ফাহিযমদ্ধানক্কমকথা
ফাহিযন্নামেন হি চিনভিক্খুনা ৯৫৬-বুদ্ধৰস্সে সীহল়দীপতো সক্কতভাসারোপিতং মহিসাসকৰিনযপিটকঞ্চ দীঘাগমো চ সংযুত্তাগমো চ সন্নিপাতপিটকঞ্চ অত্তনা সহ চিনরট্ঠমানীতন্তি তস্স অদ্ধানক্কমকথাযং দস্সিতং. তঞ্চ সব্বং অভযগিরিৰিহারতোযেৰ লদ্ধমস্স, মহাৰিহারৰাসীনং সক্কতারোপিতপিটকাভাৰতো. অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তৰণ্ণপিটকাদীনি চ তত্থেৰ ভৰেয্যুং, মহাৰিহারৰাসীহি তেসং অপ্পটিগ্গহিতভাৰতো. তথা ‘‘ফাহিযম্ভিক্খুস্স সীহল়দীপে পটিৰসনকালে (৯৫৪-৯৫৬-বু-ৰ) মহাৰিহারে তিসহস্সমত্তা ভিক্খূ ৰসন্তি, তে থেরৰাদপিটকমেৰ উগ্গণ্হন্তি, ন মহাযানপিটকং. অভযগিরিৰিহারে পঞ্চসহস্সমত্তা ভিক্খূ ৰসন্তি, তে পন দ্ৰেপি পিটকানি উগ্গণ্হন্তি মহাযানপিটকঞ্চেৰ থেরৰাদপিটকঞ্চা’’তি চ তেনেৰ চিনভিক্খুনা দস্সিতং.
যস্মা পন অভযগিরিৰাসিনো মহাযানপিটকম্পি উগ্গণ্হন্তি, তস্মা তস্মিং ৰিহারে মহাযানিকানং পধানাচরিযভূতেহি অস্সঘোসনাগজ্জুনেহি কতগন্থাপি সংৰিজ্জমানাযেৰ ভৰেয্যুং, ততোযেৰ তেসং নযঞ্চ নামঞ্চ আচরিযবুদ্ধঘোসত্থেরোপি অঞ্ঞেপি তংকালিকা মহাৰিহারৰাসিনো সুতসম্পন্না থেরা জানেয্যুংযেৰ. অপিচ দক্খিণইন্দিযরট্ঠে সমুদ্দসমীপে গুন্তাজনপদে নাগারজুনকোণ্ডং নাম ঠানমত্থি, যত্থ নাগজ্জুনো মহাযানিকানং পধানাচরিযভূতো ৰসন্তো বুদ্ধসাসনং পতিট্ঠাপেসি. আচরিযবুদ্ধঘোসস্স চ তন্দেসিকভাৰনিমিত্তং দিস্সতি, তং পচ্ছতো (৩৩-পিট্ঠে) আৰিভৰিস্সতি. তস্মাপি আচরিযবুদ্ধঘোসত্থেরো নাগজ্জুনস্স চ অস্সঘোসস্স চ নযঞ্চ নামঞ্চ জানেয্যযেৰাতি সক্কা অনুমিনিতুং.
জানতোযেৰ পন তেসং নযস্স ৰা নামস্স ৰা অত্তনো অট্ঠকথাযমপ্পকাসনং তেসং নিকাযন্তরভাৰতোযেৰস্স. তথা হি তেসং অস্সঘোসনাগজ্জুনানং অস্সঘোসো [(৫৭০-৬৭০-বুদ্ধৰস্সব্ভন্তরে)] থেরৰাদতো ভিন্নেসু একাদসসু গণেসু সব্বত্থিৰাদগণে পরিযাপন্নো, নাগজ্জুনো চ মহাসঙ্ঘিক-চেতিযৰাদিগণাদীহি জাতে মহাযাননিকাযে পরিযাপন্নো, মহাৰিহারৰাসিনো চ আদিতোযেৰ পট্ঠায নিকাযন্তরসমযেহি অসম্মিস্সনত্থং অত্তনো পিটকং অতীৰ আদরং কত্ৰা রক্খন্তি, অযঞ্চ আচরিযবুদ্ধঘোসো তেসমঞ্ঞতরো. ৰুত্তঞ্হি তস্স গন্থনিগমনেসু ‘‘মহাৰিহারৰাসীনং ৰংসালঙ্কারভূতেনা’’তি. তস্মা ‘‘আচরিযবুদ্ধঘোসো তেসং নযং জানন্তোযেৰ অত্তনো গন্থেসু নিকাযন্তরসমযেহি অসম্মিস্সনত্থং নপ্পকাসেসী’’তি ৰেদিতব্বং.
এত্তাৰতা চ যানি ‘‘বোধিমণ্ডসমীপম্হি, জাতো ব্রাহ্মণমাণৰো’’তিআদিনা ৰুত্তস্স মহাৰংসৰচনস্স ৰিচারণমুখেন আচরিযবুদ্ধঘোসস্স ৰম্ভনৰচনানি ধম্মানন্দকোসম্বিনা ৰুত্তানি, তানি অমূলকভাৰেন অনুৰিচারিতানি. তথাপি ‘‘আচরিযবুদ্ধঘোসো বোধিমণ্ডসমীপে জাতো’’তি এতং পন অত্থং সাধেতুং দল়্হকারণং ন দিস্সতেৰ ঠপেত্ৰা তং মহাৰংসৰচনং, যম্পি বুদ্ধঘোসুপ্পত্তিযং ৰুত্তং, তম্পি মহাৰংসমেৰ নিস্সায ৰুত্তৰচনত্তা ন দল়্হকারণং হোতীতি.