নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
অভিধম্মপিটক
সংগাযনস্স পুচ্ছা ৰিস্সজ্জনা
পুচ্ছা – পঠমমহাসংগীতিকালে আৰুসো ধম্মসংগাহকা মহাকস্সপাদযো মহাথেরৰরা পোরাণসংগীতিকারা পঠমং ৰিনযপিটকং সংগাযিত্ৰা সুত্তন্তপিটকে চ দীঘমজ্ঝিমসংযুত্তঅঙ্গুত্তরসংখাতে চত্তারো মহানিকাযে সংগাযিত্ৰা তদনন্তরং কিং নাম পাৰচনং সংগাযিংসু.
ৰিস্সজ্জনা – পঠমমহাসংগীতিকালে ভন্তে ধম্মসংগাহকা মহাকস্সপাদযো মহাথেরৰরা পোরাণসংগীতিকারা পঠমং ৰিনযপিটকং সংগাযিত্ৰা সুত্তন্তপিটকে চ দীঘমজ্ঝিমসংযুত্তঅঙ্গুত্তরসংখাতে চত্তারো নিকাযে সংগাযিত্ৰা তদনন্তরং অভিধম্মপিটকং নাম পাৰচনং সংগাযিংসু.
পুচ্ছা – ইমিস্সম্পি আৰুসো ছট্ঠসংগীতিযং সকলঞ্চেৰ ৰিনযপিটকং সংগীতং, তে চ চত্তারো মহানিকাযা. কালো দানি আৰুসো সম্পত্তো অভিধম্মপিটকং সংগাযিতুং, তস্মাহং তং তত্থ পুচ্ছিতব্বানি পুচ্ছিস্সামি. অভিধম্মো নামেস আৰুসো কেনট্ঠেন অভিধম্মোতি ৰুচ্চতি.
ৰিস্সজ্জনা – ধম্মাতিরেক ধম্মৰিসেসট্ঠেন ভন্তে অভিধম্মোতি ৰুচ্চতি.
পুচ্ছা – সো পনেস আৰুসো অভিধম্মো কেন কত্থ কদা চ অধিগতো.
ৰিস্সজ্জনা – সো খো ভন্তে অভিধম্মো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন মহাবোধিমণ্ডমূলে ৰেসাখপুণ্ণমিযং যথাভূতং অধিগতো.
পুচ্ছা – কত্থ পনেস আৰুসো অভিধম্মো ভগৰতা কদা চ ৰিচিতো.
ৰিস্সজ্জনা – সো খো ভন্তে অভিধম্মো ভগৰতা মহাবোধিমণ্ডে রতনঘরসত্তাহে ৰিচিতো.
পুচ্ছা – কত্থ পনেস আৰুসো অভিধম্মো ভগৰতা কদা কস্সত্থায চ দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – সো খো ভন্তে অভিধম্মো ভগৰতা দেৰেসু তাৰতিংসেসু পারিচ্ছত্তকমূলম্হি পণ্ডুকম্বলসিলাযং অভিসম্বোধিতো সত্তমে ৰস্সে মাতরং পমুখং কত্ৰা দসহি চক্কৰাল়সহস্সেহি আগম্ম সন্নিসিন্নানং দেৰতানং চতুরোঘনিত্থরণত্থায অন্তো ৰস্সং দেসিতো.
পুচ্ছা – কেনেস আৰুসো অভিধম্মো পঠমং মনুস্সলোকে পতিগ্গহিতো, কস্স চ পুন তেন দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – আযস্মতা ভন্তে সারিপুত্তত্থেরেন ধম্মসেনাপতিনা এস অভিধম্মো পঠমং মনুস্সলোকে পতিগ্গহিতো, তেনেৰ ভন্তে আযস্মতা সারিপুত্তত্থেরেন অত্তনো সদ্ধিৰিহারিকানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং দেসিতো.
পুচ্ছা – কে আৰুসো সিক্খন্তি.
ৰিস্সজ্জনা – সেখা চ ভন্তে পুথুজ্জনা কল্যাণকা চ সিক্খন্তি.
পুচ্ছা – কে আৰুসো সিক্খিতসিক্খা.
ৰিস্সজ্জনা – অরহন্তো ভন্তে সিক্খিতসিক্খা.
পুচ্ছা – কে আৰুসো ধারেন্তি.
ৰিস্সজ্জনা – যেসং ভন্তে ৰত্ততি, তে ধারেন্তি.
পুচ্ছা – কস্স আৰুসো ৰচনং.
ৰিস্সজ্জনা – ভগৰতো ভন্তে ৰচনং অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
পুচ্ছা – কেনাৰুসো আভতং.
ৰিস্সজ্জনা – পরংপরায ভন্তে আভতং.
ধম্মসঙ্গণী
পুচ্ছা – সো পনেস আৰুসো অভিধম্মো ধম্মসঙ্গণিৰিভঙ্গাদিপকরণপরিচ্ছেদৰসেন সত্তৰিধো. তেসু পঠমং ভগৰতা কতরং পকরণং দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – পঠমং ভন্তে ধম্মসঙ্গণিপকরণং ভগৰতা দেসিতং.
পুচ্ছা – ধম্মসঙ্গণিযং আৰুসো অত্থি মাতিকা, অত্থি পদভাজনীযং. তেসু মাতিকং নিক্খিপন্তেন ভগৰতা কতং নিক্খিত্তা.
ৰিস্সজ্জনা – মাতিকং ভন্তে নিক্খিপন্তেন ভগৰতা ‘‘কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মা অব্যাকতা ধম্মা. সুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা ধম্মা দুক্খায ৰেদনায সম্পযুত্তা ধম্মা অদুক্খমসুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা ধম্মা. ৰিপাকা ধম্মা ৰিপাকধম্মধম্মা নেৰৰিপাকনৰিপাকধম্মধম্মা’’তি এৰমাদিনা দ্ৰাৰীসতিযা তিকানং ৰসেন. ‘‘হেতূ ধম্মা ন হেতূ ধম্মা. সহেতুকা ধম্মা অহেতুকা ধম্মা.
হেতুসম্পযুত্তা ধম্মা হেতুৰিপ্পযুত্তা ধম্মা. হেতূ চেৰ ধম্মা সহেতুকা চ সহেতুকা চেৰ ধম্মা ন চ হেতূ. হেতূ চেৰ ধম্মা হেতুসম্পযুত্তা চ হেতুসম্পযুত্তা চেৰ ধম্মা ন চ হেতূ. ন হেতূ খো পন ধম্মা সহেতুকাপি অহেতুকাপী’’তি এৰমাদিনা দুকসতানঞ্চ ৰসেন মাতিকা নিক্খিত্তা.
কামাৰচরকুসল
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ধম্মসঙ্গণিযং পদভাজনীযে চিত্তুপ্পাদকণ্ডে কুসলা ধম্মাতিপদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা কথং কামাৰচরকুসলং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে ধম্মসঙ্গণিপকরণে চিত্তুপ্পাদকণ্ডে কুসলা ধম্মাতি পদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা ‘‘কতমে ধম্মা কুসলা. যস্মিং সমযে কামাৰচরং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং রূপারম্মণং ৰা সদ্দারম্মণং ৰা গন্ধারম্মণং ৰা রসারম্মণং ৰা ফোট্ঠব্বারম্মণং ৰা ধম্মারম্মণং ৰা যং যং ৰা পনারব্ভ. তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি ৰেদনা হোতি সঞ্ঞা হোতি চেতনা হোতি চিত্তং হোতি ৰিতক্কো হোতি ৰিচারো হোতি পীতি হোতি সুখং হোতি চিত্তস্সেকগ্গতা হোতী’’তি এৰমাদিনা কামাৰচরকুসলং তীহি মহাৰারেহি ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
রূপাৰচরকুসল
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ধম্মসঙ্গণীপাল়িযং চিত্তুপ্পাদকণ্ডে কুসলা ধম্মাতি পদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা কথং রূপাৰচরকুসলঞ্চ অরূপাৰচরকুসলঞ্চ ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – রূপাৰচরকুসলঞ্চ অরূপাৰচরকুসলঞ্চ ভন্তে ‘‘কতমে ধম্মা কুসলা. যস্মিং সমযে রূপূপপত্তিযা মগ্গং ভাৰেতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিতক্কং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি পথৰীকসিণ’’ন্তি এৰমাদিনা ভগৰতা ৰিত্থারতো দেসিতং.
লোকুত্তরাকুসল
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ধম্মসঙ্গণীপাল়িযং চিত্তুপ্পাদকণ্ডে কুসলা ধম্মাতি পদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা কথং লোকুত্তরকুসলং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে ধম্মসঙ্গণিযং চিত্তুপ্পাদকণ্ডে কুসলা ধম্মাতি পদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা ‘‘কতমে ধম্মা কুসলা. যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞ’’ন্তি এৰমাদিনা ভগৰতা লোকুত্তরকুসলং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
অকুসল
পুচ্ছা – তত্থেৰ আৰুসো অকুসলা ধম্মাতি মাতিকাপদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা কথং অকুসলং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – তত্থেৰ ভন্তে অকুসলা ধম্মাতি মাতিকাপদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা ‘‘কতমে ধম্মা অকুসলা. যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং রূপারম্মণং ৰা সদ্ধারম্মণং ৰা গন্ধারম্মণং ৰা রসারম্মণং ৰা ফোট্ঠব্বারম্মণং ৰা ধম্মারম্মণং ৰা যং যং ৰা পনারব্ভ. তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি ৰেদনা হোতি সঞ্ঞা হোতি চেতনা হোতি চিত্তং হোতী’’তি এৰমাদিনা অকুসলং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
অব্যাকত
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ধম্মসঙ্গণীপাল়িযং চিত্তুপ্পাদকণ্ডরূপকণ্ডেসু অব্যাকতা ধম্মাতি মাতিকাপদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা কথং অব্যাকতা ধম্মা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে ধম্মসঙ্গণিযং অব্যাকতা ধম্মাতি পদস্স অত্থং ৰিভজন্তেন ভগৰতা ‘‘কতমে ধম্মা অব্যাকতা. যস্মিং সমযে কামাৰচরস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা ৰিপাকং চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি উপেক্খাসহগতং রূপারম্মণং. তস্মিং সমযে ফস্সো হোতি ৰেদনা হোতি সঞ্ঞা হোতি চেতনা হোতি চিত্তং হোতী’’তি এৰমাদিনা চ চিত্তুপ্পাদকণ্ডে, রূপকণ্ডে চ ‘‘কতমে ধম্মা অব্যাকতা. কুসলাকুসলানং ধম্মানং ৰিপাকা কামাৰচরা রূপাৰচরা অরূপাৰচরা অপরিযাপন্না ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো. যে চ ধম্মা কিরিযা নেৰ কুসলা নাকুসলা ন চ কম্মৰিপাকা. সব্বঞ্চ রূপং অসঙ্খতা চ ধাতু. ইমে ধম্মা অব্যাকতা’’তি এৰমাদিনা চ অব্যাকতা ধম্মা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – সত্তসু আৰুসো অভিধম্মপ্পকরণেসু ৰিভঙ্গপ্পকরণে ভগৰতা কতি ৰিভঙ্গা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে সত্তসু পকরণেসু দুতিযে ৰিভঙ্গপ্পকরণে খন্ধৰিভঙ্গো আযতনৰিভঙ্গো ধাতুৰিভঙ্গো সচ্চৰিভঙ্গো ইন্দ্রিযৰিভঙ্গো পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গো সতিপট্ঠানৰিভঙ্গো সম্মপ্পধানৰিভঙ্গো ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গো বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গো মগ্গঙ্গৰিভঙ্গো ঝানৰিভঙ্গো অপ্পমঞ্ঞাৰিভঙ্গো সিক্খাপদৰিভঙ্গো পটিসম্ভিদাৰিভঙ্গো ঞাণৰিভঙ্গো খুদ্দকৰত্থুৰিভঙ্গো ধম্মহদযৰিভঙ্গোতি ভগৰতা অট্ঠারস ৰিভঙ্গা দেসিতা.
খন্ধৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – তেসু আৰুসো অট্ঠারসসু ৰিভঙ্গেসু পঠমে খন্ধৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং খন্ধা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – তেসু ভন্তে অট্ঠারসসু ৰিভঙ্গেসু পঠমে খন্ধৰিভঙ্গে ‘‘পঞ্চক্খন্ধা রূপক্খন্ধো ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো. তত্থ কতমো রূপক্খন্ধো, যংকিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৰা বহিদ্ধা ৰা ওল়ারিকং ৰা সুখুমং ৰা হীনং ৰা পণীতং ৰা যং দূরে সন্তিকে ৰা, তদেকজ্ঝং অভিসঞ্ঞূহিত্ৰা অভিসঙ্খিপিত্ৰা অযং ৰুচ্চতি রূপক্খন্ধো’’তি এৰমাদিনা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি ভগৰতা খন্ধা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
আযতনৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – দুতিযে পন আৰুসো আযতনৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং আযতনানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ৰিস্সজ্জনা – দুতিযে ভন্তে আযতনৰিভঙ্গে ‘‘দ্ৰাদসাযতনানি চক্খাযতনং রূপাযতনং সোতাযতনং সদ্দাযতনং ঘানাযতনং গন্ধাযতনং জিৰ্হাযতনং রসাযতনং কাযাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনং মনাযতনং ধম্মাযতনং. চক্খুং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা ৰিপরিণামধম্মং, রূপা অনিচ্চা দুক্খা অনত্তা ৰিপরিণামধম্মা’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহেৰ আযতনানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ধাতুৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ৰিভঙ্গপ্পকরণে ততিযে ধাতুৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং ধাতুযো ৰিত্থারেন ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – ততিযে ভন্তে ধাতুৰিভঙ্গে ‘‘ছ ধাতুযো পথৰীধাতু আপোধাতু তেজোধাতু ৰাযোধাতু আকাসধাতু ৰিঞ্ঞাণধাতূ’’তি ভন্তে সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি ভগৰতা ধাতুযো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
সচ্চৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – চতুত্থে পন আৰুসো সচ্চৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং সচ্চানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ৰিস্সজ্জনা – চতুত্থে ভন্তে সচ্চৰিভঙ্গে ‘‘চত্তারি অরিযসচ্চানি দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. তত্থ কতমং দুক্খং অরিযসচ্চং, জাতিপি দুক্খা, জরাপি দুক্খা, মরণম্পি দুক্খং, সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি, তম্পি দুক্খং, সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা দুক্খা’’তি এৰমাদিনা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি ভগৰতা সচ্চানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ইন্দ্রিযৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – পঞ্চমে পন আৰুসো ইন্দ্রিযৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং ইন্দ্রিযানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ৰিস্সজ্জনা – পঞ্চমে পন ভন্তে ইন্দ্রিযৰিভঙ্গে ‘‘বাৰীসতিন্দ্রিযানি চক্খুন্দ্রিযং সোতিন্দ্রিযং ঘানিন্দ্রিযং জিৰ্হিন্দ্রিযং কাযিন্দ্রিযং মনিন্দ্রিযং…পে… অঞ্ঞাতাৰিন্দ্রিয’’ন্তি এৰমাদিনা অভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি মহানযেহি ভগৰতা ইন্দ্রিযানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
পটিচ্চসমুপ্পাদ ৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ৰিভঙ্গপ্পকরণে ছট্ঠে পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং পটিচ্চসমুপ্পাদো ৰিত্থারেন ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – ছট্ঠে ভন্তে পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গে ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা…পে… সমুদযো হোতী’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা পটিচ্চসমুপ্পাদো সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি মহানযেহি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
সতিপট্ঠানৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – সত্তমে পন আৰুসো সতিপট্ঠানৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং সতিপট্ঠানা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – সত্তমে ভন্তে সতিপট্ঠানৰিভঙ্গে ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি, বহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি, অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি এৰমাদিনা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি ভগৰতা সতিপট্ঠানা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
সম্মপ্পধানৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – অট্ঠমে পন আৰুসো সম্মপ্পধানৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং সম্মপ্পধানা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – অট্ঠমে ভন্তে সম্মপ্পধানৰিভঙ্গে ‘‘চত্তারো সম্মপ্পধানা ইধ ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতী’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা সম্মপ্পধানা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – নৰমে পন আৰুসো ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং ইদ্ধিপাদা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – নৰমে ভন্তে ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গে ‘‘চত্তারো ইদ্ধিপাদা ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি…পে… ৰীমংসাসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি এৰমাদিনা তীহি মহানযেহি ভগৰতা ইদ্ধিপাদা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ৰিভঙ্গপ্পকরণে দসমে বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং বোজ্ঝঙ্গা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – দসমে ভন্তে বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গে ‘‘সত্ত বোজ্ঝঙ্গা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. তত্থ কতমো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ইধ ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা হোতি অনুস্সরিতা, অযং ৰুচ্চতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি নযেহি বোজ্ঝঙ্গা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
মগ্গঙ্গৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – একাদসমে পন আৰুসো মগ্গঙ্গৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং মগ্গঙ্গা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – একাদসমে ভন্তে মগ্গঙ্গৰিভঙ্গে ‘‘অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং, সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধী’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি মগ্গঙ্গা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ঝানৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – দ্ৰাদসমো পন আৰুসো ঝানৰিভঙ্গো ভগৰতা কথং ৰিত্থারেন ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – দ্ৰাদসমো ভন্তে ঝানৰিভঙ্গো ‘‘ইধ ভিক্খু পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ পুব্বরত্তাপররত্তং জাগরিযানুযোগমনুযুত্তো’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
অপ্পমঞ্ঞাৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – তেরসমে পন আৰুসো অপ্পমঞ্ঞাৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং অপ্পমঞ্ঞাযো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – তেরসমে ভন্তে অপ্পমঞ্ঞাৰিভঙ্গে ‘‘চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো ইধ ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং. তথা ততিযং. তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতী’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি অপ্পমঞ্ঞাযো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
সিক্খাপদৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ৰিভঙ্গপ্পকরণে চুদ্দসমে সিক্খাপদৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং সিক্খাপদানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ৰিস্সজ্জনা – চুদ্দসমে ভন্তে সিক্খাপদৰিভঙ্গে ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদানি পাণাতিপাতা ৰেরমণী সিক্খাপদং, অদিন্নাদানা ৰেরমণী সিক্খাপদং, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী সিক্খাপদং, মুসাৰাদা ৰেরমণী সিক্খাপদং, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা ৰেরমণী সিক্খাপদং. তত্থ কতমং পাণাতিপাতা ৰেরমণী সিক্খাপদং, যস্মিং সমযে কামাৰচরং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং পাণাতিপাতা ৰিরমন্তস্সা’’তি এৰমাদিনা অভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি মহানযেহি ভগৰতা সিক্খাপদানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
পটিসম্ভিদাৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – পন্নরসমে পন আৰুসো পটিসম্ভিদাৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং পটিসম্ভিদাযো ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ৰিস্সজ্জনা – পন্নরসমে ভন্তে পটিসম্ভিদাৰিভঙ্গে ‘‘চতস্সো পটিসম্ভিদা অত্থপটিসম্ভিদা ধম্মপটিসম্ভিদা নিরুত্তিপটিসম্ভিদা পটিভানপটিসম্ভিদা. অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মে ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, তত্র ধম্মনিরুত্তাভিলাপে ঞাণং নিরুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা’’তি এৰমাদিনা ভগৰতা চতস্সো পটিসম্ভিদাযো সুত্তন্তভাজনীযঅভিধম্মভাজনীযপঞ্হাপুচ্ছকসঙ্খাতেহি তীহি মহানযেহি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতা.
ঞাণৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – সোল়সমে পন আৰুসো ঞাণৰিভঙ্গে ভগৰতা কথং ঞাণানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
ৰিস্সজ্জনা – সোল়সমে ভন্তে ঞাণৰিভঙ্গে ‘‘একৰিধেন ঞাণৰত্থু পঞ্চৰিঞ্ঞাণা ন হেতূ, অহেতুকা, হেতুৰিপ্পযুত্তা, সপ্পচ্চযা, সঙ্খতা, অরূপা, লোকিযা, সাসৰা’’তি এৰমাদিনা এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা ভগৰতা ঞাণানি ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতানি.
খুদ্দকৰত্থুৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো ৰিভঙ্গপ্পকরণে সত্তরসমো খুদ্দকৰত্থুৰিভঙ্গো ভগৰতা কথং দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে দুতিযে ৰিভঙ্গপ্পকরণে সত্তরসমো খুদ্দকৰত্থুৰিভঙ্গো ‘‘জাতিমদো, গোত্তমদো, আরোগ্যমদো, যোব্বনমদো, জীৰিতমদো’’তি এৰমাদিনা এককতো পট্ঠায যাৰ অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতং ভগৰতা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
ধম্মহদযৰিভঙ্গ
পুচ্ছা – তত্থ আৰুসো অট্ঠারসমো ধম্মহদযৰিভঙ্গো ভগৰতা কথং ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – অট্ঠারসমো ভন্তে ধম্মহদযৰিভঙ্গো ‘‘কতি খন্ধা, কতি আযতনানি, কতি ধাতুযো, কতি সচ্চানি, কতি ইন্দ্রিযানি, কতি হেতূ, কতি আহারা, কতি ফস্সা, কতি ৰেদনা, কতি সঞ্ঞা, কতি চেতনা, কতি চিত্তানি. পঞ্চক্খন্ধা, দ্ৰাদসাযতনানি, অট্ঠারস ধাতুযো, চত্তারি সচ্চানি, বাৰীসতিন্দ্রিযানি, নৰ হেতূ, চত্তারো আহারা, সত্ত ফস্সা, সত্ত ৰেদনা, সত্ত সঞ্ঞা, সত্ত চেতনা, সত্ত চিত্তানী’’তি এৰমাদিনা সব্বসঙ্গাহকাদীহি দসহি ৰারেহি ভগৰতা ৰিত্থারেন ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
পুচ্ছা – কথঞ্চাৰুসো তত্থ ভগৰতা উপ্পাদককম্মআযুপ্পমাণৰারো ৰিত্থারেন ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
ৰিস্সজ্জনা – দানং দত্ৰা সীলং সমাদিযিত্ৰা উপোসথকম্মং কত্ৰা কত্থ উপপজ্জন্তি. দানং দত্ৰা, সীলং সমাদিযিত্ৰা উপোসথকম্মং কত্ৰা অপ্পেকচ্চে খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জন্তি, অপ্পেকচ্চে ব্রাহ্মণমহাসালানং, অপ্পেকচ্চে গহপতিমহাসালানং, অপ্পেকচ্চে চাতুমহারাজিকানং দেৰানং, অপ্পেকচ্চে তাৰতিংসানং দেৰানং, অপ্পেকচ্চে যামানং দেৰানং, অপ্পেকচ্চে তুসিতানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জন্তীতি এৰমাদিনা ভন্তে তত্থ ভগৰতা উপ্পাদককম্মআযুপ্পমাণৰারো ৰিত্থারেন ৰিভজিত্ৰা দেসিতো.
উক্খিত্তা পুঞ্ঞতেজেন, কামরূপগতিং গতা;
ভৰগ্গতম্পি সম্পত্তা, পুনাগচ্ছন্তি দুগ্গতিং –
ধাতুকথা
পুচ্ছা – তেনাৰুসো ভগৰতা অট্ঠারসহি বুদ্ধধম্মেহি সমন্নাগতেন অভিধম্মে অট্ঠারসহি ৰিভঙ্গেহি পটিমণ্ডিতং দুতিযং ৰিভঙ্গপ্পকরণং দেসেত্ৰা তদনন্তরং ধাতুকথং নাম ততিযং পকরণং কথং ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – ততিযং ভন্তে ধাতুকথং নাম অভিধম্মপিটকং ‘‘সঙ্গহো অসঙ্গহো, সঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতং, অসঙ্গহিতেন সঙ্গহিতং, সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতং, অসঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতং. সম্পযোগো ৰিপ্পযোগো, সম্পযুত্তেন ৰিপ্পযুত্তং, ৰিপ্পযুত্তেন সম্পযুত্তং, সম্পযুত্তেন সম্পযুত্তং, ৰিপ্পযুত্তেন ৰিপ্পযুত্তং. সঙ্গহিতেন সম্পযুত্তং ৰিপ্পযুত্তং, সম্পযুত্তেন সঙ্গহিতং অসঙ্গহিতং, অসঙ্গহিতেন সম্পযুত্তং ৰিপ্পযুত্তং, ৰিপ্পযুত্তেন সঙ্গহিতং অসঙ্গহিত’’ন্তি এৰমাদিনা পঞ্চ মাতিকাযো পঠমং নিক্খিপিত্ৰা সঙ্গহাসঙ্গহাদীহি চুদ্দসহি নযেহি ভগৰতা ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
পুগ্গলপঞ্ঞত্তি
পুচ্ছা – তেনাৰুসো ভগৰতা সব্বধাতুকুসলেন অভিধম্মপিটকে ততিযং ধাতুকথাপকরণং দেসেত্ৰা তদনন্তরং চতুত্থং পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপ্পকরণং কথং ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে চতুত্থং পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপ্পকরণং ‘‘ছ পঞ্ঞত্তিযো খন্ধপঞ্ঞত্তি আযতনপঞ্ঞত্তি ধাতুপঞ্ঞত্তি সচ্চপঞ্ঞত্তি ইন্দ্রিযপঞ্ঞত্তি পুগ্গলপঞ্ঞত্তি. কিত্তাৰতা খন্ধানং খন্ধপঞ্ঞত্তি, যাৰতা পঞ্চক্খন্ধা, রূপক্খন্ধো ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো. এত্তাৰতা খন্ধানং খন্ধপঞ্ঞত্তী’’তি এৰমাদিনা খন্ধাযতনধাতুসচ্চইন্দ্রিযপঞ্ঞত্তিযো সংখিত্তেন উদ্দিসিত্ৰা পুগ্গলপঞ্ঞত্তিং চ এককদুকতিকচতুক্কপঞ্চকছক্কসত্তকঅট্ঠকনৰকদসকৰসেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা ভগৰতা দেসিতা.
কথাৰত্থু
পুচ্ছা – তেনাৰুসো ভগৰতা সব্বপরমত্থপঞ্ঞত্তিধম্মকুসলেন অভিধম্মপিটকে চতুত্থং পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপ্পকরণং দেসেত্ৰা তদনন্তরং পঞ্চমং কথাৰত্থুপ্পকরণং কথং দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – সব্বপরমত্থপঞ্ঞত্তিধম্মকুসলেন ভন্তে ভগৰতা লোকে অগ্গপুগ্গলেন অভিধম্মপিটকে চতুত্থং পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপ্পকরণং দেসেত্ৰা তদনন্তরং কথাৰত্থুদেসনায ৰারে সম্পত্তে ‘‘অনাগতে মম সাৰকো মোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরো নাম উপ্পন্নং সাসনমলং সোধেত্ৰা ততিযসঙ্গীতিং করোন্তো ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে নিসিন্নো সকৰাদে পঞ্চ সুত্তসতানি পরৰাদে পঞ্চাতি সুত্তসহস্সং সমোধানেত্ৰা, ইমং পকরণং ভাজেস্সতী’’তি তস্সোকাসং করোন্তেন পুগ্গলৰারে অট্ঠমুখা ৰাদযুত্তিং আদিং কত্ৰা সব্বকথামগ্গেসু অসম্পুণ্ণভাণৰারত্থায তন্তিযা মাতিকা নিক্খেপমত্তেন পঞ্চমং কথাৰত্থুপ্পকরণং সংখেপতো দেসিতং.
পুচ্ছা – অধুনা পাকটং পনাৰুসো ৰিত্থারং কথাৰত্থুপ্পকরণং কদা কেন কত্থ কথঞ্চ ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
ৰিস্সজ্জনা – তং খো ভন্তে ভগৰতো নযমুখং নিস্সায আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ততিযসংগীতিকালে পাটলিপুত্তে অসোকারামে সট্ঠিভিক্খুসতসহস্সানং সমাগমে ভগৰতা দিন্ননযৰসেন তথাগতেন ঠপিতমাতিকং ৰিভজন্তেন সকৰাদে পঞ্চসুত্তসতানি পরৰাদে পঞ্চাতি সুত্তসহস্সং আহরিত্ৰা ইদং পরৰাদমথনং অধুনা পাকটং কথাৰত্থুপ্পকরণং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা দেসিতং.
পুচ্ছা – কতি আৰুসো তত্থ কথাযো তেন আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
ৰিস্সজ্জনা – তত্থ ভন্তে ৰাচনামগ্গতো দ্ৰে চ সতানি সত্তৰীসতি চ কথাযো আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
পুগ্গলকথা
পুচ্ছা – কথঞ্চাৰুসো তত্থ পঠমা পুগ্গলকথা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
ৰিস্সজ্জনা – পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি, আমন্তা. যো সচ্চিকট্ঠো পরমত্থো, ততো সো পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনাতি, ন হেৰং ৰত্তব্বে. আজানাহি নিগ্গহং হঞ্চি পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেন, তেন ৰত রে ৰত্তব্বে ‘‘যো সচ্চিকট্ঠো পরমত্থো, ততো সো পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি. যং তত্থ ৰদেসি ‘‘ৰত্তব্বে খো ‘পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেন’, নো চ ৰত্তব্বে ‘যো সচ্চিকট্ঠো পরমত্থো, ততো সো পুগ্গলো উপলব্ভতি সচ্চিকট্ঠপরমত্থেনা’’তি, মিচ্ছাতি এৰমাদিনা ভন্তে তত্থ পঠমা পুগ্গলকথা পঞ্চ ভাণৰারমত্তায তন্তিযা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
অঞ্ঞাণকথা
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো কথাৰত্থুপ্পকরণে দুতিযৰগ্গে দুতিযা অঞ্ঞাণকথা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন কথং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে পঞ্চমে কথাৰত্থুপ্পকরণে দুতিযৰগ্গে দুতিযা অঞ্ঞাণকথা ‘‘অত্থি অরহতো অঞ্ঞাণন্তি, আমন্তা. অত্থি অরহতো অৰিজ্জা অৰিজ্জোঘো অৰিজ্জাযোগো অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জাসংযোজনং অৰিজ্জানীৰরণন্তি, ন হেৰং ৰত্তব্বে. নত্থি অরহতো অৰিজ্জা অৰিজ্জোঘো অৰিজ্জাযোগো অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জাসংযোজনং অৰিজ্জানিৰরণন্তি, আমন্তা. হঞ্চি নত্থি অরহতো অৰিজ্জা অৰিজ্জোঘো অৰিজ্জাযোগো অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জাসংযোজনং অৰিজ্জানীৰরণং, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে ‘‘অত্থি অরহতো অঞ্ঞাণ’’ন্তি এৰমাদিনা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা ভাসিতা.
অসঞ্ঞকথা
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো পঞ্চমে কথাৰত্থুপ্পকরণে ততিযৰগ্গে একাদসমা অসঞ্ঞকথা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন কথং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে পঞ্চমে কথাৰত্থুপ্পকরণে ততিযৰগ্গে একাদসমা অসঞ্ঞকথা ‘‘অসঞ্ঞসত্তেসু সঞ্ঞা অত্থীতি, আমন্তা. সঞ্ঞাভৰো সঞ্ঞাগতি সঞ্ঞাসত্তাৰাসো সঞ্ঞাসংসারো সঞ্ঞাযোনি সঞ্ঞত্তভাৰপটিলাভোতি, ন হেৰং ৰত্তব্বে’’তি এৰমাদিনা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
অসঞ্ঞসত্তেসু সঞ্ঞা অত্থি.
সঞ্ঞাভৰো সঞ্ঞাগতি সঞ্ঞাসত্তাৰাসো সঞ্ঞাসংসারো সঞ্ঞাযোনি সঞ্ঞত্তভাৰপটিলাভো.
ন হেৰং ৰত্তব্বে.
ননু অসঞ্ঞভৰো অসঞ্ঞগতি অসঞ্ঞসত্তাৰাসো অসঞ্ঞসংসারো অসঞ্ঞযোনি অসঞ্ঞত্তভাৰপটিলাভো.
হঞ্চি অসঞ্ঞভৰো অসঞ্ঞগতি অসঞ্ঞসত্তাৰাসো অসঞ্ঞসংসারো অসঞ্ঞযোনি অসঞ্ঞত্তভাৰপটিলাভো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে অসঞ্ঞসত্তেসু সঞ্ঞা অত্থি.
অসঞ্ঞসত্তেসু সঞ্ঞা অত্থি.
পঞ্চৰোকারভৰো গতি সত্তাৰাসো সংসারো যোনি অত্তভাৰপটিলাভো.
ননু একৰোকারভৰো গতি সত্তাৰাসো সংসারো যোনি অত্তভাৰপটিলাভো.
হঞ্চি একৰোকারভৰো গতি সত্তাৰাসো সংসারো যোনি অত্তভাৰপটিলাভো, নো চ ৰত রে ৰত্তব্বে অসঞ্ঞসত্তেসু সঞ্ঞা অত্থি.
ছট্ঠৰগ্গ
পথৰীধাতুসনিদস্সনাতিআদিকথা
পুচ্ছা – ছট্ঠৰগ্গে পন আৰুসো অট্ঠমা পথৰীধাতু সনিদস্সনাতিআদিকথা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন কথং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
ৰিস্সজ্জনা – ছট্ঠৰগ্গে ভন্তে অট্ঠমা পথৰীধাতু সনিদস্সনাতিআদিকথা ‘‘পথৰীধাতু সনিদস্সনাতি আমন্তা. রূপং রূপাযতনং রূপধাতু নীলং পীতকং লোহিতকং ওদাতং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং চক্খুস্মিং পটিহঞ্ঞতি চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছতীতি, ন হেৰং ৰত্তব্বে’’তি এৰমাদিনা আযস্মতা মহামোগ্গলি পুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
পথৰীধাতু সনিদস্সনা.
চক্খুঞ্চ পটিচ্চ পথৰীধাতুঞ্চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং.
তেন হি ন ৰত্তব্বং চক্খুঞ্চ পটিচ্চ পথৰীধাতুঞ্চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং.
অন্তরাভৰকথা
পুচ্ছা – অভিধম্মপিটকে আৰুসো পঞ্চমে কথাৰত্থুপ্পকরণে অট্ঠমৰগ্গে দুতিযা অন্তরাভৰকথা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন কথং ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
ৰিস্সজ্জনা – অভিধম্মপিটকে ভন্তে পঞ্চমে কথাৰত্থুপ্পকরণে অট্ঠমৰগ্গে দুতিযা অন্তরাভৰকথা ‘‘অত্থি অন্তরাভৰোতি, আমন্তা. কামভৰোতি, ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অত্থি অন্তরাভৰোতি, আমন্তা. রূপভৰোতি, ন হেৰং ৰত্তব্বে…পে… অত্থি অন্তরাভৰোতি, আমন্তা. অরূপভৰোতি, ন হেৰং ৰত্তব্বে’’তি এৰমাদিনা আযস্মতা মহামোগ্গলিপুত্ততিস্সত্থেরেন ৰিত্থারতো ৰিভজিত্ৰা কথিতা.
অত্থি অন্তরাভৰো.
ন হেৰং ৰত্তব্বে.