আচরিযবুদ্ধঘোসত্থেরস্স অট্ঠুপ্পত্তি
আচরিযবুদ্ধঘোসো দসমে বুদ্ধৰস্সসতকে (৯০১-১০০০-বু-ৰ) দক্খিণইন্দিযরট্ঠে মোরণ্ডগামে ব্রাহ্মণকুলে জাতো, সো তীসু ৰেদেসু চেৰ সব্বৰিজ্জাসিপ্পগন্থেসু চ পারঙ্গতো হুত্ৰা বুদ্ধসাসনধম্মং সুত্ৰা তম্পি উগ্গণ্হিতুকামো তস্মিংযেৰ দক্খিণইন্দিযরট্ঠে একস্মিং থেরৰাদিকৰিহারে মহাৰিহারৰাসীনং রেৰতত্থেরপ্পমুখানং ভিক্খূনং সন্তিকে পব্বজ্জঞ্চেৰ উপসম্পদঞ্চ গণ্হিত্ৰা পিটকত্তযপাল়িমুগ্গণ্হি. সো এৰং পিটকত্তযপাল়িমুগ্গণ্হন্তোযেৰ অঞ্ঞাসি ‘‘অযমেকাযনমগ্গো দস্সনৰিসুদ্ধিযা নিব্বানসচ্ছিকিরিযাযা’’তি. আচরিযুপজ্ঝাযা চ তস্স ৰিসিট্ঠঞাণপ্পভাৰসম্পন্নভাৰং ঞত্ৰা ‘‘ইমস্স বুদ্ধসাসনে কিত্তিঘোসো বুদ্ধস্স ৰিয পৰত্তিস্সতী’’তি সম্পস্সমানা ‘‘বুদ্ধঘোসো’’তি নামমকংসু. তেন ৰুত্তং ‘‘বুদ্ধঘোসোতি গরূহি গহিতনামধেয্যেনা’’তি.
সো এৰং পিটকত্তযপাল়িমুগ্গণ্হিত্ৰা মদরস নগরসমীপট্ঠানভূতে মযূরদূতপট্টনম্হি চ কঞ্চিপুরাদীসু চ ৰসন্তো অন্ধকট্ঠকথায পরিচযং কত্ৰা তায অসন্তুট্ঠচিত্তো সীহল়ট্ঠকথাসুপি পরিচযং কাতুকামো তা চ পাল়িভাসমারোপেত্ৰা অভিনৰীকাতুমাসীসন্তো সীহল়দীপমগমাসি. তস্মিঞ্চ কালে সীহল়দীপে মহানামো নাম রাজা রজ্জং কারেতি, সো চ রাজা অভযগিরিৰাসীসু পসন্নো তেযেৰ ৰিসেসতো পগ্গণ্হাতি.
একচ্চে পন আধুনিকা ৰিচক্খণা এৰং ৰদন্তি ‘‘আচরিযবুদ্ধঘোসস্স সীহল়দীপাগমনেন সিরিমেঘৰণ্ণরাজকালতো (৮৪৬-বু-ৰ) পুরেতরংযেৰ ভৰিতব্ব’’ন্তি. ইদঞ্চ নেসং কারণং, তস্স রঞ্ঞো নৰৰস্সকালে (৮৫৫-বু-ৰ) বুদ্ধস্স দাঠাধাতুকলিঙ্গরট্ঠতো সীহল়দীপমানীতা, ততো পট্ঠায সীহল়রাজানো অনুসংৰচ্ছরং মহন্তং ধাতুপূজাউস্সৰং করোন্তি. যদি চ আচরিযবুদ্ধঘোসো ততো পচ্ছা সীহল়দীপমাগচ্ছেয্য, তম্পি পাসাদিকং মহুস্সৰং দিস্ৰা অত্তনো গন্থেসু পকাসেয্য যথা ফাহিযং নাম চিনভিক্খু মহানামরাজকালে (৯৫৩-৯৭৫-বু-ৰ) তং দিস্ৰা অত্তনো অদ্ধানক্কমকথাযং পকাসেসি, ন পন আচরিযস্স গন্থেসু তংপকাসনা দিস্সতি, তেনেতং ঞাযতি ‘‘আচরিযবুদ্ধঘোসো দাঠাধাতুসম্পত্তকালতো (৮৫৫-বু-ৰ) পুরেতরংযেৰ সীহল়দীপমাগন্ত্ৰা অট্ঠকথাযো অকাসী’’তি. তং পন ন দল়্হকারণং হোতি, তিপিটকপাল়িযা হি অত্থসংৰণ্ণনায যং ৰা তং ৰা অত্তনো পচ্চক্খদিট্ঠং পকাসেতব্বং ন হোতি, ন চ অত্থসংৰণ্ণনা অদ্ধানক্কমকথাসদিসা. কিঞ্চ ভিয্যো, সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথাযং দীপৰংসতোপি কিঞ্চি আনেত্ৰা পকাসিতং, দীপৰংসে চ যাৰ মহাসেনরাজকালা (৮১৯-৮৪৫-বু-ৰ) পৰত্তি পকাসিতাতি সিরিমেঘৰণ্ণরাজকালতো (৮৪৫-৮৭৩-বু-ৰ) পুব্বে দীপৰংসোযেৰ লিখিতো ন ভৰেয্য. যদি চ অট্ঠকথাযো ততো পুব্বেযেৰ কতা ভৰেয্যুং, কথং তত্থ দীপৰংসো সক্কা পকাসেতুন্তি.
আচরিযবুদ্ধঘোসো পন সীহল়দীপং পত্তকালে (৯৬৫-বু-ৰ) মহাৰিহারমেৰ গন্ত্ৰা তত্থ সীহল়মহাথেরানং সন্তিকে সীহল়ট্ঠকথাযো সুণি. ৰুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং –
‘‘মহাঅট্ঠকথঞ্চেৰ, মহাপচ্চরিমেৰ চ;
কুরুন্দিঞ্চাতি তিস্সোপি, সীহল়ট্ঠকথা ইমা.
বুদ্ধমিত্তোতি নামেন, ৰিস্সুতস্স যসস্সিনো;
ৰিনযঞ্ঞুস্স ধীরস্স, সুত্ৰা থেরস্স সন্তিকে’’তি [পরি. অট্ঠ. নিগমনকথা].
ইমিনা পন অট্ঠকথাৰচনেন মহাঅট্ঠকথাদীনং তিস্সন্নংযেৰ অট্ঠকথানং সুতভাৰো দস্সিতো. সমন্তপাসাদিকাযং পন সঙ্খেপঅন্ধকট্ঠকথানম্পি ৰিনিচ্ছযো দস্সিতোযেৰ, কস্মা পন তা আচরিযেন সীহল়ত্থেরানং সন্তিকে ন সুতাতি? তাসু হি অন্ধকট্ঠকথা তাৰ অন্ধকরট্ঠিকভাৰতো, কতপরিচযভাৰতো চ ন সুতাতি পাকটোযেৰাযমত্থো. সঙ্খেপট্ঠকথা পন মহাপচ্চরিট্ঠকথায সংখিত্তমত্তভাৰতো ন সুতাতি ৰেদিতব্বা. তথা হি ৰজিরবুদ্ধিটীকাযং গন্থারম্ভসংৰণ্ণনাযং [ৰিজির. টী. গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা] চূল়পচ্চরিট্ঠকথাঅন্ধকট্ঠকথানম্পি আদি-সদ্দেন সঙ্গহিতভাৰো ৰুত্তো, সারত্থদীপনী-ৰিমতিৰিনোদনীটীকাসু [সারত্থ. টী. ১.৯২ পাচিত্তিযকণ্ড; ৰি. ৰি. টী. ১.গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা] পন অন্ধকসঙ্খেপট্ঠকথানং সঙ্গহিতভাৰো ৰুত্তো, সমন্তপাসাদিকাযঞ্চ চূল়পচ্চরীতি নামং কুহিঞ্চিপি ন দিস্সতি, মহাট্ঠকথা মহাপচ্চরী কুরুন্দী অন্ধকসঙ্খেপট্ঠকথাতি ইমানিযেৰ নামানি দিস্সন্তি, বহূসু চ ঠানেসু ‘‘সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন মহাপচ্চরিযঞ্চ ৰুত্ত’’ন্তিআদিনা [পারা. অট্ঠ. ১.৯৪] দ্ৰিন্নম্পি সমানৰিনিচ্ছযো দস্সিতো. তস্মা ৰজিরবুদ্ধিযং চূল়পচ্চরীতি ৰুত্তট্ঠকথা মহাপচ্চরিতো উদ্ধরিত্ৰা সঙ্খেপেন কতট্ঠকথা ভৰেয্য, সা চ সঙ্খেপেন কতত্তা সঙ্খেপট্ঠকথা নাম জাতা ভৰেয্য. এৰঞ্চ সতি মহাপচ্চরিযা সুতায সাপি সুতাযেৰ হোতীতি ন সা আচরিযেন সুতাতি ৰেদিতব্বা.
এৰং সীহল়ট্ঠকথাযো সুণন্তস্সেৰ আচরিযবুদ্ধঘোসস্স তিক্খগম্ভীরজৰনঞাণপ্পভাৰৰিসেসসম্পন্নভাৰঞ্চ পরমৰিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৰীরিযপটিমণ্ডিতসীলাচারজ্জৰমদ্দৰাদিগুণসমুদয- সমুদিতভাৰঞ্চ সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহণসমত্থপঞ্ঞাৰেয্যত্তি- যসমন্নাগতভাৰঞ্চ অনেকসত্থন্তরোচিতসংৰণ্ণনানযসুকোৰিদভাৰঞ্চ ঞত্ৰা তংসৰনকিচ্চপরিনিট্ঠিতকালে সঙ্ঘপালাদযো থেরা তং ৰিসুদ্ধিমগ্গাদিগন্থানং করণত্থায ৰিসুং ৰিসুং আযাচিংসু. এত্থ চ আচরিযস্স যথাৰুত্তগুণেহি সম্পন্নভাৰো অত্তনো ৰচনেনেৰ পাকটো. ৰুত্তঞ্হি অত্তনো গন্থনিগমনেসু –
‘‘পরমৰিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৰীরিযপটিমণ্ডিতেন সীলাচারজ্জৰমদ্দৰাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেন পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযসমন্নাগতেনা’’তিআদি.
তত্থ সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেনাতি পদেন আচরিযবুদ্ধঘোসত্থেরো মহাৰিহারৰাসীনং ৰিসুদ্ধত্থেরৰাদীনং দেসনানযসঙ্খাতে সকসমযে চ মহাসঙ্ঘিকাদিমহাযানিকপরিযোসানানং নিকাযন্তরভূতানং পরেসং পিটকগন্থন্তরৰাদনযসঙ্খাতে পরসমযে চ তথা তংকালিকঅঞ্ঞতিত্থিযসমণব্রাহ্মণানং ৰেদত্তযাদিসঙ্খাতে পরসমযে চ কোৰিদো, তেসং সকসমযপরসমযানং দুরোগাহদুব্বোধত্থসঙ্খাতে গহনট্ঠানেপি চ ওগাহিতুং সমত্থোতি দীপেতি. পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযসমন্নাগতোতি পদেন আচরিযবুদ্ধঘোসত্থেরো পোরাণট্ঠকথাযো সঙ্খিপিতুঞ্চ পটিসঙ্খরিতুঞ্চ সমত্থোতি দীপেতীতি ৰেদিতব্বো.