৫. ভাৰাৰবোধপরিচ্ছেদ

৩৩৮. পটিভানৰতা লোক-ৰোহার’মনুসারিনা;

ততো’চিত্যসমুল্লাস-ৰেদিনা কৰিনা পরং.

৩৩৮. তদেৰ যথাপটিঞ্ঞাতমলঙ্কারৰিভাগং বোধেত্ৰা সম্পতি রসৰন্তালঙ্কারপ্পসঙ্গেনাধিগতং রসং সকল সংসারদুক্খনিস্স রণেকনিমিত্তৰিমুত্তিরসেকরসৰিসুদ্ধসদ্ধম্মাগমৰিগ্গাহসপ্পীণনোণতমতীনং পরমসদ্ধালূনমনধিগতত্তেপি লক্খণমত্তেন লোকৰোহারকোসল্লমত্তপরিগ্গহায কিঞ্চিমত্তমুপদিসিতুং ন সাকল্লেন ‘‘পটিভানৰতা’’তিআদিমাহ. পটিভানং তংতংঠানানুরূপপ্পৰত্তা পঞ্ঞা. সা হি সরসরচনাযচ্চন্তোপকারিকা, ততোৰ কব্বং ‘‘পটিভান’’ন্তি ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘পটিভানৰতা’’তি. কৰিনা লোকৰোহারানুগন্তব্বো. যো হি সকলং লোকৰোহারং নানুসরতি, সো কৰিযেৰ ন হোতি. তেনাহ ‘‘লোকৰোহারমনুসারিনা’’তি. যতো ওচিত্যং নাম কৰীনং পরমং রহস্সং লোকৰোহারেপি উচিতঞ্ঞূযেৰ পসংসীযতে, সমুচিতলোকৰোহারানুসারেনেৰ চ ৰক্খমানানুক্কমেন ৰিরচিতা রচনা সচেতনানং রসস্সাদায সম্পজ্জতে, তস্মা ওচিত্যে সমুল্লসত্তং দিত্তং ফুটমেৰ বন্ধনং কাতুং ৰট্টতি. ততোৰচ্চন্তমোচিত্যসমুল্লাসৰেদিনা কৰিনা ভৰিতব্বং. তেনাহ ‘‘পরং ওচিত্যসমুল্লাসৰেদিনা’’তি. সব্বঞ্চেতং ‘‘কৰিনা’’তি এত্থ ৰিসেসনং, ‘‘কৰিনা’’তি চেতং ‘‘নিবন্ধা’’তি এত্থ অৰুত্তো কত্তা.

৩৩৮. এৰং যথাপটিঞ্ঞাতানমলঙ্কারানং দস্সনাৰসরে রসৰন্তালঙ্কারপ্পসঙ্গেনাধিগতনৰৰিধসিঙ্গারাদিরসে সকলসংসারদুক্খনিস্সরণঅসহাযকরণভূতৰিমুত্তিরসেন একরসভূতে অতিপণীতে সদ্ধম্মামতরসেযেৰ লুদ্ধানং সদ্ধাবাহুল্লসুদ্ধসংযমানং ৰিমুখেপি লক্খণমত্তপরিঞ্ঞাণেন লোকৰোহারেসু অসম্মোহত্থং সঙ্খেপেন দস্সেতুকামো ইদানি ‘‘পটিভানৰতা’’ইচ্চাদিমাহ. পটিভানৰতা সরসরচনায অচ্চন্তোপকারট্ঠানোচিতপঞ্ঞাৰিসেসৰতা লোকৰোহারমনুসারিনা সকললোকে ৰোহারানুরূপমনুগতেন ততো যস্মা ওচিত্যং নাম হদযতো অবহি কাতব্বং, রহস্সমিৰ বন্ধতো ৰিযোজনীযং ন হোতি. তস্মা পরমতিসযেন ওচিত্যসমুল্লাসৰেদিনা উচিতভাৰেন ৰত্তুমিচ্ছিতত্থস্স উদ্দীপনস্সেৰ অনুরূপপ্পকারেন ইট্ঠত্থস্স সমুল্লাসনং দিত্তিং জানন্তেন কৰিনা বন্ধকারকেন নিবন্ধাতি সম্বন্ধো. পটিভা পটিভানন্তি পঞ্ঞাযেতং নামং, ততো জাতকব্বস্সপি পটিভাতি ৰুচ্চমানত্তা অযং পঞ্ঞাৰিসেসো রচনায অচ্চন্তোপকারোতি ঞাতব্বো. পটিভানমস্সত্থীতি চ, লোকস্স ৰোহারোতি চ, তং অনুগচ্ছতি সীলেনাতি চ, ওচিত্যেন সমুল্লাসোতি চ, তং ৰিজানাতি সীলেনাতি চ ৰিগ্গহো.

৩৩৯. ঠাযীসম্বন্ধিনো ভাৰ-ৰিভাৰা সানুভাৰকা;

সম্পজ্জন্তি নিবন্ধা তে, রসস্সাদায সাধুনং.

৩৩৯. ‘‘ঠাযি’’চ্চাদি. ঠাযিনো ৰক্খমানরত্যাদযো তেহি সহ সম্বন্ধো ৰিভাৰাদীহি যোগে রত্যাদীনমস্সাদিযত্তমানীযমানত্তা এতেসমত্থীতি ঠাযীসম্বন্ধিনো. সহ অনুভাৰেহি ৰক্খমানলক্খণেহীতি সানুভাৰকা, ভাৰো ৰিভাৰো চ, ৰক্খমানো ভাৰেন ভাৰাভাসোপি ইমিনাৰ সঙ্গহিতো, রসস্সাদায সম্পজ্জন্তীতি সম্বন্ধো.

৩৩৯. ‘‘ঠাযি’’চ্চাদি. ঠাযীসম্বন্ধিনো ঠাযীপদেন, তেন ৰাচ্চরতিহাসাদিঅত্থেন ৰা সম্বন্ধুপগতা সানুভাৰকা ৰক্খমানানুভাৰেহি সহ পৰত্তা ভাৰৰিভাৰা ৰক্খমানভাৰৰিভাৰা নিবন্ধা ৰুত্তগুণোপেতকৰিনা বন্ধিতা একত্থ আহরিত্ৰা দস্সিতা সাধুনং ইস্সাদিদোসরহিতানং সজ্জনানং রসস্সাদায সিঙ্গারাদিৰক্খমানরসস্স অস্সাদনত্থং সম্পজ্জন্তি পৰত্তন্তীতি. ইমায গাথায ঠাযীভাৰো ব্যভিচারীভাৰো কেৰলভাৰো ৰিভাৰো অনুভাৰো রসো চেতি ইমে উদ্দিট্ঠা ভৰন্তি, কথন্তি চে? ভাৰৰিভাৰানং ‘‘ঠাযীসম্বন্ধিনো’’তি ৰিসেসনং ভৰতি, তেন ভাৰস্স ঠাযী চ সো ভাৰো চেতি চ ঠাযীপদেন সম্বন্ধত্তা ঠাযীভাৰো চ, পুন ব্যভিচারীভাৰে সতি ‘‘ঠাযীভাৰো’’তি ইমস্স সাধকত্তা ইমস্সেৰ ঠাযীভাৰপদস্স পযোগসামত্থিযেন গম্মমানো ব্যভিচারীভাৰো চ, পুন ঠাযীপদেন সমাসমকত্ৰা ৰিসুং দস্সিতভাৰসদ্দসুতিযা ঠাযীভাৰব্যভিচারীভাৰেহি অঞ্ঞো ভাৰো চ, তথা এৰ ঠাযীপদেন ৰাচ্চরতিহাসাদিঅত্থস্স উপ্পত্তিউদ্দীপনদ্ৰযং ৰিভূতং কত্ৰা সজ্জেত্ৰা ঠিতত্তা তেহি রতিহাসাদীহি অত্থেহি সম্বন্ধিনো আলম্বণউদ্দীপনসঙ্খতৰিৰিধৰিভাৰা চ, এৰমেৰ সানুভাৰকপদেন সমাযোগেন দস্সিতানুভাৰো চ, ‘‘রসস্সাদাযা’’তি ইমিনা নিদ্দিট্ঠরসো চাতি এৰমিমে ঠাযীভাৰাদযো উদ্দিট্ঠা হোন্তি. ঠাযিনা সহ সম্বন্ধোতি চ, সো এতেসমত্থীতি চ, ভাৰো চ ৰিভাৰো চেতি চ, সহ অনুভাৰেহি ৰত্তন্তীতি চ, রসস্স অস্সাদোতি চ ৰাক্যং.

ভাৰঅধিপ্পায

৩৪০. চিত্তৰুত্তিৰিসেসা তু, ভাৰযন্তি রসে যতো;

রত্যাদযো ততো ভাৰ-সদ্দেন পরিকিত্তিতা.

৩৪০. ইদানি যথাউদ্দিট্ঠেসু ঠাযাদীহি ভাৰৰিভাৰানুভাৰরসেসু পঠমং ভাৰং ৰিভাৰেতুং ভাৰসদ্দমন্ৰত্থযতি ‘‘চিত্ত’’ইচ্চাদিনা. চিত্তস্স ৰুত্তিযো রমণহসনাদিআকারেন পৰত্তিযো, তাৰ ৰিসেসা ৰিসিট্ঠসভাৰত্থাতি চিত্তৰুত্তিৰিসেসা. রত্যাদযো ঠাযীব্যভিচারীসাত্তিকা. তুসদ্দো ৰিসেসে. যতো রসে সিঙ্গারাদযো ভাৰযন্তি নিপ্ফাদেন্তি. ততো ভাৰসদ্দেন পরিকিত্তিতা ভরতাদীহি কথিতা. এত্থ হি ণ্যন্তো ভূধাতু করণে ৰত্ততে. যতো চাযং ন কেৰলং করণেযেৰ ৰত্ততে, অথ খো ব্যাপনে, পটিপাদনে চ, তস্মাস্স পটিভানং চিত্তং ভাৰযন্তি ব্যাপেন্তি. অথ ৰা কৰিনো লোকট্ঠিতিঞাণলক্খণং অধিপ্পাযং ভাৰযন্তি পটিপাদেন্তীতি ভাৰাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

৩৪০. ইদানি উদ্দিট্ঠেসু ঠাযীভাৰাদীসু ঠাযীআদীনং [ঠাযীভাৰাদীনং (ক.)] তিণ্ণং সাধারণো ভাৰো নাম এসোতি দস্সেন্তো অন্ৰত্থৰসেন দস্সেতি ‘‘চিত্ত’’ইচ্চাদি. চিত্তৰুত্তিৰিসেসা তু চিত্তস্স উত্তরি ৰক্খমানারম্মণহসনসোচনাদীহি, নিব্বেদাদীহি, থম্ভাদীহি চ আকারেহি পৰত্তিসঙ্খাতা অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্করাকারসঙ্খাতা ৰিসেসা পন ঠাযীব্যভিচারীসাত্তিকা যতো যস্মা রসে সিঙ্গারাদিরসে ভাৰযন্তি নিপ্ফাদেন্তি করোন্তি. নো চে, রসে সিঙ্গারাদিরসৰিসযে পণ্ডিতানং চিত্তং ভাৰযন্তি ব্যাপনং করোন্তি. নো চে, তস্মিংযেৰ রসৰিসযে কৰিনো লোকসভাৰং ৰিসযং কত্ৰা পৰত্তঞাণলক্খণং অধিপ্পাযং ভাৰযন্তি পটিপাদনং করোন্তি. ততো ভাৰসদ্দেন হেতুকত্তরি নিপ্ফন্নেন রত্যাদযো রতিহাসাদযো পরিকিত্তিতা ভরতাদীহি ৰুত্তা হোন্তীতি. ‘‘রত্যাদযো’’তি এত্থ আদিসদ্দেন হাসাদযো ঠাযীভাৰা চ, নিব্বেদাদযো ব্যভিচারীভাৰা চ, থম্ভপলযাদযো সাত্তিকভাৰা চ সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা. চিত্তস্স ৰুত্তিযোতি চ, তা এৰ ৰিসেসাতি চ, ভাৰো ইতি সদ্দোতি চ ৰাক্যং.

ঠাযীভাৰঅধিপ্পায

৩৪১. ৰিরোধিনা’ঞ্ঞভাৰেন,

যো ভাৰো ন তিরোহিতো;

সীলেন তিট্ঠতি’চ্চে’সো,

ঠাযীভাৰোতি সদ্দিতো.

৩৪১. ঠাযাদিকে তিৰিধে ভাৰে কমেনাহ ‘‘ৰিরোধিনা’’ইচ্চাদিনা. ৰিরোধিনা অঞ্ঞেন জিগুচ্ছাদিনা ভাৰেন যো ভাৰো রত্যাদিকো ন তিরোহিতো নচ্ছাদিতো, এসো ভাৰো অনুচ্ছিজ্জমানত্তা এৰ তিট্ঠতি সীলেনাতি, ঠাযী এৰ ভাৰোতি ঠাযীভাৰোতি সদ্দিতো কথিতো. যো ভাৰাদীহি আলোকিতস্সাদং নীতো সমানীতো, সো সামাজিকেহি অস্সাদিযমানত্তা রসোতি ৰুচ্চতি. ৰক্খতি হি ‘‘সৰিভাৰ’’ইচ্চাদি.

৩৪১. ইদানি ঠাযীআদিকে তিৰিধভাৰে কমেন নিদ্দিসতি ‘‘ৰিরোধি’’ইচ্চাদিনা. ৰিরোধিনা অঞ্ঞভাৰেন রতিহাসাদীনং ৰিরুদ্ধেন জিগুচ্ছাদিনা অঞ্ঞভাৰেন যো ভাৰো রতিহাসাদিকো তিরোহিতো ন ব্যৰহিতো ন হোতি, এসো ৰিরুদ্ধভাৰেন অব্যৰহিতো ভাৰো তিট্ঠতি সীলেনাতি ইমিনা অত্থেন ঠাযী নাম হোতীতি কত্ৰা ঠাযীভাৰোতি সদ্দিতো কথিতোতি. যো ৰিভাৰানুভাৰাদীহি অস্সাদনীযত্তং পাপিতো সব্ভেহি অস্সাদনীযত্তা রসোতি ৰুচ্চতি, সো ঠাযী নামাতি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞো চ সো ভাৰো চেতি চ, তিরো কযিরিত্থাতি চ, ঠাযী চ সো ভাৰো চেতি চ ৰিগ্গহো.

ঠাযীভাৰপ্পভেদউদ্দেস

৩৪২. রতিহাসা চ সোকো চ,

কোধুস্সাহভয’ম্পি চ;

জিগুচ্ছাৰিম্হযা চেৰ,

সমো চ নৰ ঠাযিনো.

৩৪২. রত্যাদীনং নৰন্নমেৰ ঠাযিত্ৰং সম্ভৰতীত্যাহ ‘‘রতি’’চ্চাদি. সমো চেতি এৰং ঠাযিনো নৰাতি যোজনা. নৰেৰেতে সকসকৰিভাৰানুভাৰেহি সমুল্লাসিতা ৰিসুম্পি বন্ধিতব্বা কৰিনা, অভিনেতব্বা চ নটেন, তথা সেসভাৰাপি. তত্থ যদি পনাযং রতি অসেসইত্থিপুরিসগুণযুত্তানং ইত্থিপুরিসানং অঞ্ঞমঞ্ঞং জনিতা, চন্দাদীহি উদ্দীপনৰিভাৰেহি উদ্দীপিতা, উস্সুক্কতাদিবাধকেহি অনুভাৰেহি পরিপোসিতা, সকসকানুভাৰসামত্থিযা পতীযমানেহি অনেকরূপেহি ব্যভিচারীহি চিত্ততা সিযা, তদা তু ঠাযী রতি নটাভিনযেন, সুবন্ধসৰনেন ৰা সব্ভেহি অস্সাদিযমানা সিঙ্গাররসত্তমাপজ্জতে. এৰং যথাযোগং হাসাদিঠাযীভাৰানং হস্সরসাদিভাৰাপজ্জনে যুত্তিং সমন্নেয্য.

৩৪২. ঠাযীভাৰো নাম রত্যাদযো নৰেৰেতি দস্সেতুং ‘‘রতিহাসা’’তিআদিমাহ. রতিহাসা চ সোকো চ কোধুস্সাহভযম্পি চ জিগুচ্ছাৰিম্হযা চেৰ সমো সন্তগুণো চাতি এৰং ঠাযিনো নৰ হোন্তি. ইমেসং রত্যাদীনং নৰন্নং সরূপকথনং ‘‘সিঙ্গারহস্সকরুণা’’তিআদিকায উদ্দেসগাথায অনন্তরে নিদ্দেসে পাকটো হোতি. রতি চ হাসো চাতি চ, কোধো চ উস্সাহো চ ভযঞ্চেতি চ, জিগুচ্ছা চ ৰিম্হযা চেতি চ ৰাক্যং. ইমে নৰ চ এৰং ব্যভিচারীভাৰসাত্তিকাভাৰো চেতি ইমে যথাসকমনুরূপৰিভাৰানুভাৰেহি দিত্তং কত্ৰা পচ্চেকং কৰিনা বন্ধিতব্বা, নটেন গহেত্ৰা দস্সিতব্বা চ. ইমেসু তিৰিধভাৰেসু অযং রতি অসেসপুমিত্থিগুণেহি যুত্তেহি নরনারীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং উপ্পাদিতা, চন্দাদীহি উদ্দীপনৰিভাৰেহি উদ্দীপিতা, উস্সাহাদিপকাসককাযিকৰাচসিকপযোগসঙ্খাতানুভাৰেন পোসিতা, সকসকানুভাৰসামত্থিযেহি গম্মমানানেকপ্পকারব্যভিচারীভাৰেহি ৰিচিত্তকতা হোতি. ঈদিসা’যং রতি নটস্স অভিনযেন চ পসত্থবন্ধসৰনেন চ সব্ভেহি অস্সাদিযমানসিঙ্গারাদিরসত্তং পাপুণাতীতি ৰিঞ্ঞাতব্বা. হাসাদীনং সেসঠাযীভাৰানং হস্সরসাদিভাৰাপত্তিযং যুত্তি এৰং যথারহং ৰেদিতব্বাতি.

ব্যভিচারীভাৰঅধিপ্পায

৩৪৩. তিরোভাৰাৰিভাৰাদি-

ৰিসেসেনা’ভিমুখ্যতো;

যেতে চরন্তি সীলেন,

তে হোন্তি ব্যভিচারিনো.

৩৪৩. ব্যভিচারিনো আহ ‘‘তিরোভাৰ’’ইচ্চাদিনা. তিরোভাৰো ঠাযীনং একস্সাপি ভাৰস্স নিব্বেদাদিনো অচিরট্ঠাযিতা চ আৰিভাৰো পাকটতা চ নানারসনিস্সযত্তা তে আদযো যস্স. আদিসদ্দেন ঠাযীধম্মস্স সুখদুক্খাদিরূপস্স গহণং, সোৰ ৰিসেসো, তেন. ঠাযীধম্মস্স সুখদুক্খরূপস্স গহণং, অত্তনো ধম্মস্স সুখদুক্খরূপস্স ঠাযিনি সমারোপনঞ্চাভিমুখ্যং. তথা হি রতিযং পরিসমো সুখানুৰিদ্ধো ভৰতি, সোকে দুক্খানুৰিদ্ধো. রতিযং সুখসভাৰাপি গিলানিপ্পভুতযো ব্যভিচারিনো সকম্মং দুক্খমিমং সমারোপযন্তেৰ. ততো তেন অভিমুখভাৰেন যে এতে ভাৰা সীলেন চরন্তি পৰত্তন্তি, তে ব্যভিচারিনো হোন্তীতি.

৩৪৩. ইদানি উদ্দেসক্কমেন ব্যভিচারীভাৰে লক্খণতো দস্সেতি ‘‘তিরোভাৰা’’ইচ্চাদিনা. তিরোভাৰাৰিভাৰাদিৰিসেসেন ব্যভিচারীভাৰানং অত্তনো অনেকরসং নিস্সায পৰত্তত্তা, লোকস্স ভিন্নরুচিকত্তা চ কিস্মিঞ্চি ঠাযীভাৰে ব্যভিচারীভাৰানমত্তনো গুণস্স লীনত্তঞ্চ কিস্মিঞ্চি তস্সেৰ গুণস্স পাকটত্তঞ্চাতিআদিকেন ৰিসেসেন অভিমুখ্যতো ঠাযীভাৰানং সুখদুক্খরূপং অত্তনি চ অত্তনো সুখদুক্খরূপং ঠাযীভাৰেসু চ আরোপনসঙ্খাতেন অভিমুখভাৰেন যেতে ভাৰা সীলেন চরন্তি পকতিযা পৰত্তন্তি, তে ভাৰা ব্যভিচারিনো নাম হোন্তীতি. এৰমেৰ [এৰরূপা (ক.)] পীল়া সরূপেন একো পরিসমসঙ্খতব্যভিচারীভাৰো রতিযং সগুণেন লীনো সুখানুৰিদ্ধো হুত্ৰা, সোকে সগুণেন পাকটো দুক্খানুৰিদ্ধো চ হুত্ৰা পৰত্ততে. এৰমেৰ সুখসভাৰরতিযং গিলানাদযো ব্যভিচারিনো সকিযং দুক্খসরূপং আরোপেন্তীতি কত্ৰা তিরোভাৰৰিভাৰাদিৰিসেসেন অভিমুখং পৰত্তন্তি. তিরোভৰনমিতি চ, আৰিভৰনমিতি চ, তিরোভাৰো চ আৰিভাৰো চেতি চ, তে আদযো যস্স ঠাযীভাৰেসু ৰিজ্জমানানং সুখদুক্খসভাৰানং অত্তনি আরোপনস্সেতি চ, সোযেৰ ৰিসেসোতি চ, অভিমুখানং ভাৰোতি চ ৰিগ্গহো. ব্যভিচারীপদে ৰিসদ্দো ৰিসেসত্থে অভিসদ্দো অভিমুখভাৰে ৰত্ততি.

ব্যভিচারীভাৰপ্পভেদ

৩৪৪. নিব্বেদো তক্কসঙ্কা সম-

ধিতিজল়তা দীনতুগ্গালসত্তং,

সুত্তং তাসো গিলানু’স্সুকহরিস-

সতিস্সাৰিসাদাবহিত্থা.

চিন্তা গব্বা’পমারো’মরিসমদ-

মতুম্মাদমোহা ৰিবোধো,

নিদ্দাৰেগা সবিল়ং মরণ-

সচপলাব্যাধি তেত্তিংসমে’তে.

৩৪৪. তে দস্সেতি ‘‘নিব্বেদো’’ইচ্চাদিনা. দীনতুগ্গালসত্তন্তি দীনতা চ উগ্গতঞ্চ আলসত্তঞ্চ, গিলানি উস্সুকইতি উস্সুক্কং. চপলইতি চাপল্লং, সহ চপলেন সচপলো, সো চাযং ব্যাধি চ, মরণঞ্চ সচপলব্যাধি চ সমাহারে. তঞ্চ সহ বিল়ায ৰত্ততীতি সবিল়ন্তি এতে যথাৰুত্তব্যভিচারীভাৰা তেত্তিংস হোন্তীতি. উস্সাহৰতা ৰীররসো তংৰসেনেৰ অস্সাদীযতি. ভীরুনা তু সোৰ ভযানকরসৰসেনেতি লোকসভাৰস্স অনেকত্তা তদত্থমেতে ব্যভিচারিনো একেকস্সরসস্স বহৰো ৰণ্ণনীযা, যতো তংৰণ্ণনাদ্ৰারেন সব্বোপি তেসু কিঞ্চি অস্সাদেতীতি. তত্থ যস্মা পন মারণোপগতৰেরিদস্সনমেকমেৰ তঙ্খণেযেৰ ভিন্নং পকতিৰসেন ভীরুনো ভযস্স হেতু, সঙ্গামলোলস্স তু উস্সাহনিমিত্তং সিযা. তথা নটেন কতং ৰিকতমাভরণং ক্রিযাৰা নীচপকতীনং ঠাযিনো হাসস্স হেতু, গম্ভীরপকতীনং ব্যভিচারিনো হাসস্স, তস্মা ভাৰে ৰণ্ণযতা কৰিনা ভাৰা তথা ৰণ্ণনীযা, যথোচিত্যপরিপোসো সিযা. ওচিত্যভঙ্গো তু মহতা ৰাযামেন পরিহরিতব্বো.

তেসু নিব্বেদো অত্তাৰমাননং. তস্স চ ইত্থীনঞ্চ নীচানঞ্চ দালিদ্দিযং ৰিভাৰো, যোগীনং তু তত্ৰসংৰেদনং ৰিভাৰো, অস্সুপতনচিন্তাদযো এত্থ অনুভাৰা.

তক্কো ৰিতক্কনং. তস্স সন্দেহো ৰিভাৰো, সিরোকম্পাদি অনুভাৰো.

সঙ্কায ৰিরুদ্ধচরণং ৰিভাৰো, কম্পাদযো অনুভাৰো.

সমো খেদো. তত্থ গত্যাদি ৰিভাৰো, সেদাদি অনুভাৰো.

ধিতি সন্তোসো. ঞাণাদি ৰিভাৰো, অনুভাৰো ভোগালোলতাদি.

জল়তা অপ্পটিপত্তি. তস্সা ইট্ঠানিট্ঠদস্সনাদি ৰিভাৰো, অনিমিসনযনালোচনাদি অনুভাৰো.

দীনতা চেতসো অনোজতা. তস্সা ৰিভাৰো দুগ্গততাদি, অনুভাৰো মলিনৰত্থতাদি.

উগ্গতা দারুণত্তং. তস্সা ৰিভাৰো বলৰাপরাধাদি, তস্স অনুভাৰো তজ্জনাদি.

আলসত্তস্স পরিসমাদি ৰিভাৰো, জিম্হতাদি অনুভাৰো.

সুত্তস্স নিদ্দা ৰিভাৰো, তস্সাদাদযো অনুভাৰো.

তাসো চিত্তক্খোভো. ৰিভাৰো অস্স গজ্জিতাদি, কম্পনাদি অনুভাৰো.

আযাসপিপাসাদি ৰিভাৰো গিলানিযা, ৰিৰণ্ণতাদযো অনুভাৰো.

কালক্খমতা উস্সুকং. ৰিভাৰো তস্স রমণীযদস্সনিচ্ছাদি, অনুভাৰো তুরিততাদি.

চেতোপসাদো হরিতো. তত্র উস্সৰাদি ৰিভাৰো, অস্সুসেদাদযো অনুভাৰো.

সদিসদস্সনাদি ৰিভাৰো সতিযা, অনুভাৰো ভমুসমুন্নমনাদি.

পরেসমুক্কংসাসহনতা ইস্সা. তস্সা দুজ্জনত্তগব্বাদযো ৰিভাৰো, দোসকথনাৰজাননাদযো অনুভাৰো.

ৰিসাদো খেদো. ৰিভাৰো তস্স আরদ্ধকারিযাসিদ্ধাদি, বাধযতাপাদি অনুভাৰো.

অবহিত্থা কাযসংৰরণং. তস্সা ৰিভাৰো লজ্জাদি, অনুভাৰো’ঞ্ঞৰিক্রিযা.

চিন্তা ইট্ঠালাভাদীহি, অনুভাৰো মুকুলিতনযনাদি.

গব্বো অভিমানো. ৰিভাৰোস্স ইস্সরিযাদি, অনুভাৰো অৰজাননাদি.

অপমারো গাহরুক্খাদীহি [গাহরুক্খপতনাদীহি (?)], ভূপাতাদযো এত্থ অনুভাৰো.

অমরিসো অক্খমতা. ৰিভাৰো অস্সাৰমাননাদি, সিরোকম্পনতজ্জনাদযো অনুভাৰো.

মদো পমাদুক্কংসো. তস্স ৰিভাৰো পানং, চলমানঙ্গৰচোগতিহাসাদযো অনুভাৰো.

মতি কঙ্খচ্ছেদো. উপদেসাদি ৰিভাৰো, মুখৰিকাসাদি এত্থ অনুভাৰো.

অসমেক্খিতকারিতা উম্মাদো. তস্স ৰিভাৰো সন্নিপাতগহণাদি, অট্ঠানরুদিতগীতহাসাদযো অনুভাৰো.

মোহো ভযাদীহি, অনুভাৰো থম্ভকম্পাদি.

দুরাচারাদীহি বিল়ং, অধোমুখতাদি অনুভাৰো.

মরণং ৰিভাৰঅনুভাৰেহি সুপসিদ্ধং.

চপলতা রাগদোসাদীহি, সচ্ছন্দচরণাদি অনুভাৰো. ব্যাধি পাকটো.

যে ৰা পনঞ্ঞে ইধ নিদ্দিট্ঠা চিত্তৰুত্তিৰিসেসাপি সংৰিজ্জন্তি সুখুমভেদা, তেসু কেচি ৰুত্তেস্ৰন্তোগধা হোন্তি. যথা হি ইচ্ছাসভাৰা সব্বে কামা রতিযং অন্তোগধা, তথা দোসপ্পকারা কোধা মরিসইস্সাদীস্ৰন্তোগধা, দুক্খসভাৰা সোকসমব্যাধিগিলানি ৰিসাদাদীস্ৰন্তোগধা. পীত্যাদযো সুখসভাৰা হরিসেতি দট্ঠব্বং. তেসু ভযা তাসো অঞ্ঞো, সঙ্কা তথা অমরিসো. তস্মা ইস্সা, তথা গিলানিতো সমো, নিদ্দায সুত্তং, উস্সুকা চপলতা, তথা মোহা পলযো ৰক্খমানো অঞ্ঞোতি মন্তব্বং.

৩৪৪. ইদানি তে ব্যভিচারীভাৰে সরূপেন দস্সেতি ‘‘নিব্বেদো’’ইচ্চাদিনা. নিব্বেদো অত্তনিন্দাসঙ্খতো চ, তক্কসঙ্কা চ, সমধিতিজল়তা পরিসমো সন্তোসলক্খণা ধিতি জল়তা চ, দীনতুগ্গালসত্তং দীনভাৰদারুণভাৰঅলসভাৰা চ, সুত্তং সযনঞ্চ, তাসো চিত্তক্খোভো চ, গিলানপরিমদ্দিতভাৰো চ, উস্সুকহরিসসতিস্সাৰিসাদাবহিত্থা উস্সাহপিতিসতিইস্সাখেদআকারসংৰরা চ, চিন্তা চ, গব্বো অভিমানো চ, অপমারো চ, অমরিসমদমতুম্মাদমোহা অক্খন্তিপমাদাধিক্কা কঙ্খচ্ছেদউম্মাদমোহা চ, ৰিবোধো পবোধো চ, নিদ্দাৰেগা নিদ্দা চ, আৰেগসঙ্খাতো সম্ভমো চ, সবিল়ং লজ্জাসহিতং মরণসচপলাব্যাধি মরণঞ্চ চাপল্যসহিতা ব্যাধি চেতি. এতে তেত্তিংস ব্যভিচারীভাৰা নাম হোন্তি. তক্কো চ সঙ্কা চেতি চ, সমো চ ধিতি চ জল়তা চেতি চ, দীনতা চ উগ্গো চ অলসত্তঞ্চাতি চ, উস্সুকঞ্চহরিসো চ সতি চ ইস্সা চ ৰিসাদো চ অবহিত্থা চেতি চ, অমরিসো চ মদো চ মতি চ উম্মাদো চ মোহো চেতি চ, নিদ্দা চ আৰেগো চেতি চ, সহ বিল়ায ৰত্ততীতি চ, সহ চপলেন চাপল্যেন ৰত্ততীতি চ, সচপলো চ সো ব্যাধিচেতি চ, মরণঞ্চ সচপলব্যাধি চেতি চ ৰাক্যং. মরণসচপলাব্যাধীতি সমাহারদ্ৰন্দো. তস্মা ‘‘সবিল়’’ন্তি পদং এতস্স ৰিসেসনং হোতি.

লোকসভাৰস্স অনেকৰিধত্তা একোযেৰ ৰীররসো উস্সাহৰতা ৰীররসাকারেন অস্সাদনীযো হোতি, সোযেৰ ভীরুনা ভযাকারেন অস্সাদনীযো হোতি. তস্মা একেকস্স রসস্স ইমে বহূ ব্যভিচারিনো ৰণ্ণেতব্বা হোন্তি. এৰং সতি অনেকাধিপ্পাযকো লোকো তেসু কিঞ্চি অস্সাদেতি. এৰং সতি বন্ধো সব্বজনস্স কন্তো হোতি. তস্সং ভাৰৰণ্ণনাযং যস্মা মারেতুমাগচ্ছন্তানং সত্তূনং দস্সনমেকমেৰ তঙ্খণে জনাধিপ্পাযতো ভিজ্জিত্ৰা পকতিভীরূনং পুরিসানং ভযস্স চ যুদ্ধলোলস্স উস্সাহনস্স চ কারণং হোতি. এৰং নটেন হসনত্থং কতৰিকতমাভরণঞ্চ তাদিসকিরিযা চ উত্তানপকতিকানং পুরিসানং ঠাযীহাসস্স চ গম্ভীরপকতিকানং ব্যভিচারীহাসস্স চ হেতু ভৰেয্য. তস্মা ভাৰে ৰণ্ণেন্তেন কৰিনা ওচিত্যভঙ্গমকত্ৰা সক্কচ্চমোচিত্যং সজ্জেত্ৰা ভাৰপ্পকাসকানি সৰিভাৰানুভাৰকৰিৰচনানি ৰণ্ণেতব্বানি. এত্থ ভাৰাৰবোধকৰিভাৰাদীনং জানিতব্বত্তা তেহি তেহি ভাৰেহি সদ্ধিং এৰং ৰেদিতব্বা.

তেসু ভাৰেসু অত্তাৰমাননলক্খণো নিব্বেদো. ইত্থীনং, হীনানং [হীনাচারানং (ক.)] ৰা উপ্পজ্জতি চে, দালিদ্দিযং আলম্বণৰিভাৰো নাম, যোগীনং চে, তথাৰবোধো আলম্বণৰিভাৰো, এত্থ অস্সুপতনচিন্তাদিকং অনুভাৰো নাম.

ৰিতক্কস্স সন্দেহো উদ্দীপনৰিভাৰো নাম, সিরোকম্পাদিকং অনুভাৰো নাম.

সঙ্কায ৰিরুদ্ধপ্পৰত্তি উদ্দীপনৰিভাৰো, কম্পাদিকো অনুভাৰো. উপরি ‘‘ৰিভাৰো’’তি ৰুত্তে আলম্বণুদ্দীপনেসু দ্ৰীসু যং যুজ্জতি, তং গহেতব্বং.

খেদলক্খণস্স সমস্স গমনাদিকং ৰিভাৰো, সেদাদি অনুভাৰো.

সন্তোসলক্খণায ধিতিযা ঞাণাদি ৰিভাৰো, ভোগেসু অলোলভাৰাদি অনুভাৰো.

অযোগ্গতালক্খণায জল়তায ইট্ঠানিট্ঠানং অজাননাদি ৰিভাৰো, ৰিৰটনযনেহি অভিমুখৰিলোকনতাদি অনুভাৰো.

চিত্তস্সনিত্তেজলক্খণায দীনতায দুগ্গততাদি ৰিভাৰো, মলিনৰত্থতাদি অনুভাৰো.

দারুণতালক্খণস্স উগ্গভাৰস্সাতিসযাপরাধাদি ৰিভাৰো, তজ্জনাদি অনুভাৰো.

অলসত্তস্স অট্ঠানপরিসমাদি ৰিভাৰো, ৰঙ্কিকভাৰো অনুভাৰো.

সযনসঙ্খাতস্স সুত্তস্স নিদ্দাদি ৰিভাৰো, অস্সাদাদি অনুভাৰো. এত্থ অস্সাদনং নাম সেয্যসুখপস্সসুখাদিকং.

চিত্তক্খোভসঙ্খাতস্স তাসস্স গজ্জিতাদি ৰিভাৰো, গজ্জিতং নাম ভযজনকৰচনং. কোপেন কম্পনা অনুভাৰো.

পীল়াসঙ্খাতস্স গিলানস্স আযাসপিপাসাদি ৰিভাৰো, দুব্বণ্ণতাদি অনুভাৰো.

অনুরূপকালস্স অনোলোকনস্স উস্সুক্কস্স রম্মৰত্থুদস্সনিচ্ছাদি ৰিভাৰো, তুরিততাদি অনুভাৰো.

চেতোপসাদলক্খণস্স হরিসস্স মঙ্গলকীল়াদি ৰিভাৰো, সন্তোসৰচনাদি অনুভাৰো.

সরণলক্খণায সতিযা সঞ্ঞাণদস্সনাদি ৰিভাৰো, ভমুক্খেপাদি অনুভাৰো.

পরসম্পত্তিঅসহনলক্খণায ইস্সায দুজ্জনভাৰগব্বাদি ৰিভাৰো, দোসকথনাৰজাননাদি অনুভৰো.

খেদলক্খণস্স ৰিসাদস্স আরদ্ধকারিযাসিদ্ধিকারিযব্যাপত্তিআদি ৰিভাৰো, মনোসন্তাপাদি অনুভাৰো.

আকারসংৰরণলক্খণায, রসসভাৰপটিচ্ছাদনলক্খণায ৰা অবহিত্থযলজ্জাদি ৰিভাৰো, তদঞ্ঞক্রিযাকরণং, অধোমুখকরণং, পাদেহি ভূমিখণনন্তিআদি অনুভাৰো.

চিন্তায ইট্ঠত্থালাভাদী ৰিভাৰো, মকুলিতনযনাদি অধোখিত্তচক্খাদি ৰা অনুভাৰো.

গব্বস্স ইস্সরিযাদি ৰিভাৰো, অৰজাননাদি অনুভাৰো.

অপমারস্স যক্খপীল়াদি ৰিভাৰো, ভূমিপতনাদযো অনুভাৰো.

অক্খমলক্খণস্স অমরিসস্স অৰমাননাদি ৰিভাৰো, সিরোকম্পনতজ্জনাদি অনুভাৰো.

পমাদাধিক্কলক্খণস্স মদস্স সন্তোসপানং ৰিভাৰো, কম্পমানহত্থপাদৰচনগমনহাসাদী অনুভাৰো.

কঙ্খাচ্ছেদনলক্খণায মতিযা উপদেসাদি ৰিভাৰো, মুখসন্তোসাদি অনুভাৰো.

অনুপপরিক্খকারিতালক্খণস্স উম্মাদস্স সন্নিপাতজ্জরযক্খাদি ৰিভাৰো, অকারণরোদনহসনাদি অনুভাৰো.

মুয্হনলক্খণস্স মোহস্স অধিকভযাদি ৰিভাৰো, সভাৰানৰবোধনাদি অনুভাৰো.

নিদ্দাপগমসঙ্খাতস্স ৰিবোধস্স কালপরিণামাদি আলোকসরণাদি ৰা ৰিভাৰো, অক্খিমদ্দনাদি অনুভাৰো.

মনোসম্পীল়নলক্খণায নিদ্দায কস্সচি অচিন্তনঅকরণাদি ৰিভাৰো, অক্খিপিদহনাদি অনুভাৰো.

ভযাগমনলক্খণস্স আৰেগস্স পচ্চত্থিকদস্সনাদি ৰিভাৰো, উত্রাসকম্পাদি অনুভাৰো.

লজ্জালক্খণায বিল়ায দুরাচারাদি ৰিভাৰো, অধোমুখতাদি অনুভাৰো.

মরণস্স সত্থপহাররোগাদি ৰিভাৰো, মুখৰিকারাদি অনুভাৰো.

চাপল্লস্স রাগদোসাদি ৰিভাৰো, অত্তনো সচ্ছন্দচরণাদি অনুভাৰো.

ব্যাধিযা ৰাতপিত্তাদীনং উস্সদভাৰাদি ৰিভাৰো, নিত্থুননাদি অনুভাৰো.

ইমস্মিং সুবোধালঙ্কারে অদস্সিতসুখুমভেদা অঞ্ঞাপি চিত্তৰুত্তিৰিসেসা সন্তি, তেসু ইচ্ছাসভাৰা সব্বে ভেদা কামরতিযঞ্চ, দোসপকারা কোধঅমরিসইস্সাদীসু চ, দুক্খসভাৰা সোকসমব্যাধিগিলানৰিসাদাদীসু চ, পিতিআদযো হরিসে চ অন্তোগধাতি ৰেদিতব্বা. এৰং সমানানং সঙ্গহে সতিপি তাসতো ভযস্স চ, সঙ্কায অমরিস্স চ, অমরিসতো ইস্সায চ, গিলানতো সমস্স চ, নিদ্দায সুত্তস্স চ, উস্সুক্কতো চপলতায চ, মোহতো ৰক্খমানপলযস্স চ পাকটৰিসেসেন অঞ্ঞথা ৰিসুং ৰিসুং দস্সিতন্তি দট্ঠব্বং.

সাত্তিকভাৰঅধিপ্পায

৩৪৫. সমাহিতত্তপ্পভৰং, সত্তং তেনো’পপাদিতা;

সাত্তিকা’প্য’নুভাৰত্তে, ৰিসুং ভাৰাভৰন্তি তে.

৩৪৫. সাত্তিকে ৰদতি ‘‘সমাহিতে’’চ্চাদিনা. সমাহিতো একগ্গতাভাৰাপাদনেন কতসমাধানো অত্তা চিত্তং ততো পভৰং উপ্পন্নং যং, তং সত্তং নাম. তেন সত্তেন উপপাদিতা নিব্বত্তিতা থম্ভাদযো সাত্তিকা ৰুচ্চন্তে. তে চ পুন অনুভাৰাপি ভৰন্তি থম্ভাদিভাৰসংসূচনসভাৰৰিকাররূপত্তা. তঞ্চ ‘‘চিত্তৰুত্তিৰিসেসত্তা’’ইচ্চাদিনা ৰক্খতি. তেনাহ ‘‘অনুভাৰত্তেপী’’তি. এৰং সত্যপি তে সাত্তিকা ৰিসুং পুথগেৰ ভাৰা ভৰন্তি, ৰুত্তনযেন চিত্তভৰত্তৰিরূপত্তা তেসন্তি.

৩৪৫. ইদানি উদ্দেসক্কমেনাধিগতকেৰলভাৰসঙ্খাতং সাত্তিকাভাৰং দস্সেতি ‘‘সমাহিত’’ইচ্চাদিনা. সমাহিতত্তপ্পভৰং একগ্গতাভাৰাপাদনেন কতসমাধানচিত্ততো সম্ভূতং সত্তং নাম হোতি. তেন লাভালাভাদীসু একাকারস্স হেতুনা থিরভাৰেন উপপাদিতা নিপ্ফাদিতা থম্ভাদযো সাত্তিকা নাম ভৰন্তি. তে সাত্তিকা অনুভাৰত্তেপি চিত্তাকারসঙ্খাতথম্ভাদিপকাসনসভাৰৰিকারসরূপত্তা অত্তনো অনুভাৰত্তে সতিপি ৰিসুং ভাৰা ভৰন্তি যথাৰুত্ত ‘‘চিত্তৰুত্তিৰিসেসা তু, ভাৰযন্তি রসে যতো’’তিআদিনা ভাৰা নাম হোন্তীতি. ইমে সাত্তিকাভাৰানুভাৰৰসেন দুৰিধা হোন্তি. সমাহিতো চ সো অত্তা চেতি চ, ততো পভৰমিতি চ, সন্তো উপসন্তো চ সো অত্তা চেতি চ, সত্ততো ভৰন্তীতি চ, সত্তেন উপ্পাদিতাতি চ, অনুভাৰানং ভাৰোতি চ ৰাক্যং. অপীতি অনুগ্গহত্থে নিপাতো.

সাত্তিকভাৰপ্পভেদ

৩৪৬. থম্ভো পলযরোমঞ্চা,

তথা সেদস্সুৰেপথু;

ৰেৰণ্ণিযং ৰিস্সরতা,

ভাৰা’ট্ঠে’তে তু সাত্তিকা.

৩৪৬. তে দস্সেতি ‘‘থম্ভো’’ইচ্চাদিনা. এত্থ থম্ভো অৰিস্সরকাযচিত্ততা. পলযো অস্সাসপস্সাসমত্তাৰসেসো সুত্তাৰত্থাসভাৰো নিদ্দাপভৰো. সুব্যত্তলক্খণা সেসা.

৩৪৬. ইদানি সাত্তিকে দস্সেতি ‘‘থম্ভো’’ইচ্চাদিনা. থম্ভো কাযচিত্তানং অৰিসরভাৰসঙ্খাতো চ পলযরোমঞ্চা নিদ্দায উপ্পজ্জমানঅস্সাসপস্সাসমত্তাতিরিত্তসুত্তাৰত্থা চ পসাদাদিসম্ভৰো রোমুগ্গমো চ তথা এৰং সেদস্সুৰেপথু চ ভযাদীহি উপ্পজ্জমানদাহো চ সন্তোসাদীহি উপ্পজ্জমানঅস্সু চ কম্পা চ ৰেৰণ্ণিযং ৰিরূপতা চ ৰিস্সরতা ৰিরূপসদ্দতা চাতি এতে অট্ঠ সাত্তিকা ভাৰা নাম হোন্তি. রোমানং অঞ্চো উগ্গমোতি চ, পলযো চ রোমঞ্চো চেতি চ, ৰেপনং কম্পনমিতি চ, সেদো চ অস্সু চ ৰেপথু চাতি চ, ৰিরূপো ৰণ্ণো অস্সেতি চ, তস্স ভাৰোতি চ, ৰিরূপো সরো অস্সেতি চ, তস্স ভাৰোতি চ ৰাক্যং.

৩৪৭. যদা রত্যাদযো ভাৰা,

ঠিতিসীলা ন হোন্তি চে;

তদা সব্বেপি তে ভাৰা,

ভৰন্তি ব্যভিচারিনো.

৩৪৭. ন কেৰলং ৰুত্তাযেৰ ব্যভিচারিনো, রত্যাদযোপীতি আহ ‘‘যদা’’ইচ্চাদি. ভৰন্তি ব্যভিচারিনোতি যথাযোগং যথাসম্বন্ধং ব্যভিচারিনো হোন্তীতি অত্থো. সেসং সুবোধং.

৩৪৭. ইদানি নিব্বেদাদযো ৰিয রতিহাসাদযোপি কিস্মিঞ্চি কালে ব্যভিচারিনোপি হোন্তীতি দস্সেতি ‘‘যদা’’ ইচ্চাদিনা. রত্যাদযো রতিহাসাদযো ভাৰা নৰ ঠাযীভাৰা যদা ঠিতিসীলা ন হোন্তি চে ৰিরোধীহি তেহি তেহি ভাৰন্তরেহি ব্যৰহিতত্তা সভাৰতো ঠিতিসভাৰা যদি ন হোন্তি, তদা তে ভাৰা রত্যাদযো সব্বেপি ব্যভিচারিনো ভৰন্তীতি. যথাসকং ব্যভিচারিতানুরূপৰিভাৰানুভাৰানং যোগানুরূপেন ব্যভিচারীভাৰা হোন্তি. রতিআদি যেসং হাসাদীনমিতি চ, ঠিতি সীলং যেসং রত্যাদীনমিতি চ ৰিগ্গহো.

৩৪৮. ৰিভাৰো কারণং তেসু’-

প্পত্তিযু’দ্দীপনে তথা;

যো সিযা বোধকো তেস-

মনুভাৰো’য’মীরিতো.

৩৪৮. ইদানি ৰিভাৰানুভাৰে দস্সেতি ‘‘ৰিভাৰো’’ইচ্চাদিনা. তেসং রত্যাদীনং ভাৰানং উপ্পত্তিযা, তথা উদ্দীপনে চ কারণং আলম্বণউদ্দীপনৰসেন দুৰিধো ৰিভাৰো নাম. তত্থ আলম্বণৰিভাৰো কন্তাদি, উদ্দীপনৰিভাৰো চন্দাদি. তেসং বোধকো ঞাপকো কাযিকো চ ৰাচসিকো চ ব্যাপারো সিযা, অযং অনুভাৰো ঈরিতো.

৩৪৮. ইদানি ৰিভাৰানুভাৰে দস্সেতি ‘‘ৰিভাৰো’’ইচ্চাদিনা. তেসং ঠাযীভাৰাদীনং তিণ্ণং উপ্পত্তিযা চ তথা উদ্দীপনে চ উপ্পন্নানং দীপনে চ কারণং আলম্বণউদ্দীপনৰসেন দুৰিধো হেতু ৰিভাৰো নাম, তেসং ঠাযীভাৰাদীনং বোধকো কাযিকৰাচসিকো যো সিযা নটকৰীনং ব্যাপারো অত্থি, অযং অনুভাৰোতি ঈরিতোতি. ৰিসেসেন ভাৰেতি ৰড্ঢেতীতি ৰিভাৰো. অনুভাৰেতি বোধেতীতি অনুভাৰো. এত্থ ৰিভাৰো নাম রতিৰিসযে নরনারীনং অঞ্ঞমঞ্ঞং আলম্বণৰিভাৰো, চন্দরম্মদেসাদি উদ্দীপনৰিভাৰো চেতি দুৰিধো. হাসাদীনম্পি দুৰিধৰিভাৰং যথারহং যোজেতব্বং. অনুভাৰো নাম ঠাযীভাৰাদীনং তেসং তেসং ভাৰানং পকাসকৰাচসিকব্যাপারসঙ্খাতকৰিপযোগো চ কাযিকপযোগভূতো নটানং অভিনযসঙ্খাতো তংতংভাৰসরূপনিরূপকো চেতি দুৰিধো ব্যাপারো.

৩৪৯. নেকহেতুং মনোৰুত্তি-ৰিসেসঞ্চ ৰিভাৰিতুং;

ভাৰং ৰিভাৰানুভাৰা, ৰণ্ণিযা বন্ধনে ফুটং.

৩৪৯. ৰিভাৰাদিৰণ্ণনাযমেৰ ভাৰৰিসেসাৰবোধো সিযা, অঞ্ঞথা ‘‘দেৰদত্তস্স সাস্সুলোচনযুগং সঞ্জাত’’মিতি ৰুত্তে সোকা আনন্দা রোগা চেতি কো নাম সক্কোতি কারণং নিচ্ছিতুং, চিত্তৰুত্তিৰিসেসঞ্চ ভাৰং ৰিনা ৰিভাৰানুভাৰং কৰি ৰণ্ণেতুং নটোভিনেতুং সামজ্জিকো ৰা ৰিঞ্ঞাতুং কো সক্কোতীতি দস্সেতুমাহ ‘‘নেক’’ইচ্চাদি. নেকহেতুং বহুহেতুং মনোৰুত্তিৰিসেসঞ্চ ভাৰং ৰিভাৰিতুং পকাসেতুং ৰিভাৰানুভাৰা ৰুত্তলক্খণা বন্ধনে সভাৰনিরূপকপদে ফুটং ৰণ্ণনীযা, ৰিভাৰাদিরূপকেনেৰ অৰুত্তম্পি কিঞ্চি পতীযতে.

৩৪৯. ‘‘দেৰদত্তস্স চক্খূনি অস্সুপুণ্ণানী’’তি ৰুত্তে সোকেন সন্তোসেন রোগেন ৰাতি যথা অস্সুকারণকথনং ৰিনা ন জানাতি, এৰং চিত্তস্স পৰত্তিসঙ্খাতা রতিহাসাদযো তে তে ভাৰা অত্তনো পতীতিযানুরূপং ৰিভাৰানুভাৰকথনং ৰিনা কৰীহি ৰণ্ণেতব্বা, নটেহি দস্সেতব্বা, সব্ভেহি অস্সাদনীযা নত্থীতি ঠাযীআদীনং ৰণ্ণনমেৰ কাতব্বন্তি ইদানি অনুসাসেন্তো আহ ‘‘নেক’’ইচ্চাদি. নেকহেতুং তেসং তেসং ভাৰানং উপ্পত্যাদো আলম্বণৰিভাৰাদিবহুকারণৰন্তং মনোৰুত্তিৰিসেসং ভাৰঞ্চ চিত্তস্স পৰত্তিৰিসেসসঙ্খাতভাৰঞ্চ ৰিভাৰিতুং পকাসেতুং ৰিভাৰানুভাৰা অনন্তরনিদ্দিট্ঠা বন্ধনে রসভাৰপ্পকাসনে ফুটং পকাসং কত্ৰা ৰণ্ণিযা কৰিনা ৰণ্ণনীযা হোন্তীতি. ন একোতি চ, সো হেতু অস্সেতি চ, মনসো ৰুত্তীতি চ, তায ৰিসেসোতি চ, ৰিভাৰো চ অনুভাৰো চেতি চ ৰাক্যং.

৩৫০. সৰিভাৰানুভাৰেহি, ভাৰা তে তে যথারহং;

ৰণ্ণনীযা যথোচিত্যং, লোকরূপানুগামিনা.

৩৫০. ইদানি তে ভাৰা লোকসভাৰানতিক্কমেন ৰিভাৰাদীহি ৰণ্ণনীযাতি আহ ‘‘সৰিভাৰে’’চ্চাদি. সহ ৰিভাৰেহি সৰিভাৰা, তে চ তে অনুভাৰা চ, তেহি. যথারহন্তি অত্তনো সম্বন্ধীনং ৰসেন যথারহং ৰণ্ণনীযা.

৩৫০. ইদানি ৰিভাৰানুভাৰে নিস্সায ৰণ্ণনীযা তে ভাৰা লোকসভাৰমনতিক্কম্ম কাতব্বাতি অনুসাসন্তো আহ ‘‘সৰিভাৰা’’ইচ্চাদি. লোকরূপানুগামিনা লোকৰোহারমনুৰত্তমানেন তে তে ভাৰা ঠাযীভাৰাদযো তযো যথোচিত্যং ওচিত্যানুরূপং সৰিভাৰানুভাৰেহি ৰিভাৰসহিতেহি অনুভাৰেহি করণভূতেহি যথারহং তেহি তেহি ভাৰেহি সম্বন্ধীনং ৰিভাৰাদীনং ৰসেন অনুরূপতো ৰণ্ণনীযা ৰণ্ণেতব্বা হোন্তীতি. ৰিভাৰেহি সহ যে ৰত্তন্তীতি চ, তে চ তে অনুভাৰা চেতি চ, অনতিক্কম্ম অরহন্তি চ, অনতিক্কম্ম ওচিত্যমিতি চ, লোকস্স রূপং সরূপমিতি চ, তং অনুগচ্ছতি সীলেনাতি চ ৰিগ্গহো.

৩৫১. চিত্তৰুত্তি ৰিসেসত্তা, মানসা সাত্তিক’ঙ্গতো;

বহিনিস্সটসেদাদি-অনুভাৰেহি ৰণ্ণিযা.

৩৫১. সাত্তিকা কথং ৰণ্ণনীযাতি আহ ‘‘চিত্তে’’চ্চাদি. চিত্তস্স ৰুত্তিৰিসেসো যেসং, তেসং ভাৰো, তস্মা মানসা মনসি ভৰা সাত্তিকা অঙ্গতো সরীরতো বহিনিস্সটেহি নিগ্গতেহি সেদাদীহি অনুভাৰেহি ৰণ্ণনীযা, ন পন সেদসলিলমেৰ ভাৰোতি অধিপ্পাযো.

৩৫১. এৰং সামঞ্ঞেন ভাৰৰণ্ণনক্কমং দস্সেত্ৰা ইদানি ৰিসেসেন সাত্তিকভাৰৰণ্ণনা ঈদিসাতি দস্সেতি ‘‘চিত্ত’’ইচ্চাদিনা. চিত্তৰুত্তিৰিসেসত্তা চিত্তস্স পৰত্তিৰিসেসত্তা মানসা চিত্তে ভৰা সাত্তিকাভাৰা অঙ্গতো সরীরতো বহিনিস্সটসেদাদিঅনুভাৰেহি বহিনিক্খন্তসেদাদীহি অনুভাৰেহি করণভূতেহি ৰণ্ণিযা ৰণ্ণনীযা হোন্তীতি, অঙ্গতো বহি নিস্সটন্তি ৰিসেসনেন ৰিসিট্ঠভূতসেদাদীনমেৰ ভাৰানুভাৰত্তং ৰিনা কেৰলং সেদাদযো ৰুত্তা সমানা ভাৰাদযো নাম ন হোন্তীতি অধিপ্পাযো. চিত্তস্স ৰুত্তীতি চ, সা এৰ ৰিসেসো যেসং সাত্তিকানমিতি চ, তেসং ভাৰোতি চ, মনসি ভৰাতি চ, সেদো আদি যেসং খেল়াদীনমিতি চ, নিস্সটা নিগ্গতা চ তে সেদাদযো চেতি চ, তে এৰ অনুভাৰাতি চ ৰাক্যং.

রসঅধিপ্পায

৩৫২. সামজ্জিকান’মানন্দো, যো বন্ধত্থানুসারিনং;

রসীযতীতি তঞ্ঞূহি, রসো নামা’য’মীরিতো.