১৪. সত্তম্যা+ধারে
আধারকারকে সত্তমীৰিভত্তি হোতি. স্মিং+সুইতি সত্তমী. সত্তম্যেকৰচনং স্মিং, সুগতে পতিট্ঠিতং সুগতম্হি সুগতস্মিং ৰা. সত্তমীবহুৰচনং সু, ‘‘সু+হিস্ৰ+স্সে’’তি এ, সুগতেসু.
সুগতো, সুগতা. ভো সুগত, ভো সুগতা, ভৰন্তো সুগতা. সুগতং, সুগতে. সুগতেন, সুগতেভি, সুগতেহি. করণে সুগতেন, সুগতেভি, সুগতেহি. সুগতস্স, সুগতায, সুগতানং. সুগতা, সুগতম্হা, সুগতস্মা, সুগতেভি, সুগতেহি. সুগতস্স, সুগতানং. সুগতে, সুগতম্হি, সুগতস্মিং, সুগতেসু.
সুগতো সুগতো. সুগতং নমতি. সুগতেন কতো. সুগতেন জিতো. সুগতস্স দদে. সুগতা ৰিগতো. সুগতস্স সুতো. সুগতে রমতে. এৰং –
সূরা+সুর+নরো+রগ+নাগ+যক্খা,
গন্ধব্ব+কিন্নর+মনুস্স+পিসাচ+পেতা;
মাতঙ্গ+জঙ্গম+তুরঙ্গ+ৰরাহ+সীহা,
ব্যগ্ঘ+চ্ছ+কচ্ছপ+তরচ্ছ+মিগ+স্স+সোণা.
আলোক+লোক+নিলযা+নিল+চাগ+যোগা,
ৰাযাম+গাম+নিগমা+গম+ধম্ম+কামা;
সঙ্ঘো+ঘ+ঘোস+পটিঘা+সৰ+কোধ+লোভা,
সারম্ভ+থম্ভ+মদ+মান+পমাদ+মক্খা.
পুন্নাগ+পূগ+পনসা+সন+চম্পক+ম্ব-
হিন্তাল+তাল+ৰকুল+জ্জুন+কিংসুকা চ;
মন্দার+কুন্দ+পুচিমন্দ+করঞ্জ+রুক্খা,
ঞেয্যা মযূর+সকুণ+ণ্ডজ+কোঞ্চ+হংসা.
সুগতসদ্দোৰ, যতো সব্বো সদ্দো, ন সদ্দতালিতত্থোৰ, অথ খো সংযোগাদিৰসেনপি অত্থং ৰদন্তি. তেনে+তং ৰুচ্চতি –
সংযোগা ৰিপ্পযোগা চ, সাহচরিযা+ৰিরোধতো;
অত্থা পকরণা লিঙ্গা, সদ্দন্তরসমীপতো.
সামত্থ্যো+চিত্র+দেসেহি, কাল+ব্যত্তা+নুরূপতো;
উপচার+কাকুভেদ, সম্বন্ধেহু+পলক্খণা.
ৰচনা চ তদঙ্গত্তা, পধানত্তাতিআদিহি;
সদ্দ+ত্থা পৰিভজ্জন্তে, ন সদ্দাদেৰ কেৰলাতি.
এত্থ সংযোগতো তাৰ, ‘‘সকিসোরা ধেনু দীযতূ’’তি, কিসোরো অস্সপোতকো, তংসংযোগতো ৰল়ৰা এৰ পতীযতে.
ৰিপ্পযোগতো – ‘‘অকিসোরা আনীযতূ’’তি তপ্পটিসেধা ৰল়ৰা এৰ পতীযতে.
সহচরণতো – ‘‘রাম+লক্খণ’’ইতি উভিন্নং সহচরণেন রামোতি দাসরথি এৰ রামো, ন অঞ্ঞাভিধানো জামদগন্যাদি. লক্খণোপি সোমিত্তি এৰ, ন তু যো কোচি লক্খণো.
ৰিরোধতো – ‘‘রাম+জ্জুনা’’ ইতি ভগ্গৰো সহস্সবাহু চ অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরুদ্ধাতি তে এৰ পতীযন্তে, ন দাসরথি সব্যসাচি চ.
অত্থতো – ‘‘সিন্ধৰ+মানয, পৰিসামি রণঙ্গণ’’মিতি রণঙ্গণপৰেসো ৰাহনৰিসেসেন হোতীতি অত্থতো তুরঙ্গপতীতি, ন তু লৰণৰিসেসং.
পকরণতো-ভোজনৰিধিম্হি উপসঙ্খরিযমানে ‘‘সিন্ধৰ+মানযে’’তি, অত্র হি সদ্দন্তরস্সা+ভাৰেপি ভোজনোপকরণসমৰায+মালোকিতভাৰতো লৰণে পটিপত্তি, তাদিসো হি পত্থাৰোতি.
লিঙ্গতো – ‘‘দেৰদত্তং পঠম+মুপৰেসয সমারাধিতগুরুং’’তি, অত্র সমারাধিতগুরুত্তেন লিঙ্গেন তস্স বাহুস্সচ্চ+মৰগম্যতে, ন তু যো কোচি দেৰগুণো.
সন্নিধানতো – ‘‘অজ্জুনো কতৰীরিযোতি’’ পতীযতে, নো অকতৰীরিযো অজ্জুনোতি.
সামত্থিযতো – ‘‘অনুদরা কঞ্ঞা’’তি উদরে অসতি কঞ্ঞা এৰ নত্থীতি তস্সা কিসাঙ্গিযা মজ্ঝপদেসোতি পতীযতে.
ওচিত্রতো – ‘‘রামসদিসো+যং’’ ইতি, অত্র হি রামো পযুত্তদাসরথিস্মিং ভিয্যো সাধারণো পরিচযোতি দাসরথি এৰ পতীযতে, ন ভগ্গৰরামো.
দেসতো – ‘‘পোট্ঠপা’’ ইতি কিস্মিঞ্চি দেসে পসংসাৰচনং. কিস্মিঞ্চি অক্কোসৰচনং.
কালতো – ‘‘পচে’’তি দক্খিণাপথে কত্থচি পুব্বণ্হে যাগুপাকে, সাযণ্হে তু ওদনপাকে.
ব্যত্তিতো – ‘‘গামস্স অদ্ধ’’ মিতি সমভাগে, নপুংসকত্তা. ‘‘গামস্স অদ্ধো’’তি পুমত্তেন তু অসমভাগে.
অনুরূপতো – ‘‘নরপতি সাধু রক্খতি গোমণ্ডল’’মিতি মহীমণ্ডলপালনং রাজিনো+নুরূপ+মিতি মহীমণ্ডলপালনেৰ পতীতি, ন তু গোযূথরক্খনে.
উপচারতো – অতংসভাৰে তংসভাৰারোপন+মুপচারো, স চ তদট্ঠো, তদ্ধম্মো, তংসহচরিযো, তংসমীপোতি চতুব্বিধো, তত্থ যথাক্কমং মঞ্চা উক্কোসন্তি, অগ্গি মাণৰো, যট্ঠিং পৰেসয, গঙ্গাযং ৰজোতি.
কাকুতো-কাকুসদ্দো ইত্থিযং, স চ ৰিকার+সোক+ভীতি+ধনিরূপেসু দিস্সতি, ৰত্তু কাযৰিকারা কথঞ্চি তং অকতৰাঅপি কেনচি অঞ্ঞেন ‘‘কিং ত্ৰং তং অকাসি ‘‘ইতি পুট্ঠো কোপেন ভমুভেদা ‘‘অহং কতৰা অম্হী’’তি কথেতি, তস্স ভমুভেদক্রিযা অক্রিযাপটিঞ্ঞং সূচযতি.
সম্বন্ধ তো – ‘‘মাতরি সম্মা ৰত্তিতব্বং, পিতরি সুস্সূযিতব্বং’’ ইতি, অত্র হি সমাতরি সপিতরীতি সম্বন্ধিসদ্দাভাৰেপি সা মাতা সো পিতা চ অস্স পুত্তস্সাতি পতীযতে.
উপলক্খণতো – ‘‘কাকেহি রক্খিতব্বং দধী’’তি কাকসদ্দো সব্বেস+মুপঘাতকানং সামঞ্ঞং উপলক্খেতীতি সুনখাদিসব্বেহিপি নিৰারীযতে.
ৰচনতো – ‘‘দারা’’ইতি দারসদ্দো কলত্তে বহুৰচনন্তো, অঞ্ঞত্থ অনিযতৰচনো.
তদঙ্গত্তা – ‘‘সজ্জিতং ভোজন’’মিতি ৰুত্তে তপ্পরিক্খারত্তা তদুপকরণ আসন, পাতি, ব্যঞ্জনাদীনং সম্পাদনম্পি পতীযতে.
পধানভাৰতো – ‘‘নিগ্গচ্ছতি অৰনিনাথো’’তি রঞ্ঞো নিগ্গমনেন তদুপজীৰীনম্পি নিগ্গমনং ৰিঞ্ঞাযতি.
ৰুত্তঞ্চ –
নেয্যনীতত্থসুত্তেসু, ঞেয্যং সদ্দত্থমত্তকং;
নে+ত্থ ৰত্তব্বঅত্থেন, সুত্তং নীতত্থকং ভৰেতি.
এৰ+মঞ্ঞেসম্পি অকারন্তানং পুল্লিঙ্গানং সদ্দানং রূপনযো ক্রিযা+ভিসম্বন্ধো চ. সুগতসদ্দতো যস্স সদ্দস্স ৰিসেসো অত্থি, তং ৰক্খাম. ইতো পরং ছট্ঠিযা চতুত্থীসমত্তা পঞ্চমীবহুৰচনস্স চ ততিযাবহুৰচনেন সমত্তা ন তা দস্সিযন্তে.
গুম্ব সি, ‘‘অতো’’ ‘‘সিস্সা’’তি চ ৰত্ততে.