৪. মহাৰগ্গো
১. অনুপুব্বৰিহারসুত্তং
৩২. [দী. নি. ৩.৩৪৪, ৩৫৯] ‘‘নৰযিমে, ভিক্খৰে, অনুপুব্বৰিহারা. কতমে নৰ? [এত্থ সী. পী. পোত্থকেসু ‘‘ইধ ভিক্খৰে ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহী’’ তিআদিনা ৰিত্থরেন পাঠো দিস্সতি] পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং, আকাসানঞ্চাযতনং, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধো – ইমে খো, ভিক্খৰে, নৰ অনুপুব্বৰিহারা’’তি. পঠমং.
২. অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিসুত্তং
৩৩. ‘‘নৰযিমা, ভিক্খৰে [নৰ ভিক্খৰে (?)], অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযো দেসেস্সামি, তং সুণাথ…পে… কতমা চ, ভিক্খৰে, নৰ অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযো? যত্থ কামা নিরুজ্ঝন্তি, যে চ কামে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ কামা নিরুজ্ঝন্তি, কে চ কামে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্থ কামা নিরুজ্ঝন্তি, তে চ কামে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ ৰিতক্কৰিচারা নিরুজ্ঝন্তি, যে চ ৰিতক্কৰিচারে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ ৰিতক্কৰিচারা নিরুজ্ঝন্তি, কে চ ৰিতক্কৰিচারে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এত্থ ৰিতক্কৰিচারা নিরুজ্ঝন্তি, তে চ ৰিতক্কৰিচারে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ পীতি নিরুজ্ঝতি, যে চ পীতিং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ পীতি নিরুজ্ঝতি, কে চ পীতিং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এত্থ পীতি নিরুজ্ঝতি, তে চ পীতিং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ উপেক্খাসুখং নিরুজ্ঝতি, যে চ উপেক্খাসুখং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ উপেক্খাসুখং নিরুজ্ঝতি, কে চ উপেক্খাসুখং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এত্থ উপেক্খাসুখং নিরুজ্ঝতি, তে চ উপেক্খাসুখং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ রূপসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, যে চ রূপসঞ্ঞং [যত্থ রূপসঞ্ঞা নিরুজ্ঝন্তি, যে চ রূপসঞ্ঞা (সী. স্যা. পী.)] নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ রূপসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, কে চ রূপসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্থ রূপসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, তে চ রূপসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, যে চ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, কে চ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, তে চ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, যে চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, কে চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্থ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, তে চ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, যে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, কে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, তে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য.
‘‘যত্থ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, যে চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি, ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো নিচ্ছাতা নিব্বুতা তিণ্ণা পারঙ্গতা তদঙ্গেনা’তি ৰদামি. ‘কত্থ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, কে চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি – অহমেতং ন জানামি অহমেতং ন পস্সামী’তি, ইতি যো এৰং ৰদেয্য, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্থ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি, তে চ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞং নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তী’তি. অদ্ধা, ভিক্খৰে, অসঠো অমাযাৰী ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দেয্য অনুমোদেয্য; ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা নমস্সমানো পঞ্জলিকো পযিরুপাসেয্য. ইমা খো, ভিক্খৰে, নৰ অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযো’’তি. দুতিযং.
৩. নিব্বানসুখসুত্তং
৩৪. একং সমযং আযস্মা সারিপুত্তো রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সুখমিদং, আৰুসো, নিব্বানং. সুখমিদং, আৰুসো, নিব্বান’’ন্তি. এৰং ৰুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘কিং পনেত্থ, আৰুসো সারিপুত্ত, সুখং যদেত্থ নত্থি ৰেদযিত’’ন্তি? ‘‘এতদেৰ খ্ৰেত্থ, আৰুসো, সুখং যদেত্থ নত্থি ৰেদযিতং. পঞ্চিমে, আৰুসো, কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা – ইমে খো, আৰুসো, পঞ্চ কামগুণা. যং খো, আৰুসো, ইমে পঞ্চ কামগুণে পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, ইদং ৰুচ্চতাৰুসো, কামসুখং.
‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে ৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো রূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে রূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম, নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তস্স চে, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি, স্ৰস্স হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আৰুসো, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স তে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স হোতি আবাধো. যো খো পনাৰুসো, আবাধো দুক্খমেতং ৰুত্তং ভগৰতা. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বানং.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. ইমিনাপি খো এতং, আৰুসো, পরিযাযেন ৰেদিতব্বং যথা সুখং নিব্বান’’ন্তি. ততিযং.
৪. গাৰীউপমাসুত্তং
৩৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গাৰী পব্বতেয্যা বালা অব্যত্তা অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলা ৰিসমে পব্বতে চরিতুং. তস্সা এৰমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৰ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৰেয্য’ন্তি. সা পুরিমং পাদং ন সুপ্পতিট্ঠিতং পতিট্ঠাপেত্ৰা পচ্ছিমং পাদং উদ্ধরেয্য. সা ন চেৰ অগতপুব্বং দিসং গচ্ছেয্য, ন চ অখাদিতপুব্বানি তিণানি খাদেয্য, ন চ অপীতপুব্বানি পানীযানি পিৰেয্য; যস্মিং চস্সা পদেসে ঠিতায এৰমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৰ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৰেয্য’ন্তি তঞ্চ পদেসং ন সোত্থিনা পচ্চাগচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সা, ভিক্খৰে, গাৰী পব্বতেয্যা বালা অব্যত্তা অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলা ৰিসমে পব্বতে চরিতুং. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো ভিক্খু বালো অব্যত্তো অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; সো তং নিমিত্তং ন আসেৰতি ন ভাৰেতি ন বহুলীকরোতি ন স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো ন সক্কোতি ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুং. তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো ন সক্কোতি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুং. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু উভতো ভট্ঠো উভতো পরিহীনো, সেয্যথাপি সা গাৰী পব্বতেয্যা বালা অব্যত্তা অখেত্তঞ্ঞূ অকুসলা ৰিসমে পব্বতে চরিতুং’’’.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গাৰী পব্বতেয্যা পণ্ডিতা ব্যত্তা খেত্তঞ্ঞূ কুসলা ৰিসমে পব্বতে চরিতুং. তস্সা এৰমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৰ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৰেয্য’ন্তি. সা পুরিমং পাদং সুপ্পতিট্ঠিতং পতিট্ঠাপেত্ৰা পচ্ছিমং পাদং উদ্ধরেয্য. সা অগতপুব্বঞ্চেৰ দিসং গচ্ছেয্য, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্য, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৰেয্য. যস্মিং চস্সা পদেসে ঠিতায এৰমস্স – ‘যংনূনাহং অগতপুব্বঞ্চেৰ দিসং গচ্ছেয্যং, অখাদিতপুব্বানি চ তিণানি খাদেয্যং, অপীতপুব্বানি চ পানীযানি পিৰেয্য’ন্তি তঞ্চ পদেসং সোত্থিনা পচ্চাগচ্ছেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সা, ভিক্খৰে, গাৰী পব্বতেয্যা পণ্ডিতা ব্যত্তা খেত্তঞ্ঞূ কুসলা ৰিসমে পব্বতে চরিতুং. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো ভিক্খু পণ্ডিতো ব্যত্তো খেত্তঞ্ঞূ কুসলো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো দুতিযং ঝানং অনভিহিংসমানো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরেয্যং সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেয্যং যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারীতি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো ততিযং ঝানং অনভিহিংসমানো পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো চতুত্থং ঝানং অনভিহিংসমানো সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা অনন্তো আকাসোতি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো আকাসানঞ্চাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা …পে… আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম অনন্তং ৰিঞ্ঞাণন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং অনভিহিংসমানো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তং নিমিত্তং আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতি.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যংনূনাহং সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. সো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং অনভিহিংসমানো সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.
‘‘যতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু তং তদেৰ সমাপত্তিং সমাপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি, তস্স মুদু চিত্তং হোতি কম্মঞ্ঞং. মুদুনা কম্মঞ্ঞেন চিত্তেন অপ্পমাণো সমাধি হোতি সুভাৰিতো. সো অপ্পমাণেন সমাধিনা সুভাৰিতেন যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভৰেয্যং, একোপি হুত্ৰা বহুধা অস্সং, বহুধাপি হুত্ৰা একো অস্সং…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – দিব্বায সোতধাতুযা…পে… সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানেয্যং, সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ৰীতরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সদোসং ৰা চিত্তং সদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ৰীতদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সমোহং ৰা চিত্তং সমোহং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতমোহং ৰা চিত্তং… সংখিত্তং ৰা চিত্তং… ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং… মহগ্গতং ৰা চিত্তং… অমহগ্গতং ৰা চিত্তং… সউত্তরং ৰা চিত্তং… অনুত্তরং ৰা চিত্তং… সমাহিতং ৰা চিত্তং… অসমাহিতং ৰা চিত্তং… ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে’’তি. চতুত্থং.
৫. ঝানসুত্তং
৩৬. ‘‘পঠমম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; দুতিযম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; ততিযম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; চতুত্থম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; আকাসানঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; আকিঞ্চঞ্ঞাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি; সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামি.
‘‘‘পঠমম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি [পতিট্ঠাপেতি (স্যা.), পটিপাদেতি (ক.) ম. নি. ২.১৩৩ পস্সিতব্বং]. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা [পতিট্ঠাপেত্ৰা (স্যা.), পটিপাদেত্ৰা (ক.)] অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি, তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইস্সাসো ৰা ইস্সাসন্তেৰাসী ৰা তিণপুরিসরূপকে ৰা মত্তিকাপুঞ্জে ৰা যোগ্গং করিত্ৰা, সো অপরেন সমযেন দূরেপাতী চ হোতি অক্খণৰেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা [পদালিতা (ক.) অ. নি. ৩.১৩৪; ৪.১৮১]; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি, তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘পঠমম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘দুতিযম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায…পে… ততিযম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায… ‘চতুত্থম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি, তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইস্সাসো ৰা ইস্সাসন্তেৰাসী ৰা তিণপুরিসরূপকে ৰা মত্তিকাপুঞ্জে ৰা যোগ্গং করিত্ৰা, সো অপরেন সমযেন দূরেপাতী চ হোতি অক্খণৰেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা, দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং…পে… অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘চতুত্থম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘আকাসানঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, ঝানং নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি, তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইস্সাসো ৰা ইস্সাসন্তেৰাসী ৰা তিণপুরিসরূপকে ৰা মত্তিকাপুঞ্জে ৰা যোগ্গং করিত্ৰা, সো অপরেন সমযেন দূরেপাতী চ হোতি অক্খণৰেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং…পে… অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘আকাসানঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায…পে… আকিঞ্চঞ্ঞাযতনম্পাহং, ভিক্খৰে, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি, তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ইস্সাসো ৰা ইস্সাসন্তেৰাসী ৰা তিণপুরিসরূপকে ৰা মত্তিকাপুঞ্জে ৰা যোগ্গং করিত্ৰা, সো অপরেন সমযেন দূরেপাতী চ হোতি অক্খণৰেধী চ মহতো চ কাযস্স পদালেতা; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেতি. সো তেহি ধম্মেহি চিত্তং পটিৰাপেত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতি. নো চে আসৰানং খযং পাপুণাতি, তেনেৰ ধম্মরাগেন তায ধম্মনন্দিযা পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনম্পাহং, নিস্সায আসৰানং খযং ৰদামী’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যাৰতা সঞ্ঞাসমাপত্তি তাৰতা অঞ্ঞাপটিৰেধো. যানি চ খো ইমানি, ভিক্খৰে, নিস্সায দ্ৰে আযতনানি – নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি চ সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধো চ, ঝাযীহেতে, ভিক্খৰে, সমাপত্তিকুসলেহি সমাপত্তিৰুট্ঠানকুসলেহি সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা সম্মা অক্খাতব্বানীতি ৰদামী’’তি. পঞ্চমং.
৬. আনন্দসুত্তং
৩৭. একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তত্র খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –
‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো! যাৰঞ্চিদং তেন ভগৰতা জানতা পস্সতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্বাধে ওকাসাধিগমো অনুবুদ্ধো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায. তদেৰ নাম চক্খুং ভৰিস্সতি তে রূপা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৰেদিস্সতি [পটিসংৰেদযতি (ক.)]. তদেৰ নাম সোতং ভৰিস্সতি তে সদ্দা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৰেদিস্সতি. তদেৰ নাম ঘানং ভৰিস্সতি তে গন্ধা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৰেদিস্সতি. সাৰ নাম জিৰ্হা ভৰিস্সতি তে রসা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৰেদিস্সতি. সোৰ নাম কাযো ভৰিস্সতি তে ফোট্ঠব্বা তঞ্চাযতনং নো পটিসংৰেদিস্সতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘সঞ্ঞীমেৰ নু খো, আৰুসো আনন্দ, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতি উদাহু অসঞ্ঞী’’তি? ‘‘সঞ্ঞীমেৰ খো, আৰুসো, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতি, নো অসঞ্ঞী’’তি.
‘‘কিংসঞ্ঞী পনাৰুসো, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতী’’তি? ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু, সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰংসঞ্ঞীপি খো, আৰুসো, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতি.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰংসঞ্ঞীপি খো, আৰুসো, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতি.
‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰংসঞ্ঞীপি খো, আৰুসো, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতী’’তি.
‘‘একমিদাহং, আৰুসো, সমযং সাকেতে ৰিহরামি অঞ্জনৰনে মিগদাযে. অথ খো, আৰুসো, জটিলৰাসিকা [জটিলগাহিযা (সী. পী.), জডিলভাগিকা (স্যা.)] ভিক্খুনী যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো, আৰুসো, জটিলৰাসিকা ভিক্খুনী মং এতদৰোচ – ‘যাযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি ন চাভিনতো ন চাপনতো ন চ সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো [সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতৰতো (সী. স্যা. কং. পী.), সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিৰাৰটো (ক.) অ. নি. ৩.১০২; ৫.২৭; দী. নি. ৩.৩৫৫], ৰিমুত্তত্তা ঠিতো, ঠিতত্তা সন্তুসিতো, সন্তুসিতত্তা নো পরিতস্সতি. অযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি কিংফলো ৰুত্তো ভগৰতা’’’তি?
‘‘এৰং ৰুত্তে, সোহং, আৰুসো, জটিলৰাসিকং ভিক্খুনিং এতদৰোচং – ‘যাযং, ভগিনি, সমাধি ন চাভিনতো ন চাপনতো ন চ সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো, ৰিমুত্তত্তা ঠিতো, ঠিতত্তা সন্তুসিতো, সন্তুসিতত্তা নো পরিতস্সতি. অযং, ভগিনি, সমাধি অঞ্ঞাফলো ৰুত্তো ভগৰতা’তি. এৰংসঞ্ঞীপি খো, আৰুসো, তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. লোকাযতিকসুত্তং
৩৮. অথ খো দ্ৰে লোকাযতিকা ব্রাহ্মণা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ব্রাহ্মণা ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘পূরণো, ভো গোতম, কস্সপো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৰী অপরিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি – ‘চরতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগরস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো এৰমাহ – ‘অহং অনন্তেন ঞাণেন অনন্তং লোকং জানং পস্সং ৰিহরামী’তি. অযম্পি [অযম্পি হি (স্যা. ক.)], ভো গোতম, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৰী অপরিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি – ‘চরতো চ মে তিট্ঠতো চ সুত্তস্স চ জাগরস্স চ সততং সমিতং ঞাণদস্সনং পচ্চুপট্ঠিত’ন্তি. সো [সোপি (?)] এৰমাহ – ‘অহং অনন্তেন ঞাণেন অনন্তং লোকং জানং পস্সং ৰিহরামী’তি. ইমেসং, ভো গোতম, উভিন্নং ঞাণৰাদানং উভিন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিপচ্চনীকৰাদানং কো সচ্চং আহ কো মুসা’’তি?
‘‘অলং, ব্রাহ্মণা! তিট্ঠতেতং – ‘ইমেসং উভিন্নং ঞাণৰাদানং উভিন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিপচ্চনীকৰাদানং কো সচ্চং আহ কো মুসা’তি. ধম্মং ৰো, ব্রাহ্মণা, দেসেস্সামি, তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো তে ব্রাহ্মণা ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণা, চত্তারো পুরিসা চতুদ্দিসা ঠিতা পরমেন জৰেন চ সমন্নাগতা পরমেন চ পদৰীতিহারেন. তে এৰরূপেন জৰেন সমন্নাগতা অস্সু, সেয্যথাপি নাম দল়্হধম্মা [দল়্হধম্মো (সব্বত্থ) অ. নি. ৪.৪৫; ম. নি. ১.১১৬ চ, তংসংৰণ্ণনাটীকাযো চ মোগ্গল্লানব্যাকরণঞ্চ ওলোকেতব্বা] ধনুগ্গহো সিক্খিতো কতহত্থো কতূপাসনো লহুকেন অসনেন অপ্পকসিরেন তিরিযং তালচ্ছাযং [তালচ্ছাতিং (সী. স্যা. পী.), তালচ্ছাদিং (ক.) অ. নি. ৪.৪৫; ম. নি. ১.১৬১ পস্সিতব্বং] অতিপাতেয্য; এৰরূপেন চ পদৰীতিহারেন, সেয্যথাপি নাম পুরত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমো সমুদ্দো অথ পুরত্থিমায দিসায ঠিতো পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’তি. সো অঞ্ঞত্রেৰ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্র উচ্চারপস্সাৰকম্মা অঞ্ঞত্র নিদ্দাকিলমথপটিৰিনোদনা ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰী ৰস্সসতং গন্ত্ৰা অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং অন্তরা কালং করেয্য. অথ পচ্ছিমায দিসায…পে… অথ উত্তরায দিসায… অথ দক্খিণায দিসায ঠিতো পুরিসো এৰং ৰদেয্য – ‘অহং গমনেন লোকস্স অন্তং পাপুণিস্সামী’তি. সো অঞ্ঞত্রেৰ অসিতপীতখাযিতসাযিতা অঞ্ঞত্র উচ্চারপস্সাৰকম্মা অঞ্ঞত্র নিদ্দাকিলমথপটিৰিনোদনা ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰী ৰস্সসতং গন্ত্ৰা অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং অন্তরা কালং করেয্য. তং কিস্স হেতু? নাহং, ব্রাহ্মণা, এৰরূপায সন্ধাৰনিকায লোকস্স অন্তং ঞাতেয্যং দট্ঠেয্যং পত্তেয্যন্তি ৰদামি. ন চাহং, ব্রাহ্মণা, অপ্পত্ৰাৰ লোকস্স অন্তং দুক্খস্স অন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘পঞ্চিমে, ব্রাহ্মণা, কামগুণা অরিযস্স ৰিনযে লোকোতি ৰুচ্চতি. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা; সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা; ইমে খো, ব্রাহ্মণা, পঞ্চ কামগুণা অরিযস্স ৰিনযে লোকোতি ৰুচ্চতি.
‘‘ইধ, ব্রাহ্মণা, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম, লোকস্স অন্তে ৰিহরতি’. তমঞ্ঞে এৰমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি [অহম্পি (সী. পী.)], ব্রাহ্মণা, এৰং ৰদামি – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.
‘‘পুন চপরং, ব্রাহ্মণা, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৰিহরতি’. তমঞ্ঞে এৰমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি, ব্রাহ্মণা, এৰং ৰদামি – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.
‘‘পুন চপরং, ব্রাহ্মণা, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৰিহরতি’. তমঞ্ঞে এৰমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি, ব্রাহ্মণা, এৰং ৰদামি – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.
‘‘পুন চপরং, ব্রাহ্মণা, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে… সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি…পে… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৰিহরতি’. তমঞ্ঞে এৰমাহংসু – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’তি. অহম্পি হি, ব্রাহ্মণা, এৰং ৰদামি – ‘অযম্পি লোকপরিযাপন্নো, অযম্পি অনিস্সটো লোকম্হা’’’তি.
‘‘পুন চপরং, ব্রাহ্মণা, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণা, ‘ভিক্খু লোকস্স অন্তমাগম্ম লোকস্স অন্তে ৰিহরতি তিণ্ণো লোকে ৰিসত্তিক’’’ন্তি. সত্তমং.
৮. দেৰাসুরসঙ্গামসুত্তং
৩৯. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, দেৰাসুরসঙ্গামো সমুপব্যূল়্হো [সমুপব্বূল়্হো (সী. পী.)] অহোসি. তস্মিং খো পন, ভিক্খৰে, সঙ্গামে অসুরা জিনিংসু, দেৰা পরাজযিংসু [পরাজিযিংসু (সী. স্যা. ক.)]. পরাজিতা চ, ভিক্খৰে, দেৰা [দেৰা ভীতা (পী.)] অপযিংসুযেৰ [অপযংস্ৰেৰ (সী.)] উত্তরেনাভিমুখা, অভিযিংসু [অভিযংসু (সী.)] অসুরা. অথ খো, ভিক্খৰে, দেৰানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৰ খো অসুরা. যংনূন মযং দুতিযম্পি অসুরেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দেৰা অসুরেহি সঙ্গামেসুং. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, অসুরাৰ জিনিংসু, দেৰা পরাজযিংসু. পরাজিতা চ, ভিক্খৰে, দেৰা অপযিংসুযেৰ উত্তরেনাভিমুখা, অভিযিংসু অসুরা’’.
অথ খো, ভিক্খৰে, দেৰানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৰ খো অসুরা. যংনূন মযং ততিযম্পি অসুরেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দেৰা অসুরেহি সঙ্গামেসুং. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, অসুরাৰ জিনিংসু, দেৰা পরাজযিংসু. পরাজিতা চ, ভিক্খৰে, দেৰা ভীতা দেৰপুরংযেৰ পৰিসিংসু. দেৰপুরগতানঞ্চ পন [পুন (ক.)], ভিক্খৰে, দেৰানং এতদহোসি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানি মযং এতরহি অত্তনা ৰিহরাম অকরণীযা অসুরেহী’তি. অসুরানম্পি, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানি দেৰা এতরহি অত্তনা ৰিহরন্তি অকরণীযা অম্হেহী’তি.
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, দেৰাসুরসঙ্গামো সমুপব্যূল়্হো অহোসি. তস্মিং খো পন, ভিক্খৰে, সঙ্গামে দেৰা জিনিংসু, অসুরা পরাজযিংসু. পরাজিতা চ, ভিক্খৰে, অসুরা অপযিংসুযেৰ দক্খিণেনাভিমুখা, অভিযিংসু দেৰা. অথ খো, ভিক্খৰে, অসুরানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৰ খো দেৰা. যংনূন মযং দুতিযম্পি দেৰেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, অসুরা দেৰেহি সঙ্গামেসুং. দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দেৰা জিনিংসু, অসুরা পরাজযিংসু. পরাজিতা চ, ভিক্খৰে, অসুরা অপযিংসুযেৰ দক্খিণেনাভিমুখা, অভিযিংসু দেৰা’’.
অথ খো, ভিক্খৰে, অসুরানং এতদহোসি – ‘অভিযন্তেৰ খো দেৰা. যংনূন মযং ততিযম্পি দেৰেহি সঙ্গামেয্যামা’তি. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, অসুরা দেৰেহি সঙ্গামেসুং. ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, দেৰা জিনিংসু, অসুরা পরাজযিংসু. পরাজিতা চ, ভিক্খৰে, অসুরা ভীতা অসুরপুরংযেৰ পৰিসিংসু. অসুরপুরগতানঞ্চ পন, ভিক্খৰে, অসুরানং এতদহোসি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানি মযং এতরহি অত্তনা ৰিহরাম অকরণীযা দেৰেহী’তি. দেৰানম্পি, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানি অসুরা এতরহি অত্তনা ৰিহরন্তি অকরণীযা অম্হেহী’তি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্মিং সমযে ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভিক্খুস্স এৰং হোতি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানাহং এতরহি অত্তনা ৰিহরামি অকরণীযো মারস্সা’তি. মারস্সাপি, ভিক্খৰে, পাপিমতো এৰং হোতি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানি ভিক্খু এতরহি অত্তনা ৰিহরতি অকরণীযো ময্হ’’’ন্তি.
‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভিক্খুস্স এৰং হোতি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানাহং এতরহি অত্তনা ৰিহরামি অকরণীযো মারস্সা’তি. মারস্সাপি, ভিক্খৰে, পাপিমতো এৰং হোতি – ‘ভীরুত্তানগতেন খো দানি ভিক্খু এতরহি অত্তনা ৰিহরতি, অকরণীযো ময্হ’’’ন্তি.
‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্তমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো তিণ্ণো লোকে ৰিসত্তিক’’’ন্তি.
‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ‘ভিক্খু অন্তমকাসি মারং, অপদং ৰধিত্ৰা মারচক্খুং অদস্সনং গতো পাপিমতো তিণ্ণো লোকে ৰিসত্তিক’’’ন্তি. অট্ঠমং.
৯. নাগসুত্তং
৪০. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে আরঞ্ঞিকস্স নাগস্স গোচরপসুতস্স হত্থীপি হত্থিনিযোপি হত্থিকলভাপি হত্থিচ্ছাপাপি পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা তিণগ্গানি ছিন্দন্তি, তেন, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হরাযতি জিগুচ্ছতি. যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে আরঞ্ঞিকস্স নাগস্স গোচরপসুতস্স হত্থীপি হত্থিনিযোপি হত্থিকলভাপি হত্থিচ্ছাপাপি ওভগ্গোভগ্গং সাখাভঙ্গং খাদন্তি, তেন, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হরাযতি জিগুচ্ছতি. যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে আরঞ্ঞিকস্স নাগস্স ওগাহং ওতিণ্ণস্স হত্থীপি হত্থিনিযোপি হত্থিকলভাপি হত্থিচ্ছাপাপি পুরতো পুরতো গন্ত্ৰা সোণ্ডায উদকং আলোল়েন্তি, তেন, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হরাযতি জিগুচ্ছতি. যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে আরঞ্ঞিকস্স নাগস্স ওগাহা উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি, তেন, ভিক্খৰে, আরঞ্ঞিকো নাগো অট্টীযতি হরাযতি জিগুচ্ছতি.
‘‘তস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে আরঞ্ঞিকস্স নাগস্স এৰং হোতি – ‘অহং খো এতরহি আকিণ্ণো ৰিহরামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি. ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদন্তি [খাদিতং (স্যা. ক.) মহাৰ. ৪৬৭ পস্সিতব্বং], আৰিলানি চ পানীযানি পিৰামি, ওগাহা চ [ওগাহাপি চ (স্যা. ক.) মহাৰ. ৪৬৭ পস্সিতব্বং] মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরেয্য’ন্তি. সো অপরেন সমযেন একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরতি, অচ্ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদতি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চস্স সাখাভঙ্গং ন খাদন্তি [ন ওভগ্গোভগ্গঞ্চ সাখাভঙ্গ খাদতি (স্যা. ক.)], অনাৰিলানি চ পানীযানি পিৰতি, ওগাহা চস্স উত্তিণ্ণস্স ন হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি.
‘‘তস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে আরঞ্ঞিকস্স নাগস্স এৰং হোতি – ‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৰিহাসিং হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদিং, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদিংসু, আৰিলানি চ পানীযানি অপাযিং, ওগাহা [এত্থ পিসদ্দো সব্বত্থপি নত্থি] চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো অগমংসু. সোহং এতরহি একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরামি, অচ্ছিন্নগ্গানি চেৰ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং ন খাদন্তি, অনাৰিলানি চ পানীযানি পিৰামি, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স ন হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তী’তি. সো সোণ্ডায সাখাভঙ্গং ভঞ্জিত্ৰা সাখাভঙ্গেন কাযং পরিমজ্জিত্ৰা অত্তমনো সোণ্ডং সংহরতি [কণ্ডুং সংহন্তি (সী. পী.) কণ্ডুং সংহনতি (স্যা.), এত্থ কণ্ডুৰনদুক্খং ৰিনেতীতি অত্থো],.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্মিং সমযে ভিক্খু আকিণ্ণো ৰিহরতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রঞ্ঞা রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি, তস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে ভিক্খুস্স এৰং হোতি – ‘অহং খো এতরহি আকিণ্ণো ৰিহরামি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রঞ্ঞা রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৰূপকট্ঠো ৰিহরেয্য’ন্তি. সো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি অরঞ্ঞং রুক্খমূলং পব্বতং কন্দরং গিরিগুহং সুসানং ৰনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো অরঞ্ঞগতো ৰা রুক্খমূলগতো ৰা সুঞ্ঞাগারগতো ৰা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা.
‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৰিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৰিহরতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পরিসোধেতি; ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৰিহরতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পরিসোধেতি; থিনমিদ্ধং পহায ৰিগতথিনমিদ্ধো ৰিহরতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পরিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৰিহরতি অজ্ঝত্তং ৰূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পরিসোধেতি; ৰিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিহরতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৰিচিকিচ্ছায চিত্তং পরিসোধেতি. সো ইমে পঞ্চ নীৰরণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকরণে ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহরতি [কণ্ডুং সংহন্তি (সী. পী.), কণ্ডুং সংহনতি (স্যা.), এত্থ কণ্ডুৰনসদিসং ঝানপটিপক্খং কিলেসদুক্খং ৰিনেতীতি অত্থো]. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহরতি.
‘‘সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহরতি. সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি… সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. সো অত্তমনো সোণ্ডং সংহরতী’’তি. নৰমং.
১০. তপুস্সসুত্তং
৪১. একং সমযং ভগৰা মল্লেসু ৰিহরতি উরুৰেলকপ্পং নাম মল্লানং নিগমো. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায উরুৰেলকপ্পং পিণ্ডায পাৰিসি. উরুৰেলকপ্পে পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইধেৰ তাৰ ত্ৰং, আনন্দ, হোহি, যাৰাহং মহাৰনং অজ্ঝোগাহামি দিৰাৰিহারাযা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৰা মহাৰনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে দিৰাৰিহারং নিসীদি.
অথ খো তপুস্সো গহপতি যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো তপুস্সো গহপতি আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ –
‘‘মযং, ভন্তে আনন্দ, গিহী কামভোগিনো কামারামা কামরতা কামসম্মুদিতা. তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং গিহীনং কামভোগীনং কামারামানং কামরতানং কামসম্মুদিতানং পপাতো ৰিয খাযতি, যদিদং নেক্খম্মং. সুতং মেতং, ভন্তে, ‘ইমস্মিং ধম্মৰিনযে দহরানং দহরানং ভিক্খূনং নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’ [পস্সতং (?)]. তযিদং, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ভিক্খূনং বহুনা জনেন ৰিসভাগো, যদিদং নেক্খম্ম’’ন্তি.
‘‘অত্থি খো এতং, গহপতি, কথাপাভতং ভগৰন্তং দস্সনায. আযাম, গহপতি, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেস্সাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’’তি.
‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তপুস্সো গহপতি আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা আনন্দো তপুস্সেন গহপতিনা সদ্ধিং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘অযং, ভন্তে, তপুস্সো গহপতি এৰমাহ – ‘মযং, ভন্তে আনন্দ, গিহী কামভোগিনো কামারামা কামরতা কামসম্মুদিতা, তেসং নো ভন্তে, অম্হাকং গিহীনং কামভোগীনং কামারামানং কামরতানং কামসম্মুদিতানং পপাতো ৰিয খাযতি, যদিদং নেক্খম্মং’. সুতং মেতং, ভন্তে, ‘ইমস্মিং ধম্মৰিনযে দহরানং দহরানং ভিক্খূনং নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তযিদং, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ভিক্খূনং বহুনা জনেন ৰিসভাগো যদিদং নেক্খম্ম’’’ন্তি.
‘‘এৰমেতং, আনন্দ, এৰমেতং, আনন্দ! ময্হম্পি খো, আনন্দ, পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘সাধু নেক্খম্মং, সাধু পৰিৰেকো’তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কামেসু খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, নেক্খম্মে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং [বহুলীকরেয্যং (সী. স্যা. পী.)], নেক্খম্মে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, নেক্খম্মে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, অৰিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে অৰিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘ৰিতক্কেসু খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, অৰিতক্কে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে অৰিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ৰিতক্কেসু আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, অৰিতক্কে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে অৰিতক্কে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন ৰিতক্কেসু আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, অৰিতক্কে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, অৰিতক্কে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে ৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরেয্যং সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেয্যং যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারীতি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, নিপ্পীতিকে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে নিপ্পীতিকে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘পীতিযা খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, নিপ্পীতিকে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে নিপ্পীতিকে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং পীতিযা আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, নিপ্পীতিকে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে নিপ্পীতিকে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন পীতিযা আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, নিপ্পীতিকে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নিপ্পীতিকে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে পীতিসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, অদুক্খমসুখে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে অদুক্খমসুখে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘উপেক্খাসুখে খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, অদুক্খমসুখে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে অদুক্খমসুখে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং উপেক্খাসুখে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, অদুক্খমসুখে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে অদুক্খমসুখে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন উপেক্খাসুখে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং অদুক্খমসুখে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, অদুক্খমসুখে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘রূপেসু খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ অবহুলীকতো, আকাসানঞ্চাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং রূপেসু আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, আকাসানঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন রূপেসু আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, আকাসানঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকাসানঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো রূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে রূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘আকাসানঞ্চাযতনে খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ অবহুলীকতো, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং আকাসানঞ্চাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন আকাসানঞ্চাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম নত্থি কিঞ্চীতি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু কো পচ্চযো, যেন মে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. তস্স ময্হং, আনন্দ, ইমিনা ৰিহারেন ৰিহরতো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো. সেয্যথাপি, আনন্দ, সুখিনো দুক্খং উপ্পজ্জেয্য যাৰদেৰ আবাধায; এৰমেৰস্স মে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি. স্ৰস্স মে হোতি আবাধো.
‘‘তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘যংনূনাহং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি. তস্স ময্হং, আনন্দ, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো, যেন মে সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’? তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে খো মে আদীনৰো অদিট্ঠো, সো চ মে অবহুলীকতো, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে চ আনিসংসো অনধিগতো, সো চ মে অনাসেৰিতো. তস্মা মে সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে চিত্তং ন পক্খন্দতি নপ্পসীদতি ন সন্তিট্ঠতি ন ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো’. তস্স ময্হং, আনন্দ, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলং করেয্যং, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰেয্যং, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং মে সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে চিত্তং পক্খন্দেয্য পসীদেয্য সন্তিট্ঠেয্য ৰিমুচ্চেয্য এতং সন্তন্তি পস্সতো’. সো খো অহং, আনন্দ, অপরেন সমযেন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে আদীনৰং দিস্ৰা তং বহুলমকাসিং, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে আনিসংসং অধিগম্ম তমাসেৰিং. তস্স ময্হং, আনন্দ, সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি এতং সন্তন্তি পস্সতো. সো খো অহং, আনন্দ, সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি, পঞ্ঞায চ মে দিস্ৰা আসৰা পরিক্খযং অগমংসু.
‘‘যাৰকীৰঞ্চাহং, আনন্দ, ইমা নৰ অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযো ন এৰং অনুলোমপটিলোমং সমাপজ্জিম্পি ৰুট্ঠহিম্পি, নেৰ তাৰাহং, আনন্দ, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খো অহং, আনন্দ, ইমা নৰ অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযো এৰং অনুলোমপটিলোমং সমাপজ্জিম্পি ৰুট্ঠহিম্পি, অথাহং, আনন্দ, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে চেতোৰিমুত্তি [ৰিমুত্তি (ক. সী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’’তি. দসমং.
মহাৰগ্গো চতুত্থো.