নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
কৰিদপ্পণনীতি
মাতিকা
যথাধম্মিকরাজূনং, অমচ্চা চ পুরোহিতা;
নীতিসত্থং সুনিস্সায, নিচ্ছযন্তি ৰিনিচ্ছযং.
অঙ্গানি ৰেদা চত্তারো, মীমংসান্যায ৰিত্থারো;
ধম্মসত্থং পুরাণঞ্চ, ৰিজ্জা হেতা চতুদ্দস.
আযুব্বেদো মনুব্বেদো, গন্ধব্বো চেতি তে তযো;
অত্থসত্থং চতুত্থঞ্চ, ৰিজ্জাহ্যাট্ঠরস মতা.
সুতিসমুতিসঙ্খ্যা চ, রোগানীতি ৰিসেসকা;
গন্ধব্বা গণিকা চেৰ, ধনুব্বেদা চ পূরণা.
তিকিচ্ছা ইতিহাসো চ, জোতিমাযা চ ছন্দতি;
কেতুমন্তা চ সদ্দা চ, সিপ্পাট্ঠারসকা ইমে.
দমো দণ্ডো ইতিখ্যাতো, তট্ঠাদণ্ডো মহীপতি;
তস্স নীতি দণ্ডনীতি, নযনানীতি ৰুচ্চতি.
দণ্ডেন নীযতে চেদং, দণ্ডং নযতি ৰা পুন;
দণ্ডনীতি ইতিখ্যাতো, তিলোকা নতি ৰত্ততে.
নানাসত্থোদ্ধতং ৰক্খে, রাজনীতি সমুচ্চযং;
সব্ববীজমিদুং সত্থং, চাণক্য সারসঙ্গহং.
মূলসুত্তং পৰক্খামি, চাণক্যেন যথোদিতং;
যস্সং ৰিঞ্ঞাতমত্তেন, মূল়্হো ভৰতি পণ্ডিতো.
মিত্তলাভো সুহদভেদো, ৰিগ্গহো সন্ধিরেৰ চ;
পঞ্চতন্দ্রা তথাঞ্ঞস্মা, গন্থা কস্সিযলিখ্যতে.
লোকনীতিম্হা –
(১) পণ্ডিতকণ্ড. (২) সুজনকণ্ড. (৩) বালদুজ্জন কণ্ড. (৪) মিত্তকণ্ড. (৫) ইত্থিকণ্ড. (৬) রাজকণ্ড. (৭) পকিণ্ণক কণ্ড-
লোকনীতি –
পণ্ডিতো সুজনো কণ্ডো, দুজ্জনো মিত্তইত্থী চ;
রাজপকিণ্ণকো চাতি, সত্তকণ্ডে ৰিভূসিনো.
চক্কিন্দাভিসিরিনাযং, সোধিতো কাসিকে সাকে;
ছনোত্যং দুতিযাসল়্হে, কাল়সত্তম আদিহে.
লোকনীতিং পৰক্খামি, নানাসত্থসমুদ্ধটং;
মাগধেনেৰ সঙ্খেপং, ৰন্দিত্ৰা রতনত্তযং.
নীতি লোকে পুরিসস্স সারো,
মাতা পিতা আচরিযো মিত্তো;
তস্মা হি নীতিং পুরিসো ৰিজঞ্ঞা,
ঞাণীমহা হোতি বহুস্সুতো.
মহারহনীতি –
(১) পণ্ডিতকথা. (২) সম্ভেদকথা. (৩) মিত্তকথা. (৪) নাযক কথা. (৫) ইত্থিকথা
মহারহ রহংসক্য-মুনিং নীৰরণা তণ্হা;
মুত্তং মুত্তং সুদস্সনং, ৰন্দে বোধিৰরং ৰরং.
নীতিধ জন্তূনং সারো, মিত্তাচরিযা চ পিতরো;
নীতিমা সুবুদ্ধিব্যত্তো, সুতৰা অত্থদস্সিমা.
ধম্মনীতি –
(১) আচরিযকথা (২) সিপ্পকথা (৩) পঞ্ঞাকথা (৪) সুতকথা (৫) কথানকথা (৬) ধনকথা (৭) দেসকথা (৮) নিস্সযকথা (৯) মিত্তকথা (১০) দুজ্জনকথা (১১) সুজনকথা (১২) বলকথা (১৩) ইত্থিকথা (১৪) যুত্তকথা (১৫) দাসকথা (১৬) ঘরাৰাসকথা (১৭) কাতব্বকথা (১৮) অকাতব্বকথা (১৯) ঞাতব্বকথা (২০) অলঙ্কারকথা (২১) রাজধম্মকথা (২২) উপসেৰককথা (২৩) দুক্খাদিমিস্সককথা (২৪) পকিণ্ণককথা
চক্কাতিচক্কচক্কিন্দো, দেৰাতিদেৰাদেৰিন্দো,
ব্রহ্মাতি ব্রহ্মব্রহ্মিন্দো, জিনো পূরেতু মে ভাৰং.
চিরং তিট্ঠতু লোকম্হি, ধংসকং সব্বপাণিনং;
মহামোহতমং জযং, জোতন্তং জিনসাসনং.
ৰন্দিত্ৰা রতনং সেট্ঠং, নিস্সায পুব্বকে গরু;
নীতিধম্মং পৰক্খামি, সব্বলোক সুখাৰহং.
আচরিযো চ সিপ্পঞ্চ, পঞ্ঞাসুতকথাধনং;
দেসঞ্চ নিস্সযো মিত্তং, দুজ্জনো সুজনো বলং.
ইত্থী পুত্তো চ দাসো চ, ঘরাৰাসো কতাকতো;
ঞাতব্বো চ অলঙ্কারো, রাজধম্মা পসেৰকো;
দুক্খাদিমিস্সকো চেৰ, পকিণ্ণকাতি মাতিকা.
রাজনীতি –
সীহা একং বকা একং, সিক্খে চত্তারি কুক্কুটা;
পঞ্চ কাকা রাজা নাম, ছ সুনক্খা তীণি গদ্রভা.
১. মহাকম্মং খুদ্দকং ৰা, যং কম্মং কাতুমিচ্ছতি;
সব্বারম্ভেন কাতব্বং, সীহা একং তদা ভৰে.
২. ইন্দ্রিযানি সুসংযম, বকোৰ পণ্ডিতো ভৰে;
দেসক লোমপন্নানি, সব্বকম্মানি সাধযে.
৩. পুব্বট্ঠানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ, সংৰিভাগঞ্চ বন্ধু হি;
থিযা অক্কম্ম ভুত্তঞ্চ, সিক্খে চত্তারি কুক্কুটো.
৪. গুয্হে মেথুনং পেক্খিত্ৰা, ভোজনং ঞাতিসঙ্গহো;
ৰিলোকা পেক্খনালস্যং, পঞ্চ সিক্খেয্য ৰাযসা.
৫. অনালস্সংতিসৰন্তাসো, সুনিদ্ধা সুপ্পবোধনা;
দল়্হভত্তি চ সূরঞ্চ, ছ এতেস্ৰানতো গুণো.
৬. খিন্নোৰ ৰহতে ভারং, সীতুণ্হঞ্চ ন চিন্তযী;
সন্তুট্ঠো চ ভৰে নিচ্চং, তীণি সিক্খেয্য গদ্রভা.
৭. ৰীসতি তানি গুণানি, চরেয্য ইহ পণ্ডিতো;
ৰিজেয্য রিপূ সব্বেপি, তেজস্সী সো ভৰিস্সতি.
(১) পণ্ডিতকণ্ড (২) সুজনকণ্ড (৩) বালদুজ্জনকণ্ড (৪) মিত্তকণ্ড (৫) রাজকণ্ড (৬) নাযককণ্ড (৭) পুত্তকণ্ড (৮) ৰেজ্জাচরিযকণ্ড (৯) দাসককণ্ড (১০) ইত্থিকণ্ড (১১) পকিণ্ণককণ্ড
কৰিদপ্পণনীতিংযো, ৰাচুগ্গতং করোতি চে;
ভুৰনমজ্ঝে এসো হি, ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতজাতিকো.
কৰিদপ্পণনীতি
নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
রতনত্তযপণাম
১. মহাকৰিৰরং বুদ্ধং, ধম্মঞ্চ তেন সেৰিতং;
সঙ্ঘং নিরঙ্গণঞ্চাপি, ৰন্দামি সিরসা দরং.
২. করিস্সামি সমাসেন, নানাসত্থ সমুদ্ধটং;
হিতায কৰিনং নীতিং, কৰিদপ্পণনামকং.
পণ্ডিতকণ্ড
৩. নীতি সারো মনুস্সানং, মিত্তো আচরিযোপি চ;
মাতা পিতা চ নীতিমা, সুতৰা গন্থকারকো.
৪. অলসস্স কুতো সিপ্পং, অসিপ্পস্স কুতো ধনং;
অধনস্স কুতো মিত্তং, অমিত্তস্স কুতো সুখং;
অসুখস্স কুতো পুঞ্ঞং, অপুঞ্ঞস্স কুতো ৰরং.
৫. সুচিন্তিতচিন্তী চেৰ, সুভাসিতভাসীপি চ;
সুকতকম্মকারী চ, পণ্ডিতো সাধুমানুসো.
৬. কৰিহেরঞ্ঞকা কত্ৰা, উত্তত্তং সত্থকঞ্চনং;
ভূসনং গজ্জপজ্জাদিং, করোন্তি চ মনোহরং.
৭. বহুং লহুঞ্চ গহণং, সম্মূপধারণম্পি চ;
গহিত অসম্মুস্সনং, এতং সুৰিঞ্ঞুলক্খণং.
৮. অজরামরংৰ পঞ্ঞো, ৰিজ্জমত্থঞ্চ চিন্তযে;
গহিতো ইৰ কেসেসু, মচ্চুনা ধম্মমাচরে.
৯. সিপ্পসমং ধনং নত্থি, সিপ্পং চোরা ন গণ্হরে;
ইধ লোকে সিপ্পং মিত্তং, পরলোকে সুখাৰহং.
১০. ভুঞ্জনত্থং কথনত্থং, মুখং হোতীতি নো ৰদে;
যং ৰাতং ৰা মুখারুল়্হং, ৰচনং পণ্ডিতো নরো.
১১. দুম্মেধেহি পসংসা চ, ৰিঞ্ঞূহি গরহা চ যা;
গরহাৰ সেয্যো ৰিঞ্ঞূহি, যঞ্চে বালপ্পসংসনা.
১২. অচিন্তিযে সাট্ঠকথে, পণ্ডিতো জিনভাসিতে;
উপদেসং সদা গণ্হে, গরুং সম্মা উপট্ঠহং.
তস্মা সাট্ঠকথে ধীরো, গম্ভীরে জিনভাসিতে;
উপদেসং সদা গণ্হে, গরুং সম্মা উপট্ঠহং.
১৩. গরূপদেসহীনো হি, অত্থসারং ন ৰিন্দতি;
অত্থসারৰিহীনো সো, সদ্ধম্মা পরিহাযতি.
১৪. গরূপদেসলাভী চ, অত্থসারসমাযুতো;
সদ্ধম্মং পরিপালেন্তো, সদ্ধম্মস্মা ন হাযতি.
১৫. সব্বদব্বেসু ৰিজ্জেৰ, দব্বমাহু অনুত্তরং;
অহারত্তা অনগ্ঘত্তা, অক্খযত্তা চ সব্বদা.
১৬. অপ্পকেনপি মেধাৰী, পাভতেন ৰিচক্খণো;
সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৰ সন্ধমং.
১৭. পণ্ডিতে চ গুণা সব্বে, মূল়্হে দোসা হি কেৰলং;
তস্মা মূল়্হসহস্সেসু, পঞ্ঞো একো ৰিসেসিযতে.
১৮. বালা ইস্সন্তি দুম্মেধা, গুণী নিদ্দোসকারিনো;
গরুকো পণ্ডিতো এতস-মিস্সং তেহ্যৰিদ্ৰা সমো.
১৯. মনুঞ্ঞমেৰ ভাসেয্য, নামনুঞ্ঞং কুদাচনং;
মনুঞ্ঞং ভাসমানস্স, গরুং ভারং উদদ্ধরি;
ধনঞ্চ নং অলাভেসি, তেন চত্তমনো অহু.
২০. ৰিজ্জা দদাতি ৰিনযং, ৰিনযা যাতি পত্ততং;
পত্তত্তা ধনং পপ্পোতি, ধনা ধম্মং ততো সুখং.
২১. যে ৰুড্ঢমপচযন্তি, নরা ধম্মস্স কোৰিদা;
দিট্ঠেৰ ধম্মে পাসংসা, সম্পরাযে চ সুগ্গতিং.
২২. মাতরিৰ পরদারেসু, পরদব্বেসু লেদ্দুংৰ;
অত্তনীৰ সব্বভূতেসু, যো পস্সতি সো পণ্ডিতো.
২৩. আসীসেথেৰ পুরিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;
অনৰজ্জেসু কম্মেসু, পসংসিতেসু সাধুভি.
আসীসেথেৰ পুরিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;
পস্সামি ৰোহং অত্তানং, যথা ইচ্ছিং তথা অহু.
২৪. ৰাযমেথেৰ পুরিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;
পুঞ্ঞক্রিযৰত্থূসু, পসংসিতেসু ৰিঞ্ঞুভি.
২৫. লোকে উস্সাহৰন্তানং, জনানং কিমসাধিযং;
সাগরেপি মহাসেতুং, কপিযূথেহি বন্ধতি.
২৬. কিং কুলেন ৰিসালেন, গুণহীনো তু যো নরো;
অকুলিনোপি সত্থঞ্ঞো, দেৰতাহিপি পুজ্জতে.
২৭. উক্কট্ঠে সূরমিচ্ছন্তি, মন্তীসু অকুতূহলং;
পিযঞ্চ অন্নপানম্হি, অত্থে জাতে চ পণ্ডিতং.
২৮. রূপযোব্বন্নসম্পন্না, ৰিসালকুলসম্ভৰা;
ৰিজ্জাহীনা ন সোভন্তে, নিগ্গন্ধা ইৰ কিং সুকা.
২৯. ৰুত্যং ৰিসদঞাণস্স, ঞাতো অত্থো তরস্সন;
সূরপ্পভায আদাসো, ছাযং দিস্সে ন মাকরে.
৩০. অৰেয্যাকরণো ত্ৰন্ধো, বধিরো কোসৰজ্জিতো;
সাহিচ্চরহিতো পঙ্গু, মূগো তক্কৰিৰজ্জিতো.
৩১. ধীরো চ ৰিৰিধানঞ্ঞূ, পরেসং ৰিৰরানুগূ;
সব্বামিত্তে ৰসীকত্ৰা, কোসিযোৰ সুখী সিযা.
৩২. মহাতেজোপি তেজোযং, মত্তিকং ন মুদুং করে;
আপো আপেসি মুদুকং, সাধুৰাচাৰ কক্খল়ং.
৩৩. কোত্থো পুত্তেন জাতেন, যো ন ৰিদূ ন ধম্মিকো;