২. দোসপরিহারাৰবোধপরিচ্ছেদৰণ্ণনা

৬৮. কদাচি কৰিকোসল্লা, ৰিরোধো সকলোপ্য’যং;

দোসসঙ্খ্যমতিক্কম্ম, গুণৰীথিং ৰিগাহতে.

৬৯. তেন ৰুত্তৰিরোধান-মৰিরোধো যথা সিযা;

তথা দোসপরিহারা-ৰবোধো দানি নীযতে.

৬৮-৬৯. ইচ্চেৰং দোসৰিভাগং পরিচ্ছিজ্জ ইদানি যথাৰুত্তদোসপরিহারক্কমমুপদিসিতুমাহ ‘‘কদাচী’’ত্যাদি. সকলোপি অযং ৰিরোধো ৰিরুদ্ধত্থন্তরাদিকতো ন কোচি একো এৰ দোসেসু, দোসানং ৰা সঙ্খ্যং গণনং দোসভাৰং অতিক্কম্ম পরিচ্ছিজ্জ গুণানং ৰীথিং পদৰিং গুণসভাৰতং ৰিগাহতে অব্ভুপগচ্ছতি কদাচি, ন সব্বদা. কৰিনো পযুজ্জকস্স কোসল্লা তাদিসৰিসযপরিগ্গহলক্খণনেপুঞ্ঞকারণা, ন তু যথা তথা চেতি. ‘‘তেনে’’চ্চাদি. যেনেৰং, তেন কারণেন ৰুত্তানং ৰিরুদ্ধত্থন্তরাদীনং ৰিরোধানং যথা যেন পকারেন অৰিরোধো নিদ্দোসতা সিযা ভৰেয্য, তথা তেন পকারেন দোসানং পরিহারো দূরীকরণং অৰবুজ্ঝতি ঞাযতি এতেনাতি অৰবোধো, তস্স অৰবোধো, তন্নামিকো পরিচ্ছেদো ইদানি নীযতে আনীযতে ৰুচ্চতেতি অত্থো.

৬৮-৬৯. এৰং দোসৰিভাগং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ইদানি যথাৰুত্তদোসানং পরিহারত্থমারভন্তো ‘‘কদাচী’’ত্যাদিমাহ. সকলোপি অযং ৰিরোধো পদদোসাদিকো দোসসঙ্খ্যং দোসানং, দোসেসু ৰা গণনং দোসভাৰং অতিক্কম্ম কদাচি কৰিকোসল্লা কৰিনো ব্যাকরণাভিধানছন্দোঅলঙ্কতিআদীসু পরিচযলক্খণেন পঞ্ঞাপাটৰেন যতো গুণৰীথিং গুণপদৰিং কেৰলং গুণসভাৰং ৰিগাহতে অব্ভুপগচ্ছতি, তেন কারণেন ৰুত্তৰিরোধানং যথাৰুত্তপদদোসাদিৰিরোধানং অৰিরোধো অৰিরুদ্ধতা যথা সিযা যেন পকারেন ভৰেয্য, তথা তেন পকারেন দোসপরিহারাৰবোধো যথাৰুত্তপদদোসাদিসম্বন্ধিনো পরিহরণক্কমস্স অৰবোধকারণত্তা তন্নামিকপরিচ্ছেদো ইদানি লদ্ধাৰসরে নীযতে ৰুচ্চতে. যথাৰুত্তদোসা কৰিসামত্থিযেন নিদ্দোসত্তং ভজন্তি, তস্স সামত্থিযস্স উপদেসং দস্সামাতি অধিপ্পাযো.

পদদোসপরিহারৰণ্ণনা

তত্থ ৰিরুদ্ধত্থন্তরস্স পরিহারো যথা –

৭০. ৰিন্দন্তং পাকসালীনং, সালীনং দস্সনা সুখং;

তং কথং নাম মেঘো’যং, ৰিসদো সুখযে জনং.

৭০. ‘‘ৰিন্দন্ত’’মিচ্চাদি. পাকেন পরিণতভাৰেন সালীনং যুত্তানং, মনুঞ্ঞানং ৰা সালীনং রত্তসালিআদীনং সালিজাতীনং দস্সনা সুখং চেতসিকং সোমনস্সং ৰিন্দন্তং তং জনং ৰিসদো অযং মেঘো অম্বুদো কথং নাম সুখযেতি. এত্থ তাদিসস্স জনস্স অসুখপ্পদানং গরল়স্স মেঘস্সানুরূপন্তি ৰিরুদ্ধত্থন্তরতা পরিহটা.

৭০. তত্থ ৰিরুদ্ধত্থন্তরস্স পরিহারো যথা এৰং. ‘‘ৰিন্দন্তি’’চ্চাদি. পাকসালীনং পরিণামেন যুত্তানং, মনুঞ্ঞানং ৰা সালীনং রত্তসালিআদীনং দস্সনা দস্সনহেতু সুখং চেতসিকসোমনস্সং ৰিন্দন্তং অনুভোন্তং তং জনং তং কস্সকজনং ৰিসদো জলদাযকো অযং মেঘো কথং নাম সুখযে, ন সুখযতেৰ. তাদিসস্স জনস্স দুক্খদানং গরল়দাযকস্স মেঘস্সাপি অনুরূপমিতি ৰিরুদ্ধঞ্ঞত্থো অপনীতো হোতি. পাকেন সালিনোতি ৰিগ্গহো. সুখং করোতীতি সুখযেতি নামধাতু.

যথা ৰা –

৭১. ৰিনাযকোপি নাগোসি,

গোতমোপি মহামতি;

পণীতোপি রসাপেতো,

চিত্তা মে সামি তে গতি.

৭১. ‘‘ৰিনাযকোপি’’চ্চাদি. ৰীনং পক্খীনং নাযকো, গরুল়ো, সত্তে ৰিনেতীতি ৰিনাযকো, ৰুদ্ধো, ভগৰা চ. তত্থ যদা ৰিনাযকো গরুল়ো, তদা তু নাগো পন্নগোসীতি ৰিরুদ্ধং, পক্খন্তরে ত্ৰৰিরুদ্ধং ভগৰতো আগুস্স রাগাদিনো অভাৰতো. ইমেসং গুন্নং অতিসযেন গো গোতমো হীনপসু, গোতমৰংসাৰতিণ্ণত্তা গোতমো ভগৰা চ. হীনপসু চ ত্ৰং মহামতি অসীতি ৰিরুদ্ধং অচ্চন্তহীনপসুনো মহতিযা পঞ্ঞায অভাৰতো. পক্খন্তরে তু ন ব্যাঘাতো. পণীতো মধুরো রসো, উত্তমো চ সুগতো. তত্থ মধুররসতো অপেতো অপগতোসীতি ৰিরুজ্ঝতি, ভগৰতো তু রসেহি সিঙ্গারাদীহি অপেতোতি যুজ্জতি. মে মম. সামীতি আমন্তনং. তে তৰ গতি পৰত্তি চিত্তা অব্ভুতাতি. এত্থ ৰিরুদ্ধত্থন্তরং ৰিরোধালঙ্কারং সিলাঘনীযন্তি তেন তং পরিহটং.

৭১. যথা ৰা উত্তদোসস্স পরিহারো ঈদিসো ৰা. ‘‘ৰিনাযকো’’চ্চাদি. হে সামি ত্ৰং ৰিনাযকোপি গরুল়োপি নাগোসি পন্নগো অসি. নো চে, ৰিনাযকোপি সত্তে ৰিনেন্তো এৰ নাগোসি নিক্কিলেসো অসি. গোতমোপি পসুতমোপি মহামতি মহাপঞ্ঞৰাসি. নো চে, গোতমোপি গোত্ততো গোতমোযেৰ মহামতি মহাপঞ্ঞৰাসি. পণীতোপি মধুরোপি রসাপেতো মধুররসতো অপগতোসি. নো চে, পণীতোপি উত্তমো এৰ রসাপেতো সিঙ্গারাদিরসতো অপগতোসি. তে তুয্হং গতি পৰত্তি মে ময্হং চিত্তা অচ্ছরিযা. এত্থ গরুল়স্স নাগত্তঞ্চ পসুতমস্স পঞ্ঞৰন্তত্তঞ্চ পণীতস্স নিরসত্তঞ্চ ৰিরুদ্ধং, তথাপি অঞ্ঞপক্খস্স অৰিরুদ্ধত্তা ৰিরুদ্ধত্থন্তরদোসো পসত্থেন ৰিরুদ্ধালঙ্কারেন নিরাকতো. ৰীনং পক্খীনং নাযকো, গরুল়ো. সত্তে ৰিনেতীতি ৰিনাযকো, বুদ্ধো. নত্থি আগু [অগো (ক.)] এতস্সাতি নাগো, বুদ্ধো. গুন্নমতিসযেন গোতমো, পসু. মহতী মতি অস্সাতি মহামতি, বুদ্ধো. পধানত্তং নীতো পণীতো, মধুরো রসো. রসতো অপেতোতি রসাপেতো, বুদ্ধোতি ৰিগ্গহো.

অঝত্থস্স যথা –

৭২. কথং তাদিগুণাভাৰে,

লোকং তোসেতি দুজ্জনো;

ওভাসিতাসেসদিসো,

খজ্জোতো নাম কিং ভৰে.

৭২. ‘‘কথ’’মিচ্চাদি. দুজ্জনো তাদিনো গুণা লোকং তোসেন্তি, তাদীনং গুণানং অত্তনি অভাৰে সতি লোকং সত্তলোকং কথং তোসেতি, ন তোসেতীতি অত্থো. ৰুত্তমেৰত্থন্তরেন সাধেতি ‘‘খজ্জোতো নাম ওভাসিতা দীপিতা অসেসদিসা যেন তথাৰিধো কিং ভৰে, ন ভৰেয্য তাদিনো গুণস্স অভাৰতো’’তি. এত্থ খজ্জোতস্স অধিকত্থভাৰেন সিতো ওভাসিতাসেসদিসত্তদোসো ‘‘কথং তাদিগুণাভাৰে’’তিআদিৰচোভঙ্গিযা পরিহটো.

৭২. অঝত্থস্স যথাতি এত্থ পরিহারো অজ্ঝাহারো, এৰমুপরিপি. ‘‘কথি’’চ্চাদি. দুজ্জনো গুণহীনজনো তাদিগুণাভাৰে সন্তোসজননকারণানং তাদিসানং সীলাদিগুণানং অত্তনি অৰিজ্জমানত্তে সতি লোকং সত্তলোকং কথং তোসেতি, ন তোসেতিযেৰ, তথা হি খজ্জোতো নাম ওভাসিতাসেসদিসো কিং ভৰে, ন ভৰত্যেৰ. এত্থ খজ্জোতস্স সকলদিসোভাসনসঙ্খাতমধিকত্থদোসো ‘‘কথং তাদিগুণাভাৰে’’চ্চাদিৰাক্যলীলায নিরাকতো. তাদী চ তে গুণা চেতি ৰিগ্গহো.

৭৩. পহেল়িকাযমারুল়্হা, ন হি দুট্ঠা কিলিট্ঠতা;

পিযা সুখা’লিঙ্গিতং ক-মালিঙ্গতি নু নো ইতি.

৭৩. ‘‘পহেল়িকাযং’’ইচ্চাদি. কিলিট্ঠতা কিলিট্ঠপদদোসো পহেল়িকায ৰিসযে আরুল়্হা সহী ন হি নো দুট্ঠো সিযা. কীদিসীতি আহ ‘‘পিযে’’চ্চাদি. ইতীতি নিদস্সনে. পিযা ৰল্লভায আলিঙ্গিতং কং জনং সুখং কাযিকং চেতসিকঞ্চ নো আলিঙ্গতি ন সংযুজ্জতি নু. নুইতি পরিৰিতক্কে নিপাতো. এত্থ পিযাতি কিলিট্ঠং পহেল়িকায সমারোপেন পরিহটং.

৭৩. ‘‘পহেল়িকে’’চ্চাদি. কিলিট্ঠতা কিলিট্ঠপদদোসসঙ্খাতা পহেল়িকাযং ৰিসযে আরুল়্হা চে, ন হি দুট্ঠা দুট্ঠা ন হোতি. কিমুদাহরণং? পিযা সুখালিঙ্গিতং কমালিঙ্গতি নু নো ইতি, ইতিসদ্দস্স নিদস্সনত্থত্তা সেসউদাহরণানমেতমুপলক্খণন্তি ঞাতব্বং. নো চে, এৰংপকারানমুদাহরণানমপরিগ্গহেতব্বত্তা ইতিসদ্দো পকারত্থোতি. পিযা ৰল্লভায আলিঙ্গিতং উপগুহিতং কং নাম জনং সুখং কাযিকমানসিকং নো আলিঙ্গতি নু, আলিঙ্গতেৰাতি. এত্থ পিযাতি কিলিট্ঠপদং পহেল়িকাযমারোপনেন নিরাকতং হোতি.

৭৪. যমকে নো পযোজেয্য, কিলিট্ঠপদ’মিচ্ছিতে;

ততো যমক’মঞ্ঞং তু, সব্বমেতংমযং ৰিয.

৭৪. ‘‘যমকে’’চ্চাদি. ততো অঞ্ঞন্তি ইচ্ছিতযমকতো অঞ্ঞং. তুইতি ৰিসেসজোতকো. এতংমযং ৰিযাতি এতেন কিলিট্ঠপদেন নিব্বত্তং ৰিয.

৭৪. ‘‘যমকে’’চ্চাদি. কিলিট্ঠপদং ইচ্ছিতে যমকে ইট্ঠযমকে নো পযোজেয্য নপ্পযুজ্জেয্য, ততো ইট্ঠযমকতো অঞ্ঞং সব্বং যমকং পন এতংমযং ৰিয ইমিনা কিলিট্ঠপদদোসেন কতং ৰিয হোতি. এত্থ ইট্ঠযমকং ৰুত্তনযেন ঞাতব্বং, এতেন নিব্বত্তং এতংমযন্তি ৰিগ্গহো.

দেসৰিরোধিনো যথা –

৭৫. বোধিসত্তপ্পভাৰেন, থলেপি জলজান্য’হুং;

নুদন্তানি’ৰ সুচিরা-ৰাসক্লেসং তহিং জলে.

৭৫. ‘‘বোধিসত্তে’’চ্চাদি. বোধিসত্তস্স মাযাদেৰিযা সুতস্স ৰক্খমানস্স ৰিসেসস্স তদুপ্পন্নদিনে সম্ভৰা পভাৰেন পুঞ্ঞপ্পভাৰতো জলজানি অম্বুজানি থলেপি অহুং অহেসুং অচিন্তনীযত্তা পুঞ্ঞপ্পভাৰস্স. কিং পন ৰাপ্যাদীসু কিং করোন্তাৰ তহিং তস্মিঞ্চ জলে সুচিরং সব্বদাৰ আৰসনমাৰাসো তেন জাতো ক্লেসো তং নুদন্তানিৰ দূরতো জহন্তানিৰেতি. অচিন্তনীযত্তা পুঞ্ঞপ্পভাৰস্স ঈদিসম্পি অচ্ছরিযমহোসীতি ন দেসৰিরোধো.

৭৫. বোধিসত্তপ্পভাৰেন বোধিসত্তস্স অচিন্তেয্যানুভাৰেন জলজানি জলজসদিসত্তা তন্নামকানি পদুমকেরৰাদীনি তহিং জলে ৰিসযত্তেন পসিদ্ধে তস্মিং উদকে সুচিরাৰাসক্লেসং অতিচিরং নিৰাসতো জাতআযাসং নুদন্তানি ইৰ চজন্তানি ইৰ থলেপি অহুং অহেসুং, ৰাপিআদীসু কা কথা. এত্থ জলজানং থলুপ্পত্তিকথনসঙ্খাতং দেসৰিরোধং অচিন্তেয্যপুঞ্ঞপ্পভাৰেন ঈদিসানং অচ্ছরিযানং পাতুভাৰতো ‘‘বোধিসত্তপ্পভাৰেনা’’তি ইমিনা নিরাকরোতি. বোধিযং চতুমগ্গপঞ্ঞাযং সত্তোতি চ, তস্স পভাৰোতি চ, সুচিরং আৰাসোতি চ, তেন ভূতো ক্লেসোতি চ ৰাক্যং.

কালৰিরোধিনো যথা –

৭৬. মহানুভাৰপিসুনো, মুনিনো মন্দমারুতো;

সব্বোতুকমযং ৰাযি, ধুনন্তো কুসুমং সমং.

৭৬. ‘‘মহা’’ইচ্চাদি. মন্দো মুদুভূতো মারুতো অযং সব্বোতুকং সব্বেসু উতূসু পুপ্ফনকং কুসুমং পুপ্ফং সমং একতো কত্ৰা ধুনন্তো ৰিকিরন্তো মুনিনো মুনিসদিসত্তা ভৰিস্সন্তমুনিভাৰেন চ বোধিসত্তস্স, মুনিনোযেৰ ৰা সম্মাসম্বোধিসমধিগমসমযে মহানুভাৰস্স পিসুনো সূচকো ৰাযি পৰাযতীতি. এত্থ যদ্যপেকদা সব্বোতুকাসম্ভৰো নানাউতূসু নানাকুসুমস্স সম্ভৰা, তথাপি ভগৰতো মহানুভাৰপিসুনমীদিসমেকপদিকং সম্ভৰতীতি কালৰিরোধো ইমিনা পরিহটো.

৭৬. ‘‘মহানুভাৰে’’চ্চাদি. অযং মন্দমারুতো অচণ্ডসমীরণো সব্বোতুকং ৰসন্তাদীসু সব্বউতূসু ৰিকসন্তং কুসুমং পুপ্ফজাতং সমং একতো কত্ৰা ধুনন্তো কম্পেন্তো মুনিনো একন্তভাৰিত্তা মুনিসঙ্খাতস্স বোধিসত্তস্স, সম্মাসম্বোধিসমধিগমসমযে ভূতত্তা মুনিনো সব্বঞ্ঞুনো ৰা মহানুভাৰপিসুনো মহন্তং পুঞ্ঞপ্পভাৰং পকাসেন্তো ৰাযি সম্পৰাযীতি. এত্থ নানাকালে সম্ভৰন্তানম্পি কুসুমানং এককালে সম্ভৰস্স কালৰিরোধত্তেপি ভগৰতো পুঞ্ঞানুভাৰো তাদিসমচ্ছরিযমেকক্খণে জনেতুং সমত্থোতি কালৰিরোধং ‘‘মহানুভাৰপিসুনো’’তি ইমিনা নিরাকরোতি. মহানুভাৰস্স, মহানুভাৰং ৰা পিসুনোতি ৰাক্যং.

কলাৰিরোধিনো যথা –

৭৭. নিমুগ্গমনসো বুদ্ধ-গুণে পঞ্চসিখস্সপি;

তন্তিস্সরৰিরোধো সো, ন সম্পীণেতি কং জনং.

৭৭. ‘‘নিমুগ্গি’’চ্চাদি. বুদ্ধস্স গুণে সীলাদিকে অপরিমাণে নিমুগ্গং ওগাল়্হং মনং চিত্তং যস্স তস্স পঞ্চসিখস্স গন্ধব্বদেৰপুত্তস্সপি ৰীণায তন্তিযা সরো কিরিযাকালমানলক্খণৰিলম্বিতদুতমজ্ঝভেদভিন্নো ছজ্জাদিকো তস্স ৰিরোধো কলাসত্থপরিনিদ্দিট্ঠকমৰেসমং কং জনং ন সম্পীণেতি, পীণেতিযেৰ. সম্মাসম্বুদ্ধস্স লোকিযগুণানুবন্ধবুদ্ধীনং ৰিক্খেপপ্পৰত্তিপি তথাৰিধং পীণেতীতি. ‘‘বুদ্ধগুণে নিমুগ্গমনসো’’তি ইমিনা কলাৰিরোধো পরিহটো.

৭৭. ‘‘নিমুগ্গি’’চ্চাদি. বুদ্ধগুণে সব্বঞ্ঞুনো ৰিম্হযজনকসীলাদিগুণসম্ভারে নিমুগ্গমনসো ওতিণ্ণচিত্তস্স পঞ্চসিখস্সপি গন্ধব্বদেৰপুত্তস্সাপি সো তন্তিস্সরৰিরোধো ৰীণায তন্তিযা ঘট্টনকিরিযা, অদ্ধমত্তিকাদিকালো, হত্থাদীনং সন্নিৰেসলক্খণো মানোতি ইমেহি তীহি লক্খণেহি যুত্তস্স মন্দসীঘমজ্ঝিমপ্পমাণেহি ভিন্নস্স ছজ্জাদিসত্তসরস্স কলাসত্থাগতক্কমস্স ৰিনাসসঙ্খাতো ৰিরোধো কং জনং ন সম্পীণেতি, সম্পীণেতি এৰ. এত্থ অকন্তিযা কারণভূতো কলাসত্থাগতক্কমভঙ্গো লোকুত্তরবুদ্ধগুণানুগতবুদ্ধিযা জাতোতি সো ভঙ্গো ‘‘নিমুগ্গমনসো বুদ্ধগুণে’’তি ৰুত্তত্তা পীতিযা কারণমেৰেতি ন ৰিরোধো. নিমুগ্গো মনো অস্সাতি চ, তন্তিযা সরোতি চ, তেসং ৰিরোধোতি চ ৰাক্যং.

লোকৰিরোধিনো যথা –

৭৮. গণযে চক্কৰাল়ং সো, চন্দনাযপি সীতলং;

সম্বোধিসত্তহদযো, পদিত্তঙ্গারপূরিতং.

৭৮. ‘‘গণযে’’চ্চাদি. চন্দনায অপি সীতলং গণযে চিন্তেসি. কিন্তং? পদিত্তঙ্গারপূরিতং চক্কৰাল়ং. কো সো? সম্বোধিযং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে সত্তং পরিবদ্ধং হদযং চিত্তং যস্স সো. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুবন্ধবুদ্ধিনো হি তাদিসো মনোবন্ধোতি ন লোকৰিরোধো.

৭৮. ‘‘গণযে’’চ্চাদি. সম্বোধিসত্তহদযো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে আসত্তচিত্তো সো বোধিসত্তো পদিত্তঙ্গারপূরিতং আদিত্তঙ্গারেহি পরিপুণ্ণং চক্কৰাল়ং চক্কৰাল়গব্ভং চন্দনাযপি চন্দনতো অপি সীতলং অতিসীতলং কত্ৰা গণযে চিন্তেয্যাতি. ইট্ঠত্থলুদ্ধস্স চিত্তপ্পৰত্তিযা ঈদিসত্তা অগ্গিনো চন্দনতোপি অধিকসীতত্তকপ্পনা ‘‘চন্দনং সীতলং, অগ্গি উণ্হো’’তি পৰত্তলোকসীমায ৰিরুদ্ধা ন হোতি. সম্বোধিযং সত্তহদযং যস্সেতি চ, পদিত্তানি অঙ্গারানীতি চ, তেহি পূরিতন্তি চ ৰিগ্গহো.

ঞাযৰিরোধিনো যথা –

৭৯. পরিচ্চত্তভৰোপি ত্ৰ-মুপনীতভৰো অসি;

অচিন্ত্যগুণসারায, নমো তে মুনিপুঙ্গৰ.

৭৯. ‘‘পরিচ্চত্তে’’চ্চাদি. মুনিপুঙ্গৰ মুনীনং উত্তম পরিচ্চত্তো ৰিসট্ঠো ভৰো সুগতিদুগ্গতিসঙ্খাতো যেনাতি পরিচ্চত্তভৰোপি ত্ৰং উপনীতো আনীতো পৰত্তিতো ভৰো ৰুড্ঢি যেনাতি উপনীতভৰো অসি. তস্মা কারণা অচিন্ত্যগুণসারায তে নমো অত্থূতি সেসো. ঈদিসং ন ঞাযৰিরুদ্ধমেৰংৰিধত্তা মুনিপুঙ্গৰস্স.

৭৯. ‘‘পরিচ্চত্তে’’চ্চাদি. মুনিপুঙ্গৰ মুনিসেট্ঠ ত্ৰং পরিচ্চত্তভৰোপি অপনীতসুগতিদুগ্গতিভৰোপি উপনীতভৰো লোকস্সানীতঅভিৰুদ্ধিকো অসি ভৰসি, অচিন্ত্যগুণসারায ততো এৰ চিন্তাৰিসযাতিক্কন্তসারগুণস্স তে তুয্হং নমো অত্থূতি সব্বাকারতো ভৰস্স পরিচ্চত্তত্তা অত্তনি অৰিজ্জমানং সুগতিভৰং লোকস্স দেতীতি এতং ঞাযাগতং ন হোতীতি পটিভাতি, তথাপি চ সব্বঞ্ঞূনং পৰত্তি ঈদিসাযেৰাতি ঞাযৰিরোধো নিরাকতো. অচিন্ত্যা গুণসারা যস্মিন্তি ৰিগ্গহো.

আগমৰিরোধিনো যথা –

৮০. নেৰালপতি কেনাপি, ৰচীৰিঞ্ঞত্তিতো যতি;

সম্পজানমুসাৰাদা, ফুসেয্যাপত্তিদুক্কটং.

৮০. ‘‘নেৰে’’তিআদি. যতীতি ভিক্খু কেনাপি সহ নেৰালপতি ন ৰদত্যেৰ, তথাপি ৰচীৰিঞ্ঞত্তিতো চোপনৰাচাসঙ্খাতেন ৰচীৰিঞ্ঞত্তিহেতুনা পৰত্তিতো সম্পজানন্তস্স মুসাৰাদতো কারণা আপত্তিদুক্কটং ‘‘সম্পজানমুসাৰাদস্স হোতী’’তি ৰুত্তদুক্কটাপত্তি ফুসেয্য আপজ্জতীতি. এত্থ অনালপতো ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযা কথং মুসাৰাদোতি অভিধম্মাপন্নৰিরোধো নত্থি, অপরৰচনত্থে ত্ৰীদিসো ৰিরুজ্ঝতীতি.

৮০. ‘‘নেৰি’’চ্চাদি. যতি সমণো কেনাপি কেনচি সদ্ধিং নেৰালপতি নো ভাসতি, তথাপি ৰচীৰিঞ্ঞত্তিতো চোপনৰাচাসঙ্খাতৰিঞ্ঞত্তিকারণা পৰত্তনতো সম্পজানমুসাৰাদা সম্পজানন্তস্স মুসাভণনতো আপত্তিদুক্কটং দুক্কটাপত্তিং ফুসেয্য আপজ্জেয্যাতি. এত্থ অনালপন্তস্স ৰচীৰিঞ্ঞত্তিতো মুসাৰাদো কথং সম্ভৰতীতি অভিধম্মাপন্নৰিরোধো, ‘‘সন্তিং আপত্তিং নাৰিকরেয্য, সম্পজানমুসাৰাদ’স্স হোতী’’তি নিদানুদ্দেসে নিদ্দিট্ঠৰচীদ্ৰারে অকিরিযসমুট্ঠানা দুক্কটাপত্তি হোতীতি আগমৰিরোধো নিরাকতো. মুসাভণনং ৰিনা আপত্তি কথং ভৰতীতি? যথা কালে অৰস্সমানমেঘতো সঞ্জাতদুব্ভিক্খং ‘‘মেঘকতং দুব্ভিক্খ’’ন্তি ৰত্তব্বং হোতি, এৰং কথেতব্বকালে অকথনতো সঞ্জাতা ৰচীদ্ৰারে অকিরিযসমুট্ঠানা দুক্কটাপত্তিপি ততো সঞ্জাতাতি ৰত্তব্বা হোতি. সম্পজানন্তস্স মুসাৰাদোতি চ, আপত্তিযেৰ দুক্কটন্তি চ ৰাক্যং.

নেয্যস্স যথা –

৮১. মরীচিচন্দনালেপ-লাভা সীতমরীচিনো [সিতমরীচিনো (সী.)];

ইমা সব্বাপি ধৰলা, দিসা রোচন্তি নিব্ভরং.

৮১. ‘‘মরীচী’’ত্যাদি. সীতমরীচিনো চন্দস্স মরীচিযো দীধিতিযো এৰ চন্দনং, তস্স আলেপো উপদেহো, তস্স লাভেন ইমা সব্বাপি দিসা নিব্ভরমতিসযং ধৰলা সেতা রোচন্তীতি নত্থেত্থ নেয্যতা মরীচিযা সদ্দোপাত্তত্থায তু.

৮১. ‘‘মরীচি’’চ্চাদি. সীতমরীচিনো চন্দস্স মরীচিচন্দনালেপলাভা মরীচিসঙ্খাতচন্দনালেপস্স পটিলাভতো ইমা সব্বাপি দিসা নিব্ভরমতিসযং ধৰলা সেতা রোচন্তি দিব্বন্তীতি. দিসানং ধৰলকারণস্স ‘‘মরীচিচন্দনালেপলাভা সীতমরীচিনো’’তি ৰুত্তত্তা নেয্যদোসো ন পতিট্ঠাতি, চন্দনমিৰ চন্দনং, মরীচিযোযেৰ চন্দনমিতি চ, তস্স আলেপোতি চ, তস্স লাভোতি চ ৰিগ্গহো.

যথা ৰা –

৮১. মনোনুরঞ্জনো মার-ঙ্গনাসিঙ্গারৰিব্ভমো;

জিনেনা’সমনুঞ্ঞাতো, মারস্স হদযানলো.

৮২. ‘‘মনো’’চ্চাদি. মনং পস্সন্তানমনুস্সরন্তানঞ্চ চিত্তং অনুরঞ্জেতীতি মনোনুরঞ্জনো, মারঙ্গনানং সিঙ্গারকতো ৰিব্ভমো ৰিলাসো জিনেন অসমনুঞ্ঞাতো অব্ভুপগতো মারস্স ৰসৰত্তিনো হদযানলো হদযগ্গি জাতো. সোকো চেত্থ অনলত্থে নিরুপ্পিতো তস্স তাদিসত্থানতিৰত্তনতো, কারণন্তুপচারেনাতি. এত্থ যজ্জপি মারঙ্গনাপরাজযো ন সদ্দোপাত্তত্থো, তথাপি ‘‘সিঙ্গারৰিব্ভমো মারস্স হদযগ্গী’’তি ৰুত্তে সামত্থিযা মারঙ্গনাপরাজযো গম্যতে, তথাৰিধস্স মারসোকস্স মারঙ্গনাপরাজযাব্যভিচারতো. নেৰেদিসস্স নেয্যতা, ৰঙ্কৰুত্তীদিসী গুণোযেৰ বন্ধস্স.

৮২. ৰত্তব্বস্স ঞাযোপাত্তত্তা নেয্যদোসপরিহারত্থমুদাহরতি ‘‘মনো’’চ্চাদি. মনোনুরঞ্জনো দস্সনসৰনানুস্সরণং করোন্তানং জনানং চিত্তমত্তনি অনুরঞ্জন্তো মারঙ্গনাসিঙ্গারৰিব্ভমো মারৰধূনং রতিকীল়াহেতুভূতকামপত্থনাসঙ্খাতসিঙ্গারেন কতলীলা জিনেন জিতপঞ্চমারেন সত্থুনা অসমনুঞ্ঞাতো অনব্ভুপগতো অসম্পটিচ্ছিতো মারস্স ৰসৰত্তিনো হদযানলো হদযগ্গি অহোসীতি. অনলত্তেন কপ্পিতকারিযভূতো সোকো মারঙ্গনাসিঙ্গারৰিব্ভমসঙ্খাতকারণেন সদ্ধিং অভেদকপ্পনায [অনলত্তকপ্পনায (ক.)] ‘‘গুল়ো সেম্হং, তিপুসং জরো’’তিআদীসু ৰিয তুল্যাধিকরণভাৰেন ৰুত্তো হোতি. এত্থ কিঞ্চাপি মারঙ্গনানং পরাজযৰাচকো সদ্দো নত্থি, তথাপি ‘‘সিঙ্গারৰিব্ভমো মারস্স হদযানলো’’তি ৰুত্তে মারঙ্গনাপরাজযং ৰিনা তাদিসসোকুপ্পত্তিকারণস্স অনধিগতত্তা অঞ্ঞথানুপপত্তিলক্খণসামত্থিযেন তাসং পরাজযো পকাসিতো হোতীতি ঈদিসৰঙ্কৰুত্তিযা বন্ধগুণত্তা নেয্যদোসো নিরাকতো হোতীতি. মনো অনুরঞ্জেতীতি চ, মারঙ্গনানং সিঙ্গারোতি চ, তেন কতো ৰিব্ভমোতি চ ৰাক্যং.

ৰিসেসনাপেক্খস্স যথা –

৮৩. অপযাতাপরাধম্পি, অযং ৰেরী জনং জনো;

কোধপাটলভূতেন, ভিয্যো পস্সতি চক্খুনা.

৮৩. ‘‘অপযাতে’’চ্চাদি. অযং ৰেরী জনো অপযাতাপরাধম্পি জনন্তি সম্বন্ধো. অপযাতো অপগতো অপরাধো যস্স তং, কোধেন পাটলভূতেন সেতরত্তেন. ইমিনা ৰিসেসনাপেক্খদোসো পরিহটো.

৮৩. ‘‘অপযাতি’’চ্চাদি. অযং ৰেরী জনো অপযাতাপরাধম্পি অপগতাপরাধম্পি জনং কোধপাটলভূতেন কোধেন ভূতসেতলোহিতৰণ্ণযুত্তেন চক্খুনা ভিয্যো যেভুয্যেন পস্সতীতি. ‘‘পস্সতী’’তি ৰচনস্স ৰিজ্জমানত্তেপি ‘‘চক্খুনা’’তি ৰিসেস্যৰচনং ‘‘কোধপাটলভূতেনা’’তি ৰিসেসনস্স লব্ভমানত্তা সাত্থকং হোতীতি ৰিসেসনাপেক্খদোসো নিরাকতোতি. অপযাতো অপগতো অপরাধো অস্মাতি চ, কোধেন পাটলভূতন্তি চ ৰিগ্গহো.

হীনত্থস্স যথা –

৮৪. অপ্পকানম্পি পাপানং,

পভাৰং নাসযে বুধো;

অপি নিপ্পভতানীত-

খজ্জোতো হোতি ভাণুমা.

৮৪. ‘‘অপ্পকান’’মিচ্চাদি. বুধো পণ্ডিতপোসো অপ্পকানং পাপানম্পি কিমুতমধিকানং পভাৰং আনুভাৰং নাসযে অপ্পৰত্তিং পাপেয্য. তং অত্থন্তরন্যাসেন সাধেতি. ভাণুমা সূরিযো নিপ্পভতং আনীতো খজ্জোতো যেন তথাৰিধো অপি হোতি. ‘‘মন্দপ্পভো অয’’ন্তি জোতিরিঙ্গণম্পি নোপেক্খতি চক্কৰাল়কুহরানুচরিতমহানুভাৰোপীতি. এত্থ অপীত্যাদিনা ৰচোভঙ্গিযা হীনত্থদোসো পরিহটো.

৮৪. ‘‘অপ্পকানি’’চ্চাদি. বুধো পঞ্ঞৰা অপ্পকানম্পি অতিমন্দানম্পি পাপানং অকুসলানং পভাৰং ৰিপাকদানসামত্থিযসঙ্খাতানুভাৰং নাসযে অহোসিকম্মতাপাদনেন নাসেয্য, বহূনং পাপানং ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তমত্থমত্থন্তরন্যাসালঙ্কারেন সমত্থেতি অপিচ্চাদি. ভাণুমা সূরিযো নিপ্পভতানীতখজ্জোতো অপি নিপ্পভতমাপাদিতজোতিরিঙ্গণেহি সমন্নাগতোপি হোতীতি. হীনপভাৰো হোতি খজ্জোপনকে পহায অত্তনো আলোকং করোন্তো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. এত্থ অপি নিপ্পভতিচ্চাদিৰচনৰিলাসৰসেন হীনপক্খং গহেত্ৰাপি সূরিযউদারত্তস্সেৰ পোসিতত্তা ‘‘নিপ্পভতানীতখজ্জোতো’’তি ৰিসেসনপদং হীনত্থদোসং ন নিস্সযতি. নত্থি পভা যেসন্তি চ, তেসং ভাৰোতি চ, তং আনীতা খজ্জোতা যেনেতি চ ৰিগ্গহো.

অনত্থস্স যথা –

৮৫. ন পাদপূরণত্থায, পদং যোজেয্য কত্থচি;

যথা ৰন্দে মুনিন্দস্স, পাদপঙ্কেরুহং ৰরং.

৮৫. ‘‘ন পাদে’’চ্চাদি. এত্থ ৰন্দেইচ্চাদো হেট্ঠা ৰিয পাদপূরণস্স কস্সচি অভাৰেন অনত্থাভাৰো.

৮৫. ‘‘ন পাদি’’চ্চাদি. পাদপূরণত্থায গাথাপাদানং পূরণসঙ্খাতপযোজনত্থায পদং নামাদিকং কত্থচি ন যোজেয্য ৰিঞ্ঞূতি, যথা নিরত্থকপদাযোজনে উদাহরণমেৰং ‘‘মুনিন্দস্স ৰরং পাদপঙ্কেরুহং ৰন্দে’’তি. হেট্ঠা দুট্ঠোদাহরণে ৰিয পাদপূরণত্থং কস্সচি পদস্স অযোজিতত্তা সাত্থকপদেহি নিরত্থকদোসো নিরাকতোতি. মুদুনিম্মলসোভাদিসাধারণগুণযোগতো পঙ্কেরুহসদিসং উপচারতো পঙ্কেরুহং নাম. পাদমেৰ পঙ্কেরুহন্তি ৰিগ্গহো. ৰিসেসনৰিসেস্যপদদোসপরিহারো.

৮৬. ভযকোধপসংসাদি-

ৰিসেসো তাদিসো যদি;

ৰত্তুং কামীযতে দোসো,

ন তত্থে’কত্থতাকতো.

৮৬. ‘‘ভযে’’চ্চাদি. ভযঞ্চ চিত্তুত্রাসো কোধো চ দোসো পসংসা চ থুতি, তা আদি যস্স তুরিতাদিনো সো তাদিসো ৰিসেসো যদি ৰত্তুং কামীযতে ইচ্ছীযতে, তত্থ তস্মিং ভযাদিৰিসেসে ৰিসযে একত্থতায একত্থভাৰেন কতো দোসো নত্থি.

৮৬. ইদানি ৰাক্যদোসপরিহারত্থমারভতি ‘‘ভযকোধে’’চ্চাদি. ভযকোধপসংসাদি চিত্তুত্রাসপটিঘথুতিআদীহি সমন্নাগতো তাদিসো ৰিসেসো ৰত্তুং যদি কামীযতে চে ৰিঞ্ঞূহি ইচ্ছীযতে, তত্থ ভযকোধাদিকে ৰিসেসে একত্থতাকতো একত্থভাৰেন কতো দোসো ৰাক্যদোসো ন ভৰতি. ভযাদিৰিসেসে ৰত্তুমিচ্ছিতে পুব্বুচ্চারিতপদস্স পুনুচ্চারণে একত্থদোসো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. ভযঞ্চ কোধো চ পসংসা চাতি চ, তা আদি যস্স তুরিতকোতূহলঅচ্ছরাহাসসোকপসাদসঙ্খাতস্স অত্থৰিসেসস্সেতি চ ৰিগ্গহো. তগ্গুণসংৰিঞ্ঞাণঅঞ্ঞপদত্থসমাসত্তা ভযাদীসু কথিতমপি গহেত্ৰা পুনপ্পুনং কথনমৰিরোধং. একো অত্থো যেসং পদাদীনং তে একত্থা, তেসং ভাৰো একত্থতা, তায কতোতি ৰিগ্গহো.

যথা –

৮৭. সপ্পো সপ্পো অযং হন্দ, নিৰত্ততু ভৰং ততো;

যদি জীৰিতুকামো’সি, কথং তমুপসপ্পসি.

৮৭. ‘‘যথে’’ত্যুদাহরতি ‘‘সপ্পো’’ইচ্চাদি. ‘‘অযং সপ্পো সপ্পো’’তি ভযেনামেডিতং হন্দাতি খেদে ততো তম্হা ঠানা, সপ্পতো ৰা ভৰং ভৰন্তো নিৰত্ততু গতমগ্গাভিমুখো আৰত্ততু. তং ঠানং, সপ্পং ৰা. নত্থেত্থ একত্থতাদোসো ভযেনামেডিতপ্পযোগতো.

৮৭. ‘‘সপ্পো’’চ্চাদি. হন্দ নট্ঠো ৰত, অযং সপ্পো সপ্পো ভৰং ততো ঠানতো, সপ্পতো ৰা নিৰত্ততু আৰত্ততু যদি জীৰিতুকামো অসি, তং ঠানং, সপ্পং ৰা কথমুপসপ্পসি কথমুপগচ্ছসীতি. ভযে আমেডিতৰচনত্তা একত্থতাদোসো নত্থি, জীৰিতুকামোসীতি এত্থ বিন্দুলোপো.

পদদোসপরিহারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰাক্যদোসপরিহারৰণ্ণনা

ভগ্গরীতিনো যথা –

৮৮. যো কোচি রূপাতিসযো,

কন্তি কাপি মনোহরা;

ৰিলাসাতিসযো কোপি,

অহো বুদ্ধমহোদযো.

৮৮. ‘‘যো’’ইচ্চাদি. রূপস্স অনুব্যঞ্জনেহি অনুব্যঞ্জিতবাত্তিংসৰরপুরিসলক্খণোপসোভিতস্স ব্যামপ্পভাকেতুমালাৰিরাজিতস্স অতিসযো আধিক্কং ৰাচাগোচরভাৰাতিক্কমেন অৰচনীযত্তা যো কোচিযেৰ. মনো অনেকলোকস্স চিত্তং হরতীতি মনোহরা চিত্তমৰহরন্তী কন্তি সোভা কাপি অৰচনপথা কাপিযেৰ. ৰিলাসস্স গত্যাদিনো অতিসযো ৰচনপথাতিক্কন্তো কোপিযেৰ, তস্মা বুদ্ধস্স মহন্তো উদযো অভিৰুড্ঢি অহো অব্ভুতোতি. এত্থ কিংসদ্দেনারদ্ধা রীতি ন কত্থচি ভগ্গা.

৮৮. ‘‘যো কোচি’’চ্চাদি. রূপাতিসযো সুপ্পহিট্ঠিতপাদতাদিদ্ৰত্তিংসপুরিসলক্খণেহি সোভিতস্স চিত্তঙ্গুলিতাদিঅসীতিঅনুব্যঞ্জনেহি অলঙ্কতস্স ব্যামপ্পভাকেতুমালাহি উজ্জলস্স রূপকাযস্স আধিক্যং যো কোচিযেৰ মনোগোচরভাৰং ৰিনা ৰচনৰিসযাতিক্কন্তত্তা যো কোচিযেৰ. মনোহরা লোকস্স চিত্তং হরন্তী কন্তি সোভা কাপিযেৰ ৰচীৰিসযাতিক্কন্তত্তা কাপিযেৰ. ৰিলাসাতিসযো ৰিসযভূতপিযভাৰসঙ্খাতস্স গমনাদিৰিলাসস্স আধিক্যম্পি কোপিযেৰ ৰুত্তকারণেনেৰকোপিযেৰ. ততো বুদ্ধমহোদযো বুদ্ধস্স মহাভিৰুদ্ধিসঙ্খাতো উদযো অহো অচ্ছরিযোতি. এত্থ সব্বনামিকেন কিং সদ্দেন ৰত্তুমারদ্ধক্কমো ন কত্থচি ভিন্নোতি ভগ্গরীতিদোসো নত্থীতি.

৮৯. অব্যামোহকরং বন্ধং, অব্যাকিণ্ণং মনোহরং;

অদূরপদৰিন্যাসং, পসংসন্তি কৰিস্সরা.

৮৯. ‘‘অব্যামোহ’’ইচ্চাদি. নত্থি দূরমেসন্তি অদূরানি, তানিযেৰ পদানি, তেসং ৰিন্যাসো যাথাৰতো ঠপনং যস্স তং. ততোযেৰ অব্যাকিণ্ণো অসম্মিস্সো চ. সো অব্যাকিণ্ণতায এৰ মনোহরো চাতি অব্যাকিণ্ণং মনোহরং. তেনেৰ ‘‘অযমেত্থ অত্থো অযং ৰা’’তি এৰং ব্যামোহং ন করোতীতি অব্যামোহকরো, তং. পসাদালঙ্কারালঙ্কিতং বন্ধং. কৰীনং ইস্সরা পধানা. যে কনিট্ঠঙ্গুলিগণনানিট্ঠা, তে পসংসন্তি থুৰন্তি তাদিসবন্ধগুণস্সাতিসযপসংসারহভাৰেন.

৮৯. ‘‘অব্যামোহে’’চ্চাদি. অদূরপদৰিন্যাসং নামাদিপদানং ৰোহারকালে অদূরসম্বন্ধো যথা সিযা, তথা পটিপাটিযা পদট্ঠপনেন সমন্নাগতং অব্যাকিণ্ণং, ততোযেৰ অঞ্ঞসম্বন্ধীপদেহি অসম্মিস্সং মনোহরং, ততোযেৰ ৰিঞ্ঞূনং চিত্তমারাধেন্তং অব্যামোহকরং ‘‘ইমস্সত্থো ইমস্সত্থো এসো এসো ৰা’’তি সংসযমনুপ্পাদেন্তং বন্ধং পসাদালঙ্কারসংযুত্তং বন্ধনং কৰিস্সরা কৰীনং পধানা পণ্ডিভজনা, কনিট্ঠঙ্গুলিযা গণিতব্বা অগ্গকৰিনোতি অধিপ্পাযো. পসংসন্তি থোমেন্তি. ব্যামোহং ন করোতীতি অব্যামোহকরো. ৰি আকিণ্ণো ব্যাকিণ্ণো, ন ব্যাকিণ্ণো অব্যাকিণ্ণো. নত্থি দূরং যেসং, তানিযেৰ পদানি, তেসং ৰিন্যাসো ঠপনং যস্স বন্ধস্সাতি ৰিগ্গহো.

যথা –

৯০. নীলুপ্পলাভং নযনং,

বন্ধুকরুচিরো’ধরো;

নাসা হেমঙ্কুসো তেন,

জিনোযং পিযদস্সনো.

৯০. ‘‘যথে’’ত্যুদাহরতি ‘‘নীলুপ্পলাভ’’মিচ্চাদি. যস্স জিনস্স নযনং নেত্তং নীলুপ্পলাভং ইন্দীৰরদ্ৰযনিভং, অধরো অধরোট্ঠো বন্ধুকমিৰ বন্ধুককুসুমমিৰ রুচিরো কন্তো, নাসা নাসিকা সযং হেমঙ্কুসো সুৰণ্ণঙ্কুসোযেৰ, তেন কারণেন অযং জিনো পিযং মধুরং দস্সনমস্সাতি পিযদস্সনো. ঈদিসো ন ব্যাকিণ্ণদোসো, অব্যাকিণ্ণো পসাদোযেৰাতি.

৯০. ইদানি ব্যাকিণ্ণদোসপরিহারং পরিহরতি ‘‘নীলুপ্পলি’’চ্চাদিনা. নযনং যস্স নেত্তযুগল়ং নীলুপ্পলাভং নীলুপ্পলদলসদিসং, অধরো অধরোট্ঠো বন্ধুকরুচিরো বন্ধুকপুপ্ফমিৰ মনুঞ্ঞো, নাসা নাসিকা হেমঙ্কুসো সুৰণ্ণঙ্কুসোযেৰ, তেন কারণেন অযং জিনো পিযদস্সনো মনুঞ্ঞদস্সনো হোতীতি. এত্থ পসাদালঙ্কারেন যুত্তত্তা ন ব্যাকিণ্ণদোসো. আভাসদ্দো নিভাসদ্দো ৰিয ইৰত্থো. নো চে, পভাপরিযাযো ৰা হোতি. বন্ধুকমিৰ রুচিরোতি চ, পিযং দস্সনং যস্সেতি চ ৰিগ্গহো. ইহ দস্সনস্স কত্তুভূতসাধুজনসম্বন্ধত্তেপি ৰিসযত্তেনেৰ জিনসম্বন্ধো হোতীতি অঞ্ঞপদত্থেন তথাগতো গহিতোতি.

৯১. সমতিক্কন্তগাম্মত্ত-কন্তৰাচাভিসঙ্খতং;

বন্ধনং রসহেতুত্তা, গাম্মত্তং অতিৰত্ততি.

৯১. ‘‘সমতিক্কন্তি’’চ্চাদি. সম্মা অতিক্কন্তং নিগ্গতং. গাম্মস্স ভাৰো গাম্মত্তং. যাসং কন্তানং মধুরানং ৰাচানং তাহি অভিসঙ্খতং রচিতং বন্ধনং রসস্স মাধুরিযস্স হেতুত্তা কারণভাৰেন গাম্মত্তং যথাৰুত্তং অতিৰত্ততি অতিক্কমতি.

৯১. ‘‘সমতি’’চ্চাদি. সমতিক্কন্তগাম্মত্তকন্তৰাচাভিসঙ্খতং ৰিসেসতো অতিক্কন্তগাম্মভাৰাহি কন্তৰাচাহি রচিতং বন্ধনং মুত্তকাদিবন্ধনং রসহেতুত্তা পণ্ডিতানং পীতিরসস্স কারণত্তা যথাৰুত্তগাম্মদোসং অতিৰত্ততি অতিক্কম্ম পৰত্ততীতি. সম্মা অতিক্কন্তং গাম্মত্তং যাসং, তাহিযেৰ কন্তৰাচাহি অভিসঙ্খতন্তি চ, রসস্স হেতু, তস্স ভাৰোতি চ ৰিগ্গহো.

যথা –

৯২. দুনোতি কামচণ্ডালো,

সো মং সদয নিদ্দযো;

ঈদিসং ব্যসনাপন্নং,

সুখীপি কিমুপেক্খসে.

৯২. ‘‘যথে’’ত্যুদাহরতি. কামাতুরা কাচি ৰনিতা অত্তনো পিযং পতিং ৰিরৰতি ‘‘দুনোতি’’চ্চাদিনা. দযায সহ পৰত্তীতি সদযইতি অনুনযৰসেন পিযস্স আমন্তনং, সানুনযামন্তনঞ্হি ততোনুগ্গহাভিকঙ্খাযমচ্চন্তমুচিতং, সো কামো কন্দপ্পো এৰ চণ্ডালো অকণ্ডো ৰা অসয্হোপতাপাৰহত্তা. কামে চণ্ডালত্তারোপনঞ্চ উচিতমেৰ যতোনেন কযিরমানমসহনমুপতাপমসহমানা তং পরিভৰন্তং ৰিপ্পলপতি, নিদ্দযো নিক্করুণো, ইদমপি উচিতমুপতাপে নিক্করুণানং তাদিসী গতীতি. মং দুনোতি অধিকমুপতাপেতি নিদ্দযত্তা, ন ভৰন্তং, তেনেৰ ভৰং সুখী. ইমিনা অঞ্ঞাসত্ততং তস্স দীপেতি. যদি নাঞ্ঞাসত্তোসি, নাহমেকাকিনী ভৰামি. অসহাযানঞ্হি পটিসত্তৰো হোন্তি. একাকিত্তাযেৰাহমপ্পটিসরণত্তানেন দুসামীতি [দুঞ্ঞামীতি (?)] তৰ কামং ত্ৰং সুখী হোসি. সনাথানং তাদিসী ৰুত্তীতি এৰং সুখীপি ত্ৰং ঈদিসং ব্যসনমাপন্নং কিং কস্মা উপেক্খসেতি. এৰমযং ৰঙ্কৰুত্তিযা অত্তনো, তং ৰিসযমনুভৰন্তস্স চ ৰিমুখত্তং নিদস্সেতীতীদিসং ন গাম্মং.

৯২. গাম্মদোসপরিহারে লক্খিযং দস্সেতি ‘‘দুনোতি’’চ্চাদি. কামতণ্হাভিভূতা অঙ্গনা অত্তনো ৰল্লভং নিস্সায এৰং ৰিলপতি ‘‘সদয হে কারুণিক সো কামচণ্ডালো সো অনঙ্গনীচো নিদ্দযো নিক্কারুণিকো মং দুনোতি পীল়েতি, সুখীপি মম ৰিয অনাথভাৰাভাৰতো সুখিতোপি ত্ৰং ঈদিসং ব্যসনাপন্নং এৰং কামচণ্ডালেন অকারুণেন কতঅসয্হসন্তাপসঙ্খাতব্যসনমনুপ্পত্তং মং কিমুপেক্খসে কস্মা উদাসীনোসী’’তি. অত্তনো দুক্খাতুরত্তা দুক্খদূরীকরণং কারুণিকানংযেৰ ৰিসযন্তি ‘‘সদযে’’তি অনুনযৰসেন আমন্তনুচিতং অত্তনো দুক্খাতুরতং পোসেতুং পীল়াকারকে কামে চণ্ডালত্তারোপনঞ্চ নিদ্দযত্তকথনঞ্চ উচিতমেৰ অত্তনি উপেক্খকত্তা. সুখীপীতি ইমিনা তস্স পরৰিসযাসত্ততায অতিচারং অব্ভুপগমেতি. এৰং ৰঙ্কৰুত্তিযা অত্তনো ৰল্লভে সানুরাগত্তঞ্চ অত্তনি তস্স তদভাৰত্তঞ্চ দস্সেতীতি. ‘‘কঞ্ঞে কামযমানং মং, ন কামযসি কিংন্ৰিদ’’ন্তি এত্থ ৰিয ইহ গাম্মদোসো নত্থীতি গাম্মদোসপরিহারমিদং. কামোযেৰ চণ্ডালো কামচণ্ডালো, সহ দযায যো ৰত্ততীতি চ, নত্থি দযা অস্সেতি চ, সুখমস্স অত্থীতি চ ৰিগ্গহো. অপিসদ্দো অক্খমে.

৯৩. যতিহীনপরিহারো, ন পুনে’দানি নীযতে;

যতো ন সৰনুব্বেগং, হেট্ঠা যেতং ৰিচারিতং.

৯৩. ‘‘যতি’’চ্চাদি. ৰিচারিতন্তি ‘‘তং নমে সিরসা চামী-করৰণ্ণং তথাগত’’ন্তিআদিনা হেট্ঠা পকাসিতন্তি অত্থো.

৯৩. ‘‘যতিহীনি’’চ্চাদি. যতো যস্মা সৰনুব্বেগং ‘‘দোসানমুদ্দেসক্কমেন দোসপরিহারক্কমো ন ৰুত্তো’’তি এৰং ৰিঞ্ঞূনমুপ্পজ্জমানং ইমস্স গন্থস্স সৰনাসহনং নত্থি, ততো যতিহীনপরিহারো যতিহীনদোসস্স পরিহরণৰসেন পৰত্তমুদাহরণং ইদানি পুন ন নীযতে নাহরীযতেতি. ইমিনাধিগতমাদো ৰুত্তত্থমেৰ সমত্থেতি. হেট্ঠা যেতং ৰিচারিতন্তি এৰং যতিহীনদোসপরিহরণং হেট্ঠা অনন্তরপরিচ্ছেদে ৰিচারিতং ‘‘তং নমে সিরসা চামী-করৰণ্ণং তথাগত’’ন্তিআদিনা পকাসিতন্তি. আদো যতিহীনদোসপাতুভাৰেযেৰ পরিহারক্কমস্সাপি দস্সিতত্তা ইহাদস্সনেপি গন্থস্স ঊনতা নত্থীতি অধিপ্পাযো. যতি হীনা এত্থেতি চ, তস্স পরিহারোতি চ, সৰনে উব্বেগন্তি চ ৰিগ্গহো.

কমচ্চুতস্স যথা –

৯৪. উদারচরিতো’সি ত্ৰং, তেনেৰা’রাধনা ত্ৰযি;

দেসং ৰা দেহি গামং ৰা, খেত্তং ৰা মম সোভনং.

৯৪. ‘‘উদার’’ইচ্চাদি. উদারং উদারত্তং চাগাতিসযসম্বন্ধতো চরিতং অতিগুণপৰত্তি যস্সাতি ৰিগ্গহো. এত্থ উচিতত্তা দেসাদীনং যাচনক্কমস্স কমচ্চুতস্স পরিহারোযং.

৯৪. ‘‘উদারি’’চ্চাদি. ত্ৰং পুঞ্ঞৰন্ত উদারচরিতোসি চাগাতিসযযোগতো ৰিসারদপৰত্তিযুত্তোসি, তেনেৰ তেন কারণেনেৰ আরাধনা মম যাচনা ত্ৰযি হোতি. দেসং ৰাজনপদং ৰা, নো চে, গামং ৰা সংৰসথং ৰা, নো চে, সোভনং খেত্তং ৰা কেদারং ৰা মম দেহীতি অনুপুব্বং হীনপদত্থযাচনা দাযকস্স দানস্সাপি যাচকস্স ইচ্ছিতত্থপটিলাভস্সাপি অনুরূপত্তা কমচ্চুতদোসমপনেতি. উদারং চরিতং অস্সাতি ৰিগ্গহো.

অতিৰুত্তস্স যথা –

৯৫. মুনিন্দচন্দসম্ভূত-

যসোরাসিমরীচিনং;

সকলোপ্য’যমাকাসো,

না’ৰকাসো ৰিজম্ভনে.

৯৫. ‘‘মুনিন্দ’’ইচ্চাদি. মুনিন্দোযেৰ চন্দো, ততো সম্ভূতা পাতুভূতা, যসোরাসী এৰ মরীচিযো, তাসং. অযং সকলো আকাসোপি গগনমেৰ, ন তস্সেকো পদেসো. ৰিজম্ভনে ব্যাপনে নাৰকাসো তাদিসত্তা তাসং মরীচিনন্তি নাতিৰুত্তং.

৯৫. ‘‘মুনিন্দি’’চ্চাদি. মুনিন্দচন্দসম্ভূতযসোরাসিমরীচিনং মুনিন্দসঙ্খাতচন্দতো পাতুভূতানং কিত্তিসমূহসঙ্খাতকিরণানং ৰিজম্ভনে ব্যাপনে অযং সকলোপি আকাসো নাৰকাসো ন ওকাসো হোতীতি. হেতুফলাদিএকেককারণেনাপি অপ্পমেয্যানং সব্বঞ্ঞুগুণানং পৰত্তিযা অপ্পমেয্যসামঞ্ঞভূতাকাসস্স নিরৰকাসস্স ইৰ কথনমুচিতন্তি অতিৰুত্তদোসো ইহ ন ভৰতি. চন্দো ইৰ চন্দো, মুনিন্দো এৰ চন্দো, ততো সম্ভূতানংযেৰ যসানং রাসী চ তা মরীচিযো চাতি ৰিগ্গহো.