২. ৰিত্থতূপোসথসুত্তং
৪২. ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো, ভিক্খৰে, উপোসথো উপৰুত্থো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৰিপ্ফারো. কথং উপৰুত্থো চ, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৰিপ্ফারো? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘যাৰজীৰং অরহন্তো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থা লজ্জী দযাপন্না, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পিনো ৰিহরন্তি. অহং পজ্জ ইমঞ্চ রত্তিং ইমঞ্চ দিৰসং পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরামি. ইমিনাপঙ্গেন অরহতং অনুকরোমি, উপোসথো চ মে উপৰুত্থো ভৰিস্সতী’তি. ইমিনা পঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি…পে….
‘‘‘যাৰজীৰং অরহন্তো উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৰিরতা নীচসেয্যং কপ্পেন্তি – মঞ্চকে ৰা তিণসন্থারকে ৰা. অহং পজ্জ ইমঞ্চ রত্তিং ইমঞ্চ দিৰসং উচ্চাসযনমহাসযনং পহায উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৰিরতো নীচসেয্যং কপ্পেমি – মঞ্চকে ৰা তিণসন্থারকে ৰা. ইমিনাপঙ্গেন অরহতং অনুকরোমি, উপোসথো চ মে উপৰুত্থো ভৰিস্সতী’তি. ইমিনা অট্ঠমেন অঙ্গেন সমন্নাগতো হোতি. এৰং উপৰুত্থো খো, ভিক্খৰে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো মহপ্ফলো হোতি মহানিসংসো মহাজুতিকো মহাৰিপ্ফারো.
‘‘কীৰমহপ্ফলো হোতি কীৰমহানিসংসো কীৰমহাজুতিকো কীৰমহাৰিপ্ফারো? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যো ইমেসং সোল়সন্নং মহাজনপদানং পহূতরত্তরতনানং [পহূতসত্তরতনানং (সী. স্যা. কং. পী.) অ. নি. ৩.৭১ পাল়িযা টীকাযং দস্সিতপাল়িযেৰ. তদট্ঠকথাপি পস্সিতব্বা] ইস্সরিযাধিপচ্চং রজ্জং কারেয্য, সেয্যথিদং – অঙ্গানং মগধানং কাসীনং কোসলানং ৰজ্জীনং মল্লানং চেতীনং ৰঙ্গানং কুরূনং পঞ্চালানং মচ্ছানং [মজ্জানং (ক.)] সূরসেনানং অস্সকানং অৰন্তীনং গন্ধারানং কম্বোজানং, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতস্স উপোসথস্স এতং [একং (ক.)] কলং নাগ্ঘতি সোল়সিং. তং কিস্স হেতু? কপণং, ভিক্খৰে, মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায.
‘‘যানি, ভিক্খৰে, মানুসকানি পঞ্ঞাস ৰস্সানি, চাতুমহারাজিকানং দেৰানং এসো একো রত্তিন্দিৰো [রত্তিদিৰো (ক.)]. তায রত্তিযা তিংসরত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো. তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বানি পঞ্চ ৰস্সসতানি চাতুমহারাজিকানং দেৰানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ৰিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা চাতুমহারাজিকানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৰে, মানুসকানি ৰস্সসতানি, তাৰতিংসানং দেৰানং এসো একো রত্তিন্দিৰো. তায রত্তিযা তিংসরত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো. তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বং ৰস্সসহস্সং তাৰতিংসানং দেৰানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ৰিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা তাৰতিংসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৰে, মানুসকানি দ্ৰে ৰস্সসতানি, যামানং দেৰানং এসো একো রত্তিন্দিৰো. তায রত্তিযা তিংসরত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো. তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বানি দ্ৰে ৰস্সসহস্সানি যামানং দেৰানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ৰিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা যামানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৰে, মানুসকানি চত্তারি ৰস্সসতানি, তুসিতানং দেৰানং এসো একো রত্তিন্দিৰো. তায রত্তিযা তিংসরত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো. তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বানি চত্তারি ৰস্সসহস্সানি তুসিতানং দেৰানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ৰিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা তুসিতানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৰে, মানুসকানি অট্ঠ ৰস্সসতানি, নিম্মানরতীনং দেৰানং এসো একো রত্তিন্দিৰো. তায রত্তিযা তিংসরত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো. তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বানি অট্ঠ ৰস্সসহস্সানি নিম্মানরতীনং দেৰানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ৰিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা নিম্মানরতীনং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধায’’’.
‘‘যানি, ভিক্খৰে, মানুসকানি সোল়স ৰস্সসতানি, পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং দেৰানং এসো একো রত্তিন্দিৰো. তায রত্তিযা তিংসরত্তিযো মাসো. তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো. তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বানি সোল়স ৰস্সসহস্সানি পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং দেৰানং আযুপ্পমাণং. ঠানং খো পনেতং, ভিক্খৰে, ৰিজ্জতি যং ইধেকচ্চো ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. ইদং খো পনেতং, ভিক্খৰে, সন্ধায ভাসিতং – ‘কপণং মানুসকং রজ্জং দিব্বং সুখং উপনিধাযা’’’তি.
‘‘পাণং ন হঞ্ঞে [হানে (সী.), হেন (ক.) অ. নি. ৩.৭১] ন চদিন্নমাদিযে,
মুসা ন ভাসে ন চ মজ্জপো সিযা;
অব্রহ্মচরিযা ৰিরমেয্য মেথুনা,
রত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৰিকালভোজনং.
‘‘মালং ন ধারে ন চ গন্ধমাচরে [গন্ধমাধরে (ক.)],
মঞ্চে ছমাযং ৰ সযেথ সন্থতে;
এতঞ্হি অট্ঠঙ্গিকমাহুপোসথং,
বুদ্ধেন দুক্খন্তগুনা পকাসিতং.
‘‘চন্দো চ সুরিযো চ উভো সুদস্সনা,
ওভাসযং অনুপরিযন্তি যাৰতা;
তমোনুদা তে পন অন্তলিক্খগা,
নভে পভাসন্তি দিসাৰিরোচনা.
‘‘এতস্মিং যং ৰিজ্জতি অন্তরে ধনং,
মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযঞ্চ ভদ্দকং;
সিঙ্গীসুৰণ্ণং অথ ৰাপি কঞ্চনং,
যং জাতরূপং হটকন্তি ৰুচ্চতি.
‘‘অট্ঠঙ্গুপেতস্স উপোসথস্স,
কলম্পি তে নানুভৰন্তি সোল়সিং;
চন্দপ্পভা তারগণা চ সব্বে.
‘‘তস্মা হি নারী চ নরো চ সীলৰা,
অট্ঠঙ্গুপেতং উপৰস্সুপোসথং;
পুঞ্ঞানি কত্ৰান সুখুদ্রযানি,
অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি. দুতিযং;