৪. অত্থালঙ্কারাৰবোধ-চতুত্থপরিচ্ছেদ
১৬৪. অত্থালঙ্কারসহিতা, সগুণা বন্ধপদ্ধতি;
অচ্চন্তকন্তা কন্তা [যতো অচ্চন্তকন্তা (ক.)] ৰ ৰুচ্চন্তে তে ততো’ধুনা.
১৬৫. সভাৰ, ৰঙ্কৰুত্তীনং, ভেদা দ্ৰিধা অলংক্রিযা;
পঠমা তত্থ ৰত্থূনং, নানাৰত্থা’ৰিভাৰিনী.
যথা
১৬৬. লীলা ৰিকন্তি সুভগো, দিসা থির ৰিলোকনো;
বোধিসত্তঙ্কুরো ভাসং, ৰিরোচি ৰাচ মাসভিং.
১৬৭. ৰুত্তি ৰত্থুসভাৰস্স, যা’ঞ্ঞথা সা’পরা ভৰে;
তস্সা’নন্তৰিকপ্পত্তা, হোতি বীজো’পদস্সনং.
ৰঙ্কৰুত্তি অত্থালঙ্কার
উদ্দেস
১৬৮. তত্থা’তিসয, উপমা, রূপকা, ৰুত্তি, দীপকং,;
অক্খেপো, ত্থন্তরন্যাসো, ব্যতিরেকো, ৰিভাৰনা.
১৬৯. হেতু, ক্কমো, পিযতরং, সমাস, পরিকপ্পনা;
সমাহিতং, পরিযায, ৰুত্তি, ব্যাজোপৰণ্ণনং.
১৭০. ৰিসেস, রুল়্হাহঙ্কারা, সিলেসো, তুল্যযোগিতা;
নিদস্সনং, মহন্তত্তং, ৰঞ্চনা, প্পকতত্থুতি,.
১৭১. একাৰলি, অঞ্ঞমঞ্ঞং, সহৰুত্তি, ৰিরোধিতা;
পরিৰুত্তি, ব্ভমো, ভাৰো, মিস্স, মাসী, রসী, ইতি.
১৭২. এতে ভেদা সমুদ্দিট্ঠা, ভাৰো জীৰিত মুচ্চতে;
ৰঙ্কৰুত্তীসু পোসেসি, সিলেসো তু সিরিং পরং.
নিদ্দেস
১৭৩. পকাসকা ৰিসেসস্স, সিযা’তিসযৰুত্তি যা;
লোকা’তিক্কন্তৰিসযা, লোকিযা,তি চ সা দ্ৰিধা.
১৭৪. লোকিযাতিসযস্সে’তে,
ভেদা যে জাতিআদযো;
পটিপাদীযতে ত্ৰ’জ্জ, লোকাতিক্কন্তগোচরা.
১৭৫. পিৰন্তি দেহকন্তী যে, নেত্তঞ্জলিপুটেন তে;
না’লং হন্তুং জিনে’সং ত্ৰং, তণ্হং তণ্হাহরোপি কিং?
১৭৬. উপমানো’পমেয্যানং, সধম্মত্তং সিযো’পমা;
সদ্দ, ত্থগম্মা, ৰাক্যত্থ, ৰিসযা,তি চ সা ভিধা.
১৭৭. সমাস, পচ্চযে, ৰা’দী, সদ্দা তেসং ৰসা তিধা;
সদ্দগম্মা সমাসেন, মুনিন্দো চন্দিমা’ননো.
১৭৮. আযাদী পচ্চযা তেহি, ৰদনং পঙ্কজাযতে;
মুনিন্দনযন দ্ৰন্দং, নীলুপ্পলদলীযতি.
১৭৯. ইৰাদী ইৰ, ৰা, তুল্য, সমান, নিভ, সন্নিভা;
যথা, সঙ্কাস, তুলিত, প্পকাস, পতিরূপকা.
১৮০. সরী, সরিক্খ, সংৰাদী, ৰিরোধি, সদিসা, ৰিয;
পটিপক্খ, পচ্চনীকা, সপক্খো, পমিতো, পমা.
১৮১. পটিবিম্ব, পটিচ্ছন্ন, সরূপ, সম, সমিতা;
সৰণ্ণা, ভা, পটিনিধি, সধম্মা, দি সলক্খণা.
১৮২. জযত্য, ক্কোসতি, হসতি, পতিগজ্জতি, দূভতি;
উসূযত্য, ৰজানাতি, নিন্দতি, স্সতি, রুন্ধতি.
১৮৩. তস্স চোরেতি সোভগ্গং, তস্স কন্তিং ৰিলুম্পতি;
তেন সদ্ধিং ৰিৰদতি, তুল্যং তেনা’ধিরোহতি.
১৮৪. কচ্ছং ৰিগাহতে, তস্স, ত মন্ৰেত্য, নুবন্ধতি;
তংসীলং, তংনিসেধেতি, তস্স চা’নুকরোতি, মে.
১৮৫. উপমানো’পমেয্যানং, সধম্মত্তং ৰিভাৰিভি;
ইমেহি উপমাভেদা, কেচি নিয্যন্তি সম্পতি.
১৮৬. ৰিকাসিপদুমং’ৰা’তি, সুন্দরং সুগতা’ননং;
ইতি ধম্মোপমা নাম, তুল্যধম্মনিদস্সনা.
১৮৭. ধম্মহীনা ‘‘মুখ’ম্ভোজ, সদিসং মুনিনো’’ইতি;
ৰিপরীতো’পমা ‘‘তুল্য, মাননেন’ম্বুজং তৰ’’.
১৮৮. তৰা’নন’মিৰ’ম্ভোজং, অম্ভোজ’মিৰ তে মুখং;
অঞ্ঞমঞ্ঞোপমা সা’যং, অঞ্ঞমঞ্ঞোপমানতো.
১৮৯. ‘‘যদি কিঞ্চি ভৰে’ম্ভোজং, লোচন’ব্ভমুৰিব্ভমং;
ধারেতুং মুখসোভং তং, তৰে’’তি অব্ভুতোপমা.
১৯০. ‘‘সুগন্ধি সোভা সম্বন্ধী, সিসিরং’সু ৰিরোধি চ;
মুখং তৰ’ম্বুজংৰে’তি’’, সা সিলেসোপমা মতা.
১৯১. সরূপসদ্দৰাচ্চত্তা, সা সন্তানোপমা যথা;
বালা’ৰু’য্যানমালা’যং, সা’লকা’ননসোভিনী.
১৯২. খযী চন্দো, বহুরজং, পদুমং, তেহি তে মুখং;
সমানম্পি সমুক্কংসি, ত্য’যং নিন্দোপমা মতা.
১৯৩. অসমত্থো মুখেনি’ন্দু, জিন! তে পটিগজ্জিতুং;
জল়ো কলঙ্কী’তি অযং, পটিসেধোপমা সিযা.
১৯৪. ‘‘কচ্ছং চন্দারৰিন্দানং, অতিক্কম্ম মুখং তৰ;
অত্তনা’ৰ সমং জাত’’, মিত্য’সাধারণোপমা.
১৯৫. ‘‘সব্ব’ম্ভোজ’প্পভাসারো, রাসিভূতো’ৰ কত্থচি;
তৰা’ননং ৰিভাতী’’তি, হোতা’ভূতোপমা অযং.
১৯৬. পতীযতে’ত্থগম্মা তু, সদ্দসামত্থিযা ক্ৰচি;
সমাস, প্পচ্চযে, ৰাদি, সদ্দযোগং ৰিনা অপি.
১৯৭. ভিঙ্গানে’মানি চক্খূনি, না’ম্বুজং মুখ’মেৰি’দং;
সুব্যত্তসদিসত্তেন, সা সরূপোপমা মতা.
১৯৮. ‘‘মযে’ৰ মুখসোভা’স্সে, ত্যল’মিন্দু! ৰিকত্থনা;
যতো’ম্বুজেপি সা’ত্থীতি’’, পরিকপ্পোপমা অযং.
১৯৯. ‘‘কিং ৰা’ম্বুজ’ন্তোভন্তালি, কিং লোলনযনং মুখং;
মম দোলাযতে চিত্ত’’, মিচ্চ’যং সংসযোপমা.
২০০. কিঞ্চি ৰত্থুং পদস্সেত্ৰা, সধম্মস্সা’ভিধানতো;
সাম্যপ্পতীতিসব্ভাৰা, পতিৰত্থুপমা যথা.
২০১. জনেসু জাযমানেসু, নে’কোপি জিনসাদিসো;
দুতিযো ননু নত্থে’ৰ, পারিজাতস্স পাদপো.
২০২. ৰাক্যত্থেনে’ৰ ৰাক্যত্থো, যদি কোচূ’পমীযতে;
ইৰযুত্তা, ৰিযুত্তত্তা, সা ৰাক্যত্থোপমা দ্ৰিধা.
ইৰযুত্তা
২০৩. জিনো সংক্লেসতত্তানং, আৰিভূতো জনান’যং;
ঘম্মসন্তাপতত্তানং, ঘম্মকালে’ম্বুদো ৰিয.
ইৰৰিযুত্তা
২০৪. মুনিন্দানন মাভাতি, ৰিলাসেকমনোহরং;
উদ্ধং সমুগ্গতস্সা’পি, কিং তে চন্দ ৰিজম্ভনা.
২০৫. সমুব্বেজেতি ধীমন্তং, ভিন্নলিঙ্গাদিকং তু যং;
উপমাদূসনাযা’ল, মেতং কত্থচি তং যথা.
২০৬. হংসী’ৰা’যং সসী ভিন্ন, লিঙ্গা, কাসং সরানি’ৰ;
ৰিজাতি ৰচনা, হীনা, সা’ৰ ভত্তো ভটো’ধিপে.
২০৭. ‘‘খজ্জোতো ভাণুমালী’ৰ, ৰিভাতি’’ত্যধিকোপমা;
অফুট্ঠত্থা ‘‘বলম্বোধি, সাগরো ৰিয সংখুভি.’’
২০৮. ‘‘চন্দে কলঙ্কো ভিঙ্গো’ৰে’, ত্যু’পমাপেক্খিনী অযং;
খণ্ডিতা কেরৰা’কারো, সকলঙ্কো নিসাকরো.
২০৯. ইচ্চেৰমাদিরূপেসু, ভৰন্তি ৰিগতা’দরা;
করোন্তি চা’দরং ধীরা, পযোগে ক্ৰচি দে’ৰ তু.
২১০. ইত্থীযং’ৰা’জনো যাতি, ৰদত্যে’সা পুমা ৰিয;
পিযো পাণা ইৰা’যং মে, ৰিজ্জা ধন’মিৰ’চ্চিতা.
২১১. ভৰং ৰিয মহীপাল, দেৰরাজা ৰিরোচতে;
অল’মংসুমতো কচ্ছং, তেজসা রোহিতুং অযং.
২১২. উপমানো’পমেয্যানং, অভেদস্স নিরূপনা;
উপমা’ৰ তিরোভূত, ভেদা রূপক মুচ্চতে.
২১৩. অসেস ৰত্থু ৰিসযং, একদেস ৰিৰুত্তি [ৰিৰত্তি (টীকা)], চ;
তং দ্ৰিধা পুন পচ্চেকং, সমাসাদিৰসা তিধা.
অসেসৰত্থুৰিসযসমাস
২১৪. অঙ্গুলিদল সংসোভিং, নখদীধিতি কেসরং;
সিরসা ন পিলন্ধন্তি, কে মুনিন্দ পদ’ম্বুজং.
অসেসৰত্থুৰিসযঅসমাস
২১৫. রতনানি গুণা ভূরী, করুণা সীতলং জলং;
গম্ভীরত্ত মগাধত্তং, পচ্চক্খো’যং জিনো’ম্বুধি.
অসেসৰত্থুৰিসযমিস্সক
২১৬. চন্দিকা মন্দহাসা তে, মুনিন্দ! ৰদনি’ন্দুনো;
পবোধযত্য’যং সাধু, মনো কুমুদ কাননং.
২১৭. অসেসৰত্থুৰিসযে, পভেদো রূপকে অযং;
একদেসৰিৰুত্তিম্হি, ভেদো দানি পৰুচ্চতি.
একদেসৰিৰুত্তিসমাস
২১৮. ৰিলাস হাস কুসুমং, রুচিরা’ধর পল্লৰং;
সুখং কে ৰা ন ৰিন্দন্তি, পস্সন্তা মুনিনো মুখং.
একদেসৰিৰুত্তিঅসমাস
২১৯. পাদদ্ৰন্দং মুনিন্দস্স, দদাতু ৰিজযং তৰ;
নখরংসী পরং কন্তা, যস্স পাপজযদ্ধজা.
একদেসৰিৰুত্তিমিস্সক
২২০. সুনিম্মলকপোলস্স, মুনিন্দ ৰদনি’ন্দুনো;
সাধু’প্পবুদ্ধ হদযং, জাতং কেরৰ কাননং.
২২১. রূপকানি বহূন্যে’ৰ [টীকাযং উদ্ধটং যুত্তরূপকং সিতপুপ্ফুজলং লোল, নেত্তভিঙ্গ তৰা’ননং; কস্স নাম মনো ধীর, নাকড্ঢতি মনোহরং;], যুত্তা, যুত্তাদিভেদতো;
ৰিসুং ন তানি ৰুত্তানি, এত্থে’ৰ’ন্তোগধানি’তি.
২২২. ‘‘চন্দিমা’কাসপদুম’’, মিচ্চেতং খণ্ডরূপকং;
দুট্ঠ, ‘‘মম্বোরুহৰনং, নেত্তানি’চ্চা’’দি সুন্দরং.
২২৩. পরিযন্তো ৰিকপ্পানং, রূপকস্সো’পমায চ;
নত্থি যং তেন ৰিঞ্ঞেয্যং, অৰুত্ত মনুমানতো.
২২৪. পুনপ্পুন মুচ্চারণং [পুনপ্পুনুচ্চারণং যং (সী. ক.)], যমত্থস্স, পদস্স চ;
উভযেসঞ্চ ৰিঞ্ঞেয্যা, সা’য’মাৰুত্তি নামতো.
অত্থাৰুত্তি
২২৫. মনো হরতি সব্বেসং, আদদাতি দিসা দস;
গণ্হাতি নিম্মলত্তঞ্চ, যসোরাসি জিনস্স’যং.
পদাৰুত্তি
২২৬. ৰিভাসেন্তি দিসা সব্বা, মুনিনো দেহকন্তিযো;
ৰিভা সেন্তি চ সব্বাপি, চন্দাদীনং হতা ৰিয.
উভযাৰুত্তি
২২৭. জিত্ৰা ৰিহরতি ক্লেস, রিপুং লোকে জিনো অযং;
ৰিহরত্য’রিৰগ্গো’যং, রাসিভূতো’ৰ দুজ্জনে.
২২৮. একত্থ ৰত্তমানম্পি, সব্বৰাক্যো’পকারকং;
দীপকং নাম তং চাদি, মজ্ঝ, ন্তৰিসযং তিধা.
আদি দীপক
২২৯. অকাসি বুদ্ধো ৰেনেয্য, বন্ধূন মমিতো’দযং;
সব্বপাপেহি চ সমং, নেকতিত্থিযমদ্দনং.