নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
অট্ঠকথা
সংগাযনস্স পুচ্ছা-ৰিস্সজ্জনা
সদেৰকোপি চে লোকো, আগন্ত্ৰা তাসযেয্য মং;
ন মে পটিবলো অস্স, জনেতুং ভযভেরৰং.
সচেপি ত্ৰং মহিং সব্বং, সসমুদ্দং সপব্বতং;
উক্খিপিত্ৰা মহানাগ, খিপেয্যাসি মমূপরি;
নেৰ মে সক্কুণেয্যাসি, জনেতুং ভযভেরৰং;
অঞ্ঞদত্থু তৰেৰস্স, ৰিঘাতো উরগাধিপ.
মা দানি কোধং জনযিত্থ, ইতো উদ্ধং যথা পুরে;
সস্সঘাতঞ্চ মাকত্থ, সুখকামা হি পাণিনো;
করোথ মেত্তং সত্তেসু, ৰসন্তু মনুজা সুখং.
চত্তারো আসীৰিসা উগ্গতেজা ঘোরৰিসাতি খো ভিক্খৰে চতুন্নেতং মহাভূতানং অধিৰচনং.
পঞ্চ ৰধকা পচ্চত্থিকাতি খো ভিক্খৰে পঞ্চন্নেতং উপাদানক্খন্ধানং অধিৰচনং.
ছট্ঠো অন্তরচরো ৰধকো উক্খিত্তাসিকোতি খো ভিক্খৰে নন্দীরাগস্সেতং অধিৰচনং.
সুঞ্ঞো গামোতি খো ভিক্খৰে ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৰচনং.
চোরা গামঘাতকাতি খো ভিক্খৰে ছন্নেতং বাহিরানং আযতনানং অধিৰচনং.
মহাউদকণ্ণৰো খো ভিক্খৰে চতুন্নেতং ওঘানং অধিৰচনং.
ওরিমং তীরং সাসঙ্কং সপ্পটিভযন্তি খো ভিক্খৰে সক্কাযস্সেতং অধিৰচনং.
পারিমং তীরং খেমং অপ্পটিভযন্তি খো ভিক্খৰে নিব্বানস্সেতং অধিৰচনং.
ৰীরিযারম্ভস্সেতং অধিৰচনং.
গন্ত্ৰা কস্মীরগন্ধারং, ইসি মজ্ঝন্তিকা তদা;
দুট্ঠং নাগং পসাদেত্ৰা, মোচেসি বন্ধনা বহূ.
পুনপি ভন্তে দক্খেমু সঙ্গতি চে ভৰিস্সতি.
অজ্জাপি সন্তানমযং, মালং গন্থেন্তি নন্দনে;
দেৰপুত্তো জৰো নাম, যো মে মালং পটিচ্ছতি.
মুহুত্তোৰিয সো দিব্বো, ইধ ৰস্সানি সোল়স;
রত্তিন্দিৰো চ সো দিব্বো, মানুসিং সরদো সতং.
ইতি কম্মানি অন্ৰেন্তি, অসঙ্খেয্যাপি জাতিযো;
কল্যাণং যদি ৰা পাপং, ন হি কম্মং ৰিনস্সতি.
যো ইচ্ছে পুরিসো হোতুং, জাতি জাতি পুনপ্পুনং;
পরদারং ৰিৰজ্জেয্য, ধোতপাদোৰ কদ্দমং.
যা ইচ্ছে পুরিসো হোতুং, জাতি জাতি পুনপ্পুনং;
সামিকং অপচাযেয্য, ইন্দংৰ পরিচারিকা.
যো ইচ্ছে দিব্বভোগঞ্চ, দিব্বমাযুং যসং সুখং;
পাপানি পরিৰজ্জেত্ৰা, তিৰিধং ধম্মমাচরে.
যং ভিক্খৰে সদেৰকস্স লোকস্স সমারকস্স সব্রহ্মকস্স সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৰিঞ্ঞাতং পত্তং পরিযেসিতং অনুৰিচরিতং মনসা, তমহং জানামি তমহং অভিঞ্ঞাসিং, তং তথাগতস্স ৰিদিতং, তং তথাগতো ন উপট্ঠাতি.
ইতি খো ভিক্খৰে তথাগতো দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু তাদীযেৰ তাদী, তুম্হা চ পন তাদিম্হা অঞ্ঞো তাদী উত্তরিতরো ৰা পণীততরো ৰা নত্থীতি ৰদামি.
সুৰণ্ণভূমিং গন্ত্ৰান, সোণুত্তরা মহিদ্ধিকা;
পিসাচে নিদ্ধমেত্ৰান, ব্রহ্মজালমদেসিসুং.
সমণা মযং মহারাজ, ধম্মরাজস্স সাৰকা;
তৰেৰ অনুকম্পায, জম্বুদীপা ইধাগতা.
অহং বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ, সঙ্ঘঞ্চ সরণং গতো,
উপাসকত্তং দেসেসিং, সক্যপুত্তস্স সাসনে.
তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৰা ৰেরঞ্জাযং ৰিহরতি নল়েরুপুচি মন্দমূলে.
সগ্গারোহণসোপাণং, অঞ্ঞং সীলসমং কুতো;
দ্ৰারং ৰা পন নিব্বান, নগরস্স পৰেসনে.
অলমেৰ কাতুং কল্যাণং, দানং দাতুং যথারহং;
পাণিং কামদদং দিস্ৰা, কো পুঞ্ঞং নকরিস্সতি.
দস্সামন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ;
পপঞ্চ উদপানঞ্চ, দুগ্গে সঙ্কমনানি চ.
মহাঅট্ঠকথঞ্চেৰ, মহাপচ্চরিমেৰচ;
কুরুন্দিঞ্চাতি তিস্সোপি, সীহল়ট্ঠকথা ইমা;
বুদ্ধমিত্তোতি নামেন, ৰিসুতস্স যসস্সিনো;
ৰিনযঞ্ঞুস্স ধীরস্স, সুত্ৰা থেরস্স সন্তিকে.
উপদ্দৰাকুলে লোকে, নিরুপদ্দৰতো অযং;
একসংৰচ্ছরেনেৰ, যথা নিট্ঠং উপাগতা;
এৰং সব্বস্স লোকস্স, নিট্ঠং ধম্মূপসংহিতা;
সীঘং গচ্ছন্তু আরম্ভা, সব্বেপি নিরুপদ্দৰা.
চিরট্ঠিতত্থং ধম্মস্স, করোন্তেন মযা ইমং;
সদ্ধম্মবহুমানেন, যঞ্চ পুঞ্ঞং সমাচিতং;
সব্বস্স আনুভাৰেন, তস্স সব্বেপি পাণিনো;
ভৰন্তু ধম্মরাজস্স, সদ্ধম্মরসসেৰিনো.
চিরং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, কালে ৰস্সং চিরং পজং;
তপ্পেতু দেৰো ধম্মেন, রাজা রক্খতু মেদিনিং.
তাৰ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থরণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং সীলৰিসুদ্ধিযা;
যাৰ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৰত্ততি মহেসিনো.
করুণাসীতলহদযং, পঞ্ঞাপজ্জোতৰিহতমোহতমং;
সনরামরলোকগরুং, ৰন্দে সুগতং গতিৰিমুত্তং.
বুদ্ধোপি বুদ্ধভাৰং, ভাৰেত্ৰা চেৰ সচ্ছিকত্ৰাচ;
যং উপগতো গতমলং, ৰন্দে তমনুত্তরং ধম্মং.
সুগতস্স ওরসানং, পুত্তানং মারসেনমথনানং;
অট্ঠন্নম্পি সমূহং, সিরসা ৰন্দে অরিযসঙ্ঘং.
দীঘস্স দীঘসুত্তঙ্কিতস্স, নিপুণস্স আগমৰরস্স;
বুদ্ধানুবুদ্ধসংৰণ্ণিতস্স, সদ্ধাৰহগুণস্স.
সম্মাসম্বুদ্ধেনেৰ হি তিণ্ণম্পি পিটকানং অত্থৰণ্ণনাক্কমো ভাসিতো, যাপকিণ্ণকদেসনাতি ৰুচ্চতি, ততো সংগাযনাদিৰসেন সাৰকেহীতি আচরিযা ৰদন্তি.
অত্থপ্পকাসনত্থং, অট্ঠকথা আদিতো ৰসিসতেহি;
পঞ্চহি যাসঙ্গীতা, অনুসঙ্গীতা চ পচ্ছাপি.
মজ্ঝে ৰিসুদ্ধিমগ্গা, এস চতুন্নম্পি আগমানঞ্হি;
ঠত্ৰা পকাসযিস্সতি, তত্থ যথা ভাসিতমত্থং;
ইচ্চেৰ কতো তস্মা, তম্পি গহেত্ৰান সদ্ধিমেতায;
অট্ঠকথায ৰিজানাথ, দীঘাগমনিস্সিতং অত্থং.
অত্থানং সূচনতো, সুৰুত্ততো সৰনতোথসূদনতো,
সুত্তাণা সুত্তসভাগতোচ, সুত্তন্তি অক্খাতং.
সুদুদ্দসং সুনিপুণং, যত্থকামনিপাতিনং;
চিত্তং রক্খেথ মেধাৰী, চিত্তং গুত্তং সুখাৰহং.
সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহরতি অভিনিন্নামেতি –
যংহিতং ভিক্খৰে সম্মাৰদমানে ৰদেয্য সমন্তপাসো মারস্সাতি, মাতুগামংযেৰ সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য সমন্তপাসো মারস্সাতি.
যো ভিক্খু দিৰসং চঙ্কমেন নিসজ্জায চ আৰরণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পরিসোধেত্ৰা.
ইতি চিত্তকিরিযৰাযোধাতুৰিপ্ফারৰসেন অযং কাযসম্মতো অট্ঠিসঙ্ঘাতো অভিক্কমতি.
করুণা ৰিয সত্তেসু, পঞ্ঞা যস্স মহেসিনো;
ঞেয্যধম্মেসু সব্বেসু, পৰত্তিত্থ যথারুচি.
দসায তায সত্তেসু, সমুস্সাহিতমানসো;
পাটিহীরাৰসানম্হি, ৰসন্তো তিদসালযে;
পারিচ্ছত্তকমূলম্হি, পণ্ডুকম্বলনামকে;
সিলাসনে সন্নিসিন্নো, আদিচ্চোৰ যুগন্ধরে.
চক্কৰাল়সহস্সেহি, দসাহাগম্ম সব্বসো;
সন্নিসিন্নেন দেৰানং, গণেন পরিৰারিতো;
মাতরং পমুখং কত্ৰা, তস্সা পঞ্ঞায তেজসা;
অভিধম্মকথামগ্গং, দেৰানং সম্পৰত্তযি.
তস্স পাদে নমস্সিত্ৰা, সম্বুদ্ধস্স সিরীমতো;
সদ্ধম্মঞ্চস্স পূজেত্ৰা, কত্ৰা সঙ্ঘস্স চঞ্জলিং.
যং দেৰদেৰো দেৰানং, দেসেত্ৰা নযতো পুন;
থেরস্স সারিপুত্তস্স, সমাচিক্খি ৰিনাযকো.
অনোতত্তদহে কত্ৰা, উপট্ঠানং মহেসিনো;
যঞ্চ সুত্ৰান সো থেরো, আহরিত্ৰা মহীতলং.
ভিক্খূনং পরিরুদাহাসি, ইতি ভিক্খূহি ধারিতো;
সঙ্গীতিকালে সংঙ্গীতো, ৰেদেহমুনিনা পুন.
যং করোমসি ব্রহ্মুনো, সমং দেৰেহি মারিস;
তদজ্জ তুয্হং কস্সাম, হন্দ সামং করোম তে.
অত্থং পকাসযিস্সামি, আগমট্ঠকথাসুপি;
গহেতব্বং গহেত্ৰান, তোসযন্তো ৰিচক্খণে.
ইতিমে ভাসমানস্স, অভিধম্মকথং ইমং;
অৰিক্খিত্তা নিসামেথ, দুল্লভাহিঅযংকথা.
এত্থেতে পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তি.
চক্খুং চাৰুসো পটিচ্চ রূপেচ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, যং ৰেদেতি, তং সঞ্জানাতি. যং সঞ্জানাতি, তং ৰিতক্কেতি, যং ৰিতক্কেতি, তং পপঞ্চেতি, যং পপঞ্চেতি, ততো নিদানং পুরিসং পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচরন্তি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু চক্খুৰিঞ্ঞেয্যসু রূপেসু –
পুরিমা ভিক্খৰে কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৰিজ্জায.
অত্থেৰ গম্ভীরগতং সুদুব্বুধং,
সযং অভিঞ্ঞায সহেতুসম্ভৰং;
যথানুপুব্বং নিখিলেন দেসিতং,
মহেসিনা রূপগতংৰ পস্সতি.
অভিক্কমিস্সামি পটিক্কমিস্সামীতি হি চিত্তং উপ্পজ্জমানং রূপং সমুট্ঠাপেতি.
ন অন্তলিক্খেন ন সমুদ্দমজ্ঝে,
ন পব্বতানং ৰিৰরং পৰিস্স;
ন ৰিজ্জতে সো জগতিপ্পদেসো,
যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য পাপকম্মা.
যং পত্তং কুসলং তস্স, আনুভাৰেন পাণিনো;
সব্বে সদ্ধম্মরাজস্স, ঞত্ৰা ধম্মং সুখাৰহং;
পাপুণন্তু ৰিসুদ্ধায, সুখায পটিপত্তিযা;
অসোকমনুপাযাসং, নিব্বানসুখমুত্তমং.
চিরং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, ধম্মে হোন্তু সগারৰা;
সব্বেপি সত্তা কালেন, সম্মা দেৰো পৰস্সতু;
যথা রক্খিংসু পোরাণা, সুরাজানো তথেৰিমং;
রাজা রক্খতু ধম্মেন, অত্তনোৰ পজংপজং.
তাৰ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থরণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং পঞ্ঞাৰিসুদ্ধিযা;
যাৰ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৰত্ততি মহেসিনো.
দুতিযসন্নিপাত
মহাপদানসুত্ত অট্ঠকথা
পুচ্ছা – অট্ঠকথা সংগীতিযা আৰুসো পঠমে সন্নিপাতে সকলা চ ৰিনযসংৰণ্ণনা দীঘনিকাযে চ সীলক্খন্ধৰগ্গৰণ্ণনা অভিধম্মে চ ধম্মসঙ্গহসংৰণ্ণনা সংগীতা থেরেহি ছট্ঠসংগীতিকারেহি. ইদানি পন দুতিযে সন্নিপাতে দীঘনিকাযে মহাৰগ্গৰণ্ণনাতো পট্ঠায তদৰসেসানং যথাৰৰত্থিতসংৰণ্ণনানং সংগাযনোকাসো অনুপ্পত্তো. তস্মা ইমিস্সা দুতিযসন্নিপাতসংগীতিযা পুব্বকিচ্চৰসেন যথানুপ্পত্তায মহাৰগ্গে মহাপদানসুত্তসংৰণ্ণনায পুচ্ছাৰিস্সজ্জনং কাতুং সমারভাম. মহাপদানসুত্তস্স আৰুসো নিদানে পরিযাপন্নস্স ‘‘করেরিকুটিকায’’ন্তিপদস্স অত্থো কথং অট্ঠকথাচরিযেন কথিতো.
ৰিস্সজ্জনা – মহাপদানসুত্তস্স ভন্তে নিদানে পরিযাপন্নস্স করেরিকুটিকাযন্তিপদস্স অত্থো ‘‘করেরিকুটিকায’’ন্তি করেরীতি ৰরুণরুক্খস্স নামং. করেরিমণ্ডপো তস্সা কুটিকায দ্ৰারে ঠিতো, তস্মা করেরিকুটিকাতি ৰুচ্চতি. যথা কোসম্বরুক্খস্স দ্ৰারেঠিতত্তা কোসম্বকুটিকাতি এৰমাদিনা ভন্তে অট্ঠকথাচরিযেন কথিতো.
করেরিকুটিকাযন্তি করেরীতি ৰরুণরুক্খস্স নামং.
করেরিমণ্ডপো তস্সা কুটিকায দ্ৰারে ঠিতো, তস্মা করেরিকুটিকাতি ৰুচ্চতি. যথা কোসম্বরুক্খস্স দ্ৰারে ঠিতত্তা একাসম্বকুটিকাতি.
অন্তোজেতৰনে কির করেরিকুটি কোসম্বকুটি গন্ধকুটি সলল়াগারন্তি চত্তারি মহাগেহানি –
একেকং সতসহস্সপরিচ্চাগেন নিপ্ফন্নং.
তেসু সলল়াগারং রঞ্ঞা পসেনদিনা কারিতং.