২৩. স্যাদীসু রস্সোতি

নপুংসকে ৰত্তমানস্স স্যাদীসু রস্সো. ভো ছত্তুপাহন, ছত্তুপাহনং, ছত্তুপাহনেন ইচ্চাদি.

তে চ সমাহারিতরীতরযোগা বহুলংৰিধানা নিযতৰিসযাযেৰ হোন্তি, তত্রা+যং ৰিসযৰিভাগো-নিরুত্তিপিটকাগতো-পাণি+তূরিয+যোগ্গ+সেনঙ্গানং, নিচ্চৰেরীনং, সঙ্খ্যাপরিমাণসঞ্ঞানং, খুদ্দজন্তুকানং, পচনচণ্ডালানং, চরণসাধারণানং, একজ্ঝাযনপাৰচনানং, লিঙ্গৰিসেসানং, ৰিৰিধৰিরুদ্ধানং, দিসানং, নদীনঞ্চ নিচ্চসমাহারেকত্থং ভৰতি.

পাণঙ্গানং-চক্খু চ সোতঞ্চ চক্খুসোতং, মুখঞ্চ নাসিকা চ মুখনাসিকং, ‘‘স্যাদীসু রস্সো’’তি নপুংসকে ৰত্তমানস্স রস্সো. হনু চ গীৰা চ হনুগীৰং, কণ্ণা চ নাসা চ কণ্ণনাসং, পাণি চ পাদো চ পাণিপাদং, ছৰি চ মংসঞ্চ লোহিতঞ্চ ছৰিমংসলোহিতং, নামঞ্চ রূপঞ্চ নামরূপং, জরা চ মরণঞ্চ জরামরণং.

তূরিযঙ্গানং-অলসো চ তালম্বরো চ অলসতালম্বরং, মুরজো চ গোমুখো চ মুরজগোমুখং, সংখো চ পণৰো চ দেণ্ডিমো চ, সংখা চ পণৰা চ দেণ্ডিমা চাতি ৰা সংখপণৰদেণ্ডিমং, পণৰাদযো দ্ৰেপি ভেরিৰিসেসা, মদ্দৰিকো চ পাণৰিকো চ মদ্দৰিকপাণৰিকং, গীতঞ্চ ৰাদিতঞ্চ গীতৰাদিতং, সম্মঞ্চ তাল়ঞ্চ সম্মতাল়ং, সম্মংতি কংসতালং, তাল়ংতি হত্থতাল়ং.

যোগ্গঙ্গানং-ফালো চ পাচনঞ্চ ফালপাচনং, যুগঞ্চ নঙ্গলঞ্চ যুগনঙ্গলং.

সেনঙ্গানং-হত্থিনো চ অস্সা চ হত্থিঅস্সং, রথা চ পত্তিকা চ রথপত্তিকং, অসি চ সত্তি চ তোমরঞ্চ পিণ্ডঞ্চ অসিসত্তিতোমরপিণ্ডং, অসি চ চম্মঞ্চ অসিচম্মং, চম্মন্তি সরৰারণ-ফলকং. ধনু চ কলাপো চ ধনুকলাপং, কলাপো=তুণীরং. পহরণঞ্চ আৰরণঞ্চ পহরণাৰরণং.

নিচ্চৰেরীনং-অহি চ নকুলো চ, অহী চ নকুলা চাতি ৰা অহিনকুলং. এৰং বিল়ারমূসিকং, অন্তস্স রস্সত্তং. কাকোলুকং, সপ্পমণ্ডূকং, গরুল়সপ্পং, নাগসুপণ্ণং.

সঙ্খ্যাপরিমাণসঞ্ঞানং-এককঞ্চ দুকঞ্চ এককদুকং. এৰং, দুকতিকং, তিকচতুক্কং, চতুক্কপঞ্চকং. দসকঞ্চ একাদসকঞ্চ দসেকাদসকং, ‘‘তিতালীস’’ ইতি চক-ভাগলোপনিদ্দেসেন ককারস্স লোপো.

খুদ্দজন্তুকানং-কীটা চ পটঙ্গা চ কীটপটঙ্গং, কীটা=কপালপিট্ঠিকপাণা. এৰং কুন্থকিপিল্লিকং, ডংসা চ মকসা চ ডংসমকসং, মক্খিকা চ কিপিল্লিকা চ মক্খিককিপিল্লিকং, কীটা চ সরিংসপা চ কীটসরিংসপং. তত্থ কুন্থা=সুখুমকিপিল্লিকা.

খুদ্দজন্তু অনট্ঠী ৰা, অথ খো খুদ্দকোপি ৰা;

সতং ৰা পসতো যেসং, কেচি আনতুলা ইতি.

পচনচণ্ডালানং-ওরব্ভিকা চ সূকরিকা চ ওরব্ভিকসূকরিকং, এৰং সাকুন্তিকমাগৰিকং. সপাকো চ চণ্ডালো চ সপাকচণ্ডালং, পুক্কুসছৰডাহকং, ৰেনরথকারং, তত্থ ৰেনা=তচ্ছকা, রথকারা=চম্মকারা.

চরণসাধারণানং-অতিসো চ ভারদ্ৰাজো চ অতিসভারদ্ৰাজং, কট্ঠো চ কপালো চ কট্ঠকপালং, সীলঞ্চ পঞ্ঞাণঞ্চ সীলপঞ্ঞাণং, সমথো চ ৰিপস্সনা চ সমথৰিপস্সনং, ৰিজ্জা চ চরণঞ্চ ৰিজ্জাচরণং, এৰং নামরূপং, হিরোত্তপ্পং, সতিসম্প-জঞ্ঞং, লোভমোহং, দোসমোহং, অহিরিকানোত্তপ্পং, থিনমিদ্ধং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ+মিচ্চাদি.

একজ্ঝাযনপাৰচনানং-দীঘো চ মজ্ঝিমো চ দীঘমজ্ঝিমং, এৰং একুত্তর সংযুত্তকং, খন্ধকৰিভঙ্গং.

লিঙ্গৰিসেসানং-ইত্থী চ পুমা চ ইত্থিপুমং, দাসী চ দাসো চ দাসিদাসং, চীৰরঞ্চ পিণ্ডপাতো চ সেনাসনঞ্চ গিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারো চ চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারং, তিণঞ্চ কট্ঠো চ সাখা চ পলাসঞ্চ তিণকট্ঠসাখাপলাসং. ‘‘লাভী হোতি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং’’তিপি দিস্সতি.

ৰিৰিধৰিরুদ্ধানং-কুসলঞ্চ অকুসলঞ্চ কুসলাকুসলং, এৰং সাৰজ্জানৰজ্জং, হীনপণীতং, কণ্হসুক্কং, ছেকপাপকং, সুখদুক্খং, অধমুত্তমং, পটিঘানুনযং, ছাযাতপং, আলোকন্ধকারং. রত্তিঞ্চ দিৰা চ রত্তিন্দিৰং, ‘‘রত্তিন্দিৰদারগৰচতুরস্সা’’তি অপচ্চযে কতে নুমআগমো. অহো চ রত্তি চ অহোরত্তং, ‘‘দীঘা+হোৰস্সেকদেসেহি চ রত্যা’’তি অপচ্চযে কতে ‘‘মনাদ্যাপাদীন+মো মযে চে’’তি ওকারো.

দিসানং-পুব্বা চ অপরা চ পুব্বাপরং, এৰং পুরত্থিমপচ্ছিমং, দক্খিণুত্তরং, পুব্বদক্খিণং, পুব্বুত্তরং, অপরদক্খিণং, অপরুত্তরং.

নদীনং-গঙ্গা চ যমুনা চ গঙ্গাযমুনং, এৰং মহীসরভূ.

তিণ+রুক্খ+পসু+সকুণ+ধন+খঞ্ঞ+ব্যঞ্জন+জনপদানং ৰা. তিণৰিসেসানং-উসীরানি চ বীরণানি চ উসীরবীরণং উসীরবীরণানি ৰা. এৰং মুঞ্জপব্বজং মুঞ্জপব্বজানি ৰা, কাসকুসং কাসকুসা ৰা.

রুক্খৰিসেসানং-অস্সত্থা চ কপিট্ঠা চ অস্সত্থকপিট্ঠং অস্সত্থকপিট্ঠা ৰা, এৰং অম্বপনসং অম্বপনসা, খদিরপলাসং খদিরপলাসা, ধৰাস্সকণ্ণং ধৰাস্সকণ্ণা, পিলক্খনিগ্রোধং পিলক্খনিগ্রোধা, সাকসালং সাকসালা.

পসুৰিসেসানং-গজা চ গৰজা চ গজগৰজং গজগৰজা ৰা, অজা চ এল়কা চ অজেল়কং অজেল়কা, হত্থী চ গাৰো চ অস্সা চ ৰল়ৰা চ হত্থীগৰস্সৰল়ৰং হত্থীগৰস্সৰল়ৰা, রস্সত্তং. এৰং গোমহিসং গোমহিসা, এণেয্যৰরাহং এণেয্যৰরাহা, সীহব্যগ্ঘতরচ্ছং সীহব্যগ্ঘতরচ্ছা, কুক্কুটসূকরং কুক্কুটসূকরা, এণেয্যগোমহিসং এণেয্যগোমহিসা.

সকুণৰিসেসানং-হংসা চ বকা চ হংসবকং হংসবকা. এৰং কারণ্ডৰচক্কৰাকং কারণ্ডৰচক্কৰাকা, মযূরকোঞ্চং মযূরকোঞ্চা, সুকসালিকং সুকসালিকা, বকবলাকং বকবলাকা.

ধনানং-হিরঞ্ঞঞ্চ সুৰণ্ণঞ্চ হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণানি. এৰং জাতরূপরজতং জাতরূপরজতানি, মণিসঙ্খমুত্তৰেল়ুরিযং মণিসঙ্খমুত্তৰেল়ুরিযা.

ধঞ্ঞানং-সালী চ যৰা চ সালিযৰং সালিযৰা ৰা. এৰং তিলমুগ্গমাসং তিলমুগ্গমাসানি, নিপ্পাৰকুলত্থং নিপ্পাৰকুলত্থা.

ব্যঞ্জনানং-সাকো চ সুৰা চ সাকসুৰং সাকসুৰা. এৰং গব্যমাহিসং গব্যমাহিসা, এণেয্যৰরাহং এণেয, ৰরাহা. মিগমযূরং মিগমযূরা.

জনপদানং-কাসি চ কোসলা চ কাসিকোসলং কাসিকোসলা, ৰজ্জী চ মল্লা চ ৰজ্জিমল্লং ৰজ্জিমল্লা, অঙ্গা চ মগধা চ অঙ্গমগধং অঙ্গমগধা, এৰং চেতিৰংসং চেতিৰংসা, মচ্ছসূরসেনং মচ্ছসূরসেনা, কুরুপঞ্চালং কুরুপঞ্চালা. নামঞ্চ রূপঞ্চ নামরূপঞ্চ নামরূপনামরূপন্তি চতুরেকপঞ্চৰোকারৰসেন ৰত্তব্বে বহুলাধিকারা সরূপেকসেসং কত্ৰা নামরূপন্তি ৰুত্তং.

এতস্মিং একত্থীভাৰকণ্ডে যং ৰুত্তং পুব্বং, তদেৰ পুব্বং নিপততি, কমাতিক্কমে পযোজনস্সা+ভাৰা. ক্ৰচি ৰিপল্লাসোপি হোতি, বহুলাধিকারতো, দন্তানং রাজা রাজদন্তো. চত্থে সমাহারে ‘‘সভাপরিসাযা’’তি ঞাপকা ক্ৰচি নপুংসকলিঙ্গং ন ভৰতি, আধিপচ্চঞ্চ পরিৰারো চ আধিপচ্চপরিৰারো. এৰং ছন্দপারিসুদ্ধি, পটিসন্ধিপৰত্তিযং.