সকললোকপত্থারকারণং

কিস্সেস ৰিসুদ্ধিমগ্গো সকললোকে পত্থটোতি? পরিসুদ্ধপিটকপাল়িনিস্সযভাৰতো, সিক্খত্তযসঙ্গহভাৰতো, পোরাণট্ঠকথানং ভাসাপরিৰত্তনভাৰতো, পরসমযৰিৰজ্জনতো, সকসমযৰিসুদ্ধিতো, সীলধুতঙ্গসমথঅভিঞ্ঞাপঞ্ঞাপভেদাদীনং পরিপুণ্ণৰিভাগতো, যাৰ অরহত্তা পটিপত্তিনযপরিদীপনতো, উত্তানানাকুলপদব্যঞ্জনসঙ্খতভাৰতো, সুৰিঞ্ঞেয্যত্থভাৰতো, পসাদনীযানং দিট্ঠানুগতাপাদনসমত্থানং ৰত্থূনঞ্চ দীপনতোতি এৰমাদীহি অনেকসতেহি গুণেহি এস সকললোকে পত্থটো জাতো.

অযঞ্হি ৰিসুদ্ধিমগ্গো সঙ্গীতিত্তযারূল়্হপরিসুদ্ধপাল়িপিটকমেৰ নিস্সায পৰত্তো, ন মহাসঙ্ঘিকাদীনং সত্তরসন্নং নিকাযানং পিটকং, নপি মহাযানিকানং পিটকং. সপরিৰারং সিক্খত্তযঞ্চ এত্থ পরিপুণ্ণমেৰ সঙ্গহেত্ৰা দস্সিতং. ৰুত্তঞ্হেতং আচরিযেন আগমট্ঠকথাসু গন্থারম্ভে –

‘‘সীলকতা ধুতধম্মা, কম্মট্ঠানানি চেৰ সব্বানি;

চরিযাৰিধানসহিতো, ঝানসমাপত্তিৰিত্থারো.

সব্বা চ অভিঞ্ঞাযো, পঞ্ঞাসঙ্কলননিচ্ছযো চেৰ;

খন্ধাধাতাযতনি,ন্দ্রিযানি অরিযানি চেৰ চত্তারি.

সচ্চানি পচ্চযাকার,দেসনা সুপরিসুদ্ধনিপুণনযা;

অৰিমুত্ততন্তিমগ্গা, ৰিপস্সনাভাৰনা চেৰ.

ইতি পন সব্বং যস্মা, ৰিসুদ্ধিমগ্গে মযা সুপরিসুদ্ধং;

ৰুত্তং তস্মা ভিয্যো, ন তং ইধ ৰিচারযিস্সামী’’তি.

যস্মা পন ৰিসুদ্ধিমগ্গো চতুন্নং আগমট্ঠকথানং অৰযৰভাৰেন কতো, তস্মা তা ৰিয পোরাণসীহল়ট্ঠকথানং ভাসাপরিৰত্তনৰসেন চেৰ পুনপ্পুনাগতমত্থানং সংখিপনৰসেন চ পরসমযৰিৰজ্জনৰসেন চ মহাৰিহারৰাসীনং পরিসুদ্ধৰিনিচ্ছযসঙ্খাতস্স সকসমযস্স দীপনৰসেন চ কতো. ৰুত্তঞ্হেতং আচরিযেন –

‘‘অপনেত্ৰান ততোহং, সীহল়ভাসং মনোরমং ভাসং;

তন্তিনযানুচ্ছৰিকং, আরোপেন্তো ৰিগতদোসং.

সমযং অৰিলোমেন্তো, থেরানং থেরৰংসপদীপানং;

সুনিপুণৰিনিচ্ছযানং, মহাৰিহারে নিৰাসীনং;

হিত্ৰা পুনপ্পুনাগত-মত্থং অত্থং পকাসযিস্সামী’’তি [দী. নি. অট্ঠ. ১.গন্থারম্ভকথা] চ.

‘‘মজ্ঝে ৰিসুদ্ধিমগ্গো, এস চতুন্নম্পি আগমানঞ্হি;

ঠত্ৰা পকাসযিস্সতি, তত্থ যথাভাসিতমত্থং.

ইচ্চেৰ কতো তস্মা, তম্পি গহেত্ৰান সদ্ধিমেতায;

অট্ঠকথায ৰিজানথ, দীঘাগমনিস্সিতং অত্থ’’ন্তি [দী. নি. অট্ঠ. ১.গন্থারম্ভকথা] চ.

‘‘সা হি মহাঅট্ঠকথায, সারমাদায নিট্ঠিতা এসা;

একাসীতিপমাণায, পাল়িযা ভাণৰারেহি.

একূনসট্ঠিমত্তো, ৰিসুদ্ধিমগ্গোপি ভাণৰারেহি;

অত্থপ্পকাসনত্থায, আগমানং কতো যস্মা.

তস্মা তেন সহাযং, অট্ঠকথা ভাণৰারগণনায;

সুপরিমিতপরিচ্ছিন্নং, চত্তালীসং সতং হোতী’’তি [দী. নি. অট্ঠ. ৩.নিগমনকথা] চ.

যদি চাযং ৰিসুদ্ধিমগ্গো আচরিযেন আগমট্ঠকথাযো ৰিয অকত্ৰা পোরাণসীহল়ট্ঠকথাযো চ অনোলোকেত্ৰা কেৰলং অত্তনো ঞাণপ্পভাৰেনেৰ কতো অস্স, নাযং আগমট্ঠকথানং অৰযৰোতি গহেতব্বো অস্স, অঞ্ঞদত্থু ‘‘আগমট্ঠকথাযো মহাট্ঠকথায সারভূতা, ৰিসুদ্ধিমগ্গো পন ন তস্সা সারভূতো, কেৰলং আচরিযস্স মতিযাৰ কতো’’তি এৰমেৰ ৰত্তব্বো অস্স. যস্মা পন তথা অকত্ৰা পুব্বে ৰুত্তপ্পকারেনেৰ কতো, তস্মা অযম্পি ৰিসুদ্ধিমগ্গো তাসং আগমট্ঠকথানং করণাকারেনেৰ কতোতি চ, ততোযেৰ মহাট্ঠকথায সারভূতোতি চ দট্ঠব্বো.

একচ্চে পন ৰিচক্খণা আচরিযবুদ্ধঘোসস্স গন্থেসু উত্তরপক্খসাসনিকানং অস্সঘোসনাগজ্জুনৰসুবন্ধুআদীনং ভিক্খূনং ৰিয পোরাণগন্থে অনিস্সায অত্তনো ঞাণেনেৰ তক্কেত্ৰা দস্সিতং ধম্মকথাৰিসেসং অদিস্ৰা অসন্তুট্ঠচিত্তা এৰং ৰদন্তি ‘‘বুদ্ধঘোসস্স অঞ্ঞং অনিস্সায অত্তনো ঞাণপ্পভাৰেনেৰ অভিনৰগন্থুপ্পাদনং ন পস্সামা’’তি. তং তেসং গরহাৰচনম্পি সমানং থেরৰাদীনং পসংসাৰচনমেৰ সম্পজ্জতি. থেরৰাদিনো হি এৰং জানন্তি ‘‘বুদ্ধেনেৰ ভগৰতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দেসেতব্বো চেৰ ধম্মো পঞ্ঞাপেতব্বো চ ৰিনযো অনৰসেসেন দেসিতো চেৰ পঞ্ঞত্তো চ, সোযেৰ ধম্মৰিনযো সদ্ধাসম্পন্নেহি ভিক্খূহি চেৰ গহট্ঠেহি চ যথারহং পটিপজ্জিতব্বো, ন ততো অঞ্ঞো ধম্মৰিনযো তক্কেত্ৰা গৰেসেতব্বো. যদি পন অঞ্ঞো ধম্মৰিনযো কেনচি তক্কেত্ৰা কথিতো অস্স, তং তস্সেৰ তক্কিনো সাসনং হোতি ন সত্থু সাসনং. যং যং পন ভগৰতো ধম্মৰিনযে পদব্যঞ্জনং অত্থতো অপাকটং হোতি, তত্থ তত্থ পোরাণকেহি পটিসম্ভিদাছল়ভিঞ্ঞাদিগুণসম্পন্নেহি ভগৰতো অধিপ্পাযং জানন্তেহি অট্ঠকথাচরিযেহি সংৰণ্ণিতনযেন অত্থো গহেতব্বো, ন অত্তনোমতিৰসেনা’’তি. আচরিযবুদ্ধঘোসো চ তেসং থেরৰাদীনং অঞ্ঞতরো, সোপি তথেৰ জানাতি. ৰুত্তঞ্চেতং আচরিযেন –

‘‘বুদ্ধেন ধম্মো ৰিনযো চ ৰুত্তো,

যো তস্স পুত্তেহি তথেৰ ঞাতো;

সো যেহি তেসং মতিমচ্চজন্তা,

যস্মা পুরে অট্ঠকথা অকংসু.

তস্মা হি যং অট্ঠকথাসু ৰুত্তং,

তং ৰজ্জযিত্ৰান পমাদলেখং;

সব্বম্পি সিক্খাসু সগারৰানং,

যস্মা পমাণং ইধ পণ্ডিতানং.

ততো চ ভাসন্তরমেৰ হিত্ৰা,

ৰিত্থারমগ্গঞ্চ সমাসযিত্ৰা…পে…

যস্মা অযং হেস্সতি ৰণ্ণনাপি,

সক্কচ্চ তস্মা অনুসিক্খিতব্বা’’তি [পারা. অট্ঠ. ১.গন্থারম্ভকথা].

তেনেৰ আচরিযো ভগৰতো ধম্মৰিনযং ৰা পোরাণট্ঠকথং ৰা অনিস্সায অত্তনো ঞাণেন তক্কেত্ৰা ৰা অত্তনা পরিচিতলোকিযগন্থেহি গহেত্ৰা ৰা ন কঞ্চি গন্থং অকাসি. যদি পন তাদিসং করেয্য, তং থেরৰাদিনো মহাপদেসসুত্তে [দী. নি. ২.১৮৮; অ. নি. ৪.১৮০] ৰুত্তনযেন ‘‘অদ্ধা ইদং ন চেৰ তস্স ভগৰতো ৰচনং, বুদ্ধঘোসস্স চ থেরস্স দুগ্গহিত’’ন্তি ছড্ডেয্যুংযেৰ. যতো চ খো অযং ৰিসুদ্ধিমগ্গো পোরাণট্ঠকথানং ভাসাপরিৰত্তনাদিৰসেনেৰ আচরিযেন কতো, ততোযেৰ থেরৰাদিনো তং মহাপদেসসুত্তে ৰুত্তনযেন ‘‘অদ্ধা ইদং তস্স ভগৰতো ৰচনং, আচরিযবুদ্ধঘোসস্স চ থেরস্স সুগ্গহিত’’ন্তি সম্পটিচ্ছন্তি. তেনাপাযং সকললোকে পত্থটো হোতি.

সীলধুতঙ্গাদীনং ৰিভাগো চ পটিপত্তিনযপরিদীপনঞ্চ পাকটমেৰ. তথাযং ৰিসুদ্ধিমগ্গো সুৰিঞ্ঞেয্যপদৰাক্যেহি চেৰ অনাকুলপদৰাক্যেহি চ তন্তিনযানুরূপায পাল়িগতিযা সুট্ঠু সঙ্খতো, ততোযেৰ চস্স অত্থোপি সুৰিঞ্ঞেয্যো হোতি. তস্মা তং ওলোকেন্তা ৰিঞ্ঞুনো ৰিসুদ্ধজ্ঝাসযা খণে খণে অত্থপটিসংৰেদিনো চেৰ ধম্মপটিসংৰেদিনো চ হুত্ৰা অনপ্পকং পীতিসোমনস্সং পটিসংৰেদেন্তি.

অনেকানি চেত্থ পসাদাৰহানি মহাতিস্সত্থেরৰত্থুআদীনি [ৰিসুদ্ধি. ১.১৫] সীহল়ৰত্থূনি চ ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরৰত্থুআদীনি [ৰিসুদ্ধি. ১.১৯] জম্বুদীপৰত্থূনি চ দীপিতানি. তানি পস্সিত্ৰা অনুস্সরন্তানং সপ্পুরিসানং বলৰপসাদো চ উপ্পজ্জতি, ‘‘কদা নু খো মযম্পি ঈদিসা ভৰিস্সামা’’তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জিতুকামতা চ উপ্পজ্জতি.

এৰং পরিসুদ্ধপিটকপাল়িনিস্সযতাদীহি অনেকসতেহি গুণেহি অযং ৰিসুদ্ধিমগ্গো সকললোকে পত্থটো জাতোতি ৰেদিতব্বো. যথা চাযং ৰিসুদ্ধিমগ্গো, এৰং অঞ্ঞাপি আচরিযেন কতা তিপিটকসঙ্গহট্ঠকথাযো পোরাণট্ঠকথানং ভাসাপরিৰত্তনভাৰাদীহি গুণেহি সকললোকে পত্থটাযেৰ হোন্তি.

এত্তাৰতা চ পন কিমত্থং কতোতিআদীনম্পি পঞ্হানমত্থো ৰিত্থারেন ৰিভাৰিতোৰ হোতীতি.

তত্থেতং ৰুচ্চতি –

১. সম্ভাৰনীযস্স সুধীৰরান-

মাদত্তধীরিট্ঠপদস্স যস্স;

পঞ্ঞাদিজাতা ললিতা গুণাভা,

ভাতেৰ লোকম্হি সতং মুদায.

২. স বুদ্ধঘোসাৰ্হথিরগ্গধীমা,

ৰিদূন’মচ্চন্তসমাদরা’দা;

সভাৰজং ব্যত্তিসসত্তিলদ্ধং,

সিরিং দধাতেৰ সুবুদ্ধঘোসো.

৩. ‘‘সম্বুদ্ধসেট্ঠে পরিনিব্বুতস্মিং,

সংৰচ্ছরানং দসমে সতম্হি;

জাতো’’তি ঞাতো ৰিবুধেহি বুদ্ধ-

ঘোসঙ্কুরো পত্তসমত্তমানী.

৪. ৰিঞ্ঞূ ৰিদূ’মস্স পুমগ্গজাতে,

সঞ্জাততং দক্খিণদেসভাগে;

রম্মে’ন্দিযস্মিং সুজনাকরস্মিং,

তত্তত্থমেসীন’মযং পতীতি.

৫. মোরণ্ডগামম্হি স তত্থ জাতো,

পুঞ্ঞানিতো ৰিপ্পকুলম্হি সম্মা;

সূরস্স লোকত্থসমাৰহত্থং,

উপ্পজ্জনাযা’দ্যরুণোৰ রংসি.

৬. সংৰদ্ধবুদ্ধী স পৰুদ্ধিপত্তো,

আরাধযং ঞাতিগণং সদেৰ;

ৰেদেসু ৰিজ্জাসু তদঞ্ঞসিপ্প-

গন্থেস্ৰনাযাসপৰীণতা’গা.

৭. সুদ্ধাধিমুত্তীন ৰিৰেচনেন,

সারানু’সারোতি ৰিৰিঞ্চমানো;

ৰেদেস্ৰ’সারত্ত’মবুজ্ঝি যস্মা,

তুট্ঠিং স নাপজ্জি সুতেন সেন.

৮. অন্ৰেসতো তস্স পসত্থসারং,

সদ্ধম্মসারো সৰনেন লদ্ধো;

নিন্নোৰ বুদ্ধস্স স সাসনম্হি,

উস্সাহজাতো’পগমায তত্থ.

৯. ধম্মাভিলাসী স ৰিরোচি তত্থ,

সংলদ্ধপব্বজ্জুপসম্পদোৰ;

থেরে’পসঙ্কম্ম ৰিসুদ্ধথের-

ৰাদীনিকাযম্হি পতীতপঞ্ঞে.

১০. তদা হি’সুং দক্খিণইন্দিযম্হি,

নিৰাসিনো থেরিযৰংসজাতা;

তদঞ্ঞৰাদী চ মুনী মুনিন্দ-

মতং যথালদ্ধি পকাসযন্তা.

১১. সদ্ধম্মসারাধিগমায ভিয্যো,

পাল়িং সমুগ্গণ্হি জিনেরিতং, সা;

জিৰ্হগ্গলীলা মনসা’সিতা’স্স,

লক্খীৰ পুঞ্ঞে নিৰসং বভাস.

১২. এৰং তমুগ্গণ্হ’মবোধি সম্মা,

‘‘একাযনোযং সুৰিসুদ্ধিযাতি;

মগ্গো ৰিৰট্টাধিগমায’’ তত্থো-

য্যোগং সমাপজ্জি পরং পরত্তী.

১৩. সভাৰপঞ্ঞা মহতী চ সত্থ-

ন্তরোপলদ্ধা ৰিপুলাৰ ৰিজ্জা;

তেনস্স বুদ্ধোত্তিসমুদ্দতিণ্ণে,

অকিচ্ছসাধিত্তপভাৰ’মঞ্ঞা.

১৪. বুদ্ধস্স কিত্তীৰ সুকিত্তিঘোসো,

ৰত্তিস্সতে’চ্চস্স গরূ ৰিযত্তা;

অত্থান্ৰিতং নামমকংসু বুদ্ধ-

ঘোসোতি সম্বুদ্ধমতঙ্গতস্স.

১৫. মযূরদূতৰ্হযপট্টনস্মিং,

নিৰস্স কঞ্জীৰ্হপুরাদিকে চ;

স অন্ধকাখ্যাতসদেসিযট্ঠ-

কথং সমুগ্গণ্হি সমাহিতত্তো.

১৬. তাৰত্তকেনস্স সুমেধসস্সা-

সন্তুট্ঠচিত্তস্স ততুত্তরিম্পি;

সম্বুদ্ধৰাণীসু সমত্তমত্থং,

অঞ্ঞাতুমিচ্ছা মহতী অজাযি.

১৭. মহামহিন্দাদিৰসীৰরেভি,

সমাভতা যাট্ঠকথা সসারা;

সথেরৰাদা সুৰিনিচ্ছযা চ,

তদা ৰিভাতা ৰত লঙ্কযা’সুং.

১৮. পৰত্তিমেতং ৰিদিয’স্স মেত-

দহোসি ‘‘যং নূন’ভিরামলঙ্কং;

অলঙ্করোন্তিং রতনাকরংৰ,

উপেচ্চ সিক্খে’ট্ঠকথা মহন্তী.

১৯. তা ভাসযা সীহল়িকায রচ্চা,

তন্তিং সমারোপ্য নৰং করেয্যং;

এৰঞ্হি দেসন্তরিযান বুদ্ধ-

মানীনমত্থং খলু সাধযে’’তি.

২০. পুরে চ লঙ্কাগতসাসনং যং,

সুনিম্মলিন্দূৰ হিমাদিমুত্তো;

পভাসি, কিস্মিঞ্চি তদাঞ্ঞৰাদ-

মনাকুলং তা’কুলতং জগাম.

২১. জিনম্হি নিব্বানগতে হি ৰস্স-

সতন্তরে সাসনিকা সমগ্গা;

সমানৰাদা জিনসাসনম্হি,

ন কোচি ভেদোপি তদা অহোসি.

২২. পচ্ছা চ সদ্ধম্মদুমাহতেভ্য-

ধম্মেহি ৰাতেহি পটিচ্চ পাপে;

জাতেহি সংৰিগ্গমনা সমায,

থেরে’স’মুয্যোগমকংসু দল়্হং.

২৩. সঙ্গীতিযো কচ্চ সুপেসলেহি,

নিগ্গয্হমানাপি থিরেহি দল়্হং;

ছিন্নাপি রুক্খা’স্সু পুনোরুহাৰা-

কাসুংৰ ধম্মং ৰিনযা’ঞ্ঞথা তে.

২৪. নানাগণা তে চ অনেকৰাদা,

সংসগ্গকারা জিনসাসনে’সুং;

ৰাদেভি অঞ্ঞেহি জিনেরিতেভ্য-

সুদ্ধাযমানা ৰিনযঞ্চ ধম্মং.

২৫. ৰাদা চ ৰাদী পিটকানি তেসং,

লঙ্কং মলঙ্কংৰ করং’পযাতা;

পটিগ্গহেসুং প্যভযাদিৰাসী,

নাঞ্ঞে মহাখ্যাতৰিহারৰাসী.

২৬. যথা চ বুদ্ধাভিহিতাৰ পাল়ি,

তদত্থসারা চ ৰসীভি ঞাতা;

ন ‘‘তেধ ৰোক্কম্ম ৰিসুদ্ধথের-