১৯. চত্থে
অনেকংস্যাদ্যন্তং চত্থে একত্থং ৰা হোতি. সমুচ্চযো অন্ৰাচযো ইতরীতরযোগো সমাহারোতি চসদ্দস্স অত্থো চতুব্বিধো.
তত্থ সমুচ্চযা+ন্ৰাচযেসু সমাসো ন হোতি, ক্রিযাসাপেক্খতায নামানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অযুত্তত্থত্তা, যথা-চীৰরং পিণ্ডপাতঞ্চ পচ্চযং সযনাসনং অদাসি, দানঞ্চ দেহি, সীলঞ্চরক্খাহি. ইতরীতরযোগে সমাহারে চ অঞ্ঞমঞ্ঞাপেক্খত্তা সমাসো.
উভযত্থপধানে চত্থে কথ+মেকত্থীভাৰো সম্ভৰে+তি চে, ৰুত্তঞ্হি –
সপ্পধানাপি যত্থ+ত্থা, মিথো সাপেক্খতা ইৰ;
ক্রিযাসম্বন্ধসামঞ্ঞা, চত্থে+কত্থং ত+দুচ্চতেতি.
যস্মা একত্থীভাৰেপি সতীযসতীযত্থে পধানং, তস্মা ইদং ৰুচ্চতে –
ন+ঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিসেসেন্তি, চত্থে অত্থা পদানিৰ;
সত্থৰুত্যী অতো তেসং, পধানত্থং+ভিযুজ্জতে.
ইতরীতরযোগো চ, সমাহারোত্য+যং দ্ৰিধা;
সমাসো তু ইমং অঞ্ঞে, জানন্তে দ্ৰন্দনামতো.
ইতরীতরযোগস্মিং+ৰযৰত্থস্স সম্ভৰো;
সমুদাযতিরোভাৰো, পরংৰ লিঙ্গ+মস্স চ.
সমুদাযব্ভৰো যস্মিং+ৰযৰা চ তিরোহিতা;
সমাহারোত্য+যং চত্থো, সো চ হোতি নপুংসকে.
ইতরীতরযোগো যথা-সারিপুত্তো চ মোগ্গল্লানো চ সারিপুত্তমোগ্গল্লানা, ভো সারিপুত্তমোগ্গল্লানা ইচ্চাদি. অৰযৰপধানত্তা বহুৰচনমেৰ. সমণা চ ব্রাহ্মণা চ সমণব্রাহ্মণা, এৰং ব্রাহ্মণগহপতিকা, খত্তিযব্রাহ্মণা, দেৰমনুস্সা, চন্দিমসূরিযা.