৫. সামঞ্ঞৰগ্গো

১. সম্বাধসুত্তং

৪২. একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. অথ খো আযস্মা উদাযী যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং আনন্দং এতদৰোচ – ‘‘ৰুত্তমিদং, আৰুসো, পঞ্চালচণ্ডেন দেৰপুত্তেন –

‘‘সম্বাধে গতং [সম্বাধে ৰত (সী.)] ওকাসং, অৰিদ্ৰা ভূরিমেধসো;

যো ঝানমবুজ্ঝি বুদ্ধো, পটিলীননিসভো মুনী’’তি.

‘‘কতমো, আৰুসো, সম্বাধো, কতমো সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, আৰুসো, কামগুণা সম্বাধো ৰুত্তো ভগৰতা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. ইমে খো, আৰুসো, পঞ্চ কামগুণা সম্বাধো ৰুত্তো ভগৰতা.

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ ৰিতক্কৰিচারা অনিরুদ্ধা হোন্তি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ পীতি অনিরুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ উপেক্খাসুখং অনিরুদ্ধং হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ রূপসঞ্ঞা অনিরুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা অনিরুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা অনিরুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা অনিরুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন. তত্রাপত্থি সম্বাধো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধো? যদেৰ তত্থ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা অনিরুদ্ধা হোতি, অযমেত্থ সম্বাধো.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সম্বাধে ওকাসাধিগমো ৰুত্তো ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. পঠমং.

২. কাযসক্খীসুত্তং

৪৩. ‘‘‘কাযসক্খী কাযসক্খী’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, কাযসক্খী ৰুত্তো ভগৰতা’’তি? ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, কাযসক্খী ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, কাযসক্খী ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন.

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, কাযসক্খী ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, কাযসক্খী ৰুত্তো ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. দুতিযং.

৩. পঞ্ঞাৰিমুত্তসুত্তং

৪৪. ‘‘‘পঞ্ঞাৰিমুত্তো পঞ্ঞাৰিমুত্তো’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, পঞ্ঞাৰিমুত্তো ৰুত্তো ভগৰতা’’তি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, পঞ্ঞাৰিমুত্তো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, পঞ্ঞাৰিমুত্তো ৰুত্তো ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. ততিযং.

৪. উভতোভাগৰিমুত্তসুত্তং

৪৫. ‘‘‘উভতোভাগৰিমুত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, উভতোভাগৰিমুত্তো ৰুত্তো ভগৰতা’’তি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, উভতোভাগৰিমুত্তো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. যথা যথা চ তদাযতনং তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চ নং পজানাতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, উভতোভাগৰিমুত্তো ৰুত্তো ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. চতুত্থং.

৫. সন্দিট্ঠিকধম্মসুত্তং

৪৬. ‘‘‘সন্দিট্ঠিকো ধম্মো সন্দিট্ঠিকো ধম্মো’তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো ৰুত্তো ভগৰতা’’তি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সন্দিট্ঠিকো ধম্মো ৰুত্তো ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. পঞ্চমং.

৬. সন্দিট্ঠিকনিব্বানসুত্তং

৪৭. ‘‘‘সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং সন্দিট্ঠিকং নিব্বান’ন্তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো, সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং ৰুত্তং ভগৰতা’’তি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং ৰুত্তং ভগৰতা পরিযাযেন…পে….

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, সন্দিট্ঠিকং নিব্বানং ৰুত্তং ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. ছট্ঠং.

৭. নিব্বানসুত্তং

৪৮. ‘‘‘নিব্বানং নিব্বান’ন্তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি…পে…. সত্তমং.

৮. পরিনিব্বানসুত্তং

৪৯. ‘‘‘পরিনিব্বানং পরিনিব্বান’ন্তি…পে…. অট্ঠমং.

৯. তদঙ্গনিব্বানসুত্তং

৫০. ‘‘‘তদঙ্গনিব্বানং তদঙ্গনিব্বান’ন্তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি…পে…. নৰমং.

১০. দিট্ঠধম্মনিব্বানসুত্তং

৫১. ‘‘‘দিট্ঠধম্মনিব্বানং দিট্ঠধম্মনিব্বান’ন্তি, আৰুসো, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰুত্তং ভগৰতা’’তি?

‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি …পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰুত্তং ভগৰতা পরিযাযেন …পে….

‘‘পুন চপরং, আৰুসো, ভিক্খু সব্বসো নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. এত্তাৰতাপি খো, আৰুসো, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰুত্তং ভগৰতা নিপ্পরিযাযেনা’’তি. দসমং.

সামঞ্ঞৰগ্গো পঞ্চমো.