১. হেতুপচ্চযো

কতমো হেতুপচ্চযো. লোভো হেতুপচ্চযো. দোসো, মোহো, অলোভো, অদোসো, অমোহো হেতু পচ্চযো.

কতমে ধম্মা হেতুপচ্চযস্স পচ্চযুপ্পন্না. লোভ সহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ রূপকলাপাধম্মা চ দোসসহ জাতা মোহসহজাতা অলোভসহজাতা অদোসসহ জাতা অমোহসহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা চ রূপকলাপা ধম্মা চ হেতুপচ্চযতো উপ্পন্না হেতুপচ্চযুপ্পন্না ধম্মা.

সহজাতরূপকলাপা নাম সহেতুকপটিসন্ধিক্খণে কম্মজরূপানি চ পৰত্তিকালে সহেতুকচিত্তজরূপানি চ. তত্থ পটিসন্ধিক্খণো নাম পটিসন্ধিচিত্তস্স উপ্পাদক্খণো. পৰত্তিকালো নাম পটিসন্ধিচিত্তস্স ঠিতিক্খণতো পট্ঠায যাৰ চুতিকালং ৰুচ্চতি.

কেনট্ঠেন হেতু, কেনট্ঠেন পচ্চযোতি. মূলট্ঠেন হেতু, উপকারকট্ঠেন পচ্চযোতি. তত্থ মূলযমকে ৰুত্তানং লোভাদীনং মূলধম্মানং মূলভাৰো মূলট্ঠো নাম. সো মূলট্ঠো মূলযমকদীপনিযং অম্হেহি রুক্খোপমায দীপিতোযেৰ.

অপি চ একো পুরিসো একিস্সং ইত্থিযং পটিবদ্ধ চিত্তো হোতি. সো যাৰ তং চিত্তং ন জহতি, তাৰ তং ইত্থিং আরব্ভ তস্স পুরিসস্স লোভসহজাতানি কাযৰচীমনোকম্মানি চ লোভসমুট্ঠিতানি চিত্তজরূপানি চ চিরকালংপি পৰত্তন্তি. সব্বানি চ তানি চিত্তচেতসিকরূপানি তস্সং ইত্থিযং রজ্জনলোভমূলকানি হোন্তি. সো লোভো তেসং মূলট্ঠেন হেতু চ, উপকারকট্ঠেন পচ্চযো চ. তস্মা হেতুপচ্চযো. এস নযো সেসানি রজ্জনীযৰত্থূনি আরব্ভরজ্জনৰসেন উপ্পন্নেসু লোভেসু, দুস্সনীযৰত্থূনি আরব্ভ দুস্সনৰসেন উপ্পন্নেসু দোসেসু, মুয্হনীযৰত্থূনি আরব্ভ মুয্হনৰসেন উপ্পন্নেসু মোহেসু চ.

তত্থ যথা রুক্খস্স মূলানি সযং অন্তোপথৰিযং সুট্ঠু পতিট্ঠহিত্ৰা পথৰিরসঞ্চ আপোরসঞ্চ গহেত্ৰা তং রুক্খং যাৰ অগ্গা অভিহরন্তি, তেন রুক্খো চিরকালং ৰড্ঢমানো তিট্ঠতি. তথা লোভো চ তস্মিং তস্মিং ৰত্থুম্হি রজ্জনৰসেন সুট্ঠু পতিট্ঠহিত্ৰা তস্স তস্স ৰত্থুস্স পিযরূপরসঞ্চ সাতরূপরসঞ্চ গহেত্ৰা সম্পযুত্তধম্মে যাৰ কাযৰচীৰীতিক্কমা অভিহরতি, কায ৰীতিক্কমং ৰা ৰচীৰীতিক্কমং ৰা পাপেতি. তথা দোসো চ দুস্সন ৰসেন অপ্পিযরূপরসঞ্চ অসাতরূপরসঞ্চ গহেত্ৰা, মোহো চ মুয্হনৰসেন নানারম্মণেসু নিরত্থকচিত্তাচাররসং ৰড্ঢেত্ৰাতি ৰত্তব্বং. এৰং অভিহরন্তা তযো ধম্মা রজ্জনীযাদীসু ৰত্থূসু সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে করোন্তো ৰিয চির কালং পৰত্তেন্তি. সম্পযুত্তধম্মা চ তথা পৰত্তন্তি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু চ তথা পৰত্তমানেসু সহজাতরূপকলাপাপি তথা পৰত্তন্তিযেৰ. তত্থ সম্পযুত্তধম্মে অভিহরতীতি দ্ৰে পিযরূপ সাতরূপরসে সম্পযুত্তধম্মানং সন্তিকং পাপেতীতি অত্থো.

সুক্কপক্খে সো পুরিসো যদাকামেসু আদীনৰং পস্সতি, তদা সো তং চিত্তংজহতি, তং ইত্থিং আরব্ভ অলোভো সঞ্জা যতি. পুব্বে যস্মিং কালে তং ইত্থিং আরব্ভ লোভমূলকানি অসুদ্ধানি কাযৰচীমনোকম্মানি ৰত্তন্তি. ইদানি তস্মিং কালেপি অলোভমূলকানি সুদ্ধানি কাযৰচীমনোকম্মানি ৰত্তন্তি. পব্বজিত সীলসংৰরানি ৰা ঝানপরিকম্মানি ৰা অপ্পনাঝানানি ৰা ৰত্তন্তি. সো অলোভো তেসং মূলট্ঠেন হেতু চ হোতি, উপকারকট্ঠেন পচ্চযোচ. তস্মা হেতুপচ্চযো. এস নযো সেসেসু লোভ পটিপক্খেসু অলোভেসু, দোসপটিপক্খেসু অদোসেসু, মোহ পটিপক্খেসু অমোহেসু চ.

তত্থ রুক্খমূলানি ৰিয অলোভো লোভনেয্যৰত্থূসু লোভং পহায লোভৰিৰেকসুখরসং ৰড্ঢেত্ৰা তেন সুখেন সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে করোন্তো ৰিয যাৰ ঝানসমাপত্তিসুখা ৰা যাৰ মগ্গফলসুখা ৰা ৰড্ঢাপেতি. তথা অদোসো চ দোসনেয্যৰত্থূসু দোসৰিৰেকসুখরসং ৰড্ঢেত্ৰা, অমোহো চ মোহনেয্যৰত্থূসু মোহৰিৰেকসুখরসং ৰড্ঢেত্ৰাতি ৰত্তব্বং. এৰং ৰড্ঢাপেন্তা তযো ধম্মা কুসলেসু ধম্মেসু সম্পযুত্তধম্মে মোদমানে পমোদমানে করোন্তো ৰিয চির কালংপি পৰত্তেন্তি. সম্পযুত্তধম্মা চ তথা পৰত্তন্তি. সম্পযুত্ত ধম্মেসু চ তথা পৰত্তমানেসু সহজাতরূপকলাপাপি তথা পৰত্তন্তিযেৰ.

তত্থ লোভৰিৰেকসুখরসন্তি ৰিৰিচ্চনং ৰিগমনং ৰিৰেকো. লোভস্স ৰিৰেকো লোভৰিৰেকো. লোভৰিৰেকে সুখং লোভৰিৰেকসুখং. লোভৰিৰেকং পটিচ্চ উপ্পন্নসুখন্তি ৰুত্তং হোতি. তদেৰ রসো লোভৰিৰেকসুখরসোতি সমাসো. অযং অভিধম্মে পট্ঠাননযো.

হত্তন্তনযো পন অৰিজ্জাসঙ্খাতো মোহো চ তণ্হাসঙ্খাতো লোভো চাতি দ্ৰে ধম্মা সব্বেসংপি ৰট্টদুক্খধম্মানং মূলানি হোন্তি. দোসো পন লোভস্স নিস্সন্দভূতং পাপমূলং হোতি. ৰিজ্জাসঙ্খাতো অমোহো চ নিক্খমধাতুসঙ্খাতো অলোভো চাতি দ্ৰে ধম্মা ৰিৰট্টধম্মানং মূলানি হোন্তি. অদোসো পন অলোভস্স নিস্সন্দভূতং কল্যাণমূলং হোতি. এৰং ছব্বিধানি মূলানি সহজাতানংপি অসহজাতানংপি নামরূপধম্মানং পচ্চযা হোন্তীতি. অযং সুত্তন্তেসু নযো. হেতুপচ্চযদীপনা নিট্ঠিতা.