ৰিনযট্ঠকথাকরণং
আচরিযো পন ইমং ৰিসুদ্ধিমগ্গপকরণং যথাৰুত্তপ্পকারেন কত্ৰা অঞ্ঞাপি তিপিটকট্ঠকথাযো অনুক্কমেন অকাসি. কথং? সমন্তপাসাদিকং নাম ৰিনযট্ঠকথং বুদ্ধসিরিত্থেরেন অজ্ঝেসিতো মহাৰিহারস্স দক্খিণভাগে পধানঘরপরিৰেণে মহানিগমস্সামিনো পাসাদে ৰসন্তো অকাসি. সা পনেসা সিরিপালোতি নামন্তরস্স মহানামরঞ্ঞো ৰীসতিমৰস্সে (৯৭৩-বু-ৰ) আরদ্ধা একৰীসতিমৰস্সে (৯৭৪-বু-ৰ) নিট্ঠানপ্পত্তা অহোসি. তঞ্চ পন করোন্তো মহামহিন্দত্থেরেনাভতং সীহল়ভাসায সঙ্খতং মহাঅট্ঠকথং তস্সা সরীরং কত্ৰা মহাপচ্চরীকুরুন্দীসঙ্খেপঅন্ধকট্ঠকথাহি চ গহেতব্বং গহেত্ৰা সীহল়দীপে যাৰ ৰসভরাজকালা পাকটানং পোরাণ ৰিনযধরমহাথেরানং ৰিনিচ্ছযভূতং থেরৰাদম্পি পক্খিপিত্ৰা অকাসি. ৰুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং –
‘‘সংৰণ্ণনং তঞ্চ সমারভন্তো, তস্সা মহাঅট্ঠকথং সরীরং;
কত্ৰা মহাপচ্চরিযং তথেৰ, কুরুন্দিনামাদিসু ৰিস্সুতাসু.
ৰিনিচ্ছযো অট্ঠকথাসু ৰুত্তো, যো যুত্তমত্থং অপরিচ্চজন্তো;
ততোপি অন্তোগধথেরৰাদং, সংৰণ্ণনং সম্ম সমারভিস্স’’ন্তি চ.
‘‘মহামেঘৰনুয্যানে, ভূমিভাগে পতিট্ঠিতো;
মহাৰিহারো যো সত্থু, মহাবোধিৰিভূসিতো.
যং তস্স দক্খিণে ভাগে, পধানঘরমুত্তমং;
সুচিচারিত্তসীলেন, ভিক্খুসঙ্ঘেন সেৰিতং.
উল়ারকুলসম্ভূতো, সঙ্ঘুপট্ঠাযকো সদা;
অনাকুলায সদ্ধায, পসন্নো রতনত্তযে.
মহানিগমসামীতি, ৰিস্সুতো তত্থ কারযি;
চারুপাকারসঞ্চিতং, যং পাসাদং মনোরমং.
সন্দচ্ছাযতরূপেতং, সম্পন্নসলিলাসযং;
ৰসতা তত্র পাসাদে, মহানিগমসামিনো.
সুচিসীলসমাচারং, থেরং বুদ্ধসিরিৰ্হযং;
যা উদ্দিসিত্ৰা আরদ্ধা, ইদ্ধা ৰিনযৰণ্ণনা.
পালযন্তস্স সকলং, লঙ্কাদীপং নিরব্বুদং;
রঞ্ঞো সিরিনিৰাসস্স [সিরিযা নিৰাসট্ঠোনভূতস্স সিরিপালনামকস্স রঞ্ঞো (ৰিমতি, অন্তিমৰিট্ঠে)], সিরিপালযসস্সিনো.
সমৰীসতিমে ৰস্সে, জযসংৰচ্ছরে অযং;
আরদ্ধা একৰীসম্হি, সম্পত্তে পরিনিট্ঠিতা.
উপদ্দৰাকুলে লোকে, নিরুপদ্দৰতো অযং;
একসংৰচ্ছরেনেৰ, যথা নিট্ঠং উপাগতা’’তি [পরি. অট্ঠ. নিগমনকথা] চ.
অযঞ্চ সমন্তপাসাদিকা ৰিনযট্ঠকথা অধুনা মুদ্দিতছট্ঠসঙ্গীতিপোত্থকৰসেন সহস্সতো উপরি অট্ঠপণ্ণাসাধিকতিসতমত্তপিট্ঠপরিমাণা (১৩৫৮) হোতি, তস্সা চ একসংৰচ্ছরেন নিট্ঠাপিতত্তং উপনিধায চতুৰীসাধিকসত্তসতমত্তপিট্ঠপরিমাণো (৭২৪) ৰিসুদ্ধিমগ্গোপি অন্তমসো ছপ্পঞ্চমাসেহি নিট্ঠাপিতো ভৰেয্যাতি সক্কা ঞাতুং. তস্মা যং বুদ্ধঘোসুপ্পত্তিযং মহাৰংসৰচনং নিস্সায ‘‘ৰিসুদ্ধিমগ্গো আচরিযবুদ্ধঘোসেন একরত্তেনেৰ তিক্খত্তুং লিখিত্ৰা নিট্ঠাপিতো’’তি অভিত্থুতিৰচনং ৰুত্তং, তং তক্কারকস্স অভিত্থুতিমত্তমেৰাতি ৰেদিতব্বং.
ননু চ ইমিস্সং অট্ঠকথাযং ‘‘সুমঙ্গলৰিলাসিনিয’’ন্তিআদিনা ৰিসেসনামৰসেন আগমট্ঠকথানং অতিদেসো দিস্সতি [পারা. অট্ঠ. ১.১৫], কথমিমিস্সা তাহি পঠমতরং কতভাৰো ৰেদিতব্বোতি? আচরিযস্স অট্ঠকথাসু অঞ্ঞমঞ্ঞাতিদেসতো, ৰিনযপিটকস্স গরুকাতব্বতরভাৰতো, মহাৰিহারৰাসীহি ৰিসেসেন গরুকতভাৰতো, সঙ্গীতিক্কমানুরূপভাৰতো, ইধেৰ পরিপুণ্ণনিদানকথাপকাসনতো, নিগমনে চ পঠমং সীহল়ট্ঠকথাযো সুত্ৰা করণপ্পকাসনতো ঠপেত্ৰা ৰিসুদ্ধিমগ্গং অযমেৰ পঠমং কতাতি ৰেদিতব্বা. ৰিসুদ্ধিমগ্গে পন ৰিনযট্ঠকথাযন্তি ৰা ৰিনযট্ঠকথাসূতি ৰা মজ্ঝিমট্ঠকথাসূতি ৰা এৰং সামঞ্ঞনামৰসেনেৰ অতিদেসো দিস্সতি, ন সমন্তপাসাদিকাদিৰিসেসনামৰসেন. তস্মাস্স সব্বপঠমং কতভাৰো পাকটোযেৰ. আগমট্ঠকথানং ইধাতিদেসো [পারা. অট্ঠ. ১.১৫] ইমিস্সাপি তত্থাতি [দী. নি. অট্ঠ. ১.৮] এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞাতিদেসো পন আচরিযস্স মনসা সুৰৰত্থিতৰসেন ৰা সক্কা ভৰিতুং, অপুব্বাচরিমপরিনিট্ঠাপনেন ৰা. কথং? আচরিযেন হি ৰিসুদ্ধিমগ্গং সব্বসো নিট্ঠাপেত্ৰা সমন্তপাসাদিকাদিং একেকমট্ঠকথং করোন্তেনেৰ যত্থ যত্থ অত্থৰণ্ণনা ৰিত্থারতো অঞ্ঞট্ঠকথাসু পকাসেতব্বা হোতি, তত্থ তত্থ ‘‘ইমস্মিং নাম ঠানে কথেস্সামী’’তি মনসা সুৰৰত্থিতং ৰৰত্থপেত্ৰা তঞ্চ অতিদিসিত্ৰা যথাৰৰত্থিতঠানপ্পত্তকালে তং ৰিত্থারতো কথেন্তেন তা কতা ৰা ভৰেয্যুং. একেকিস্সায ৰা নিট্ঠানাসন্নপ্পত্তকালে তং ঠপেত্ৰা অঞ্ঞঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ তথা কত্ৰা সব্বাপি অপুব্বাচরিমং পরিনিট্ঠাপিতা ভৰেয্যুন্তি এৰং দ্ৰিন্নং পকারানমঞ্ঞতরৰসেন আচরিযস্সাট্ঠকথাসু অঞ্ঞমঞ্ঞাতিদেসো হোতীতি ৰেদিতব্বন্তি.