযত্থো কূল-সদ্দোতি আহ ‘‘পংসুকূলমিৰ পংসুকূল’’ন্তি. কু-সদ্দো কুচ্ছাযং উল-সদ্দো গতিঅত্থোতি আহ ‘‘কুচ্ছিতভাৰং গচ্ছতীতি ৰুত্তং হোতী’’তি, পংসু ৰিয কুচ্ছিতং উলতি পৰত্ততীতি ৰা পংসুকূলং. পংসুকূলস্স ধারণং পংসুকূলং উত্তরপদলোপেন, তং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো, যথা ‘‘আপূপিকো’’তি. অঙ্গতি অত্তনো ফলং পটিচ্চ হেতুভাৰং গচ্ছতীতি অঙ্গং, কারণং. যেন পুগ্গলো ‘‘পংসুকূলিকো’’তি ৰুচ্চতি, সো সমাদানচেতনাসঙ্খাতো ধম্মো পংসুকূলিকস্স অঙ্গন্তি পংসুকূলিকঙ্গং. তেনাহ ‘‘পংসুকূলিকস্সা’’তিআদি. তস্সাতি সমাদানস্স. সমাদিযতি এতেনাতি সমাদানং, চেতনা.

এতেনেৰ নযেনাতি যথা পংসুকূলধারণং পংসুকূলং, তংসীলো পংসুকূলিকো, তস্স অঙ্গং সমাদানচেতনা ‘‘পংসুকূলিকঙ্গ’’ন্তি ৰুত্তং, এৰং এতেনেৰ ৰচনত্থনযেন তিচীৰরধারণং তিচীৰরং, তংসীলো তেচীৰরিকো, তস্স অঙ্গং সমাদানচেতনা ‘‘তেচীৰরিকঙ্গ’’ন্তি ৰেদিতব্বং. সঙ্ঘাটিআদীসু এৰ তীসু চীৰরেসু তিচীৰরসমঞ্ঞা, ন কণ্ডুপটিচ্ছাদিৰস্সিকসাটিকাদীসূতি তানি সরূপতো দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘাটিউত্তরাসঙ্গঅন্তরৰাসকসঙ্খাত’’ন্তি আহ.

তং পিণ্ডপাতন্তি পরেহি দিয্যমানানং পিণ্ডানং পত্তে পতনসঙ্খাতং পিণ্ডপাতং, তং উঞ্ছতীতি পিণ্ডপাতিকো, যথা বাদরিকো সামাকিকো. পিণ্ডপাতি এৰ পিণ্ডপাতিকো, যথা ভদ্দো এৰ ভদ্দকো. অৰখণ্ডনং ৰিচ্ছিন্দনং নিরন্তরমপ্পৰত্তি. তপ্পটিক্খেপতো অনৰখণ্ডনং অৰিচ্ছিন্দনং নিরন্তরপ্পৰত্তি. সহ অপদানেনাতি সহ অনৰখণ্ডনেন. সপদানন্তি পদস্স কিরিযাৰিসেসনভাৰং, যত্থ চ তং অনৰখণ্ডনং, তঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অৰখণ্ডনরহিতং অনুঘরন্তি ৰুত্তং হোতী’’তি ৰুত্তং. একাসনেতি ইরিযাপথন্তরেন অনন্তরিতায একাযযেৰ নিসজ্জায. পত্তে পিণ্ডোতি এত্থ ৰত্থুভেদো ইধাধিপ্পেতো, ন সামঞ্ঞং. এৰ-কারো চ লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি দস্সেন্তো ‘‘কেৰলং একস্মিংযেৰ পত্তে’’তি আহ. উত্তরপদলোপং কত্ৰা অযং নিদ্দেসোতি দস্সেন্তো ‘‘পত্তপিণ্ডগহণে পত্তপিণ্ডসঞ্ঞং কত্ৰা’’তি আহ. এস নযো ইতো পরেসুপি.

পচ্ছাভত্তং নাম পৰারণতো পচ্ছা লদ্ধভত্তং এৰ. খলু-সদ্দস্স পটিসেধত্থৰাচকত্তা তেন সমানত্থং ন-কারং গহেত্ৰা আহ ‘‘ন পচ্ছাভত্তিকো’’তি. সিক্খাপদস্স ৰিসযো সিক্খাপদেনেৰ পটিক্খিত্তো. যো তস্স অৰিসযো, সো এৰ সমাদানস্স ৰিসযোতি আহ ‘‘সমাদানৰসেন পটিক্খিত্তাতিরিত্তভোজনস্সা’’তি. অব্ভোকাসে নিৰাসো অব্ভোকাসো. সুসানে নিৰাসো সুসানং, তং সীলং অস্সাতিআদিনা সব্বং ৰত্তব্বন্তি আহ ‘‘এসেৰ নযো’’তি. যথাসন্থতং ৰিয যথাসন্থতং, আদিতো যথাউদ্দিট্ঠং. তং হেস ‘‘ইদং বহুমঙ্কুণং দুগ্গন্ধপৰাত’’ন্তিআদিৰসেন অপ্পটিক্খিপিত্ৰাৰ সম্পটিচ্ছতি. তেনেৰাহ ‘‘ইদং তুয্হ’’ন্তিআদি. সযনন্তি নিপজ্জনমাহ. তেন তেন সমাদানেনাতি তেন তেন পংসুকূলিকঙ্গাদিকস্স সমাদানেন ধুতকিলেসত্তাতি ৰিদ্ধংসিতকিলেসত্তা, তদঙ্গৰসেন পহীনতণ্হুপাদানাদিপাপধম্মত্তাতি অত্থো. যেহি তং কিলেসধুননং, তানিযেৰ ইধ ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানীতি অধিপ্পেতানি, ন অঞ্ঞানি যানি কানিচি, অঞ্ঞেন ৰা ধুতস্সাতি অযমত্থো অত্থতো আপন্নো. ‘‘ঞাণং অঙ্গং এতেস’’ন্তি ইমিনা ঞাণপুব্বকতং তেসং সমাদানস্স ৰিভাৰেতি. পটিপত্তিযাতি সীলাদিসম্মাপটিপত্তিযা. সমাদিযতি এতেনাতি সমাদানং, সমাদানৰসেন পৰত্তা চেতনা, তং লক্খণং এতেসন্তি সমাদানচেতনালক্খণানি. ৰুত্তম্পি চেতং অট্ঠকথাযং –

‘‘সমাদানকিরিযায, সাধকতমভাৰতো;

সম্পযুত্তধম্মা যেনাতি, করণভাৰেন দস্সিতা’’তি.

সমাদানচেতনায গহণং তংমূলকত্তা পরিহরণচেতনাপি ধুতঙ্গমেৰ. অত্তনা, পরম্মুখেন চ কুসলভণ্ডস্স ভুসং ৰিলুপ্পনট্ঠেন লোলুপ্পং তণ্হাচারো, তস্স ৰিদ্ধংসনকিচ্চত্তা লোলুপ্পৰিদ্ধংসনরসানি. ততো এৰ নিল্লোলুপ্পভাৰেন পচ্চুপতিট্ঠন্তি, তং ৰা পচ্চুপট্ঠাপেন্তীতি নিল্লোলুপ্পভাৰপচ্চুপট্ঠানানি. অরিযধম্মপদট্ঠানানীতি পরিসুদ্ধসীলাদিসদ্ধম্মপদট্ঠানানি.

ভগৰতোৰ সন্তিকে সমাদাতব্বানীতি ইদং অন্তরা অৰিচ্ছেদনত্থং ৰুত্তং, রঞ্ঞো সন্তিকে পটিঞ্ঞাতারহস্স অত্থস্স তদুপজীৰিনো একংসতো অৰিসংৰাদনং ৰিয. সেসানং সন্তিকে সমাদানেপি এসেৰ নযো. একসঙ্গীতিকস্সাতি পঞ্চসু দীঘনিকাযাদীসু নিকাযেসু একনিকাযিকস্স. অট্ঠকথাচরিযস্সাতি যস্স অট্ঠকথাতন্তিযেৰ ৰিসেসতো পগুণা, তস্স. এত্থাতি অত্তনাপি সমাদানস্স রুহনে. জেট্ঠকভাতু ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতায ৰত্থূতি সো কির থেরো নেসজ্জিকো, তস্স তং ন কোচি জানাতি. অথেকদিৰসং রত্তিযা সযনপিট্ঠে নিসিন্নং ৰিজ্জুলতোভাসেন দিস্ৰা ইতরো পুচ্ছি ‘‘কিং, ভন্তে, তুম্হে নেসজ্জিকা’’তি. থেরো ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতায তাৰদেৰ নিপজ্জিত্ৰা পচ্ছা সমাদিযীতি এৰমাগতং ৰত্থু.

১. পংসুকূলিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

২৪. গহপতিদানচীৰরন্তি এত্থ দাযকভাৰেন সমণাপি উক্কট্ঠস্স গহপতিপক্খংযেৰ পৰিট্ঠাতি দট্ঠব্বং. ‘‘পব্বজিতো গণ্হিস্সতী’’তি ঠপিতকং সিযা গহপতিচীৰরং, ন পন গহপতিদানচীৰরন্তি তাদিসং নিৰত্তেতুং দানগ্গহণং. অঞ্ঞতরেনাতি এত্থ সমাদানৰচনেন তাৰ সমাদিন্নং হোতু, পটিক্খেপৰচনেন পন কথন্তি? অত্থতো আপন্নত্তা. যথা ‘‘দেৰদত্তো দিৰা ন ভুঞ্জতী’’তি ৰুত্তে ‘‘রত্তিযং ভুঞ্জতী’’তি অত্থতো আপন্নমেৰ হোতি, তস্স আহারেন ৰিনা সরীরট্ঠিতি নত্থীতি, এৰমিধাপি ভিক্খুনো গহপতিদানচীৰরে পটিক্খিত্তে তদঞ্ঞচীৰরপ্পটিগ্গহো অত্থতো আপন্নো এৰ হোতি, চীৰরেন ৰিনা সাসনে ঠিতি নত্থীতি.

এৰং সমাদিন্নধুতঙ্গেনাতিআদিৰিধানং পংসুকূলিকঙ্গে পটিপজ্জনৰিধি. সুসানে লদ্ধং সোসানিকং. তং পন যস্মা তত্থ কেনচি ছড্ডিতত্তা পতিতং হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সুসানে পতিতক’’ন্তি. এৰং পাপণিকম্পি দট্ঠব্বং. তালৰেল়িমগ্গো নাম মহাগামে একা ৰীথি. অনুরাধপুরেতি চ ৰদন্তি. ডড্ঢো পদেসো এতস্সাতি ডড্ঢপ্পদেসং, ৰত্থং. মগ্গে পতিতকং বহুদিৰসাতিক্কন্তং গহেতব্বন্তি ৰদন্তি. ‘‘দ্ৰত্তিদিৰসাতিক্কন্ত’’ন্তি অপরে. থোকং রক্খিত্ৰাতি কতিপযং কালং আগমেত্ৰা. ৰাতাহতম্পি সামিকানং সতিসম্মোসেন পতিতসদিসন্তি ‘‘সামিকে অপস্সন্তেন গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং. তস্মা থোকং আগমেত্ৰা গহেতব্বং.

‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নং, চোল়কভিক্খাৰসেন লদ্ধঞ্চ লদ্ধকালতো পট্ঠায ‘‘সমণচীৰরং সিযা নু খো, নো’’তি আসঙ্কং নিৰত্তেতুং ‘‘ন তং পংসুকূল’’ন্তি ৰুত্তং. ন হি তং তেৰীসতিযা উপ্পত্তিট্ঠানেসু কত্থচি পরিযাপন্নং. ইদানি ইমিনাৰ পসঙ্গেন যং ভিক্খুদত্তিযে লক্খণপত্তং পংসুকূলং, তস্স চ উক্কট্ঠানুক্কট্ঠৰিভাগং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুদত্তিযেপী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ গাহেত্ৰা ৰা দীযতীতি সঙ্ঘস্স ৰা গণস্স ৰা দেন্তেহি যং চীৰরং ৰস্সগ্গেন পাপেত্ৰা ভিক্খূনং দীযতি. সেনাসনচীৰরন্তি সেনাসনং কারেত্ৰা ‘‘এতস্মিং সেনাসনে ৰসন্তা পরিভুঞ্জন্তূ’’তি দিন্নচীৰরং. ন তং পংসুকূলন্তি অপংসুকূলভাৰো পুব্বে ৰুত্তকারণতো, গাহেত্ৰা দিন্নত্তা চ. তেনাহ ‘‘নো গাহাপেত্ৰা দিন্নমেৰ পংসুকূল’’ন্তি. তত্রপীতি যং গাহেত্ৰা ন দিন্নং ভিক্খুদত্তিযং, তত্রপি যেন ভিক্খুনা চীৰরং দীযতি, তস্স লাভে, দানে চ ৰিসুং ৰিসুং উভযত্থ আদরগারৰানং সব্ভাৰতো, তদভাৰতো চ ভিক্খুদত্তিযস্স একতোসুদ্ধি উভতোসুদ্ধি অনুক্কট্ঠতা হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘যং দাযকেহী’’তিআদি ৰুত্তং, পাদমূলে ঠপেত্ৰা দিন্নকং সমণেনাতি অধিপ্পাযো. যস্স কস্সচীতি উক্কট্ঠাদীসু যস্স কস্সচি. রুচিযাতি ছন্দেন. খন্তিযাতি নিজ্ঝানক্খন্তিযা.

নিস্সযানুরূপপটিপত্তিসব্ভাৰোতি উপসম্পন্নসমনন্তরং আচরিযেন ৰুত্তেসু চতূসু নিস্সযেসু অত্তনা যথাপটিঞ্ঞাতদুতিযনিস্সযানুরূপায পটিপত্তিযা ৰিজ্জমানতা. আরক্খদুক্খাভাৰোতি চীৰরারক্খনদুক্খস্স অভাৰো পংসুকূলচীৰরস্স অলোভনীযত্তা. পরিভোগতণ্হায অভাৰো সৰিসেসলূখসভাৰত্তা. পাসাদিকতাতি পরেসং পসাদাৰহতা. অপ্পিচ্ছতাদীনং ফলনিপ্ফত্তি ধুতঙ্গপরিহরণস্স অপ্পিচ্ছতাদীহিযেৰ নিপ্ফাদেতব্বতো. ধুতধম্মে সমাদায ৰত্তনং যাৰদেৰ উপরি সম্মাপটিপত্তিসম্পাদনাযাতি ৰুত্তং ‘‘সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্রূহন’’ন্তি. মারসেনৰিঘাতাযাতি মারস্স, মারসেনায চ ৰিহননায ৰিদ্ধংসনায. কাযৰাচাচিত্তেহি যতো সংযতোতি যতি, ভিক্খু. ধারিতং যং লোকগরুনা পংসুকূলং, তং কো ন ধারযে, যস্মা ৰা লোকগরুনা পংসুকূলং ধারিতং, তস্মা কো তং ন ধারযেতি যোজনা যংতংসদ্দানং একন্তসম্বন্ধিভাৰতো. পটিঞ্ঞং সমনুস্সরন্তি উপসম্পদমাল়ে ‘‘আম ভন্তে’’তি আচরিযপমুখস্স সঙ্ঘস্স সম্মুখা দিন্নং পটিঞ্ঞং সমনুস্সরন্তো.

ইতি পংসুকূলিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

২. তেচীৰরিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

২৫. চতুত্থকচীৰরন্তি নিৰাসনপারুপনযোগ্যং চতুত্থকচীৰরন্তি অধিপ্পাযো, অংসকাসাৰস্স অপ্পটিক্খিপিতব্বতো. অঞ্ঞতরৰচনেনাতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. যাৰ ন সক্কোতি, যাৰ ন লভতি, যাৰ ন সম্পজ্জতীতি পচ্চেকং যাৰ-সদ্দো সম্বন্ধিতব্বো. ন সম্পজ্জতীতি ন সিজ্ঝতি. নিক্খিত্তপচ্চযা দোসো নত্থীতি নিচযসন্নিধিধুতঙ্গসংকিলেসদোসো নত্থি. আসন্নেতি চীৰরস্স আসন্নে ঠানে. রজনক্খণে পরিভুঞ্জনকাসাৰং রজনকাসাৰং. তত্রট্ঠকপচ্চত্থরণং নাম অত্তনো, পরস্স ৰা সন্তকং সেনাসনে পচ্চত্থরণৰসেন অধিট্ঠিতং. ‘‘অংসকাসাৰং পরিক্খারচোল়ং হোতি, ইতি পচ্চত্থরণং, অংসকাসাৰন্তি ইমানি দ্ৰেপি অতিরেকচীৰরট্ঠানে ঠিতানিপি ধুতঙ্গভেদং ন করোন্তী’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তন্তি ৰদন্তি. পরিহরিতুং পন ন ৰট্টতীতি রজনকালে এৰ অনুঞ্ঞাতত্তা নিচ্চপরিভোগৰসেন ন ৰট্টতি তেচীৰরিকস্স. অংসকাসাৰন্তি খন্ধে ঠপেতব্বকাসাৰং. কাযপরিহারিকেনাতি ৰাতাতপাদিপরিস্সযতো কাযস্স পরিহরণমত্তেন. সমাদাযেৰাতি গহেত্ৰা এৰ. অপ্পসমারম্ভতাতি অপ্পকিচ্চতা. কপ্পিযে মত্তকারিতাযাতি নিসীদনাদিৰসেন, পরিক্খারচোল়ৰসেন চ বহূসু চীৰরেসু অনুঞ্ঞাতেসুপি তিচীৰরমত্তে ঠিতত্তা. সহ পত্তচরণাযাতি সপত্তচরণো. পক্খী সপক্খকো.

ইতি তেচীৰরিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৩. পিণ্ডপাতিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

২৬. অতিরেকলাভন্তি ‘‘পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সাযা’’তি (মহাৰ. ৭৩, ১২৮) এৰং ৰুত্তভিক্খাহারলাভতো অতিরেকলাভং, সঙ্ঘভত্তাদিন্তি অত্থো. সকলস্স সঙ্ঘস্স দাতব্বভত্তং সঙ্ঘভত্তং. কতিপযে ভিক্খূ উদ্দিসিত্ৰা দাতব্বভত্তং উদ্দেসভত্তং. একস্মিং পক্খে একদিৰসং দাতব্বভত্তং পক্খিকং. উপোসথে উপোসথে দাতব্বভত্তং উপোসথিকং. পটিপদদিৰসে দাতব্বভত্তং পাটিপদিকং. ৰিহারং উদ্দিস্স দাতব্বভত্তং ৰিহারভত্তং. ধুরগেহে এৰ ঠপেত্ৰা দাতব্বভত্তং ধুরভত্তং. গামৰাসীআদীহি ৰারেন দাতব্বভত্তং ৰারকভত্তং. ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথাতিআদিনা’’তি আদি-সদ্দেন উদ্দেসভত্তাদিং সঙ্গণ্হাতি. সাদিতুং ৰট্টন্তীতি ভিক্খাপরিযাযেন ৰুত্তত্তা. ভেসজ্জাদিপটিসংযুত্তা নিরামিসসলাকা. যাৰকালিকৰজ্জাতি চ ৰদন্তি. ৰিহারে পক্কভত্তম্পীতি উপাসকা ইধেৰ ভত্তং পচিত্ৰা ‘‘সব্বেসং অয্যানং দস্সামা’’তি ৰিহারেযেৰ ভত্তং সম্পাদেন্তি, তং পিণ্ডপাতিকানম্পি ৰট্টতি. আহরিত্ৰাতি পত্তং গহেত্ৰা গেহতো আনেত্ৰা. তং দিৰসং নিসীদিত্ৰাতি ‘‘মা, ভন্তে, পিণ্ডায চরিত্থ, ৰিহারেযেৰ ভিক্খা আনীযতী’’তি ৰদন্তানং সম্পটিচ্ছনেন তং দিৰসং নিসীদিত্ৰা. সেরিৰিহারসুখন্তি অপরাযত্তৰিহারিতাসুখং. অরিযৰংসোতি অরিযৰংসসুত্তপটিসংযুত্তা (দী. নি. ৩.৩০৯; অ. নি. ৪.২৮) ধম্মকথা. ধম্মরসন্তি ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জাদিরসং.

জঙ্ঘবলং নিস্সায পিণ্ডপরিযেসনতো কোসজ্জনিম্মদ্দনতা. ‘‘যথাপি ভমরো পুপ্ফ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ৪৯; নেত্তি. ১২৩) ৰুত্তৰিধিনা আহারপরিযেসনতো পরিসুদ্ধাজীৰতা. নিচ্চং অন্তরঘরং পৰিসন্তস্সেৰ সুপ্পটিচ্ছন্নগমনাদযো সেখিযধম্মা সম্পজ্জন্তীতি সেখিযপটিপত্তিপূরণং. পটিগ্গহণে মত্তঞ্ঞুতায, সংসট্ঠৰিহারাভাৰতো চ অপরপোসিতা. কুলে কুলে অপ্পকঅপ্পকপিণ্ডগহণেন পরানুগ্গহকিরিযা. অন্তিমায জীৰিকায অৰট্ঠানেন মানপ্পহানং. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকানং, যদিদং পিণ্ডোল্য’’ন্তিআদি (ইতিৰু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০). মিস্সকভত্তেন যাপনতো রসতণ্হানিৰারণং. নিমন্তনাসম্পটিচ্ছনতো গণভোজনাদিসিক্খাপদেহি অনাপত্তিতা.

অপ্পটিহতৰুত্তিতায চতূসুপি দিসাসু ৰত্তনট্ঠেন চাতুদ্দিসো. আজীৰস্স ৰিসুজ্ঝতীতি আজীৰো অস্স ৰিসুজ্ঝতি. অত্তভরস্সাতি অপ্পানৰজ্জসুলভরূপেহি পচ্চযেহি অত্তনো ভরণতো অত্তভরস্স. ততো এৰ একৰিহারিতায সদ্ধিৰিহারিকাদীনম্পি অঞ্ঞেসং অপোসনতো অনঞ্ঞপোসিনো. পদদ্ৰযেনাপি কাযপরিহারিকেন চীৰরেন কুচ্ছিপরিহারিকেন পিণ্ডপাতেন ৰিচরণতো সল্লহুকৰুত্তিতং, সুভরতং, পরমঅপ্পিচ্ছতং, সন্তুট্ঠিঞ্চ দস্সেতি. দেৰাপি পিহযন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স ভুসং অতিৰিয সন্তকাযৰচীমনোকম্মতায উপসন্তস্স পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগমতো সব্বকালং সতিমতো পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুস্স সক্কাদযো দেৰাপি পিহযন্তি পত্থেন্তি. তস্স সীলাদিগুণেসু বহুমানং উপ্পাদেন্তা আদরং জনেন্তি, পগেৰ মনুস্সা. সচে সো লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতো ন হোতি, তদভিকঙ্খী ন হোতীতি অত্থো.

ইতি পিণ্ডপাতিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৪. সপদানচারিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

২৭. ইমিনাতি সপদানচারিকেন. কালতরন্তি কালস্সেৰ. অফাসুকট্ঠানন্তি সপরিস্সযাদিৰসেন দুপ্পৰেসনট্ঠানং. পুরতোতি ৰীথিযং গচ্ছন্তস্স পুরতো ঘরং অপৰিট্ঠস্সেৰ. পত্তৰিস্সট্ঠট্ঠানন্তি পেসকারৰীথিযং পেসকারভাৰং নিম্মিনিত্ৰা ঠিতস্স সক্কস্স ঘরদ্ৰারে পত্তৰিস্সট্ঠট্ঠানং. উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকো তং দিৰসং ন ভিক্খং আগমযমানো নিসীদতি, তস্মা তং অনুলোমেতি. কত্থচিপি কুলে নিবদ্ধং উপসঙ্কমনাভাৰতো পরিচযাভাৰেন কুলেসু নিচ্চনৰকতা. সব্বত্থ অলগ্গমানসতায চ সোম্মভাৰেন চ চন্দূপমতা. কুলেসু পরিগ্গহচিত্তাভাৰেন তত্থ মচ্ছেরপ্পহানং. হিতেসিতায ৰিভাগাভাৰতো সমানুকম্পিতা. কুলানং সঙ্গণ্হনসংসট্ঠতাদযো কুলূপকাদীনৰা. অৰ্হানানভিনন্দনাতি নিমন্তনৰসেন অৰ্হানস্স অসম্পটিচ্ছনা. অভিহারেনাতি ভিক্খাভিহারেন. সেরিচারন্তি যথারুচি ৰিচরণং.

ইতি সপদানচারিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৫. একাসনিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

২৮. নানাসনভোজনন্তি অনেকস্মিং আসনে ভোজনং, একনিসজ্জায এৰ অভুঞ্জিত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং নিসজ্জাসু আহারপরিভোগন্তি অত্থো. পতিরূপন্তি যুত্তরূপং অনুট্ঠাপনীযং. ৰত্তং কাতুং ৰট্টতীতি ৰত্তং কাতুং যুজ্জতি. ৰত্তং নাম গরুট্ঠানীযে কত্তব্বমেৰ. তত্থ পন পটিপজ্জনৰিধিং দস্সেতুং যং থেরৰাদং আহ ‘‘আসনং ৰা রক্খেয্য ভোজনং ৰা’’তিআদি. তস্সত্থো – একাসনিকং ভিক্খুং ভুঞ্জন্তং আসনং ৰা রক্খেয্য, ধুতঙ্গভেদতো যাৰ ভোজনপরিযোসানা ন ৰুট্ঠাতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি. ভোজনং ৰা রক্খেয্য ধুতঙ্গভেদতো, অভুঞ্জিযমানং যাৰ ভুঞ্জিতুং নারভতি, তাৰ ৰুট্ঠাতব্বন্তি অত্থো. যস্মা তযিদং দ্ৰযং ইধ নত্থি, তস্মা ৰত্তকরণং ধুতঙ্গং ন রক্খতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. ‘‘ভেসজ্জত্থমেৰা’’তি ইমিনা ভেসজ্জপরিভোগৰসেনেৰ সপ্পিআদীনিপি ৰট্টন্তীতি দস্সেতি. অপ্পাবাধতাতি অরোগতা. অপ্পাতঙ্কতাতি অকিচ্ছজীৰিতা সরীরদুক্খাভাৰো. লহুট্ঠানন্তি কাযস্স লহুপরিৰত্তিতা. বলন্তি সরীরবলং. ফাসুৰিহারোতি সুখৰিহারো. সব্বমেতং বহুক্খত্তুং ভুঞ্জনপচ্চযা উপ্পজ্জনৰিকারপটিক্খেপপদং. রুজাতি রোগা. ন কম্মমত্তনোতি অত্তনো যোগকম্মং পুরেভত্তং, পচ্ছাভত্তঞ্চ ন পরিহাপেতি, বহুসো ভোজনে অব্যাৰটভাৰতো, অরোগভাৰতো চাতি অধিপ্পাযো.

ইতি একাসনিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৬. পত্তপিণ্ডিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

২৯. অপ্পটিকূলং কত্ৰা ভুঞ্জিতুং ৰট্টতি পটিকূলস্স ভুত্তস্স অগণ্হনম্পি সিযাতি অধিপ্পাযো. পমাণযুত্তমেৰ গণ্হিতব্বন্তি ‘‘একভাজনমেৰ গণ্হামী’’তি বহুং গহেত্ৰা ন ছড্ডেতব্বং. নানারসতণ্হাৰিনোদনন্তি নানারসভোজনে তণ্হায ৰিনোদনং. অত্র অত্র নানাভাজনে ঠিতে নানারসে ইচ্ছা এতস্সাতি অত্রিচ্ছো, তস্স ভাৰো অত্রিচ্ছতা, তস্সা অত্রিচ্ছতায পহানং. আহারে পযোজনমত্তদস্সিতাতি অসম্ভিন্ননানারসে গেধং অকত্ৰা আহারে সত্থারা অনুঞ্ঞাতপযোজনমত্তদস্সিতা. ৰিসুং ৰিসুং ভাজনেসু ঠিতানি ব্যঞ্জনানি গণ্হতো তত্থ তত্থ সাভোগতায সিযা ৰিক্খিত্তভোজিতা, ন তথা ইমস্স একপত্তগতসঞ্ঞিনোতি ৰুত্তং ‘‘অৰিক্খিত্তভোজিতা’’তি. ওক্খিত্তলোচনোতি পত্তসঞ্ঞিতায হেট্ঠাখিত্তচক্খু. পরিভুঞ্জেয্যাতি পরিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্য.

ইতি পত্তপিণ্ডিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৭. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩০. ভুঞ্জন্তস্স যং উপনীতং, তস্স পটিক্খেপেন তং অতিরিত্তং ভোজনন্তি অতিরিত্তভোজনং. পুন ভোজনং কপ্পিযং কারেত্ৰা ন ভুঞ্জিতব্বং, তব্বিসযত্তা ইমস্স ধুতঙ্গস্স. তেনাহ ‘‘ইদমস্স ৰিধান’’ন্তি. যস্মিং ভোজনেতি যস্মিং ভুঞ্জিযমানে ভোজনে. তদেৰ ভুঞ্জতি, ন অঞ্ঞং. অনতিরিত্তভোজনপচ্চযা আপত্তি অনতিরিত্তভোজনাপত্তি, ততো দূরীভাৰো অনাপজ্জনং. ওদরিকত্তং ঘস্মরভাৰো কুচ্ছিপূরকতা, তস্স অভাৰো একপিণ্ডেনাপি যাপনতো. নিরামিসসন্নিধিতা নিহিতস্স অভুঞ্জনতো. পুন পরিযেসনৰসেন পরিযেসনায খেদং ন যাতি. অভিসল্লেখকানং সন্তোসগুণাদীনং ৰুদ্ধিযা সঞ্জননং সন্তোসগুণাদিৰুড্ঢিসঞ্জননং. ইদন্তি খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং.

ইতি খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৮. আরঞ্ঞিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩১. গামন্তসেনাসনং পহায অরঞ্ঞে অরুণং উট্ঠাপেতব্বন্তি এত্থ গামন্তং, অরঞ্ঞঞ্চ সরূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থ সদ্ধিং উপচারেনা’’তিআদি আরদ্ধং. তত্থ গামপরিযাপন্নত্তা গামন্তসেনাসনস্স ‘‘গামোযেৰ গামন্তসেনাসন’’ন্তি ৰুত্তং. যো কোচি সত্থোপি গামো নামাতি সম্বন্ধো. ইন্দখীলাতি উম্মারা. তস্সাতি লেড্ডুপাতস্স. ৰিনযপরিযাযেন অরঞ্ঞলক্খণং অদিন্নাদানপারাজিকে (পারা. ৯২) আগতং. তত্থ হি ‘‘গামা ৰা অরঞ্ঞা ৰা’’তি অনৰসেসতো অৰহারট্ঠানপরিগ্গহে তদুভযং অসঙ্করতো দস্সেতুং ‘‘ঠপেত্ৰা গামঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. গামূপচারো হি লোকে গামসঙ্খমেৰ গচ্ছতীতি. নিপ্পরিযাযতো পন গামৰিনিমুত্তং ঠানং অরঞ্ঞমেৰ হোতীতি অভিধম্মে (ৰিভ. ৫২৯) গামা ‘‘নিক্খমিত্ৰা বহি ইন্দখীলা, সব্বমেতং অরঞ্ঞ’’ন্তি ৰুত্তং. সুত্তন্তিকপরিযাযেন আরঞ্ঞকসিক্খাপদে (পারা. ৬৫৪) ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি আগতং আরঞ্ঞিকং ভিক্খুং সন্ধায. ন হি সো ৰিনযপরিযাযিকে ‘‘অরঞ্ঞে ৰসনতো আরঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো’’তি সুত্তে ৰুত্তো. অযঞ্চ সুত্তসংৰণ্ণনাতি ইধ সব্বত্থ সুত্তন্তকথাৰ পমাণং. তস্মা তত্থ আগতমেৰ লক্খণং গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘তং আরোপিতেন আচরিযধনুনা’’তিআদিনা মিননৰিধিং আহ. তেনেৰ হি মজ্ঝিমট্ঠকথানযোৰ (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৯৬) ইদমেত্থ পমাণন্তি চ ৰুত্তো.

ততো ততো মগ্গন্তি তত্থ তত্থ খুদ্দকমগ্গং পিদহতি. ধুতঙ্গসুদ্ধিকেন ধুতঙ্গসোধনপসুতেন. যথাপরিচ্ছিন্নে কালেতি উক্কট্ঠস্স তযোপি উতূ, মজ্ঝিমস্স দ্ৰে, মুদুকস্স একো উতু. তত্থপি ধুতঙ্গং ন ভিজ্জতি সউস্সাহত্তা. নিপজ্জিত্ৰা গমিস্সামাতি চিত্তস্স সিথিলভাৰেন ধুতঙ্গং ভিজ্জতীতি ৰুত্তং. অরঞ্ঞসঞ্ঞং মনসি করোন্তোতি ‘‘অহং ৰিৰেকৰাসং ৰসিস্সামি, যথালদ্ধোৰ কাযৰিৰেকো সাত্থকো কাতব্বো’’তি মনসিকারসব্ভাৰতো ‘‘ভব্বো…পে… রক্খিতু’’ন্তি ৰুত্তং. অস্স আরঞ্ঞিকস্স চিত্তং ন ৰিক্খিপন্তি আপাথমনুপগমনতো. ৰিগতসন্তাসো হোতি ৰিৰেকপরিচযতো. জীৰিতনিকন্তিং জহতি বহুপরিস্সযে অরঞ্ঞে নিৰাসেনেৰ মরণভযস্স দূরীকরণতো. পৰিৰেকসুখরসং অস্সাদেতি অনুভৰতি জনসংসগ্গাভাৰতো. আরাধযন্তোতি অনুনযন্তো. যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিযা ৰিৰেকস্স অধিট্ঠানভাৰতো আরঞ্ঞিকঙ্গযোগিনো ৰাহনসদিসন্তি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অৰসেসধুতাযুধো’’তি, অৰসিট্ঠধুতধম্মাযুধোতি অত্থো.

ইতি আরঞ্ঞিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

৯. রুক্খমূলিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩২. ছন্নন্তি ইট্ঠকাছদনাদীহি ছাদিতং, আৰসথন্তি অত্থো. সীমন্তরিকরুক্খোতি দ্ৰিন্নং রাজূনং রজ্জসীমায ঠিতরুক্খো. তত্থ হি তেসং রাজূনং বলকাযো উপগন্ত্ৰা অন্তরন্তরা যুদ্ধং করেয্য, চোরাপি পারিপন্থিকা সমোসরন্তা ভিক্খুস্স সুখেন নিসীদিতুং ন দেন্তি. চেতিযরুক্খো ‘‘দেৰতাধিট্ঠিতো’’তি মনুস্সেহি সম্মতরুক্খো পূজেতুং উপগতেহি মনুস্সেহি অৰিৰিত্তো হোতি. নিয্যাসরুক্খো সজ্জরুক্খাদি. ৰগ্গুলিরুক্খো ৰগ্গুলিনিসেৰিতো. সীমন্তরিকরুক্খাদযো সপরিস্সযা, দুল্লভৰিৰেকা চাতি আহ ‘‘ইমে রুক্খে ৰিৰজ্জেত্ৰা’’তি. পণ্ণসটন্তি রুক্খতো পতিতপণ্ণং. পটিচ্ছন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং রুক্খমূলিকভাৰস্স পটিচ্ছাদনত্থং. ছন্নে ৰাসকপ্পনা ধম্মস্সৰনাদীনমত্থাযপি হোতি. তস্মা ‘‘জানিত্ৰা অরুণং উট্ঠাপিতমত্তে’’তি ৰুত্তং.

অভিণ্হং তরুপণ্ণৰিকারদস্সনেনাতি অভিক্খণং তরূসু, তরূনং ৰা পণ্ণেসু ৰিকারস্স খণভঙ্গস্স দস্সনেন. সেনাসনমচ্ছেরকম্মারামতানন্তি আৰাসমচ্ছরিযনৰকম্মরতভাৰানং. দেৰতাহীতি রুক্খদেৰতাহি. তাপি হি রুক্খট্ঠৰিমানেসু ৰসন্তিযো রুক্খেসু ৰসন্তি. অযম্পি রুক্খেতি সহৰাসিতা. ৰণ্ণিতোতি ‘‘অপ্পানি চেৰা’’তিআদিনা পসংসিতো. ‘‘রুক্খমূলসেনাসনং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (মহাৰ. ৭৩, ১২৮) এৰং নিস্সযোতি চ ভাসিতো. অভিরত্তানি তরুণকালে, নীলানি মজ্ঝিমকালে, পণ্ডূনি জিণ্ণকালে. পতিতানি মিলাযনৰসেন. এৰং পস্সন্তো তরুপণ্ণানি পচ্চক্খতো এৰ নিচ্চসঞ্ঞং পনূদতি পজহতি, অনিচ্চসঞ্ঞা এৰস্স সণ্ঠাতি. যস্মা ভগৰতো জাতিবোধিধম্মচক্কপৰত্তনপরিনিব্বানানি রুক্খমূলেযেৰ জাতানি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘বুদ্ধদাযজ্জং রুক্খমূল’’ন্তি.

ইতি রুক্খমূলিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

১০. অব্ভোকাসিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩৩. ‘‘রুক্খমূলং পটিক্খিপামী’’তি এত্তকে ৰুত্তে ছন্নং অপ্পটিক্খিত্তমেৰ হোতীতি ‘‘ছন্নঞ্চ রুক্খমূলঞ্চ পটিক্খিপামী’’তি ৰুত্তং. ধুতঙ্গস্স সব্বসো পটিযোগিপটিক্খেপেন হি সমাদানং ইজ্ঝতি, নো অঞ্ঞথাতি. ‘‘ধম্মস্সৰনাযা’’তি ইমিনাৰ ধম্মং কথেন্তেনাপি উপোসথদিৰসাদীসু সুণন্তানং চিত্তানুরক্খণত্থং তেহি যাচিতেন ছন্নং পৰিসিতুং ৰট্টতি, ধম্মং পন কথেত্ৰা অব্ভোকাসোৰ গন্তব্বো. রুক্খমূলিকস্সাপি এসেৰ নযো. উপোসথত্থাযাতি উপোসথকম্মায. উদ্দিসন্তেনাতি পরেসং উদ্দেসং দেন্তেন. উদ্দিসাপেন্তেনাতি সযং উদ্দেসং গণ্হন্তেন. মগ্গমজ্ঝে ঠিতং সালন্তি সীহল়দীপে ৰিয মগ্গা অনোক্কম্ম উজুকমেৰ পৰিসিতব্বসালং. ৰেগেন গন্তুং ন ৰট্টতি অসারুপ্পত্তা. যাৰ ৰস্সূপরমা ঠত্ৰা গন্তব্বং, ন তাৰ ধুতঙ্গভেদো হোতীতি অধিপ্পাযো.

রুক্খস্স অন্তো নাম রুক্খমূলং. পব্বতস্স পন পব্ভারসদিসো পব্বতপদেসো. অচ্ছন্নমরিযাদন্তি যথা ৰস্সোদকং অন্তো ন পৰিসতি, এৰং ছদনসঙ্খেপেন উপরি অকতমরিযাদং. অন্তো পন পব্ভারস্স ৰস্সোদকং পৰিসতি চে, অব্ভোকাসসঙ্খেপমেৰাতি তত্থ পৰিসিতুং ৰট্টতি. সাখামণ্ডপোতি রুক্খসাখাহি ৰিরল়চ্ছন্নমণ্ডপো. পীঠপটো খলিত্থদ্ধসাটকো.

পৰিট্ঠক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি যথাৰুত্তপব্ভারাদিকে ঠপেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. জানিত্ৰাতি ধম্মস্সৰনাদিঅত্থং ছন্নং রুক্খমূলং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নো ‘‘ইদানি অরুণো উট্ঠহতী’’তি জানিত্ৰা. রুক্খমূলেপি কত্থচি অত্থেৰ নিৰাসফাসুকতাতি সিযা তত্থ আসঙ্গপুব্বকো আৰাসপলিবোধো, ন পন অব্ভোকাসেতি ইধেৰ আৰাসপলিবোধুপচ্ছেদো আনিসংসো ৰুত্তো. পসংসাযানুরূপতাতি অনিকেতাতি ৰুত্তপসংসায অনালযভাৰেন অনুচ্ছৰিকতা. নিস্সঙ্গতাতি আৰাসপরিগ্গহাভাৰেনেৰ তত্থ নিস্সঙ্গতা. অসুকদিসায ৰসনট্ঠানং নত্থি, তস্মা তত্থ গন্তুং নেৰ সক্কাতি এদিসস্স পরিৰিতক্কস্স অভাৰতো চাতুদ্দিসো. মিগভূতেনাতি পরিগ্গহাভাৰেন মিগস্স ৰিয ভূতেন. সিতোতি নিস্সিতো. ৰিন্দতীতি লভতি.

ইতি অব্ভোকাসিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

১১. সোসানিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩৪. ন সুসানন্তি অসুসানং. অঞ্ঞত্থো ন-কারো, সুসানলক্খণরহিতং ৰসনট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো. ন তত্থাতি ‘‘সুসান’’ন্তি ৰৰত্থপিতমত্তে ঠানে ন ৰসিতব্বং. ন হি নামমত্তেন সুসানলক্খণং সিজ্ঝতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. ঝাপিতকালতো পন পট্ঠায…পে… সুসানমেৰ ছৰেন সযিতমত্তায সুসানলক্খণপ্পত্তিতো. ছৰসযনং হি ‘‘সুসান’’ন্তি ৰুচ্চতি.

সোসানিকেন নাম অপ্পকিচ্চেন সল্লহুকৰুত্তিনা ভৰিতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘তস্মিং পন ৰসন্তেনা’’তিআদি ৰুত্তং. গরুকন্তি দুপ্পরিহারং. তমেৰ হি দুপ্পরিহারভাৰং দস্সেতুং ‘‘তস্মা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপ্পন্নপরিস্সযৰিঘাতত্থাযাতি ‘‘সুসানং নাম মনুস্সরাহস্সেয্যক’’ন্তি চোরা কতকম্মাপি অকতকম্মাপি ওসরন্তি, তত্থ চোরেসু ভণ্ডসামিকে দিস্ৰা ভিক্খুসমীপে ভণ্ডং ছড্ডেত্ৰা পলাতেসু মনুস্সা ভিক্খুং ‘‘চোরো’’তি গহেত্ৰা পোথেয্যুং, তস্মা ৰিহারে সঙ্ঘত্থেরং ৰা গোচরগামে রঞ্ঞা নিযুত্তং রাজযুত্তকং ৰা অত্তনো সোসানিকভাৰং জানাপেত্ৰা যথা তাদিসো, অঞ্ঞো ৰা পরিস্সযো ন হোতি, তথা অপ্পমত্তেন ৰসিতব্বং. চঙ্কমন্তস্স যদা আল়হনং অভিমুখং ন হোতি, তদাপি সংৰেগজননত্থং তত্থ দিট্ঠি ৰিস্সজ্জেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘অদ্ধক্খিকেন আল়হনং ওলোকেন্তেনা’’তি ৰুত্তং.

উপ্পথমগ্গেন গন্তব্বং অত্তনো সোসানিকভাৰস্স অপাকটভাৰত্থং. আরম্মণন্তি তস্মিং সুসানে ‘‘অযং ৰম্মিকো, অযং রুক্খো, অযং খাণুকো’’তিআদিনা দিৰাযেৰ আরম্মণং ৰৰত্থপেতব্বং. ভযানকন্তি ভযজনকং ৰম্মিকাদিং. কেনচি লেড্ডুপাসাণাদিনা আসন্নে ৰিচরন্তীতি ন পহরিতব্বা. তিলপিট্ঠং ৰুচ্চতি পললং. মাসমিস্সং ভত্তং মাসভত্তং. গুল়াদীতি আদি-সদ্দেন তিলসংগুল়িকাদিঘনপূৰঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. কুলগেহং ন পৰিসিতব্বন্তি পেতধূমেন ৰাসিতত্তা, পিসাচানুবন্ধত্তা চ কুলগেহস্স অব্ভন্তরং ন পৰিসিতব্বং. দেৰসিকং ছৰডাহো ধুৰডাহো. মতঞাতকানং তত্থ গন্ত্ৰা দেৰসিকং রোদনং ধুৰরোদনং. ৰুত্তনযেনাতি ‘‘ঝাপিতকালতো পন পট্ঠাযা’’তি ৰুত্তনযেন. ‘‘পচ্ছিমযামে পটিক্কমিতুং ৰট্টতী’’তি ইচ্ছিতত্তা ‘‘সুসানং অগতদিৰসে’’তি অঙ্গুত্তরভাণকা.

সুসানে নিচ্চকালং সিৰথিকদস্সনেন মরণস্সতিপটিলাভো. ততো এৰ অপ্পমাদৰিহারিতা. তত্থ ছড্ডিতস্স মতকল়েৰরস্স দস্সনেন অসুভনিমিত্তাধিগমো. ততো এৰ কামরাগৰিনোদনং. বহুলং সরীরস্স অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছভাৰসল্লক্খণতো অভিণ্হং কাযসভাৰদস্সনং. ততো মরণস্সতিপটিলাভতো চ সংৰেগবহুলতা. ব্যাধিকানং, জরাজিণ্ণানঞ্চ মতানং তত্থ দস্সনেন আরোগ্যযোব্বনজীৰিতমদপ্পহানং. খুদ্দকস্স, মহতো চ ভযস্স অভিভৰনতো ভযভেরৰসহনতা. সংৰিগ্গস্স যোনিসো পদহনং সম্ভৰতীতি অমনুস্সানং গরুভাৰনীযতা. নিদ্দাগতম্পীতি সুত্তম্পি, সুপিনন্তেপীতি অধিপ্পাযো.

ইতি সোসানিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

১২. যথাসন্থতিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩৫. সেনাসনগাহণে পরে উট্ঠাপেত্ৰা গহণং, ‘‘ইদং সুন্দরং, ইদং ন সুন্দর’’ন্তি পরিতুলযিত্ৰা পুচ্ছনা, ওলোকনা চ সেনাসনলোলুপ্পং. তুট্ঠব্বন্তি তুস্সিতব্বং. ৰিহারস্স পরিযন্তভাৰেন দূরেতি ৰা বহূনং সন্নিপাতট্ঠানাদীনং অচ্চাসন্নেতি ৰা পুচ্ছিতুং ন লভতি, পুচ্ছনেনপিস্স ধুতঙ্গস্স সংকিলিস্সনতো. ওলোকেতুন্তি লোলুপ্পৰসেন পস্সিতুং. সচস্স তং ন রুচ্চতীতি অস্স যথাসন্থতিকস্স তং যথাগাহিতং সেনাসনং অফাসুকভাৰেন সচে ন রুচ্চতি, মুদুকস্স অসতি রোগে যথাগাহিতং পহায অঞ্ঞস্স সেনাসনস্স গহণং লোলুপ্পং, মজ্ঝিমস্স গন্ত্ৰা ওলোকনা, উক্কট্ঠস্স পুচ্ছনা. সব্বেসম্পি উট্ঠাপেত্ৰা গহণে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.

উপট্ঠাপনীযানম্পি অনুট্ঠাপনেন সব্রহ্মচারীনং হিতেসিতা. তায করুণাৰিহারানুগুণতা. সুন্দরাসুন্দরৰিভাগাকরণতো হীনপণীতৰিকপ্পপরিচ্চাগো. তেন তাদিলক্খণানুগুণতা. ততো এৰ অনুরোধৰিরোধপ্পহানং. দ্ৰারপিদহনং ওকাসাদানতো. যথাসন্থতরামতন্তি যথাগাহিতে যথানিদ্দিট্ঠে সেনাসনে অভিরতভাৰং.

ইতি যথাসন্থতিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

১৩. নেসজ্জিকঙ্গকথাৰণ্ণনা

৩৬. সেয্যন্তি ইরিযাপথলক্খণং সেয্যং. তপ্পটিক্খেপেনেৰ হি তদত্থা ‘‘মঞ্চো ভিসী’’তি এৰমাদিকা (চূল়ৰ. ৩২১, ৩২২) সেয্যা পটিক্খিত্তা এৰ হোন্তি. ‘‘নেসজ্জিকো’’তি চ সযনং পটিক্খিপিত্ৰা নিসজ্জায এৰ ৰিহরিতুং সীলমস্সাতি ইমস্স অত্থস্স ইধ অধিপ্পেতত্তা সেয্যা এৰেত্থ পটিযোগিনী, ন ইতরে তথা অনিট্ঠত্তা, অসম্ভৰতো চ. কোসজ্জপক্খিযো হি ইরিযাপথো ইধ পটিযোগিভাৰেন ইচ্ছিতো, ন ইতরে. ন চ সক্কা ঠানগমনেহি ৰিনা নিসজ্জায এৰ যাপেতুং তথা পৰত্তেতুন্তি সেয্যাৰেত্থ পটিযোগিনী. তেনাহ ‘‘তেন পনা’’তিআদি. চঙ্কমিতব্বং ন ‘‘নেসজ্জিকো অহ’’ন্তি সব্বরত্তিং নিসীদিতব্বং. ইরিযাপথন্তরানুগ্গহিতো হি কাযো মনসিকারক্খমো হোতি.

চত্তারো পাদা, পিট্ঠিঅপস্সযো চাতি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি পঞ্চঙ্গো. চতূহি অট্টনীহি, পিট্ঠিঅপস্সযেন চ পঞ্চঙ্গোতি অপরে. উভোসু পস্সেসু পিট্ঠিপস্সে চ যথাসুখং অপস্সায ৰিহরতো নেসজ্জিকস্স ‘‘অনেসজ্জিকতো কো ৰিসেসো’’তি গাহং নিৰারেতুং অভযত্থেরো নিদস্সিতো ‘‘থেরো অনাগামী হুত্ৰা পরিনিব্বাযী’’তি.

উপচ্ছেদীযতি এতেনাতি উপচ্ছেদনন্তি ৰিনিবন্ধুপচ্ছেদস্স সাধকতমভাৰো দট্ঠব্বো. সব্বকম্মট্ঠানানুযোগসপ্পাযতা অলীনানুদ্ধচ্চপক্খিকত্তা নিসজ্জায. ততো এৰ পাসাদিকইরিযাপথতা. ৰীরিযারম্ভানুকূলতা ৰীরিযসমতাযোজনস্স অনুচ্ছৰিকতা. ততো এৰ সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্রূহনতা. পণিধাযাতি ঠপেত্ৰা. তনুন্তি উপরিমকাযং. ৰিকম্পেতীতি চালেতি, ইচ্ছাৰিঘাতং করোতীতি অধিপ্পাযো. ৰতন্তি ধুতঙ্গং.

ইতি নেসজ্জিকঙ্গকথাৰণ্ণনা.

ধুতঙ্গপকিণ্ণককথাৰণ্ণনা

৩৭. সেক্খপুথুজ্জনানং ৰসেন সিযা কুসলানি, খীণাসৰানং ৰসেন সিযা অব্যাকতানি. তত্থ সেক্খপুথুজ্জনা পটিপত্তিপূরণত্থং, খীণাসৰা ফাসুৰিহারত্থং ধুতঙ্গানি পরিহরন্তি. অকুসলম্পি ধুতঙ্গন্তি অকুসলচিত্তেনাপি ধুতঙ্গসেৰনা অত্থীতি অধিপ্পাযো. তং ন যুত্তং, যেন অকুসলচিত্তেন পব্বজিতস্স আরঞ্ঞিকত্তং, তং ধুতঙ্গং নাম ন হোতি. কস্মা? লক্খণাভাৰতো. যং হিদং কিলেসানং ধুননতো ধুতস্স পুগ্গলস্স, ঞাণস্স, চেতনায ৰা অঙ্গত্তং, ন তং অকুসলধম্মেসু সম্ভৰতি. তস্মা অরঞ্ঞৰাসাদিমত্তেন আরঞ্ঞিকাদযো তাৰ হোন্তু, আরঞ্ঞিকঙ্গাদীনি পন ন হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘ন ময’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ইমানীতি ধুতঙ্গানি. ৰুত্তং হেট্ঠা ৰচনত্থনিদ্দেসে. ন চ অকুসলেন কোচি ধুতো নাম হোতি, কিলেসানং ধুননট্ঠেনাতি অধিপ্পাযো. যস্স ভিক্খুনো এতানি সমাদানানি অঙ্গানি, এতেন পঠমেনাপি অত্থৰিকপ্পেন ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি দস্সেতি. ন চ অকুসলং কিঞ্চি ধুনাতীতি অকুসলং কিঞ্চি পাপং ন চ ধুনাতি এৰ অপ্পটিপক্খতো. যেসং সমাদানানং তং অকুসলং ঞাণং ৰিয অঙ্গন্তি কত্ৰা তানি ধুতঙ্গানীতি ৰুচ্চেয্যুং. ইমিনা দুতিযেনাপি অত্থৰিকপ্পেন ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি দস্সেতি. নাপি অকুসলন্তিআদি ততিযঅত্থৰিকপ্পৰসেন যোজনা. তস্মাতিআদি ৰুত্তস্সেৰত্থস্স নিগমনং.

যেসন্তি অভযগিরিৰাসিকে সন্ধাযাহ. তে হি ধুতঙ্গং নাম পঞ্ঞত্তীতি ৰদন্তি. তথা সতি তস্স পরমত্থতো অৰিজ্জমানত্তা কিলেসানং ধুননট্ঠোপি ন সিযা, সমাদাতব্বতা চাতি তেসং ৰচনং পাল়িযা ৰিরুজ্ঝতীতি দস্সেতুং ‘‘কুসলত্তিকৰিনিমুত্ত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তস্মাতি যস্মা পঞ্ঞত্তিপক্খে এতে দোসা দুন্নিৰারা, তস্মা তং তেসং ৰচনং ন গহেতব্বং, ৰুত্তনযো চেতনাপক্খোযেৰ গহেতব্বোতি অত্থো. যস্মা এতে ধুতগুণা কুসলত্তিকে পঠমততিযপদসঙ্গহিতা, তস্মা সিযা সুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা, সিযা ৰিপাকধম্মধম্মা, সিযা নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা, সিযা অনুপাদিন্নুপাদানিযা, সিযা অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকাতি এৰং সেসতিকদুকপদেহিপি নেসং যথারহং সঙ্গহো ৰিভাৰেতব্বো.

কামং সব্বোপি অরহা ধুতকিলেসো, ইধ পন ধুতঙ্গসেৰনামুখেন কিলেসে ৰিধুনিত্ৰা ঠিতো খীণাসৰো ‘‘ধুতকিলেসো পুগ্গলো’’তি অধিপ্পেতো. তথা সব্বোপি অরিযমগ্গো নিপ্পরিযাযেন কিলেসধুননো ধম্মো, ৰিসেসতো অগ্গমগ্গো. পরিযাযেন পন ৰিপস্সনাঞাণাদি. হেট্ঠিমপরিচ্ছেদেন ধুতঙ্গচেতনাসম্পযুত্তঞাণং দট্ঠব্বং. এৰং ধুতং দস্সেত্ৰা ধুতৰাদে দস্সেতব্বে যস্মা ধুতৰাদভেদেন ধুতো ৰিয ধুতভেদেন ধুতৰাদোপি দুৰিধো, তস্মা তেসং, তদুভযপটিক্খেপস্স চ ৰসেন চতুক্কমেত্থ সম্ভৰতীতি তং দস্সেতুং ‘‘অত্থি ধুতো’’তিআদি ৰুত্তং.

তযিদন্তি নিপাতো, তস্স ‘‘সো অয’’ন্তি অত্থো. ধুতধম্মা নামাতি ধুতঙ্গসেৰনায পটিপক্খভূতানং পাপধম্মানং ধুননৰসেন পৰত্তিযা ‘‘ধুতো’’তি লদ্ধনামায ধুতঙ্গচেতনায উপকারকা ধম্মাতি কত্ৰা ধুতধম্মা নাম. অসম্পত্তসম্পত্তেসু পচ্চযেসু অলুব্ভনাকারেন পৰত্তনতো অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা চ অত্থতো অলোভো. পচ্চযগেধাদিহেতুকানং লোলতাদীনং সংকিলেসানং সম্মদেৰ লিখনতো ছেদনতো গণসঙ্গণিকাদিভেদতো সংসগ্গতো চিত্তস্স ৰিৰেচনতো সল্লেখতা পৰিৰেকতা চ অলোভো অমোহোতি ইমেসু দ্ৰীসু ধম্মেসু অনুপতন্তি তদন্তোগধা তপ্পরিযাপন্না হোন্তি, তদুভযস্সেৰ পৰত্তিৰিসেসভাৰতো. ইমেহি কুসলধম্মেহি অত্থী ইদমত্থী, যেন ঞাণেন পব্বজিতেন নাম পংসুকূলিকঙ্গাদীসু পতিট্ঠিতেন ভৰিতব্বন্তি যথানুসিট্ঠং ধুতগুণে সমাদিযতি চেৰ পরিহরতি চ, তং ঞাণং ইদমত্থিতা. তেনাহ ‘‘ইদমত্থিতা ঞাণমেৰা’’তি. পটিক্খেপৰত্থূসূতি গহপতিচীৰরাদীসু তেহি তেহি ধুতঙ্গেহি পটিক্খিপিতব্বৰত্থূসু. লোভন্তি তণ্হং. তেস্ৰেৰ ৰাতি পটিক্খেপৰত্থূসু এৰ. আদীনৰপটিচ্ছাদকন্তি আরক্খদুক্খপরাধীনৰুত্তিচোরভযাদিআদীনৰপটিচ্ছাদকং. অনুঞ্ঞাতানন্তি সত্থারা নিচ্ছন্দরাগপরিভোগৰসেন অনুঞ্ঞাতানং সুখসম্ফস্সঅত্থরণপাৰুরণাদীনং. পটিসেৰনমুখেনাতি পটিসেৰনদ্ৰারেন, তেন লেসেনাতি অত্থো. অতিসল্লেখমুখেনাতি অতিৰিয সল্লেখপটিপত্তিমুখেন, উক্কট্ঠস্স ৰত্তনকানম্পি পটিক্খিপনৰসেনাতি অত্থো.

সুখুমকরণসন্নিস্সযো রাগো দুক্খায পটিপত্তিযা পতিট্ঠং ন লভতীতি আহ ‘‘দুক্খাপটিপদঞ্চ নিস্সায রাগো ৰূপসম্মতী’’তি. সল্লেখো নাম সম্পজানস্স হোতি, সতিসম্পজঞ্ঞে মোহো অপতিট্ঠোৰ অপ্পমাদসম্ভৰতোতি ৰুত্তং ‘‘সল্লেখং নিস্সায অপ্পমত্তস্স মোহো পহীযতী’’তি. এত্থাতি এতেসু ধুতঙ্গেসু. তত্থাতি অরঞ্ঞরুক্খমূলেসু.

সীসঙ্গানীতি সীসভূতানি অঙ্গানি, পরেসম্পি কেসঞ্চি নানন্তরিকতায, সুকরতায চ সঙ্গণ্হনতো উত্তমঙ্গানীতি অত্থো. অসম্ভিন্নঙ্গানীতি কেহিচি সম্ভেদরহিতানি, ৰিসুংযেৰ অঙ্গানীতি ৰুত্তং হোতি. কম্মট্ঠানং ৰড্ঢতি রাগচরিতস্স মোহচরিতস্স দোসচরিতস্সাপি, তং একচ্চং ধুতঙ্গং সেৰন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. হাযতি কম্মট্ঠানং সুকুমারভাৰেনলূখপটিপত্তিং অসহন্তস্স. ৰড্ঢতেৰ মহাপুরিসজাতিকস্সাতি অধিপ্পাযো. ন ৰড্ঢতি কম্মট্ঠানং উপনিস্সযরহিতস্স. একমেৰ হি ধুতঙ্গং যথা কিলেসধুননট্ঠেন, এৰং চেতনাসভাৰত্তা. তেনাহ ‘‘সমাদানচেতনা’’তি.

তেরসাপি ধুতঙ্গানি সমাদায পরিহরন্তানং পুগ্গলানং ৰসেন ‘‘দ্ৰাচত্তালীস হোন্তী’’তি ৰত্ৰা ভিক্খূনং তেরসন্নম্পি পরিহরণস্স একজ্ঝংযেৰ সম্ভৰং দস্সেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ‘‘একপ্পহারেন সব্বধুতঙ্গানি পরিভুঞ্জিতুং সক্কোতী’’তি ৰুত্তং. কথং অব্ভোকাসে ৰিহরন্তস্স রুক্খমূলিকঙ্গং? ‘‘ছন্নং পটিক্খিপামি, রুক্খমূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি (ৰিসুদ্ধি. ১.৩২) ৰচনতো ছন্নে অরুণং উট্ঠাপিতমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি, ন অব্ভোকাসে, তস্মা ভেদহেতুনো অভাৰেন তম্পি অরোগমেৰ. তথা সেনাসনলোলুপ্পস্স অভাৰেন যথাসন্থতিকঙ্গন্তি দট্ঠব্বং. আরঞ্ঞিকঙ্গং গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদেন (পাচি. ৬৯১-৬৯২) পটিক্খিত্তং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং অনতিরিত্তভোজনসিক্খাপদেন (পাচি. ২৩৮-২৪০). পৰারিতায হি ভিক্খুনিযা অতিরিত্তং কত্ৰা ভুঞ্জিতুং ন লব্ভতি. কপ্পিযে চ ৰত্থুস্মিং লোলতাপহানায ধুতঙ্গসমাদানং, ন অকপ্পিযে, সিক্খাপদেনেৰ পটিক্খিত্তত্তা. অট্ঠেৰ হোন্তি ভিক্খুনিযা সংকচ্চিকচীৰরাদীহি সদ্ধিং পঞ্চপি তিচীৰরসঙ্খমেৰ গচ্ছন্তীতি কত্ৰা. যথাৰুত্তেসূতি ভিক্খূনং ৰুত্তেসু তেরসসু তিচীৰরাধিট্ঠানৰিনযকম্মাভাৰতো ঠপেত্ৰা তেচীৰরিকঙ্গং দ্ৰাদস সামণেরানং. সত্তাতি ভিক্খুনীনং ৰুত্তেসু অট্ঠসু একং পহায সত্ত তিচীৰরাধিট্ঠানৰিনযকম্মাভাৰতো. ‘‘ঠপেত্ৰা তেচীৰরিকঙ্গ’’ন্তি হি ইমং অনুৰত্তমানমেৰ কত্ৰা ‘‘সত্ত সিক্খমানসামণেরীন’’ন্তি ৰুত্তং. পতিরূপানীতি উপাসকভাৰস্স অনুচ্ছৰিকানি.

ধুতঙ্গনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি দুতিযপরিচ্ছেদৰণ্ণনা.