৩. কারককপ্প
ছট্ঠকণ্ড
২৭১. , ৮৮, ৩০৮. যস্মা দপেতি ভযমাদত্তে ৰা তদপাদানং.
যস্মা ৰা অপেতি, যস্মা ৰা ভযং জাযতে, যস্মা ৰা আদত্তে, তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
তং যথা? গামা অপেন্তি মুনযো, নগরা নিগ্গতো রাজা, চোরা ভযং জাযতে, আচরিযুপজ্ঝাযেহি সিক্খং গণ্হাতি সিস্সো.
অপাদানমিচ্চনেন ক্ৰত্থো? অপাদানে পঞ্চমী.
২৭২. , ৩০৯. ধাতুনা মানমুপসগ্গযোগাদ্ৰীস্ৰপি চ.
ধাতুনামানং পযোগে চ উপসগ্গযোগাদীস্ৰপি চ তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
ধাতূনং পযোগে তাৰ জিইচ্চেতস্স ধাতুস্স পরাপুব্বস্স পযোগে যো অসহো, সো অপাদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? বুদ্ধস্মা পরাজেন্তি অঞ্ঞতিত্থিযা.
ভূইচ্চেতস্স ধাতুস্স পপুব্বস্স পযোগে যতো অচ্ছিন্নপ্পভৰো, সো অপাদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? হিমৰতা পভৰন্তি পঞ্চ মহানদিযো, অনৰতত্তম্হা পভৰন্তি মহাসরা, অচিরৰতিযা পভৰন্তি কুন্নদিযো.
নামপ্পযোগেপি তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
তং যথা? উরস্মা জাতো পুত্তো, ভূমিতো নিগ্গতো রসো, উভতো সুজাতো পুত্তো মাতিতো চ পিতিতো চ.
উপসগ্গযোগে তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
তং যথা? অপসালায আযন্তি ৰাণিজা, আব্রহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি উপরি পব্বতা দেৰো ৰস্সতি, বুদ্ধস্মা পতি সারিপুত্তো ধম্মদেসনায ভিক্খূ আলপতি তেমাসং, ঘতমস্স তেলস্মা পতি দদাতি, উপ্পলমস্স পদুমস্মা পতি দদাতি, কনকমস্স হিরঞ্ঞস্মা পতি দদাতি.
আদিগ্গহণেন কারকমজ্ঝেপি পঞ্চমীৰিভত্তি হোতি. ইতো পক্খস্মা ৰিজ্ঝতি মিগং লুদ্দকো, কোসা ৰিজ্ঝতি কুঞ্জরং, মাসস্মা ভুঞ্জতি ভোজনং.
অপিগ্গহণেন নিপাতপযোগেপি পঞ্চমীৰিভত্তি হোতি দুতিযা চ ততিযা চ. রহিতা মাতুজা পুঞ্ঞং কত্ৰা দানং দেতি, রহিতা মাতুজং, রহিতা মাতুজেন ৰা. রিতে সদ্ধম্মা কুতো সুখং লভতি, রিতে সদ্ধম্মং, রিতে সদ্ধম্মেন ৰা. তে ভিক্খূ নানা কুলা পব্বজিতা, ৰিনা সদ্ধম্মা নত্থঞ্ঞো কোচি নাথো লোকে ৰিজ্জতি, ৰিনা সদ্ধম্মং, ৰিনা সদ্ধম্মেন ৰা. ৰিনা বুদ্ধস্মা, ৰিনা বুদ্ধং, ৰিনা বুদ্ধেন ৰা.
চগ্গহণেন অঞ্ঞত্থাপি পঞ্চমীৰিভত্তি হোতি. যতোহং ভগিনি অরিযায জাতিযা জাতো. যতো সরামি অত্তানং, যতো পত্তোস্মি ৰিঞ্ঞুতং, যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাসৰেয্যুং.
২৭৩. , ৩১০. রক্খণত্থানমিচ্ছিতং.
রক্খণত্থানং ধাতূনং পযোগে যং ইচ্ছিতং, তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
কাকে রক্খন্তি তণ্ডুলা, যৰা পটিসেধেন্তি গাৰো.
২৭৪. , ৩১১. যেন ৰা’ দস্সনং.
যেন ৰা অদস্সনমিচ্ছিতং, তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
উপজ্ঝাযা অন্তরধাযতি সিস্সো, মাতরা চ পিতরা চ অন্তরধাযতি পুত্তো.
ৰাতি কিমত্থং? সত্তমীৰিভত্যত্তং. জেতৰনে অন্তরধাযতি ভগৰা.
২৭৫. , ৩১২. দূরন্তি কদ্ধ কাল নিম্মান ত্ৰালোপ দিসাযোগৰিভত্তারপ্পযোগ সুদ্ধপ্পমোচন হেতু ৰিৰিত্তপ্পমাণ পুব্বযোগবন্ধন গুণৰচন পঞ্হ কথন থোকাকত্তূসু চ.
দূরত্থে, অন্তিকত্থে, অদ্ধনিম্মানে, কালনিম্মানে, ত্ৰালোপে, দিসাযোগে, ৰিভত্তে, আরপ্পযোগে, সুদ্ধে, পমোচনে, হেত্ৰত্থে, ৰিৰিত্তত্থে, পমাণে, পুব্বযোগে, বন্ধনত্থে, গুণৰচনে, পঞ্হে, কথনে, থোকে, অকত্তরি চ ইচ্চেতেস্ৰত্থেসু, পযোগেসু চ, তং কারকং অপাদানসঞ্ঞং হোতি.
দূরত্থেতাৰ – কীৰ দূরো ইতো নল়কারগামো, দূরতো ৰা গম্ম, আরকা তে মোঘপুরিসা ইমস্মা ধম্মৰিনযা. দুতিযা চ ততিযা চ, দূরং গামং আৰতো, দূরেন গামেন ৰা আগতো. আরকা ইমং ধম্মৰিনযং, অনেন ধম্মৰিনযেন ৰা ইচ্চেৰমাদি.
অন্তিকত্থে – অন্তিকং গামা, আসন্নং গামা, সমীপং গামা, সমীপং সদ্ধম্মা. দুতিযা চ ততিযা চ, অন্তিকং গামং, অন্তিকং গামেন ৰা. আসন্নং গামং, আসন্নং গামেন ৰা. সমীপং গামং. সমীপং গামেন ৰা. সমীপং সদ্ধম্মং, সমীপং সদ্ধম্মেন ৰা ইচ্চেৰমাদি.
অদ্ধনিম্মানে – ইতো মথুরায চতূসু যোজনেসু সঙ্কস্সং নাম নগরং অত্থি, তত্থ বহূ জনা ৰসন্তি ইচ্চেৰমাদি.
কালনিম্মানে – ইতো ভিক্খৰে একনৰুতিকপ্পে ৰিপস্সী নাম ভগৰা লোকে উদপাদি, ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন পরিনিব্বাযিস্সতি ইচ্চেৰমাদি.
ত্ৰালোপে কম্মাধিকরণেসু – পাসাদা সঙ্কমেয্য, পাসাদং অভিরুহিত্ৰা ৰা. পব্বতা সঙ্কমেয্য, পব্বতং অভিরুহিত্ৰা ৰা. হত্থিক্খন্ধা সঙ্কমেয্য, হত্থিক্খন্ধং অভিরুহিত্ৰা ৰা. আসনা ৰুট্ঠহেয্য. আসনে নিসীদিত্ৰা ৰা ইচ্চেৰমাদি.
দিসাযোগে – অৰিচিতো যাৰ উপরিভৰগ্গমন্তরে বহূ সত্তনিকাযা ৰসন্তি, যতো খেমং ততো ভযং, পুরত্থিমতো, দক্খিণতো, পচ্ছিমতো, উত্তরতো অগ্গী পজ্জলন্তি, যতো অস্সোসুং ভগৰন্তং, উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা ইচ্চেৰমাদি.
ৰিভত্তে – যতো পণীততরো ৰা ৰিসিট্ঠতরো ৰা নত্থি. ছট্ঠী চ, ছন্নৰুতীনং পাসণ্ডানং, ধম্মানং পৰরং যদিদং সুগতৰিনযো ইচ্চেৰমাদি.
আরপ্পযোগে – গামধম্মা ৰসলধম্মা অসদ্ধম্মা আরতি ৰিরতি পটিৰিরতি, পাণাতিপাতা ৰেরমণী ইচ্চেৰমাদি.
সুদ্ধে – লোভনিযেহি ধম্মেহি সুদ্ধো অসংসট্ঠো, মাতিতো চ পিতিতো চ সুদ্ধো অসংসট্ঠো অনুপকুদ্ধো অগরহিতো ইচ্চেৰমাদি.
পমোচনে – পরিমুত্তো দুক্খস্মাতি ৰদামি, মুত্তোস্মি মারবন্ধনা, ন তে মুচ্চন্তি মচ্চুনা ইচ্চেৰমাদি.
হেত্ৰত্থে – কস্মা হেতুনা, কেন হেতুনা, কিস্স হেতুনা, কস্মা নু তুম্হং দহরা ন মীযরে, কস্মা ইধেৰ মরণং ভৰিস্সতি ইচ্চেৰমাদি.
ৰিৰিত্তত্থে – ৰিৰিত্তো পাপকা ধম্মা, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি ইচ্চেৰমাদি.
পমাণে – দীঘসো নৰৰিদত্থিযো সুগতৰিদত্থিযা পমাণিকা কারেতব্বা, মজ্ঝিমস্স পুরিসস্স অড্ঢ তেল়সহত্থা ইচ্চেৰমাদি.
পুব্বযোগে – পুব্বেৰ সম্মোধা ইচ্চেৰমাদি.
বন্ধনত্থে – সতস্মা বন্ধো নরো. ততিযা চ, সতেন বন্ধো নরো রঞ্ঞা ইণত্থেন ইচ্চেৰমাদি.
গুণৰচনে – পুঞ্ঞায সুগতিং যন্তি, চাগায ৰিপুলং ধনং, পঞ্ঞায ৰিমুত্তিমনো, ইস্সরিযায জনং রক্খতি রাজা ইচ্চেৰমাদি.
পঞ্হে ত্ৰালোপে কম্মাধিকরণেসু – অভিধম্মা পুচ্ছন্তি, অভিধম্মং সুত্ৰা, অভিধম্মে ঠত্ৰা ৰা. ৰিনযা পুচ্ছন্তি, ৰিনযং সুত্ৰা, ৰিনযে ঠত্ৰা ৰা. দুতিযা চ ততিযা চ, অভিধম্মং, অভিধম্মেন ৰা. ৰিনযং, ৰিনযেন ৰা. এৰ সুত্তা, গেয্যা, গাথায, ৰেয্যাকরণা, উদানা, ইতিৰুত্তকা, জাতকা, অব্ভুতধম্মা, ৰেদল্লা ইচ্চেৰমাদি.
কথনে ত্ৰালোপে কম্মাধিকরণেসু – অভিধম্মা কথযন্তি, অভিধম্মং সুত্ৰা, অভিধম্মে ঠত্ৰা ৰা. ৰিনযা কথযন্তি, ৰিনযং সুত্ৰা, ৰিনযে ঠত্ৰা ৰা. দুতিযা চ ততিযা চ, অভিধম্মং, অভিধম্মেন ৰা. ৰিনযং ৰিনযেন ৰা. এৰং সুত্তা, গেয্যা, গাথায, ৰেয্যাকরণা, উদানা, ইতিৰুত্তকা, জাতকা, অব্ভুতধম্মা, ৰেদল্লা ইচ্চেৰমাদি.
থোকে – থোকা মুচ্চন্তি. অপ্পমত্তকা মুচ্চন্তি, কিচ্ছা মুচ্চন্তি. ততিযা চ. থোকেন, অপ্পমত্তকেন, কিচ্ছেন ৰা ইচ্চেৰমাদি.
অকত্তরিচ – কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৰিপুলত্তা চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পন্নং হোতি ইচ্চেৰমাদি.
চগ্গহণেন সেসেসুপি যে মযা নোপদিট্ঠা অপাদানপযোগিকা, তে পযোগৰিচক্খণেহি যথাযোগং যোজেতব্বা.
২৭৬. , ৩০২. যস্স দাতুকামো রোচতে ধারযতে ৰা তং সম্পদানং.
যস্স ৰা দাতুকামো যস্স ৰারোচতে, যস্স ৰা ধারযতে, তং কারকং সম্পদানসঞ্ঞং হোতি.
সমণস্স চীৰরং দদাতি, সমণস্স রোচতে সচ্চং, দেৰদত্তস্স সুৰণ্ণচ্ছত্তং ধারযতে যঞ্ঞদত্তো.
সম্পদানমিচ্চনেন ক্ৰত্থো? সম্পদানে চতুত্থী.
ৰাতি ৰিকপ্পনত্থং, ধাতুনামানং পযোগে ৰা উপসগ্গপ্পযোগে ৰা নিপাতপ্পযোগে ৰা সতি অত্থৰিকপ্পনত্থং ৰাতি পদং পযুজ্জতি.
২৭৭. , ৩০৩. সিলাঘ হনু ঠা সপ ধার পিহ কুধ দুহিস্সোসূয রাধিক্খ পচ্চাসুণ অনুপতিগিণ পুব্বকত্তারোচনত্থ তদত্থ তুমত্থালমত্থ মঞ্ঞানাদরপ্পাণিনি, গত্যত্থকম্মনি, আসীসত্থ সম্মুতি ভিয্য সত্তম্যত্থেসু চ.
সিলাঘ হনু ঠা সপ ধার পিহ কুধ দুহ ইস্সইচ্চেতেসং ধাতূনং পযোগে, উসূযত্থানঞ্চ পযোগে, রাধিক্খপ্পযোগে, পচ্চাসুণঅনুপতিগিণানং পুব্বকত্তরি, আরোচনত্থে, তদত্থে, তুমত্থে, অলমত্থে, মঞ্ঞতিপ্পযোগে অনাদরে অপ্পাণিনি, গত্যত্থানং ধাতূনং কম্মনি, আসীসত্থে চ সম্মুতি ভিয্য সত্তম্যত্থেসু চ, তং কারকং সম্পদানসঞ্ঞং হোতি.
সিলাঘপ্পযোগে তাৰ – বুদ্ধস্স সিলাঘতে, ধম্মস্স সিলাঘতে, সঙ্ঘস্স সিলাঘতে, সকংউপজ্ঝাযস্স সিলাঘতে, তৰ সিলাঘতে মম সিলাঘতে ইচ্চেৰমাদি.
হনুপ্পযোগে – হনুতে তুয্হমেৰ, হনুতে ময্হমেৰ ইচ্চেৰমাদি.
ঠাপযোগে – উপতিট্ঠেয্য সক্যপুত্তানং ৰড্ঢকী, ভিক্খুস্স ভুঞ্জন্তস্স পানীযেন ৰা ৰিধূপনেন ৰা উপতিট্ঠেয্য ভিক্খুনী ইচ্চেৰমাদি.
সপপ্পযোগে – তুয্হং সপতে, ময্হং সপতে ইচ্চেৰমাদি.
ধারপ্পযোগে – সুৰণ্ণং তে ধারযতে ইচ্চেৰমাদি.
পিহপ্পযোগে – বুদ্ধস্স অঞ্ঞতিত্থিযা পিহযন্তি, দেৰা দস্সনকামা তে, যতো ইচ্ছামি ভদ্দন্তস্স, সমিদ্ধানং পিহযন্তি দলিদ্দা ইচ্চেৰমাদি.
কুধদুহইস্সউসূযপ্পযোগে – কোধযতি দেৰ দত্তস্স, তস্স কুজ্ঝ মহাৰীর, মা রট্ঠং ৰিনস্স ইদং. দুহযতি দিসানং মেঘো, তিত্থিযা সমণানং ইস্সযন্তি গুণগিদ্ধেন, তিত্থিযা সমণানং ইস্সযন্তি লাভগিদ্ধেন, দুজ্জনা গুণৰন্তানং উসূযন্তি গুণগিদ্ধেন, কা উসূযা ৰিজানতং ইচ্চেৰমাদি.
রাধ ইক্খ ইচ্চেতেসং ধাতূনং পযোগে যস্স অকথিতস্স পুচ্ছনং কম্মৰিক্খ্যাপনত্থঞ্চ, তং কারকং সম্পদানসঞ্ঞং হোতি, দুতিযা চ.
আরাধোহং রঞ্ঞো, আরাধোহং রাজানং, ক্যাহং অয্যানং অপরজ্ঝামি, ক্যাহং অয্যে অপরজ্ঝামি, চক্খুং জনস্স দস্সনায তং ৰিয মঞ্ঞে, আযস্মতো উপালিত্থেরস্স উপসম্পদাপেক্খো উপতিস্সো, আযস্মন্তং ৰা ইচ্চেৰমাদি.
পচ্চাসুণ অনুপতিগিণানং পুব্বকত্তরি সুণোতিস্স পচ্চাযোগে যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো সম্পদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? ভগৰা ভিক্খূ এতদৰোচ.
ভিক্খূতি অকথীত কম্মং, এতন্তি কথিতকম্মং. যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো‘ভগৰা’তি ‘‘যো করোতি স কত্তা’’তি সুত্তৰচনেন কত্তুসঞ্ঞো. এৰং যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো সম্পদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং, আসুণন্তি বুদ্ধস্স ভিক্খূ.
গিণস্স অনুপতিযোগে যস্স কম্মুনো পুব্বস্স যো কত্তা, সো সম্পদানসঞ্ঞো হোতি.
তং যথা? ভিক্খু জনং ধম্মং সাৰেতি, তস্স ভিক্খুনো জনো অনুগিণাতি, তস্স ভিক্খুনো জনো পতিগিণাতি.
যো ৰদেতি স‘কত্তা’তি,
ৰুত্তং ‘কম্ম’ন্তি ৰুচ্চতি;
যো পটিগ্গাহকো তস্স,
‘সম্পদানং’ ৰিজানিযা.
ইচ্চেৰমাদি.
আরোচনত্থে – আরোচযামি ৰো ভিক্খৰে, আমন্তযামি ৰো ভিক্খৰে, পটিৰেদযামি ৰো ভিক্খৰে, আরোচযামি তে মহারাজ, আমন্তযামি তে মহারাজ, পটিৰেদযামি তে মহারাজ ইচ্চেৰমাদি.
তদত্থে – ঊনস্স পারিপূরিযা তং চীৰরং নিক্খিপিতব্বং. বুদ্ধস্স অত্থায, ধম্মস্স অত্থায, সঙ্ঘস্স অত্থায, জীৰিতং পরিচ্চজামি ইচ্চেৰমাদি.
তুমত্থে -লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জতি. ভিক্খূনং ফাসুৰিহারায ৰিনযো পঞ্ঞত্তো ইচ্চেৰমাদি.
অলমত্থপ্পযোগে-অলমিতি অরহতি পটিক্খিত্তেসু. অলং মে বুদ্ধো, অলং মে রজ্জং, অলং ভিক্খু পত্তস্স, অলং মল্লো মল্লস্স, অরহতি মল্লো মল্লস্স. পটিক্খিত্তে অলং তে রূপং করণীযং, অলং মে হিরঞ্ঞসুৰণ্ণেন ইচ্চেৰমাদি.
মঞ্ঞতিপ্পযোগে অনাদরে অপ্পাণিনি-কট্ঠস্স তুৰং মঞ্ঞে, কলিঙ্গরস্স তুৰং মঞ্ঞে.
অনাদরেতি কিমত্থং? সুৰণ্ণং ৰিয তং মঞ্ঞে.
অপ্পাণিনীতি কিমত্থং? গদ্রভং তুৰং মঞ্ঞে ইচ্চেৰমাদি.
গত্যত্থকম্মনি-গামস্স পাদেন গতো, নগরস্স পাদেন গতো, অপ্পো সগ্গায গচ্ছতি, সগ্গস্স গমনেন ৰা, মূলায পটিকস্সেয্য সঙ্ঘো. দুতিযা চ, গামং পাদেন গতো, নগরং পাদেন গতো, অপ্পো সগ্গং গচ্ছতি, সগ্গং গমনেন ৰা, মূলং পটিকস্সেয্য সঙ্ঘো ইচ্চেৰমাদি.
আসীসত্থে-আযস্মতো দীঘাযুকো হোতু, ভদ্দং ভৰতো হোতু, কুসলং ভৰতো হোতু, অনামযং ভৰতো হোতু, সুখং ভৰতো হোতু, স্ৰাগতং ভৰতো হোতু, অত্থো ভৰতো হোতু, হিতং ভৰতো হোতু ইচ্চেৰমাদি.
সম্মুতিপ্পযোগে– অঞ্ঞত্র সঙ্ঘসম্মুতিযা ভিক্খুস্স ৰিপ্পৰত্থুং ন ৰট্টতি, সাধু সম্মুতি মে তস্স ভগৰতো দস্সনায ইচ্চেৰমাদি.
ভিয্যপ্পযোগে – ভিয্যোসো মত্তাযং ইচ্চেৰমাদি.
সত্তম্যত্থে – তুয্হঞ্চস্স আৰি করোমি, তস্স মে সক্কো পাতুরহোসি ইচ্চেৰমাদি.
অত্থগ্গহণেন বহূসু অক্খরপ্পযোগেসু দিস্সতি.
তং যথা? উপমং মত করিস্সামি, ধম্মং ৰো দেসেস্সামি.
সারত্থে চ – দেসেতু ভন্তে ভগৰা ধম্মং ভিক্খূনং. তস্স ফাসু ৰিহারায হোতি, এতস্স পহিণেয্য, যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য, তথাপি তেসং ব্যাকরিস্সাম, কপ্পতি সমণানং আযোগো, অম্হাকং মণিনা অত্থো, কিমত্থো মে বুদ্ধেন, সেয্যো মে অত্থো, বহূপকারা ভন্তে মহাপজা পতিগোতমী ভগৰতো, বহূপকারা ভিক্খৰে মাতাপিতরো পুত্তানং ইচ্চেৰমাদি.
সেসেসু অক্খরপ্পযোগেসুপি অঞ্ঞেপি পযোগা পযোগৰিচক্খণেহি যোজেতব্বা.
চগ্গহণং ৰিকপ্পনত্থৰাগ্গহণানুকড্ঢনত্থং. যে কেচি সদ্দা সম্পদানপ্পযোগিকা মযা নোপদিট্ঠা, তেসং গহণত্থং ইধ ৰিকপ্পীযতি ৰাসদ্দো.
তং যথা? ভিক্খুসঙ্ঘস্স পভূ অযং ভগৰা, দেসস্স পভূ অযং রাজা. খেত্তস্স পভূ অযং গহপতি, অরঞ্ঞস্স পভূ অযং লুদ্দকো ইচ্চেৰমাদি. ক্ৰচি দুতিযা ততিযা পঞ্চমী ছট্ঠী সত্তম্যত্থেসু চ.
১৭৮. , ৩২০. যোধারো তমোকাসং.
যো আধারো, তং ওকাসসঞ্ঞং হোতি. স্ৰাধারো চতুব্বিধো ব্যাপিকো, ওপসিলেসিকো, ৰেসযিকো সামীপিকো চাতি.
তত্থ ব্যাপিকো তাৰ–জলেসু খীরং তিট্ঠতি, তিলেসু তেলং, উচ্ছূসু রসো.
ওপসিলেসিকো–পরিযঙ্কে রাজা সেতি, আসনে উপৰিট্ঠো সঙ্ঘো.
ৰেসযিকো–ভূমীসু মনুস্সা চরন্তি, অন্তলিক্খে ৰাযূ ৰাযন্তি. আকাসে সকুণা পক্খন্দন্তি.
সামীপিকো–ৰনে হত্থিনো চরন্তি, গঙ্গাযং ঘোসো তিট্ঠতি, ৰজে গাৰো দুহন্তি, সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে.
ওকাসমিচ্চনেন ক্ৰত্থো? ওকাসে সত্তমী.
২৭৯. , ২৯২. যেন ৰা কযিরতে তং করণং.
যেন ৰা কযিরতে, যেন ৰা পস্সতি, যেন ৰা সুণাতি, তং কারকং করণসঞ্ঞং হোতি.
দত্তেন ৰিহিং লুনাতি, ৰাসিযা কট্ঠং তচ্ছতি, ফরসুনা রুক্খং ছিন্দতি, কুদালেন পথৰিং খণতি, সত্থেন কম্মং করোতি. চক্খুনা রূপং পস্সতি.
করণমিচ্চনেন ক্ৰত্থো? করণে ততিযা.
২৮০. , ২৮৫. যং করোতি তং কম্মং.
যং ৰা করোতি, যং ৰা পস্সতি, যং ৰা সুণাতি, তং কারকং কম্মসঞ্ঞং হোতি.
ছত্তং করোতি, রথং করোতি, রূপং পস্সতি, সদ্দং সুণাতি, কণ্টকং মদ্দতি, ৰিসং গিলতি.
কম্মমিচ্চনেন ক্ৰত্থো? কম্মত্থে দুতিযা.
২৮১. , ২৯৪. যো করোতি স কত্তা.
যো করোতি, সো কত্তুসঞ্ঞো হোতি.
অহিনা দট্ঠো নরো, গরুল়েন হতো নাগো. বুদ্ধেন জিতো মারো, উপগুত্তেন মারো বন্ধো.
কত্তুইচ্চনেন ক্ৰত্থো? কত্তরি চ.
২৮২. , ২৯৫. যো কারেতি স হেতু.
যো কত্তারং কারেতি, সো হেতুসঞ্ঞো হোতি, কত্তা চ.
সো পুরিসো তং পুরিসং কম্মং কারেতি সো পুরিসো তেন পুরিসেন কম্মং কারেতি, সো পুরিসো তস্স পুরিসস্স কম্মং কারেতি. এৰং হারেতি পাঠেতি পাচেতি, ধারেতি.
হেতুইচ্চনেন ক্ৰত্থো? ধাতূহি ণে ণয ণাপে ণাপযা কারিতানি হেত্ৰত্থে.
২৮৩. , ৩১৬. যস্স ৰা পরিগ্গহো তং সামী.
যস্স ৰা পরিগ্গহো, তং সামীসঞ্ঞং হোতি.
তস্স ভিক্খুনো পটিৰীসো, তস্স ভিক্খুনো পত্তো, তস্স ভিক্খুনো চীৰরং, অত্তনো মুখং.
সামীইচ্চনেন ক্ৰত্থো? সামিস্মিং ছট্ঠী.
২৮৪. , ২৮৩. লিঙ্গত্থে পঠমা.
লিঙ্গত্থাভিধানমত্তে পঠমাৰিভত্তি হোতি.
পুরিসো, পুরিসা, একো, দ্ৰে, চ, ৰা, হে, অহে, রে, অরে.
২৮৫. , ৭০. আলপনে চ.
আলপনত্থা ধিকে লিঙ্গত্থাভিধানমত্তে চ পঠমাৰিভত্তি হোতি.
ভো পুরিস, ভৰন্তো পুরিসা, ভো রাজ, ভৰন্তো রাজানো, হে সখে, হে সখিনো.
২৮৬. , ২৯১. করণে ততিযা.
করণকারকে ততিযাৰিভত্তি হোতি.
অগ্গিনা কুটিং ঝাপেতি, মনসা চে পদুট্ঠেন, মনসা চে পসন্নেন, কাযেন কম্মং করোতি.
২৮৭. , ২৯৯. সহাদিযোগে চ.
সহাদিযোগত্থে চ ততিযাৰিভত্তি হোতি.
সহাপি গগ্গেন সঙ্ঘো উপোসথং করেয্য, ৰিনাপি গগ্গেন, মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং, সহস্সেন সমং মিতা.
২৮৮. , ২৯৩. কত্তরি চ.
কত্তরি চ ততিযাৰিভত্তি হোতি.
রঞ্ঞা হতো পোসো, যক্খেন দিন্নো ৰরো, অহিনা দট্ঠো নরো.
২৮৯. , ২৯৭. হেত্ৰত্থে চ.
হেত্ৰত্থে চ ততিযাৰিভত্তি হোতি.
অন্নেন ৰসতি, ধম্মেন ৰসতি, ৰিজ্জায ৰসতি, সক্কারেন ৰসতি.
২৯০. , ২৯৮. সত্তম্যত্থে চ.
সত্তম্যত্থে চ ততিযাৰিভত্তি হোতি.
তেন কালেন, তেন সমযেন. (যেন কালেন, যেন সমযেন,) তেন খো পন সমযেন.
২৯১. , ২৯৯. যেনঙ্গৰিকারো.
যেন ব্যাধিমতা অঙ্গেন অঙ্গিনো ৰিকারো লক্খীযতে. তত্থ ততিযাৰিভত্তি হোতি.
অক্খিনা কাণো, হত্থেন কুণী, কাণং পস্সতি নেত্তেন, পাদেন খঞ্জো, পিট্ঠিযা খুজ্জো.
২৯২. , ৩০০. ৰিসেসনে চ.
ৰিসেসনত্থে চ ততিযাৰিভত্তি হোতি.
গোত্তেন গোতমো নাথো, সুৰণ্ণেন অভিরূপো, তপসা উত্তমো.
২৯৩. , ৩০১. সম্পদানে চতুত্থী.
সম্পদানকারকে চতুত্থীৰিভত্তি হোতি.