২. মহাৰগ্গো

১. ৰেরঞ্জসুত্তং

১১. [পারা. ১ আদযো] এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা ৰেরঞ্জাযং ৰিহরতি নল়েরুপুচিমন্দমূলে. অথ খো ৰেরঞ্জো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং [সারাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰেরঞ্জো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘ন সমণো গোতমো ব্রাহ্মণে জিণ্ণে ৰুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৰযোঅনুপ্পত্তে অভিৰাদেতি ৰা পচ্চুট্ঠেতি ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেতী’তি. তযিদং, ভো গোতম, তথেৰ. ন হি ভৰং গোতমো ব্রাহ্মণে জিণ্ণে ৰুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৰযোঅনুপ্পত্তে অভিৰাদেতি ৰা পচ্চুট্ঠেতি ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেতি. তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৰা’’তি. ‘‘নাহং তং, ব্রাহ্মণ, পস্সামি সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায যমহং অভিৰাদেয্যং ৰা পচ্চুট্ঠেয্যং ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেয্যং. যঞ্হি, ব্রাহ্মণ, তথাগতো অভিৰাদেয্য ৰা পচ্চুট্ঠেয্য ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেয্য, মুদ্ধাপি তস্স ৰিপতেয্যা’’তি.

‘‘অরসরূপো ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অরসরূপো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্রাহ্মণ, রূপরসা সদ্দরসা গন্ধরসা রসরসা ফোট্ঠব্বরসা, তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা [অনভাৰকতা (সী. পী.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অরসরূপো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি [ৰদেসি (সী. ক.)].

‘‘নিব্ভোগো ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্রাহ্মণ, রূপভোগা সদ্দভোগা গন্ধভোগা রসভোগা ফোট্ঠব্বভোগা, তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি.

‘‘অকিরিযৰাদো ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, অকিরিযং ৰদামি কাযদুচ্চরিতস্স ৰচীদুচ্চরিতস্স মনোদুচ্চরিতস্স; অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অকিরিযং ৰদামি. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি.

‘‘উচ্ছেদৰাদো ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উচ্ছেদৰাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, উচ্ছেদং ৰদামি রাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উচ্ছেদং ৰদামি. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উচ্ছেদৰাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি.

‘‘জেগুচ্ছী ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, জিগুচ্ছামি কাযদুচ্চরিতেন ৰচীদুচ্চরিতেন মনোদুচ্চরিতেন; জিগুচ্ছামি অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি.

‘‘ৰেনযিকো ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, ৰিনযায ধম্মং দেসেমি রাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ৰিনযায ধম্মং দেসেমি. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি.

‘‘তপস্সী ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি. তপনীযাহং, ব্রাহ্মণ, পাপকে অকুসলে ধম্মে ৰদামি কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিতং. যস্স খো, ব্রাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘তপস্সী’তি ৰদামি. তথাগতস্স খো, ব্রাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসী’’তি.

‘‘অপগব্ভো ভৰং গোতমো’’তি! ‘‘অত্থি খ্ৰেস, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি. যস্স খো, ব্রাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘অপগব্ভো’তি ৰদামি. তথাগতস্স খো, ব্রাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্রাহ্মণ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৰং সন্ধায ৰদেসি.

‘‘সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৰা দস ৰা দ্ৰাদস ৰা. তানাস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি সম্মা পরিসেদিতানি সম্মা পরিভাৰিতানি. যো নু খো তেসং কুক্কুটচ্ছাপকানং পঠমতরং পাদনখসিখায ৰা মুখতুণ্ডকেন ৰা অণ্ডকোসং পদালেত্ৰা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্য, কিন্তি স্ৰাস্স ৰচনীযো – ‘জেট্ঠো ৰা কনিট্ঠো ৰা’’’তি? ‘‘জেট্ঠো তিস্স, ভো গোতম, ৰচনীযো. সো হি নেসং, ভো গোতম, জেট্ঠো হোতী’’তি.

‘‘এৰমেৰং খো অহং, ব্রাহ্মণ, অৰিজ্জাগতায পজায অণ্ডভূতায পরিযোনদ্ধায অৰিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৰা একোৰ লোকে অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো. অহঞ্হি, ব্রাহ্মণ, জেট্ঠো সেট্ঠো লোকস্স. আরদ্ধং খো পন মে, ব্রাহ্মণ, ৰীরিযং অহোসি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং.

‘‘সো খো অহং, ব্রাহ্মণ, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি; ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি; পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরামি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেমি যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – ‘অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো. সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো. সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরামি.

‘‘অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, রত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৰিজ্জা অধিগতা; অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো. অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, পঠমা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৰ অণ্ডকোসম্হা.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি – ‘ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা, ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা, মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা, অরিযানং উপৰাদকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্নাতি. ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা, ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা, মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা, অরিযানং অনুপৰাদকা, সম্মাদিট্ঠিকা, সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি.

‘‘অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, রত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৰিজ্জা অধিগতা; অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো. অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, দুতিযা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৰ অণ্ডকোসম্হা.

‘‘সো এৰং সমাহিতে চিত্তে পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে অনঙ্গণে ৰিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৰানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৰা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰনিরোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৰনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৰং জানতো এৰং পস্সতো কামাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, ভৰাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ, অৰিজ্জাসৰাপি চিত্তং ৰিমুচ্চিত্থ. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং.

‘‘অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, রত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৰিজ্জা অধিগতা; অৰিজ্জা ৰিহতা ৰিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৰিহতো আলোকো উপ্পন্নো, যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো. অযং খো মে, ব্রাহ্মণ, ততিযা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৰ অণ্ডকোসম্হা’’তি.

এৰং ৰুত্তে ৰেরঞ্জো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘জেট্ঠো ভৰং গোতমো, সেট্ঠো ভৰং গোতমো. অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং [নিকুজ্জিতং (ক.)] ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি; এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. পঠমং.

২. সীহসুত্তং

১২. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী সন্থাগারে [সন্ধাগারে (ক.)] সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপরিযাযেন বুদ্ধস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, সঙ্ঘস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি.

তেন খো পন সমযেন সীহো সেনাপতি নিগণ্ঠসাৰকো তস্সং পরিসাযং নিসিন্নো হোতি. অথ খো সীহস্স সেনাপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৰিস্সতি, তথা হিমে সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী সন্থাগারে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপরিযাযেন বুদ্ধস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, সঙ্ঘস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি. যংনূনাহং তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্যং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (ক. সী.), নাতপুত্তো (ক. সী.)] তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

‘‘কিং পন ত্ৰং, সীহ, কিরিযৰাদো সমানো অকিরিযৰাদং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি? সমণো হি, সীহ, গোতমো অকিরিযৰাদো, অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’তি. অথ খো সীহস্স সেনাপতিস্স যো অহোসি গমিযাভিসঙ্খারো [গমিকাভিসঙ্খারো (ক. সী.) মহাৰ. ২৯০] ভগৰন্তং দস্সনায, সো পটিপ্পস্সম্ভি.

দুতিযম্পি খো সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী সন্থাগারে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপরিযাযেন বুদ্ধস্স…পে… ধম্মস্স…পে… সঙ্ঘস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি. দুতিযম্পি খো সীহস্স সেনাপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৰিস্সতি, তথা হিমে সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী সন্থাগারে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপরিযাযেন বুদ্ধস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স…পে… সঙ্ঘস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি. যংনূনাহং তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্যং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.

‘‘কিং পন ত্ৰং, সীহ, কিরিযৰাদো সমানো অকিরিযৰাদং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি? সমণো হি, সীহ, গোতমো অকিরিযৰাদো অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’তি. দুতিযম্পি খো সীহস্স সেনাপতিস্স যো অহোসি গমিযাভিসঙ্খারো ভগৰন্তং দস্সনায, সো পটিপ্পস্সম্ভি.

ততিযম্পি খো সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী সন্থাগারে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপরিযাযেন বুদ্ধস্স…পে… ধম্মস্স…পে… সঙ্ঘস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি. ততিযম্পি খো সীহস্স সেনাপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৰিস্সতি, তথা হিমে সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা লিচ্ছৰী সন্থাগারে সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা অনেকপরিযাযেন বুদ্ধস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, ধম্মস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি, সঙ্ঘস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি. কিং হিমে করিস্সন্তি নিগণ্ঠা অপলোকিতা ৰা অনপলোকিতা ৰা? যংনূনাহং অনপলোকেত্ৰাৰ নিগণ্ঠে [নিগণ্ঠং (স্যা. ক.) মহাৰ. ২৯০ পস্সিতব্বং] তং ভগৰন্তং দস্সনায উপসঙ্কমেয্যং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি.

অথ খো সীহো সেনাপতি পঞ্চমত্তেহি রথসতেহি দিৰাদিৰস্স ৰেসালিযা নিয্যাসি ভগৰন্তং দস্সনায. যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকোৰ অগমাসি. অথ খো সীহো সেনাপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সীহো সেনাপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘সুতং মেতং, ভন্তে – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো, অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি. যে তে, ভন্তে, এৰমাহংসু – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো, অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি, কচ্চি তে, ভন্তে, ভগৰতো ৰুত্তৰাদিনো ন চ ভগৰন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খন্তি ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকরোন্তি ন চ কোচি সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদো [ৰাদানুপাতো (ক. সী. স্যা.) অ. নি. ৩.৫৮; ৫.৫] গারয্হং ঠানং আগচ্ছতি? অনব্ভক্খাতুকামা হি মযং, ভন্তে, ভগৰন্ত’’ন্তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো, অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘কিরিযৰাদো সমণো গোতমো, কিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উচ্ছেদৰাদো সমণো গোতমো, উচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো, জেগুচ্ছিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো, ৰিনযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো, তপস্সিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো, অপগব্ভতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘অত্থি, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অস্সাসকো সমণো গোতমো, অস্সাসায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো, অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, অকিরিযং ৰদামি কাযদুচ্চরিতস্স ৰচীদুচ্চরিতস্স মনোদুচ্চরিতস্স; অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অকিরিযং ৰদামি. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অকিরিযৰাদো সমণো গোতমো, অকিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘কিরিযৰাদো সমণো গোতমো, কিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, কিরিযং ৰদামি কাযসুচরিতস্স ৰচীসুচরিতস্স মনোসুচরিতস্স; অনেকৰিহিতানং কুসলানং ধম্মানং কিরিযং ৰদামি. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘কিরিযৰাদো সমণো গোতমো, কিরিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উচ্ছেদৰাদো সমণো গোতমো, উচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, উচ্ছেদং ৰদামি রাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উচ্ছেদং ৰদামি. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘উচ্ছেদৰাদো সমণো গোতমো, উচ্ছেদায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো, জেগুচ্ছিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, জিগুচ্ছামি কাযদুচ্চরিতেন ৰচীদুচ্চরিতেন মনোদুচ্চরিতেন; জিগুচ্ছামি অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো, জেগুচ্ছিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো, ৰিনযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, ৰিনযায ধম্মং দেসেমি রাগস্স দোসস্স মোহস্স; অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ৰিনযায ধম্মং দেসেমি. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ৰেনযিকো সমণো গোতমো, ৰিনযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো, তপস্সিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? তপনীযাহং, সীহ, পাপকে অকুসলে ধম্মে ৰদামি কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিতং. যস্স খো, সীহ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘তপস্সী’তি ৰদামি. তথাগতস্স খো, সীহ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো, তপস্সিতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো, অপগব্ভতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? যস্স খো, সীহ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা, তমহং ‘অপগব্ভো’তি ৰদামি. তথাগতস্স খো, সীহ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৰাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো, অপগব্ভতায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

‘‘কতমো চ, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অস্সাসকো সমণো গোতমো, অস্সাসায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’তি? অহঞ্হি, সীহ, অস্সাসকো পরমেন অস্সাসেন, অস্সাসায ধম্মং দেসেমি, তেন চ সাৰকে ৰিনেমি. অযং খো, সীহ, পরিযাযো, যেন মং পরিযাযেন সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘অস্সাসকো সমণো গোতমো, অস্সাসায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৰকে ৰিনেতী’’’তি.

এৰং ৰুত্তে সীহো সেনাপতি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

‘‘অনুৰিচ্চকারং খো, সীহ, করোহি. অনুৰিচ্চকারো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’’তি. ‘‘ইমিনাপাহং, ভন্তে, ভগৰতো ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনো অভিরদ্ধো, যং মং ভগৰা এৰমাহ – ‘অনুৰিচ্চকারং খো, সীহ, করোহি. অনুৰিচ্চকারো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’তি. মঞ্হি, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা সাৰকং লভিত্ৰা কেৰলকপ্পং ৰেসালিং পটাকং পরিহরেয্যুং – ‘সীহো অম্হাকং সেনাপতি সাৰকত্তং উপগতো’তি. অথ চ পন ভগৰা এৰমাহ – ‘অনুৰিচ্চকারং, সীহ, করোহি. অনুৰিচ্চকারো তুম্হাদিসানং ঞাতমনুস্সানং সাধু হোতী’তি. এসাহং, ভন্তে, দুতিযম্পি ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

‘‘দীঘরত্তং খো তে, সীহ, নিগণ্ঠানং ওপানভূতং কুলং, যেন নেসং উপগতানং পিণ্ডকং দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’’তি. ‘‘ইমিনাপাহং, ভন্তে, ভগৰতো ভিয্যোসোমত্তায অত্তমনো অভিরদ্ধো, যং মং ভগৰা এৰমাহ – ‘দীঘরত্তং খো তে, সীহ, নিগণ্ঠানং ওপানভূতং কুলং, যেন নেসং উপগতানং পিণ্ডকং দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসী’তি. সুতং মেতং, ভন্তে – ‘সমণো গোতমো এৰমাহ – ময্হমেৰ দানং দাতব্বং, ময্হমেৰ সাৰকানং দাতব্বং; ময্হমেৰ দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং দিন্নং মহপ্ফলং; ময্হমেৰ সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফলং, ন অঞ্ঞেসং সাৰকানং দিন্নং মহপ্ফল’ন্তি, অথ চ পন মং ভগৰা নিগণ্ঠেসুপি দানে সমাদপেতি [সমাদাপেতি (?)]. অপি চ, ভন্তে, মযমেত্থ কালং জানিস্সাম. এসাহং, ভন্তে, ততিযম্পি ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা সীহস্স সেনাপতিস্স অনুপুব্বিং কথং [অনুপুব্বিকথং (সব্বত্থ)] কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৰা অঞ্ঞাসি সীহং সেনাপতিং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং সমুদযং নিরোধং মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য; এৰমেৰং সীহস্স সেনাপতিস্স তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি.

অথ খো সীহো সেনাপতি দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৰিদিতধম্মো পরিযোগাল়্হধম্মো তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো ৰেসারজ্জপ্পত্তো অপরপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা স্ৰাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

অথ খো সীহো সেনাপতি ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো সীহো সেনাপতি অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, পৰত্তমংসং জানাহী’’তি. অথ খো সীহো সেনাপতি তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৰা ভগৰতো কালং আরোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে! নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন সীহস্স সেনাপতিস্স নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা নিগণ্ঠা ৰেসালিযং রথিকায রথিকং [রথিযায রথিযং (বহূসু)] সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি – ‘‘অজ্জ সীহেন সেনাপতিনা থূলং পসুং ৰধিত্ৰা সমণস্স গোতমস্স ভত্তং কতং. তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং পরিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’’ন্তি.

অথ খো অঞ্ঞতরো পুরিসো যেন সীহো সেনাপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সীহস্স সেনাপতিস্স উপকণ্ণকে আরোচেসি – ‘‘যগ্ঘে, ভন্তে, জানেয্যাসি! এতে সম্বহুলা নিগণ্ঠা ৰেসালিযং রথিকায রথিকং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তি – ‘অজ্জ সীহেন সেনাপতিনা থূলং পসুং ৰধিত্ৰা সমণস্স গোতমস্স ভত্তং কতং. তং সমণো গোতমো জানং উদ্দিস্সকতং মংসং পরিভুঞ্জতি পটিচ্চকম্ম’ন্তি. অলং অয্যো দীঘরত্তঞ্হি তে আযস্মন্তো অৰণ্ণকামা বুদ্ধস্স অৰণ্ণকামা ধম্মস্স অৰণ্ণকামা সঙ্ঘস্স. ন চ পনেতে আযস্মন্তো জিরিদন্তি তং ভগৰন্তং অসতা তুচ্ছা মুসা অভূতেন অব্ভাচিক্খিতুং; ন চ মযং জীৰিতহেতুপি সঞ্চিচ্চ পাণং জীৰিতা ৰোরোপেয্যামা’’তি.

অথ খো সীহো সেনাপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি. অথ খো সীহো সেনাপতি ভগৰন্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো সীহং সেনাপতিং ভগৰা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. দুতিযং.

৩. অস্সাজানীযসুত্তং

১৩. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্দো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো ভদ্দো অস্সাজানীযো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ. যস্সং দিসাযং অঞ্ঞেপি ভদ্দা অস্সাজানীযা জাযন্তি, তস্সং দিসাযং জাতো হোতি. যং খো পনস্স ভোজনং দেন্তি – অল্লং ৰা সুক্খং ৰা – তং সক্কচ্চংযেৰ পরিভুঞ্জতি অৰিকিরন্তো. জেগুচ্ছী হোতি উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা অভিনিসীদিতুং ৰা অভিনিপজ্জিতুং ৰা. সোরতো হোতি সুখসংৰাসো, ন চ অঞ্ঞে অস্সে উব্বেজেতা. যানি খো পনস্স হোন্তি [যানি খো পনস্স তানি (স্যা.)] সাঠেয্যানি কূটেয্যানি জিম্হেয্যানি ৰঙ্কেয্যানি, তানি যথাভূতং সারথিস্স আৰিকত্তা হোতি. তেসমস্স সারথি অভিনিম্মদনায ৰাযমতি. ৰাহী খো পন হোতি. ‘কামঞ্ঞে অস্সা ৰহন্তু ৰা মা ৰা, অহমেত্থ ৰহিস্সামী’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. গচ্ছন্তো খো পন উজুমগ্গেনেৰ গচ্ছতি. থামৰা হোতি যাৰ জীৰিতমরণপরিযাদানা থামং উপদংসেতা. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্দো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্তেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যং খো পনস্স ভোজনং দেন্তি – লূখং ৰা পণীতং ৰা – তং সক্কচ্চংযেৰ পরিভুঞ্জতি অৰিহঞ্ঞমানো. জেগুচ্ছী হোতি কাযদুচ্চরিতেন ৰচীদুচ্চরিতেন মনোদুচ্চরিতেন; জেগুচ্ছী হোতি অনেকৰিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা. সোরতো হোতি সুখসংৰাসো, ন অঞ্ঞে ভিক্খূ উব্বেজেতা. যানি খো পনস্স হোন্তি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি জিম্হেয্যানি ৰঙ্কেয্যানি, তানি যথাভূতং আৰিকত্তা হোতি সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু. তেসমস্স সত্থা ৰা ৰিঞ্ঞূ ৰা সব্রহ্মচারী অভিনিম্মদনায ৰাযমতি. সিক্খিতা খো পন হোতি. ‘কামঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খন্তু ৰা মা ৰা, অহমেত্থ সিক্খিস্সামী’তি চিত্তং উপ্পাদেতি. গচ্ছন্তো খো পন উজুমগ্গেনেৰ গচ্ছতি; তত্রাযং উজুমগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি – ‘কামং তচো চ ন্হারু [নহারু (সী. স্যা. কং. পী.)] চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতু, সরীরে উপসুস্সতু মংসলোহিতং; যং তং পুরিসথামেন পুরিসৰীরিযেন পুরিসপরক্কমেন পত্তব্বং, ন তং অপাপুণিত্ৰা ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ততিযং.

৪. অস্সখল়ুঙ্কসুত্তং

১৪. ‘‘অট্ঠ চ [অট্ঠ (স্যা.)], ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কে [অস্সখলুঙ্কে (সী.)] দেসেস্সামি অট্ঠ চ অস্সদোসে, অট্ঠ চ পুরিসখল়ুঙ্কে অট্ঠ চ পুরিসদোসে. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, অট্ঠ অস্সখল়ুঙ্কা অট্ঠ চ অস্সদোসা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা পচ্ছতো পটিক্কমতি, পিট্ঠিতো রথং পৰত্তেতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা পচ্ছা লঙ্ঘতি, কুব্বরং হনতি, তিদণ্ডং ভঞ্জতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা রথীসায সত্থিং উস্সজ্জিত্ৰা রথীসংযেৰ অজ্ঝোমদ্দতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা উম্মগ্গং গণ্হতি, উব্বটুমং রথং করোতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা লঙ্ঘতি পুরিমকাযং পগ্গণ্হতি পুরিমে পাদে. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা অনাদিযিত্ৰা সারথিং অনাদিযিত্ৰা পতোদলট্ঠিং [পতোদং (সী. পী.), পতোদযট্ঠিং (স্যা. কং.)] দন্তেহি মুখাধানং [মুখাঠানং (ক.)] ৰিধংসিত্ৰা যেন কামং পক্কমতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, ছট্ঠো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা নেৰ অভিক্কমতি নো পটিক্কমতি তত্থেৰ খীলট্ঠাযী ঠিতো হোতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, সত্তমো অস্সদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা পুরিমে চ পাদে সংহরিত্ৰা পচ্ছিমে চ পাদে সংহরিত্ৰা [সঙ্খরিত্ৰা (ক.)] তত্থেৰ চত্তারো পাদে অভিনিসীদতি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো অস্সখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, অট্ঠমো অস্সদোসো. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ অস্সখল়ুঙ্কা অট্ঠ চ অস্সদোসা.

[ৰিভ. ৯৫৬] ‘‘কতমে চ, ভিক্খৰে, অট্ঠ পুরিসখল়ুঙ্কা অট্ঠ চ পুরিসদোসা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো ‘ন সরামী’তি অসতিযা নিব্বেঠেতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা পচ্ছতো পটিক্কমতি, পিট্ঠিতো রথং ৰত্তেতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো চোদকংযেৰ পটিপ্ফরতি – ‘কিং নু খো তুয্হং বালস্স অব্যত্তস্স ভণিতেন! ত্ৰম্পি নাম ভণিতব্বং মঞ্ঞসী’তি! সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা পচ্ছা লঙ্ঘতি, কুব্বরং হনতি, তিদণ্ডং ভঞ্জতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো চোদকস্সেৰ পচ্চারোপেতি – ‘ত্ৰং খোসি ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, ত্ৰং তাৰ পঠমং পটিকরোহী’তি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা রথীসায সত্থিং উস্সজ্জিত্ৰা রথীসংযেৰ অজ্ঝোমদ্দতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচরতি, বহিদ্ধা কথং অপনামেতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা উম্মগ্গং গণ্হতি, উব্বটুমং রথং করোতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো সঙ্ঘমজ্ঝে বাহুৰিক্খেপং করোতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা লঙ্ঘতি, পুরিমকাযং পগ্গণ্হতি পুরিমে পাদে; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো অনাদিযিত্ৰা সঙ্ঘং অনাদিযিত্ৰা চোদকং সাপত্তিকোৰ যেন কামং পক্কমতি. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা অনাদিযিত্ৰা সারথিং অনাদিযিত্ৰা পতোদলট্ঠিং দন্তেহি মুখাধানং ৰিধংসিত্ৰা যেন কামং পক্কমতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, ছট্ঠো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো ‘নেৰাহং আপন্নোম্হি, ন পনাহং আপন্নোম্হী’তি সো তুণ্হীভাৰেন সঙ্ঘং ৰিহেঠেতি [ৰিহেসেতি (পী. ক.)]. সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা নেৰ অভিক্কমতি নো পটিক্কমতি তত্থেৰ খীলট্ঠাযী ঠিতো হোতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, সত্তমো পুরিসদোসো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ভিক্খুং আপত্তিযা চোদেন্তি. সো ভিক্খু ভিক্খূহি আপত্তিযা চোদিযমানো এৰমাহ – ‘কিং নু খো তুম্হে আযস্মন্তো অতিবাল়্হং মযি ব্যাৰটা যাৰ [ইদং পদং সীহল়পোত্থকে নত্থি] ইদানাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিস্সামী’তি. সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা এৰমাহ – ‘ইদানি খো তুম্হে আযস্মন্তো অত্তমনা হোথা’তি? সেয্যথাপি সো, ভিক্খৰে, অস্সখল়ুঙ্কো ‘পেহী’তি ৰুত্তো, ৰিদ্ধো সমানো চোদিতো সারথিনা পুরিমে চ পাদে সংহরিত্ৰা পচ্ছিমে চ পাদে সংহরিত্ৰা তত্থেৰ চত্তারো পাদে অভিনিসীদতি; তথূপমাহং, ভিক্খৰে, ইমং পুগ্গলং ৰদামি. এৰরূপোপি, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুরিসখল়ুঙ্কো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, অট্ঠমো পুরিসদোসো. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ পুরিসখল়ুঙ্কা অট্ঠ চ পুরিসদোসা’’তি. চতুত্থং.

৫. মলসুত্তং

১৫. ‘‘অট্ঠিমানি, ভিক্খৰে, মলানি. কতমানি অট্ঠ? অসজ্ঝাযমলা, ভিক্খৰে, মন্তা; অনুট্ঠানমলা, ভিক্খৰে, ঘরা; মলং, ভিক্খৰে, ৰণ্ণস্স কোসজ্জং; পমাদো, ভিক্খৰে, রক্খতো মলং; মলং, ভিক্খৰে, ইত্থিযা দুচ্চরিতং; মচ্ছেরং, ভিক্খৰে, দদতো মলং; মলা, ভিক্খৰে, পাপকা অকুসলা ধম্মা অস্মিং লোকে পরম্হি চ; ততো [ততো চ (স্যা. পী.)], ভিক্খৰে, মলা মলতরং অৰিজ্জা পরমং মলং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ মলানী’’তি.

‘‘অসজ্ঝাযমলা মন্তা, অনুট্ঠানমলা ঘরা;

মলং ৰণ্ণস্স কোসজ্জং, পমাদো রক্খতো মলং.

‘‘মলিত্থিযা দুচ্চরিতং, মচ্ছেরং দদতো মলং;

মলা ৰে পাপকা ধম্মা, অস্মিং লোকে পরম্হি চ;

ততো মলা মলতরং, অৰিজ্জা পরমং মল’’ন্তি. পঞ্চমং;

৬. দূতেয্যসুত্তং

১৬. [চূল়ৰ. ৩৪৭] ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দূতেয্যং গন্তুমরহতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সোতা চ হোতি, সাৰেতা চ, উগ্গহেতা চ, ধারেতা চ, ৰিঞ্ঞাতা চ, ৰিঞ্ঞাপেতা চ, কুসলো চ সহিতাসহিতস্স, নো চ কলহকারকো – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু দূতেয্যং গন্তুমরহতি. অট্ঠহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সারিপুত্তো দূতেয্যং গন্তুমরহতি. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তো সোতা চ হোতি, সাৰেতা চ, উগ্গহেতা চ, ধারেতা চ, ৰিঞ্ঞাতা চ, ৰিঞ্ঞাপেতা চ, কুসলো চ সহিতাসহিতস্স, নো চ কলহকারকো. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সারিপুত্তো দূতেয্যং গন্তুমরহতী’’তি.

‘‘যো ৰে ন ব্যথতি [ন ৰেধতি (সী.), ন ব্যাধতি (স্যা. পী.)] পত্ৰা, পরিসং উগ্গৰাদিনিং [উগ্গৰাদিনং (সী.), উগ্গহৰাদিনং (স্যা. পী.), উগ্গতৰাদিনিং (ক.)];

ন চ হাপেতি ৰচনং, ন চ ছাদেতি সাসনং.

‘‘অসন্দিদ্ধঞ্চ ভণতি [অসন্দিদ্ধো চ অক্খাতি (চূল়ৰ. ৩৪৭)], পুচ্ছিতো ন চ কুপ্পতি;

স ৰে তাদিসকো ভিক্খু, দূতেয্যং গন্তুমরহতী’’তি. ছট্ঠং;

৭. পঠমবন্ধনসুত্তং

১৭. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, আকারেহি ইত্থী পুরিসং বন্ধতি. কতমেহি অট্ঠহি? রুণ্ণেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; হসিতেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; ভণিতেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; আকপ্পেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; ৰনভঙ্গেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; গন্ধেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; রসেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি; ফস্সেন, ভিক্খৰে, ইত্থী পুরিসং বন্ধতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহাকারেহি ইত্থী পুরিসং বন্ধতি. তে, ভিক্খৰে, সত্তা সুবদ্ধা [সুবন্ধা (সী. স্যা. ক.)], যে [যেৰ (স্যা. পী. ক.)] ফস্সেন বদ্ধা’’তি [বন্ধাতি (সী. স্যা. ক.)]. সত্তমং.

৮. দুতিযবন্ধনসুত্তং

১৮. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, আকারেহি পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি. কতমেহি অট্ঠহি? রুণ্ণেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; হসিতেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; ভণিতেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; আকপ্পেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; ৰনভঙ্গেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; গন্ধেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; রসেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি; ফস্সেন, ভিক্খৰে, পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহাকারেহি পুরিসো ইত্থিং বন্ধতি. তে, ভিক্খৰে, সত্তা সুবদ্ধা, যে ফস্সেন বদ্ধা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পহারাদসুত্তং

১৯. একং সমযং ভগৰা ৰেরঞ্জাযং ৰি হরতি নল়েরুপুচিমন্দমূলে. অথ খো পহারাদো অসুরিন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো পহারাদং অসুরিন্দং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘অপি [কিং (ক.)] পন, পহারাদ, অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তী’’তি? ‘‘অভিরমন্তি, ভন্তে, অসুরা মহাসমুদ্দে’’তি. ‘‘কতি পন, পহারাদ, মহাসমুদ্দে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা [অব্ভুতধম্মা (স্যা. ক.) চূল়ৰ. ৩৮৪ পস্সিতব্বং], যে দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তী’’তি? ‘‘অট্ঠ, ভন্তে, মহাসমুদ্দে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি. কতমে অট্ঠ? মহাসমুদ্দো, ভন্তে, অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো. অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৰেলং নাতিৰত্ততি. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৰেলং নাতিৰত্ততি; অযং [অযম্পি (ক.)], ভন্তে, মহাসমুদ্দে দুতিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৰসতি [সংৰত্ততি (স্যা.)]. যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৰ [খিপ্পংযেৰ (সী.), খিপ্পংএৰ (পী.), খিপ্পঞ্ঞেৰ (চূল়ৰ. ৩৮৪)] তীরং ৰাহেতি, থলং উস্সারেতি. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৰসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৰ তীরং ৰাহেতি, থলং উস্সারেতি; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে ততিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিরৰতী সরভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৰা [পত্তা (ক., চূল়ৰ. ৩৮৪)] জহন্তি পুরিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, ভন্তে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিরৰতী সরভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৰা জহন্তি পুরিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছন্তি; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে চতুত্থো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, যা চ [যা কাচি (স্যা. পী. ক.)] লোকে সৰন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি যা চ অন্তলিক্খা ধারা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৰা পূরত্তং ৰা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, ভন্তে, যা চ লোকে সৰন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি যা চ অন্তলিক্খা ধারা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৰা পূরত্তং ৰা পঞ্ঞাযতি; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে পঞ্চমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো একরসো লোণরসো. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো একরসো লোণরসো; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে ছট্ঠো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো বহুরতনো [পহূতরতনো (ক.)] অনেকরতনো. তত্রিমানি রতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতকো মসারগল্লং. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো বহুরতনো অনেকরতনো; তত্রিমানি রতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতকো মসারগল্লং. অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে সত্তমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘পুন চপরং, ভন্তে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৰাসো. তত্রিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিরপিঙ্গলো [তিমিতিমিঙ্গলা তিমিরপিঙ্গলা (সী.), তিমিতিমিঙ্গলা তিমিরমিঙ্গলা (স্যা. পী.)] অসুরা নাগা গন্ধব্বা. সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, দ্ৰিযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা. যম্পি, ভন্তে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিরপিঙ্গলো অসুরা নাগা গন্ধব্বা; সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা…পে… দ্ৰিযোজন… তিযোজন… চতুযোজন… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা; অযং, ভন্তে, মহাসমুদ্দে অট্ঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি. ইমে খো, ভন্তে, মহাসমুদ্দে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তীতি.

‘‘অপি পন, ভন্তে, ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তী’’তি? ‘‘অভিরমন্তি, পহারাদ, ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে’’তি. ‘‘কতি পন, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তী’’তি? ‘‘অট্ঠ, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি. কতমে অট্ঠ? সেয্যথাপি, পহারাদ, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো; এৰমেৰং খো, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিরিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৰ অঞ্ঞাপটিৰেধো. যম্পি, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিরিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৰ অঞ্ঞাপটিৰেধো. অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৰেলং নাতিৰত্ততি; এৰমেৰং খো, পহারাদ, যং মযা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং তং মম সাৰকা জীৰিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি. যম্পি, পহারাদ, মযা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং তং মম সাৰকা জীৰিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি. অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে দুতিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৰসতি. যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং, তং খিপ্পমেৰ তীরং ৰাহেতি থলং উস্সারেতি; এৰমেৰং খো, পহারাদ, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৰস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৰসতি; খিপ্পমেৰ নং সন্নিপতিত্ৰা উক্খিপতি.

‘‘কিঞ্চাপি সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্নিসিন্নো, অথ খো সো আরকাৰ সঙ্ঘম্হা সঙ্ঘো চ তেন. যম্পি, পহারাদ, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচিসঙ্কস্সরসমাচারো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৰস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৰসতি; খিপ্পমেৰ নং সন্নিপতিত্ৰা উক্খিপতি; কিঞ্চাপি সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্নিসিন্নো, অথ খো সো আরকাৰ সঙ্ঘম্হা সঙ্ঘো চ তেন. অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ততিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিরৰতী সরভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৰা জহন্তি পুরিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছন্তি; এৰমেৰং খো, পহারাদ, চত্তারোমে ৰণ্ণা – খত্তিযা, ব্রাহ্মণা, ৰেস্সা, সুদ্দা, তে তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা জহন্তি পুরিমানি নামগোত্তানি, ‘সমণা সক্যপুত্তিযা’ ত্ৰেৰ [সমণো সক্যপুত্তিযো ত্ৰেৰ (স্যা. ক.)] সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, পহারাদ, চত্তারোমে ৰণ্ণা – খত্তিযা, ব্রাহ্মণা, ৰেস্সা, সুদ্দা, তে তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা জহন্তি পুরিমানি নামগোত্তানি, ‘সমণা সক্যপুত্তিযা’ ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছন্তি. অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে চতুত্থো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, যা চ লোকে সৰন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি যা চ অন্তলিক্খা ধারা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৰা পূরত্তং ৰা পঞ্ঞাযতি; এৰমেৰং খো, পহারাদ, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৰা পূরত্তং ৰা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, পহারাদ, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৰা পূরত্তং ৰা পঞ্ঞাযতি. অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পঞ্চমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, মহাসমুদ্দো একরসো লোণরসো; এৰমেৰং খো, পহারাদ, অযং ধম্মৰিনযো একরসো, ৰিমুত্তিরসো. যম্পি পহারাদ, অযং ধম্মৰিনযো একরসো, ৰিমুত্তিরসো; অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ছট্ঠো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, মহাসমুদ্দো বহুরতনো অনেকরতনো; তত্রিমানি রতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৰেল়ুরিযো সঙ্খো সিলা পৰাল়ং রজতং জাতরূপং লোহিতকো মসারগল্লং; এৰমেৰং খো, পহারাদ, অযং ধম্মৰিনযো বহুরতনো অনেকরতনো. তত্রিমানি রতনানি, সেয্যথিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যম্পি, পহারাদ, অযং ধম্মৰিনযো বহুরতনো অনেকরতনো; তত্রিমানি রতনানি, সেয্যথিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা, চত্তারো সম্মপ্পধানা, চত্তারো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্রিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো; অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে সত্তমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, পহারাদ, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিরপিঙ্গলো অসুরা নাগা গন্ধব্বা; সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, দ্ৰিযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা; এৰমেৰং খো, পহারাদ, অযং ধম্মৰিনযো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, সকদাগামী সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, অনাগামী অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, অরহা অরহত্তায পটিপন্নো. যম্পি, পহারাদ, অযং ধম্মৰিনযো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, সকদাগামী সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, অনাগামী অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, অরহা অরহত্তায পটিপন্নো; অযং, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি. ইমে খো, পহারাদ, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তী’’তি. নৰমং.

১০. উপোসথসুত্তং

২০. [চূল়ৰ. ৩৮৩; উদা. ৪৫; কথা. ৩৪৬] একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি পুব্বারামে মিগারমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৰা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো পঠমো যামো, চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি.

এৰং ৰুত্তে ভগৰা তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো, চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায রত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অরুণে, নন্দিমুখিযা রত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ভগৰা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, রত্তি, নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো, উদ্ধস্তং অরুণং, নন্দিমুখী রত্তি; চিরনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অপরিসুদ্ধা, আনন্দ, পরিসা’’তি.

অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কং নু খো ভগৰা পুগ্গলং সন্ধায এৰমাহ – ‘অপরিসুদ্ধা, আনন্দ, পরিসা’’’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সব্বাৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘং চেতসা চেতো পরিচ্চ মনসাকাসি. অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীলং পাপধম্মং অসুচিং সঙ্কস্সরসমাচারং পটিচ্ছন্নকম্মন্তং অস্সমণং সমণপটিঞ্ঞং অব্রহ্মচারিং ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞং অন্তোপূতিং অৰস্সুতং কসম্বুজাতং মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নং; দিস্ৰান উট্ঠাযাসনা যেন সো পুগ্গলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা তং পুগ্গলং এতদৰোচ – ‘‘উট্ঠেহাৰুসো, দিট্ঠোসি ভগৰতা. নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৰাসো’’তি.

এৰং ৰুত্তে সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৰোচ – ‘‘উট্ঠেহাৰুসো, দিট্ঠোসি ভগৰতা. নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৰাসো’’তি. দুতিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি. ততিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৰোচ – ‘‘উট্ঠেহাৰুসো, দিট্ঠোসি ভগৰতা. নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৰাসো’’তি. ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং বাহাযং গহেত্ৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৰা সূচিঘটিকং দত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘নিক্খামিতো সো, ভন্তে, পুগ্গলো মযা. পরিসুদ্ধা পরিসা. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অচ্ছরিযং, মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, মোগ্গল্লান! যাৰ বাহা গহণাপি নাম সো মোঘপুরিসো আগমিস্সতী’’তি!

অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তুম্হেৰ দানি, ভিক্খৰে, উপোসথং করেয্যাথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথ. ন দানাহং, ভিক্খৰে, অজ্জতগ্গে উপোসথং করিস্সামি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি. অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো যং তথাগতো অপরিসুদ্ধায পরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্য’’.

‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি. কতমে অট্ঠ? মহাসমুদ্দো, ভিক্খৰে, অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো. যম্পি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো; অযং, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি…পে… (যথা পুরিমে তথা ৰিত্থারেতব্বো).

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৰাসো. তত্রিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিরপিঙ্গলো অসুরা নাগা গন্ধব্বা. ৰসন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা. যম্পি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিরপিঙ্গলো অসুরা নাগা গন্ধব্বা; ৰসন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা; অযং, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে অট্ঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যং দিস্ৰা দিস্ৰা অসুরা মহাসমুদ্দে অভিরমন্তি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি. কতমে অট্ঠ? সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভারো, ন আযতকেনেৰ পপাতো; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিরিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৰ অঞ্ঞাপটিৰেধো. যম্পি, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিরিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৰ অঞ্ঞাপটিৰেধো; অযং, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি…পে… সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিরপিঙ্গলো অসুরা নাগা গন্ধব্বা, ৰসন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৰা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৰা; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, অযং ধম্মৰিনযো মহতং ভূতানং আৰাসো. তত্রিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো…পে… অরহা অরহত্তায পটিপন্নো. যম্পি, ভিক্খৰে, অযং ধম্মৰিনযো মহতং ভূতানং আৰাসো; তত্রিমে ভূতা – সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো…পে… অরহা অরহত্তায পটিপন্নো; অযং, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অট্ঠ অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৰা দিস্ৰা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অভিরমন্তী’’তি. দসমং.

মহাৰগ্গো দুতিযো.