২. আরম্মণপচ্চযো

কতমো আরম্মণপচ্চযো. সব্বেপি চিত্তচেতসিকা ধম্মা সব্বেপি রূপধম্মা সব্বংপি নিব্বানং সব্বাপি পঞ্ঞত্তিযো আরম্মণ পচ্চযো. ন হি সো নাম একোপি ধম্মো অত্থি, যো চিত্ত চেতসিকানং আরম্মণং ন হোতি. সঙ্খেপতো পন আরম্মণং ছব্বিধং হোতি রূপারম্মণং সদ্দারম্মণং গন্ধারম্মণং রসারম্মণং ফোট্ঠব্বারম্মণং ধম্মারম্মণন্তি.

কতমে ধম্মা আরম্মণপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. সব্বেপি চিত্ত চেতসিকাধম্মা আরম্মণপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. ন হি কিঞ্চি চিত্তং নাম অত্থি, যং চিত্তং ভূতেন ৰা অভূতেন ৰা আরম্মণেন ৰিনা পৰত্ততি.

তত্থ পচ্চুপ্পন্নং রূপারম্মণং দুৰিধস্স চক্খুৰিঞ্ঞাণচিত্তস্স আরম্মণপচ্চযো. পচ্চুপ্পন্নং সদ্দারম্মণং দুৰিধস্স সোতৰিঞ্ঞাণ চিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং গন্ধারম্মণং দুৰিধস্স ঘানৰিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং রসারম্মণং দুৰিধস্স জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নং তিৰিধং ফোট্ঠব্বারম্মণং দুৰিধস্স কাযৰিঞ্ঞাণচিত্তস্স. পচ্চুপ্পন্নানি তানি পঞ্চারম্মণানি তিৰিধস্স মনোধাতুচিত্তস্স আরম্মণপচ্চযো. সব্বানি তানি অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানি পঞ্চারম্মণানি ৰা সব্বানি তেকালিকানি কালৰিমুত্তানি ধম্মারম্মণানি ৰা ছ সত্ততিৰিধানং মনোৰিঞ্ঞাণচিত্তানং যথারহং আরম্মণপচ্চযো.

কেনট্ঠেন আরম্মণং, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. চিত্ত চেতসিকেহি আলম্বিতব্বট্ঠেন আরম্মণং, উপকারকট্ঠেন পচ্চযোতি.

আলম্বিতব্বট্ঠেনাতি চেত্থ আলম্বণকিরিযা নাম চিত্ত চেতসিকানং আরম্মণগ্গহণকিরিযা, আরম্মণুপাদান কিরিযা.

যথা হি লোকে অযোধাতুং কামেতি ইচ্ছতীতি অত্থেন অযোকন্তকো নাম লোহধাতুৰিসেসো অত্থি. সো অযোখন্ধসমীপং সম্পত্তো তং অযোখন্ধং কামেন্তো ৰিয ইচ্ছন্তো ৰিয অযোখন্ধাভিমুখো চঞ্চলতি. সযং ৰা তং অযোখন্ধং উপগচ্ছতি. অযোখন্ধং ৰা অত্তাভিমুখং আকড্ঢতি, অযোখন্ধো তদভিমুখো চঞ্চলতি, তং ৰা উপগচ্ছতি. অযং অযোকন্তকস্স আলম্বণকিরিযা নাম. এৰমেৰ চিত্তচেতসিকানং আরম্মণেসু আলম্বণকিরিযা দট্ঠব্বা. ন কেৰলং আরম্মণেসু আলম্বণ মত্তং হোতি. অথ খো চিত্তচেতসিকা ধম্মা সত্তসন্তানে উপ্পজ্জমানা ছসু দ্ৰারেসু আরম্মণানং আপাতাগমনে এৰ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জিত্ৰা চ খণে খণে নিরুজ্ঝন্তি.

যথা তং ভেরিতলে ভেরিসদ্দা উপ্পজ্জমানা তত্থ তত্থ হত্থেন পহরণকালে এৰ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জিত্ৰা চ খণে খণে নিরুজ্ঝন্তি. ৰীণাসদ্দা উপ্পজ্জমানা ৰীণাতন্তীসু তত্থ তত্থ ৰীণাদন্তকেন পহরণকালে এৰ খণে খণে উপ্পজ্জন্তি, উপ্পজ্জিত্ৰা চ খণে খণে নিরুজ্ঝন্তীতি. নিদ্দাযন্তস্স ভৰঙ্গচিত্তপ্পৰত্তি কালেপি পুব্বভৰে মরণাসন্নকালে ছসু দ্ৰারেসু আপাত মাগতানি কম্ম কম্মনিমিত্ত গতিনিমিত্তানি এৰ ভৰঙ্গচিত্তানং আরম্মণপচ্চযোতি. আরম্মণপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.