৪. দীঘজাণুসুত্তং

৫৪. একং সমযং ভগৰা কোলিযেসু ৰিহরতি কক্করপত্তং নাম কোলিযানং নিগমো. অথ খো দীঘজাণু কোলিযপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দীঘজাণু কোলিযপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মযং, ভন্তে, গিহী কামভোগিনো [কামভোগী (সী. স্যা. পী.)] পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসাম, কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোম, মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযাম, জাতরূপরজতং সাদযাম. তেসং নো, ভন্তে, ভগৰা অম্হাকং তথা ধম্মং দেসেতু যে অম্হাকং অস্সু ধম্মা দিট্ঠধম্মহিতায দিট্ঠধম্মসুখায, সম্পরাযহিতায সম্পরাযসুখাযা’’তি.

‘‘চত্তারোমে, ব্যগ্ঘপজ্জ, ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৰত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায. কতমে চত্তারো? উট্ঠানসম্পদা, আরক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৰিতা [সমজীৰিকতা (সী.) অ. নি. ৮.৭৫]. কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, উট্ঠানসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো যেন কম্মট্ঠানেন জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৰণিজ্জায, যদি গোরক্খেন, যদি ইস্সত্তেন [ইস্সত্থেন (সী. স্যা. পী.)], যদি রাজপোরিসেন, যদি সিপ্পঞ্ঞতরেন – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রুপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, উট্ঠানসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, আরক্খসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৰীরিযাধিগতা বাহাবলপরিচিতা, সেদাৰক্খিত্তা, ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা. তে আরক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি – ‘কিন্তি মে ইমে ভোগে নেৰ রাজানো হরেয্যুং, ন চোরা হরেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৰহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হরেয্যু’ন্তি! অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, আরক্খসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কল্যাণমিত্ততা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো যস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা পটিৰসতি, তত্থ যে তে হোন্তি – গহপতী ৰা গহপতিপুত্তা ৰা দহরা ৰা ৰুদ্ধসীলিনো, ৰুদ্ধা ৰা ৰুদ্ধসীলিনো, সদ্ধাসম্পন্না, সীলসম্পন্না, চাগসম্পন্না, পঞ্ঞাসম্পন্না – তেহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি; যথারূপানং সদ্ধাসম্পন্নানং সদ্ধাসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং সীলসম্পন্নানং সীলসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং চাগসম্পন্নানং চাগসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং পঞ্ঞাসম্পন্নানং পঞ্ঞাসম্পদং অনুসিক্খতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, কল্যাণমিত্ততা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সমজীৰিতা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, সমং জীৰিকং [সমজীৰিকং (স্যা.), সমজীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, তুলাধারো ৰা তুলাধারন্তেৰাসী ৰা তুলং পগ্গহেত্ৰা জানাতি – ‘এত্তকেন ৰা ওনতং [ওণতং (ক.)], এত্তকেন ৰা উন্নত’ন্তি [উণ্ণতন্তি (ক.)]; এৰমেৰং খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. সচাযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো অপ্পাযো সমানো উল়ারং জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘উদুম্বরখাদীৰাযং [উদুম্বরখাদিকং ৰাযং (সী. পী.), উদুম্বরখাদকং চাযং (স্যা.)] কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’তি. সচে পনাযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো মহাযো সমানো কসিরং জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘অজেট্ঠমরণংৰাযং [অজদ্ধুমারিকং ৰাযং (সী. পী.), অদ্ধমারকং চাযং (স্যা.), এত্থ জদ্ধূতি অসনং = ভত্তভুঞ্জনং, তস্মা অজদ্ধুমারিকন্তি অনসনমরণন্তি ৰুত্তং হোতি. ম. নি. ১.৩৭৯ অধোলিপিযা ‘‘অজদ্ধুক’’ন্তি পদং দস্সিতং] কুলপুত্তো মরিস্সতী’তি. যতো চ খোযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সমজীৰিতা.

‘‘এৰং সমুপ্পন্নানং, ব্যগ্ঘপজ্জ, ভোগানং চত্তারি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুরাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স চত্তারি চেৰ আযমুখানি, চত্তারি চ অপাযমুখানি. তস্স পুরিসো যানি চেৰ আযমুখানি তানি পিদহেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি ৰিৰরেয্য; দেৰো চ ন সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য. এৰঞ্হি তস্স, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স পরিহানিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো ৰুদ্ধি; এৰমেৰং, ব্যগ্ঘপজ্জ, এৰং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তারি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুরাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো.

‘‘এৰং সমুপ্পন্নানং, ব্যগ্ঘপজ্জ, ভোগানং চত্তারি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুরাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স চত্তারি চেৰ আযমুখানি, চত্তারি চ অপাযমুখানি. তস্স পুরিসো যানি চেৰ আযমুখানি তানি ৰিৰরেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি পিদহেয্য; দেৰো চ সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য. এৰঞ্হি তস্স, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি; এৰমেৰং খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, এৰং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তারি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুরাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. ইমে খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, চত্তারো ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৰত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায.

‘‘চত্তারোমে, ব্যগ্ঘপজ্জ, ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পরাযহিতায সংৰত্তন্তি সম্পরাযসুখায. কতমে চত্তারো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা. কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সদ্ধাসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সীলসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সীলসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, চাগসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো ৰিগতমলমচ্ছেরেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৰোস্সগ্গরতো যাচযোগো দানসংৰিভাগরতো. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, চাগসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, পঞ্ঞাসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমে খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, চত্তারো ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পরাযহিতায সংৰত্তন্তি সম্পরাযসুখাযা’’তি.

‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৰিধানৰা;

সমং কপ্পেতি জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)], সম্ভতং অনুরক্খতি.

‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৰদঞ্ঞূ ৰীতমচ্ছরো;

নিচ্চং মগ্গং ৰিসোধেতি, সোত্থানং সম্পরাযিকং.

‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘরমেসিনো;

অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৰহা.

‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পরাযসুখায চ;

এৰমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তি. চতুত্থং;