৩. গহপতিৰগ্গো

১. পঠমউগ্গসুত্তং

২১. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি [অব্ভুতধম্মেহি (স্যা. ক.)] সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং ৰেসালিকং ধারেথা’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন উগ্গস্স গহপতিনো ৰেসালিকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো উগ্গো গহপতি ৰেসালিকো যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ভিক্খুং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো উগ্গং গহপতিং ৰেসালিকং সো ভিক্খু এতদৰোচ –

‘‘অট্ঠহি খো ত্ৰং, গহপতি, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো. কতমে তে, গহপতি, অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যেহি ত্ৰং সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো’’তি? ‘‘ন খো অহং, ভন্তে, জানামি – কতমেহি অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতোতি. অপি চ, ভন্তে, যে মে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৰিজ্জন্তি, তং সুণোহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, গহপতী’’তি খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো ৰেসালিকস্স পচ্চস্সোসি. উগ্গো গহপতি ৰেসালিকো এতদৰোচ – ‘‘যদাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং পঠমং দূরতোৰ অদ্দসং; সহ দস্সনেনেৰ মে, ভন্তে, ভগৰতো চিত্তং পসীদি. অযং খো মে, ভন্তে, পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি’’.

‘‘সো খো অহং, ভন্তে, পসন্নচিত্তো ভগৰন্তং পযিরুপাসিং. তস্স মে ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং; কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা মং ভগৰা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিরোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য; এৰমেৰং খো মে তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৰিদিতধম্মো পরিযোগাল়্হধম্মো তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে তত্থেৰ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সরণং অগমাসিং, ব্রহ্মচরিযপঞ্চমানি চ সিক্খাপদানি সমাদিযিং. অযং খো মে, ভন্তে, দুতিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘তস্স ময্হং, ভন্তে, চতস্সো কোমারিযো পজাপতিযো অহেসুং. অথ খ্ৰাহং, ভন্তে, যেন তা পজাপতিযো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা তা পজাপতিযো এতদৰচং – ‘মযা খো, ভগিনিযো, ব্রহ্মচরিযপঞ্চমানি সিক্খাপদানি সমাদিন্নানি [সমাদিণ্ণানি (সী. ক.)]. যা ইচ্ছতি সা ইধেৰ ভোগে চ ভুঞ্জতু পুঞ্ঞানি চ করোতু, সকানি ৰা ঞাতিকুলানি গচ্ছতু. হোতি ৰা পন পুরিসাধিপ্পাযো, কস্স ৰো দম্মী’তি? এৰং ৰুত্তে সা, ভন্তে, জেট্ঠা পজাপতি মং এতদৰোচ – ‘ইত্থন্নামস্স মং, অয্যপুত্ত, পুরিসস্স দেহী’তি. অথ খো অহং, ভন্তে, তং পুরিসং পক্কোসাপেত্ৰা ৰামেন হত্থেন পজাপতিং গহেত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন ভিঙ্গারং গহেত্ৰা তস্স পুরিসস্স ওণোজেসিং. কোমারিং খো পনাহং, ভন্তে, দারং পরিচ্চজন্তো নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং. অযং খো মে, ভন্তে, ততিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘সংৰিজ্জন্তি খো পন মে, ভন্তে, কুলে ভোগা. তে চ খো অপ্পটিৰিভত্তা সীলৰন্তেহি কল্যাণধম্মেহি. অযং খো মে, ভন্তে, চতুত্থো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘যং খো পনাহং, ভন্তে, ভিক্খুং পযিরুপাসামি; সক্কচ্চংযেৰ পযিরুপাসামি, নো অসক্কচ্চং. অযং খো মে, ভন্তে, পঞ্চমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘সো চে, ভন্তে, মে আযস্মা ধম্মং দেসেতি; সক্কচ্চংযেৰ সুণোমি, নো অসক্কচ্চং. নো চে মে সো আযস্মা ধম্মং দেসেতি, অহমস্স ধম্মং দেসেমি. অযং খো মে, ভন্তে ছট্ঠো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘অনচ্ছরিযং খো পন মং, ভন্তে, দেৰতা উপসঙ্কমিত্ৰা আরোচেন্তি – ‘স্ৰাক্খাতো, গহপতি, ভগৰতা ধম্মো’তি. এৰং ৰুত্তে অহং, ভন্তে, তা দেৰতা এৰং ৰদামি – ‘ৰদেয্যাথ ৰা এৰং খো তুম্হে দেৰতা নো ৰা ৰদেয্যাথ, অথ খো স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো’তি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স উন্নতিং [উণ্ণতিং (ক.) ধ. স. ১১২১; ৰিভ. ৮৪৩, ৮৪৫ পস্সিতব্বং] – ‘মং ৰা দেৰতা উপসঙ্কমন্তি, অহং ৰা দেৰতাহি সদ্ধিং সল্লপামী’তি. অযং খো মে, ভন্তে, সত্তমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৰতা দেসিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি, নাহং তেসং কিঞ্চি অত্তনি অপ্পহীনং সমনুপস্সামি. অযং খো মে, ভন্তে, অট্ঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি. ইমে খো মে, ভন্তে, অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৰিজ্জন্তি. ন চ খো অহং জানামি – কতমেহি চাহং [কতমেহিপহং (সী.), কতমেহিপাহং (পী. ক.)] অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো ৰেসালিকস্স নিৰেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু যাৰতকো অহোসি উগ্গেন গহপতিনা ৰেসালিকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! যথা তং উগ্গো গহপতি ৰেসালিকো সম্মা ব্যাকরমানো ব্যাকরেয্য, ইমেহেৰ খো, ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো উগ্গো গহপতি ৰেসালিকো মযা ব্যাকতো. ইমেহি চ পন, ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং ৰেসালিকং ধারেহী’’তি. পঠমং.

২. দুতিযউগ্গসুত্তং

২২. একং সমযং ভগৰা ৰজ্জীসু ৰিহরতি হত্থিগামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং হত্থিগামকং ধারেথা’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন উগ্গস্স গহপতিনো হত্থিগামকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ভিক্খুং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো উগ্গং গহপতিং হত্থিগামকং সো ভিক্খু এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠহি খো ত্ৰং, গহপতি, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো. কতমে তে, গহপতি, অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যেহি ত্ৰং সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো’’তি?

‘‘ন খো অহং, ভন্তে, জানামি – কতমেহি অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতোতি. অপি চ, ভন্তে, যে মে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৰিজ্জন্তি, তং সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, গহপতী’’তি খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো হত্থিগামকস্স পচ্চস্সোসি. উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো এতদৰোচ – ‘‘যদাহং, ভন্তে, নাগৰনে পরিচরন্তো ভগৰন্তং পঠমং দূরতোৰ অদ্দসং; সহ দস্সনেনেৰ মে, ভন্তে, ভগৰতো চিত্তং পসীদি, সুরামদো চ পহীযি. অযং খো মে, ভন্তে, পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘সো খো অহং, ভন্তে, পসন্নচিত্তো ভগৰন্তং পযিরুপাসিং. তস্স মে ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং; কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা মং ভগৰা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিরোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য; এৰমেৰং খো মে তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি. সো খো অহং, ভন্তে, দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৰিদিতধম্মো পরিযোগাল়্হধম্মো তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে তত্থেৰ বুদ্ধঞ্চ ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ সরণং অগমাসিং, ব্রহ্মচরিযপঞ্চমানি চ সিক্খাপদানি সমাদিযিং. অযং খো মে, ভন্তে, দুতিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘তস্স ময্হং, ভন্তে, চতস্সো কোমারিযো পজাপতিযো অহেসুং. অথ খ্ৰাহং, ভন্তে, যেন তা পজাপতিযো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা তা পজাপতিযো এতদৰচং – ‘মযা খো, ভগিনিযো, ব্রহ্মচরিযপঞ্চমানি সিক্খাপদানি সমাদিন্নানি. যা ইচ্ছতি সা ইধেৰ ভোগে চ ভুঞ্জতু পুঞ্ঞানি চ করোতু, সকানি ৰা ঞাতিকুলানি গচ্ছতু. হোতি ৰা পন পুরিসাধিপ্পাযো, কস্স ৰো দম্মী’তি? এৰং ৰুত্তে সা, ভন্তে, জেট্ঠা পজাপতি মং এতদৰোচ – ‘ইত্থন্নামস্স মং, অয্যপুত্ত, পুরিসস্স দেহী’তি. অথ খো অহং, ভন্তে, তং পুরিসং পক্কোসাপেত্ৰা ৰামেন হত্থেন পজাপতিং গহেত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন ভিঙ্গারং গহেত্ৰা তস্স পুরিসস্স ওণোজেসিং. কোমারিং খো পনাহং, ভন্তে, দারং পরিচ্চজন্তো নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং. অযং খো মে, ভন্তে, ততিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘সংৰিজ্জন্তি খো পন মে, ভন্তে, কুলে ভোগা. তে চ খো অপ্পটিৰিভত্তা সীলৰন্তেহি কল্যাণধম্মেহি. অযং খো মে, ভন্তে, চতুত্থো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘যং খো পনাহং, ভন্তে, ভিক্খুং পযিরুপাসামি; সক্কচ্চংযেৰ পযিরুপাসামি, নো অসক্কচ্চং. সো চে মে আযস্মা ধম্মং দেসেতি; সক্কচ্চংযেৰ সুণোমি, নো অসক্কচ্চং. নো চে মে সো আযস্মা ধম্মং দেসেতি, অহমস্স ধম্মং দেসেমি. অযং খো মে, ভন্তে, পঞ্চমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘অনচ্ছরিযং খো পন, ভন্তে, সঙ্ঘে নিমন্তিতে দেৰতা উপসঙ্কমিত্ৰা আরোচেন্তি – ‘অসুকো, গহপতি, ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো অসুকো পঞ্ঞাৰিমুত্তো অসুকো কাযসক্খী অসুকো দিট্ঠিপ্পত্তো [দিট্ঠপ্পত্তো (ক.)] অসুকো সদ্ধাৰিমুত্তো অসুকো ধম্মানুসারী অসুকো সদ্ধানুসারী অসুকো সীলৰা কল্যাণধম্মো অসুকো দুস্সীলো পাপধম্মো’তি. সঙ্ঘং খো পনাহং, ভন্তে, পরিৰিসন্তো নাভিজানামি এৰং চিত্তং উপ্পাদেন্তো – ‘ইমস্স ৰা থোকং দেমি ইমস্স ৰা বহুক’ন্তি. অথ খ্ৰাহং, ভন্তে, সমচিত্তোৰ দেমি. অযং খো মে, ভন্তে, ছট্ঠো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘অনচ্ছরিযং খো পন মং, ভন্তে, দেৰতা উপসঙ্কমিত্ৰা আরোচেন্তি – ‘স্ৰাক্খাতো, গহপতি, ভগৰতা ধম্মো’তি. এৰং ৰুত্তে অহং, ভন্তে, তা দেৰতা এৰং ৰদেমি – ‘ৰদেয্যাথ ৰা এৰং খো তুম্হে দেৰতা নো ৰা ৰদেয্যাথ, অথ খো স্ৰাক্খাতো ভগৰতা ধম্মো’তি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স উন্নতিং – ‘মং তা দেৰতা উপসঙ্কমন্তি, অহং ৰা দেৰতাহি সদ্ধিং সল্লপামী’তি. অযং খো মে, ভন্তে, সত্তমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি.

‘‘সচে খো পনাহং, ভন্তে, ভগৰতো পঠমতরং কালং করেয্যং, অনচ্ছরিযং খো পনেতং যং মং ভগৰা এৰং ব্যাকরেয্য – ‘নত্থি তং সংযোজনং যেন সংযুত্তো উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো পুন ইমং লোকং আগচ্ছেয্যা’তি. অযং খো মে, ভন্তে, অট্ঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো সংৰিজ্জতি. ইমে খো মে, ভন্তে, অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা সংৰিজ্জন্তি. ন চ খো অহং জানামি – কতমেহি চাহং অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো’’তি.

‘‘অথ খো সো ভিক্খু উগ্গস্স গহপতিনো হত্থিগামকস্স নিৰেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু যাৰতকো অহোসি উগ্গেন গহপতিনা হত্থিগামকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! যথা তং উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো সম্মা ব্যাকরমানো ব্যাকরেয্য, ইমেহেৰ খো ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো উগ্গো গহপতি হত্থিগামকো মযা ব্যাকতো. ইমেহি চ পন, ভিক্খু, অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং উগ্গং গহপতিং হত্থিগামকং ধারেহী’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমহত্থকসুত্তং

২৩. একং সমযং ভগৰা আল়ৰিযং ৰিহরতি অগ্গাল়ৰে চেতিযে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সত্তহি, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আল়ৰকং ধারেথ. কতমেহি সত্তহি? সদ্ধো হি, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; সীলৰা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; হিরীমা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; ওত্তপ্পী, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; বহুস্সুতো, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; চাগৰা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; পঞ্ঞৰা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, সত্তহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আল়ৰকং ধারেথা’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন হত্থকস্স আল়ৰকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো হত্থকো আল়ৰকো যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ভিক্খুং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো হত্থকং আল়ৰকং সো ভিক্খু এতদৰোচ –

‘‘সত্তহি খো ত্ৰং, আৰুসো, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো. কতমেহি সত্তহি? ‘সদ্ধো, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; সীলৰা…পে… হিরিমা… ওত্তপ্পী… বহুস্সুতো… চাগৰা… পঞ্ঞৰা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো’তি. ইমেহি খো ত্ৰং, আৰুসো, সত্তহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো’’তি. ‘‘কচ্চিত্থ, ভন্তে, ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৰসনো’’তি? ‘‘ন হেত্থ, আৰুসো, কোচি গিহী অহোসি ওদাতৰসনো’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, যদেত্থ ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৰসনো’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু হত্থকস্স আল়ৰকস্স নিৰেসনে পিণ্ডপাতং গহেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন হত্থকস্স আল়ৰকস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিং. অথ খো, ভন্তে, হত্থকো আল়ৰকো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অহং, ভন্তে, হত্থকং আল়ৰকং এতদৰচং – ‘সত্তহি খো ত্ৰং, আৰুসো, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো. কতমেহি সত্তহি? সদ্ধো, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; সীলৰা…পে… হিরিমা… ওত্তপ্পী… বহুস্সুতো… চাগৰা… পঞ্ঞৰা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকোতি. ইমেহি খো ত্ৰং, আৰুসো, সত্তহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভগৰতা ব্যাকতো’তি.

‘‘এৰং ৰুত্তে, ভন্তে, হত্থকো মং এতদৰোচ – ‘কচ্চিত্থ, ভন্তে, ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৰসনো’তি? ‘ন হেত্থ, আৰুসো, কোচি গিহী অহোসি ওদাতৰসনো’তি. ‘সাধু, ভন্তে, যদেত্থ ন কোচি গিহী অহোসি ওদাতৰসনো’’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! অপ্পিচ্ছো সো, ভিক্খু, কুলপুত্তো. সন্তেযেৰ অত্তনি কুসলধম্মে ন ইচ্ছতি পরেহি ঞাযমানে [পঞ্ঞাপযমানে (ক.)]. তেন হি ত্ৰং, ভিক্খু, ইমিনাপি অট্ঠমেন অচ্ছরিযেন অব্ভুতেন ধম্মেন সমন্নাগতং হত্থকং আল়ৰকং ধারেহি, যদিদং অপ্পিচ্ছতাযা’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযহত্থকসুত্তং

২৪. একং সমযং ভগৰা আল়ৰিযং ৰিহরতি অগ্গাল়ৰে চেতিযে. অথ খো হত্থকো আল়ৰকো পঞ্চমত্তেহি উপাসকসতেহি পরিৰুতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো হত্থকং আল়ৰকং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘মহতী খো ত্যাযং, হত্থক, পরিসা. কথং পন ত্ৰং, হত্থক, ইমং মহতিং পরিসং সঙ্গণ্হাসী’’তি? ‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৰতা দেসিতানি [অ. নি. ৪.৩২; দী. নি. ৩.৩১৩] চত্তারি সঙ্গহৰত্থূনি, তেহাহং [তেনাহং (সী.)] ইমং মহতিং পরিসং সঙ্গণ্হামি. অহং, ভন্তে, যং জানামি – ‘অযং দানেন সঙ্গহেতব্বো’তি, তং দানেন সঙ্গণ্হামি; যং জানামি – ‘অযং পেয্যৰজ্জেন সঙ্গহেতব্বো’তি, তং পেয্যৰজ্জেন সঙ্গণ্হামি; যং জানামি – ‘অযং অত্থচরিযায সঙ্গহেতব্বো’তি, তং অত্থচরিযায সঙ্গণ্হামি; যং জানামি – ‘অযং সমানত্ততায সঙ্গহেতব্বো’তি, তং সমানত্ততায সঙ্গণ্হামি. সংৰিজ্জন্তি খো পন মে, ভন্তে, কুলে ভোগা. দলিদ্দস্স খো নো তথা সোতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, হত্থক! যোনি খো ত্যাযং, হত্থক, মহতিং পরিসং সঙ্গহেতুং. যে হি কেচি, হত্থক, অতীতমদ্ধানং মহতিং পরিসং সঙ্গহেসুং, সব্বে তে ইমেহেৰ চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি মহতিং পরিসং সঙ্গহেসুং. যেপি হি কেচি, হত্থক, অনাগতমদ্ধানং মহতিং পরিসং সঙ্গণ্হিস্সন্তি, সব্বে তে ইমেহেৰ চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি মহতিং পরিসং সঙ্গণ্হিস্সন্তি. যেপি হি কেচি, হত্থক, এতরহি মহতিং পরিসং সঙ্গণ্হন্তি, সব্বে তে ইমেহেৰ চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি মহতিং পরিসং সঙ্গণ্হন্তী’’তি.

অথ খো হত্থকো আল়ৰকো ভগৰতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো ভগৰা অচিরপক্কন্তে হত্থকে আল়ৰকে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আল়ৰকং ধারেথ. কতমেহি অট্ঠহি? সদ্ধো, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; সীলৰা, ভিক্খৰে…পে… হিরীমা… ওত্তপ্পী… বহুস্সুতো… চাগৰা… পঞ্ঞৰা, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো; অপ্পিচ্ছো, ভিক্খৰে, হত্থকো আল়ৰকো. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি অচ্ছরিযেহি অব্ভুতেহি ধম্মেহি সমন্নাগতং হত্থকং আল়ৰকং ধারেথা’’তি. চতুত্থং.

৫. মহানামসুত্তং

২৫. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, উপাসকো হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, বুদ্ধং সরণং গতো হোতি, ধম্মং সরণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সরণং গতো হোতি; এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি; এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পরহিতাযা’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো অত্তনাৰ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, নো পরং সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি [সমাদাপেতি (?)]; অত্তনাৰ সীলসম্পন্নো হোতি, নো পরং সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনাৰ চাগসম্পন্নো হোতি, নো পরং চাগসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনাৰ ভিক্খূনং দস্সনকামো হোতি, নো পরং ভিক্খূনং দস্সনে সমাদপেতি; অত্তনাৰ সদ্ধম্মং সোতুকামো হোতি, নো পরং সদ্ধম্মস্সৰনে সমাদপেতি; অত্তনাৰ সুতানং ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি, নো পরং ধম্মধারণায সমাদপেতি; অত্তনাৰ সুতানং ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি, নো পরং অত্থূপপরিক্খায সমাদপেতি; অত্তনাৰ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, নো পরং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পরহিতাযা’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পরহিতায চা’’তি? ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো অত্তনা চ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, পরঞ্চ সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, পরঞ্চ সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ চাগসম্পন্নো হোতি, পরঞ্চ চাগসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ ভিক্খূনং দস্সনকামো হোতি, পরঞ্চ ভিক্খূনং দস্সনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সদ্ধম্মং সোতুকামো হোতি, পরঞ্চ সদ্ধম্মস্সৰনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি, পরঞ্চ ধম্মধারণায সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি, পরঞ্চ অত্থূপপরিক্খায সমাদপেতি, অত্তনা চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, পরঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পরহিতায চা’’তি. পঞ্চমং.

৬. জীৰকসুত্তং

২৬. একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি জীৰকম্বৰনে. অথ খো জীৰকো কোমারভচ্চো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জীৰকো কোমারভচ্চো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, উপাসকো হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, জীৰক, বুদ্ধং সরণং গতো হোতি, ধম্মং সরণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সরণং গতো হোতি; এত্তাৰতা খো জীৰক, উপাসকো হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি? ‘‘যতো খো, জীৰক, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি; এত্তাৰতা খো, জীৰক, উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পরহিতাযা’’তি? ‘‘যতো খো, জীৰক, উপাসকো অত্তনাৰ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, নো পরং সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি…পে… অত্তনাৰ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, নো পরং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৰতা খো, জীৰক, উপাসকো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পরহিতাযা’’তি.

‘‘কিত্তাৰতা পন, ভন্তে, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পরহিতায চা’’তি? ‘‘যতো খো, জীৰক, উপাসকো অত্তনা চ সদ্ধাসম্পন্নো হোতি, পরঞ্চ সদ্ধাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, পরঞ্চ সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ চাগসম্পন্নো হোতি, পরঞ্চ চাগসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ ভিক্খূনং দস্সনকামো হোতি, পরঞ্চ ভিক্খূনং দস্সনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সদ্ধম্মং সোতুকামো হোতি, পরঞ্চ সদ্ধম্মস্সৰনে সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি, পরঞ্চ ধম্মধারণায সমাদপেতি; অত্তনা চ সুতানং ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি, পরঞ্চ অত্থূপপরিক্খায সমাদপেতি; অত্তনা চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি, পরঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিযা সমাদপেতি. এত্তাৰতা খো, জীৰক, উপাসকো অত্তহিতায চ পটিপন্নো হোতি পরহিতায চা’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমবলসুত্তং

২৭. ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি অট্ঠ? রুণ্ণবলা, ভিক্খৰে, দারকা, কোধবলা মাতুগামা, আৰুধবলা চোরা, ইস্সরিযবলা রাজানো, উজ্ঝত্তিবলা বালা, নিজ্ঝত্তিবলা পণ্ডিতা, পটিসঙ্খানবলা বহুস্সুতা, খন্তিবলা সমণব্রাহ্মণা – ইমানি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ বলানী’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযবলসুত্তং

২৮. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সারিপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কতি নু খো, সারিপুত্ত, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি? ‘‘অট্ঠ, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি.

‘‘কতমানি অট্ঠ? [অ. নি. ১০.৯০; পটি. ম. ২.৪৪] ইধ, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খারা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অনিচ্চতো সব্বে সঙ্খারা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অঙ্গারকাসূপমা কামা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অঙ্গারকাসূপমা কামা যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো ৰিৰেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভারং ৰিৰেকট্ঠং নেক্খম্মাভিরতং ব্যন্তিভূতং সব্বসো আসৰট্ঠানিযেহি ধম্মেহি. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো ৰিৰেকনিন্নং চিত্তং হোতি ৰিৰেকপোণং ৰিৰেকপব্ভারং ৰিৰেকট্ঠং নেক্খম্মাভিরতং ব্যন্তিভূতং সব্বসো আসৰট্ঠানিযেহি ধম্মেহি, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা…পে… পঞ্চিন্দ্রিযানি ভাৰিতানি হোন্তি সুভাৰিতানি…পে… সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৰিতা হোন্তি সুভাৰিতা…পে… অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো. যম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ইদম্পি, ভন্তে, খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলং হোতি, যং বলং আগম্ম খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি.

‘‘ইমানি খো, ভন্তে, অট্ঠ খীণাসৰস্স ভিক্খুনো বলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো খীণাসৰো ভিক্খু আসৰানং খযং পটিজানাতি – ‘খীণা মে আসৰা’’’তি. অট্ঠমং.

৯. অক্খণসুত্তং

২৯. ‘‘‘খণকিচ্চো লোকো, খণকিচ্চো লোকো’তি, ভিক্খৰে, অস্সুতৰা পুথুজ্জনো ভাসতি, নো চ খো সো জানাতি খণং ৰা অক্খণং ৰা. অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, অক্খণা অসমযা ব্রহ্মচরিযৰাসায. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো চ লোকে উপ্পন্নো হোতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা, ধম্মো চ দেসিযতি ওপসমিকো পরিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৰেদিতো; অযঞ্চ পুগ্গলো নিরযং উপপন্নো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো অক্খণো অসমযো ব্রহ্মচরিযৰাসায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, তথাগতো চ লোকে উপ্পন্নো হোতি…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা, ধম্মো চ দেসিযতি ওপসমিকো পরিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৰেদিতো; অযঞ্চ পুগ্গলো তিরচ্ছানযোনিং উপপন্নো হোতি…পে….

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো পেত্তিৰিসযং উপপন্নো হোতি…পে….

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো অঞ্ঞতরং দীঘাযুকং দেৰনিকাযং উপপন্নো হোতি…পে….

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি অৰিঞ্ঞাতারেসু মিলক্খেসু [মিলক্খূসু (স্যা. ক.) দী. নি. ৩.৩৫৮], যত্থ নত্থি গতি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং…পে… পঞ্চমো অক্খণো অসমযো ব্রহ্মচরিযৰাসায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি মিচ্ছাদিট্ঠিকো ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মা পটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি…পে….

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে…পে… অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি দুপ্পঞ্ঞো জল়ো এল়মূগো অপ্পটিবলো সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. অযং, ভিক্খৰে, সত্তমো অক্খণো অসমযো ব্রহ্মচরিযৰাসায.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, তথাগতো চ লোকে অনুপ্পন্নো হোতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. ধম্মো চ ন দেসিযতি ওপসমিকো পরিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৰেদিতো. অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি পঞ্ঞৰা অজল়ো অনেল়মূগো পটিবলো সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. অযং, ভিক্খৰে, অট্ঠমো অক্খণো অসমযো ব্রহ্মচরিযৰাসায. ‘ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ অক্খণা অসমযা ব্রহ্মচরিযৰাসায’’’.

‘‘একোৰ খো, ভিক্খৰে, খণো চ সমযো চ ব্রহ্মচরিযৰাসায. কতমো একো? ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো চ লোকে উপ্পন্নো হোতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা. ধম্মো চ দেসিযতি ওপসমিকো পরিনিব্বানিকো সম্বোধগামী সুগতপ্পৰেদিতো. অযঞ্চ পুগ্গলো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু পচ্চাজাতো হোতি, সো চ হোতি পঞ্ঞৰা অজল়ো অনেল়মূগো পটিবলো সুভাসিতদুব্ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. অযং, ভিক্খৰে, একোৰ খণো চ সমযো চ ব্রহ্মচরিযৰাসাযা’’তি.

‘‘মনুস্সলাভং [মনুস্সলোকং (স্যা.)] লদ্ধান, সদ্ধম্মে সুপ্পৰেদিতে;

যে খণং নাধিগচ্ছন্তি, অতিনামেন্তি তে খণং.

‘‘বহূ হি অক্খণা ৰুত্তা, মগ্গস্স অন্তরাযিকা;

কদাচি করহচি লোকে, উপ্পজ্জন্তি তথাগতা.

‘‘তযিদং [তস্সিদং (ক.)] সম্মুখীভূতং, যং লোকস্মিং সুদুল্লভং;

মনুস্সপটিলাভো চ, সদ্ধম্মস্স চ দেসনা;

অলং ৰাযমিতুং তত্থ, অত্তকামেন [অত্থকামেন (সী. স্যা. ক.)] জন্তুনা.

‘‘কথং ৰিজঞ্ঞা সদ্ধম্মং, খণো ৰে [ৰো (স্যা.)] মা উপচ্চগা;

খণাতীতা হি সোচন্তি, নিরযম্হি সমপ্পিতা.

‘‘ইধ চে নং ৰিরাধেতি, সদ্ধম্মস্স নিযামতং [নিযামিতং (স্যা.)];

ৰাণিজোৰ অতীতত্থো, চিরত্তং [চিরন্তং (ক.)] অনুতপিস্সতি.

‘‘অৰিজ্জানিৰুতো পোসো, সদ্ধম্মং অপরাধিকো;

জাতিমরণসংসারং, চিরং পচ্চনুভোস্সতি.

‘‘যে চ লদ্ধা মনুস্সত্তং, সদ্ধম্মে সুপ্পৰেদিতে;

অকংসু সত্থু ৰচনং, করিস্সন্তি করোন্তি ৰা.

‘‘খণং পচ্চৰিদুং লোকে, ব্রহ্মচরিযং অনুত্তরং;

যে মগ্গং পটিপজ্জিংসু, তথাগতপ্পৰেদিতং.

‘‘যে সংৰরা চক্খুমতা, দেসিতাদিচ্চবন্ধুনা;

তেসু [তেসং (ক.)] গুত্তো সদা সতো, ৰিহরে অনৰস্সুতো.

‘‘সব্বে অনুসযে ছেত্ৰা, মারধেয্যপরানুগে;

তে ৰে পারঙ্গতা [পারগতা (সী. স্যা. পী.)] লোকে, যে পত্তা আসৰক্খয’’ন্তি. নৰমং;

১০. অনুরুদ্ধমহাৰিতক্কসুত্তং

৩০. একং সমযং ভগৰা ভগ্গেসু ৰিহরতি সুংসুমারগিরে ভেসকল়াৰনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা অনুরুদ্ধো চেতীসু ৰিহরতি পাচীনৰংসদাযে. অথ খো আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৰিৰিত্তস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকারামস্স; আরদ্ধৰীরিযস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং [উপট্ঠিতসতিস্সাযং (সী. স্যা. পী.)] ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স [মুট্ঠসতিস্স (সী. স্যা. পী.)]; সমাহিতস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৰতো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’’তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৰমেৰং – ভগ্গেসু সুংসুমারগিরে ভেসকল়াৰনে মিগদাযে অন্তরহিতো চেতীসু পাচীনৰংসদাযে আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স সম্মুখে পাতুরহোসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. আযস্মাপি খো অনুরুদ্ধো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং

নিসিন্নং খো আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘সাধু সাধু, অনুরুদ্ধ! সাধু খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, (যং তং মহাপুরিসৰিতক্কং) [সত্ত মহাপুরিসৰিতক্কে (সী. পী.) দী. নি. ৩.৩৫৮] ৰিতক্কেসি – ‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৰিৰিত্তস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকারামস্স; আরদ্ধৰীরিযস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স; সমাহিতস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৰতো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি. তেন হি ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমম্পি অট্ঠমং মহাপুরিসৰিতক্কং ৰিতক্কেহি – ‘নিপ্পপঞ্চারামস্সাযং ধম্মো নিপ্পপঞ্চরতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চারামস্স পপঞ্চরতিনো’’’তি.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, যাৰদেৰ [যাৰদে (সং. নি. ২.১৫২)] আকঙ্খিস্সসি, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি, ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি, পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরিস্সসি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদিস্সসি যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ততো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, যাৰদেৰ আকঙ্খিস্সসি, সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সসি.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী ভৰিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, ততো তুয্হং, অনুরুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা নানারত্তানং দুস্সানং দুস্সকরণ্ডকো পূরো; এৰমেৰং তে পংসুকূলচীৰরং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৰিহরতো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী ভৰিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, ততো তুয্হং, অনুরুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা সালীনং ওদনো ৰিচিতকাল়কো অনেকসূপো অনেকব্যঞ্জনো; এৰমেৰং তে পিণ্ডিযালোপভোজনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৰিহরতো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী ভৰিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, ততো তুয্হং, অনুরুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা কূটাগারং উল্লিত্তাৰলিত্তং নিৰাতং ফুসিতগ্গল়ং পিহিতৰাতপানং; এৰমেৰং তে রুক্খমূলসেনাসনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৰিহরতো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী ভৰিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, ততো তুয্হং, অনুরুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা পল্লঙ্কো গোনকত্থতো পটিকত্থতো পটলিকত্থতো কদলিমিগপৰরপচ্চত্থরণো [কাদলি… পচ্চত্থরণো (সী.)] সউত্তরচ্ছদো উভতোলোহিতকূপধানো; এৰমেৰং তে তিণসন্থারকসযনাসনং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৰিহরতো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স.

‘‘যতো খো ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, ইমে চ অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কে ৰিতক্কেস্সসি, ইমেসঞ্চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী ভৰিস্সসি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, ততো তুয্হং, অনুরুদ্ধ, সেয্যথাপি নাম গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা নানাভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি নৰনীতং তেলং মধু ফাণিতং; এৰমেৰং তে পূতিমুত্তভেসজ্জং খাযিস্সতি সন্তুট্ঠস্স ৰিহরতো রতিযা অপরিতস্সায ফাসুৰিহারায ওক্কমনায নিব্বানস্স. তেন হি ত্ৰং, অনুরুদ্ধ, আযতিকম্পি ৰস্সাৰাসং ইধেৰ চেতীসু পাচীনৰংসদাযে ৰিহরেয্যাসী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভগৰতো পচ্চস্সোসি.

অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰং – চেতীসু পাচীনৰংসদাযে অন্তরহিতো ভগ্গেসু সুংসুমারগিরে ভেসকল়াৰনে মিগদাযে পাতুরহোসীতি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অট্ঠ খো, ভিক্খৰে, মহাপুরিসৰিতক্কে দেসেস্সামি, তং সুণাথ…পে… কতমে চ, ভিক্খৰে, অট্ঠ মহাপুরিসৰিতক্কা? অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্স; সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্স; পৰিৰিত্তস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকারামস্স; আরদ্ধৰীরিযস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্স; উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্স; সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্স; পঞ্ঞৰতো অযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্স; নিপ্পপঞ্চারামস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চরতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চারামস্স পপঞ্চরতিনো’’.

‘‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অপ্পিচ্ছো সমানো ‘অপ্পিচ্ছোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, সন্তুট্ঠো সমানো ‘সন্তুট্ঠোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, পৰিৰিত্তো সমানো ‘পৰিৰিত্তোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, আরদ্ধৰীরিযো সমানো ‘আরদ্ধৰীরিযোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, উপট্ঠিতস্সতি সমানো ‘উপট্ঠিতস্সতীতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, সমাহিতো সমানো ‘সমাহিতোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, পঞ্ঞৰা সমানো ‘পঞ্ঞৰাতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি, নিপ্পপঞ্চারামো সমানো ‘নিপ্পপঞ্চারামোতি মং জানেয্যু’ন্তি ন ইচ্ছতি. ‘অপ্পিচ্ছস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. ‘সন্তুট্ঠস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসন্তুট্ঠস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘পৰিৰিত্তস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকারামস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো ভৰন্তি উপসঙ্কমিতারো ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো রাজানো রাজমহামত্তা তিত্থিযা তিত্থিযসাৰকা. তত্র ভিক্খু ৰিৰেকনিন্নেন চিত্তেন ৰিৰেকপোণেন ৰিৰেকপব্ভারেন ৰিৰেকট্ঠেন নেক্খম্মাভিরতেন অঞ্ঞদত্থু উয্যোজনিকপটিসংযুত্তংযেৰ কথং কত্তা [পৰত্তা (ক.)] হোতি. ‘পৰিৰিত্তস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো সঙ্গণিকারামস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘আরদ্ধৰীরিযস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. ‘আরদ্ধৰীরিযস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো কুসীতস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো মুট্ঠস্সতিস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. ‘উপট্ঠিতস্সতিস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো, মুট্ঠস্সতিস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ‘সমাহিতস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অসমাহিতস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘পঞ্ঞৰতো অযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ‘পঞ্ঞৰতো অযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো দুপ্পঞ্ঞস্সা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘নিপ্পপঞ্চারামস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো নিপ্পপঞ্চরতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চারামস্স পপঞ্চরতিনো’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পপঞ্চনিরোধে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি সন্তিট্ঠতি ৰিমুচ্চতি. ‘নিপ্পপঞ্চারামস্সাযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নিপ্পপঞ্চরতিনো, নাযং ধম্মো পপঞ্চারামস্স পপঞ্চরতিনো’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো আযতিকম্পি ৰস্সাৰাসং তত্থেৰ চেতীসু পাচীনৰংসদাযে ৰিহাসি. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা অনুরুদ্ধো অরহতং অহোসীতি. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো অরহত্তপ্পত্তো তাযং ৰেলাযং ইমা গাথাযো অভাসি –

[থেরগা. ৯০১-৯০৩] ‘‘মম সঙ্কপ্পমঞ্ঞায, সত্থা লোকে অনুত্তরো;

মনোমযেন কাযেন, ইদ্ধিযা উপসঙ্কমি.

‘‘যথা মে অহু সঙ্কপ্পো, ততো উত্তরি দেসযি;

নিপ্পপঞ্চরতো বুদ্ধো, নিপ্পপঞ্চং অদেসযি.

‘‘তস্সাহং ধম্মমঞ্ঞায, ৰিহাসিং সাসনে রতো;

তিস্সো ৰিজ্জা অনুপ্পত্তা, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি. দসমং;

গহপতিৰগ্গো ততিযো.