(২৪) ৪. কম্মৰগ্গো

১. সংখিত্তসুত্তং

২৩২. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানি. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং [অকণ্হং অসুক্কং (সী. স্যা. পী.) (দী. নি. ৩.৩১২; ম. নি. ২.৮১)] অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. পঠমং.

২. ৰিত্থারসুত্তং

২৩৩. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানি. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং [সব্যাপজ্ঝং (সব্বত্থ)] কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. সো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝং ৰেদনং ৰেদিযতি [ৰেদযতি (ক.) অ. নি. ৬.৬৩] একন্তদুক্খং, সেয্যথাপি সত্তা নেরযিকা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, অব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. সো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, অব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং অব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো অব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো অব্যাবজ্ঝং ৰেদনং ৰেদিযতি একন্তসুখং, সেয্যথাপি দেৰা সুভকিণ্হা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. সো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝাপি অব্যাবজ্ঝাপি ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহিপি অব্যাবজ্ঝেহিপি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৰেদনং ৰেদিযতি ৰোকিণ্ণসুখদুক্খং, সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৰা একচ্চে চ ৰিনিপাতিকা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি? তত্র, ভিক্খৰে, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং [যম্পিদং (সী. স্যা. কং. পী.)] কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং [যম্পিদং (সী. স্যা. কং. পী.)] কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. দুতিযং.

৩. সোণকাযনসুত্তং

২৩৪. অথ খো সিখামোগ্গল্লানো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সিখামোগ্গল্লানো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘পুরিমানি, ভো গোতম, দিৰসানি পুরিমতরানি সোণকাযনো মাণৰো যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘সমণো গোতমো সব্বকম্মানং অকিরিযং পঞ্ঞপেতি, সব্বকম্মানং খো পন অকিরিযং পঞ্ঞপেন্তো উচ্ছেদং আহ লোকস্স – কম্মসচ্চাযং [কম্মসচ্চাযী (ক.)], ভো, লোকো কম্মসমারম্ভট্ঠাযী’’’তি.

‘‘দস্সনম্পি খো অহং, ব্রাহ্মণ, সোণকাযনস্স মাণৰস্স নাভিজানামি; কুতো পনেৰরূপো কথাসল্লাপো! চত্তারিমানি, ব্রাহ্মণ, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানি. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ব্রাহ্মণ, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং; অত্থি, ব্রাহ্মণ, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং; অত্থি, ব্রাহ্মণ, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং; অত্থি, ব্রাহ্মণ, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি.

‘‘কতমঞ্চ, ব্রাহ্মণ, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং? ইধ, ব্রাহ্মণ, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. সো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝং ৰেদনং ৰেদিযতি একন্তদুক্খং, সেয্যথাপি সত্তা নেরযিকা. ইদং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ব্রাহ্মণ, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং? ইধ, ব্রাহ্মণ, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, অব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. সো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, অব্যাবজ্ঝং ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং অব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো অব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো অব্যাবজ্ঝং ৰেদনং ৰেদিযতি একন্তসুখং, সেয্যথাপি দেৰা সুভকিণ্হা. ইদং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ব্রাহ্মণ, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং? ইধ, ব্রাহ্মণ, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি. সো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৰচীসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খারং অভিসঙ্খরিত্ৰা সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝাপি অব্যাবজ্ঝাপি ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহিপি অব্যাবজ্ঝেহিপি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৰেদনং ৰেদিযতি ৰোকিণ্ণসুখদুক্খং, সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৰা একচ্চে চ ৰিনিপাতিকা. ইদং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ব্রাহ্মণ, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি? তত্র, ব্রাহ্মণ, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা, যমিদং কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং তস্স পহানায যা চেতনা – ইদং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ব্রাহ্মণ, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. ততিযং.

৪. পঠমসিক্খাপদসুত্তং

২৩৫. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানি. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি, মুসাৰাদী হোতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি? তত্র, ভিক্খৰে, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসিক্খাপদসুত্তং

২৩৬. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানি. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চেন মাতা [একচ্চো মাতরং (ক.)] জীৰিতা ৰোরোপিতা হোতি, পিতা [পিতরং (ক.)] জীৰিতা ৰোরোপিতো [ৰোরোপিতা (ক.)] হোতি, অরহং [অরহন্তং (ক.)] জীৰিতা ৰোরোপিতো [ৰোরোপিতা (ক.)] হোতি, তথাগতস্স দুট্ঠেন চিত্তেন লোহিতং উপ্পাদিতং [উপ্পাদিতা (ক.)] হোতি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি [সম্মাদিট্ঠিকো (সী. স্যা. কং.)] হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি? তত্র, ভিক্খৰে, যমিদং কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. পঞ্চমং.

৬. অরিযমগ্গসুত্তং

২৩৭. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানি. কতমানি চত্তারি? অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং; অত্থি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি? সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. ছট্ঠং.

৭. বোজ্ঝঙ্গসুত্তং

২৩৮. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, কম্মানি…পে… কণ্হং কণ্হৰিপাকং…পে… ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হং কণ্হৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং সুক্কং সুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খারং অভিসঙ্খরোতি…পে… ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং কণ্হসুক্কং কণ্হসুক্কৰিপাকং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি? সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মং অকণ্হঅসুক্কং অকণ্হঅসুক্কৰিপাকং কম্মক্খযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি কম্মানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদিতানী’’তি. সত্তমং.

৮. সাৰজ্জসুত্তং

২৩৯. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি চতূহি? সাৰজ্জেন কাযকম্মেন, সাৰজ্জেন ৰচীকম্মেন, সাৰজ্জেন মনোকম্মেন, সাৰজ্জায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.

‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি চতূহি? অনৰজ্জেন কাযকম্মেন, অনৰজ্জেন ৰচীকম্মেন, অনৰজ্জেন মনোকম্মেন, অনৰজ্জায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. অট্ঠমং.

৯. অব্যাবজ্ঝসুত্তং

২৪০. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি চতূহি? সব্যাবজ্ঝেন কাযকম্মেন, সব্যাবজ্ঝেন ৰচীকম্মেন, সব্যাবজ্ঝেন মনোকম্মেন, সব্যাবজ্ঝায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.

‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি চতূহি? অব্যাবজ্ঝেন কাযকম্মেন, অব্যাবজ্ঝেন ৰচীকম্মেন, অব্যাবজ্ঝেন মনোকম্মেন, অব্যাবজ্ঝায দিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. নৰমং.

১০. সমণসুত্তং

২৪১. ‘‘‘ইধেৰ, ভিক্খৰে, (পঠমো) সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পরপ্পৰাদা সমণেহি অঞ্ঞেহী’তি [সমণেহি অঞ্ঞেতি (সী. পী. ক.) এত্থ অঞ্ঞেহীতি সকায পটিঞ্ঞায সচ্চাভিঞ্ঞেহীতি অত্থো ৰেদিতব্বো. দী. নি. ২.২১৪; ম. নি. ১.১৪০] – এৰমেতং, ভিক্খৰে, সম্মা সীহনাদং নদথ.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পঠমো সমণো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো সমণো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, দুতিযো সমণো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো সমণো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ততিযো সমণো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো সমণো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, চতুত্থো সমণো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো সমণো.

‘‘‘ইধেৰ, ভিক্খৰে, পঠমো সমণো, ইধ দুতিযো সমণো, ইধ ততিযো সমণো, ইধ চতুত্থো সমণো; সুঞ্ঞা পরপ্পৰাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’তি – এৰমেতং, ভিক্খৰে, সম্মা সীহনাদং নদথা’’তি. দসমং.

১১. সপ্পুরিসানিসংসসুত্তং

২৪২. ‘‘সপ্পুরিসং, ভিক্খৰে, নিস্সায চত্তারো আনিসংসা পাটিকঙ্খা. কতমে চত্তারো? অরিযেন সীলেন ৰড্ঢতি, অরিযেন সমাধিনা ৰড্ঢতি, অরিযায পঞ্ঞায ৰড্ঢতি, অরিযায ৰিমুত্তিযা ৰড্ঢতি – সপ্পুরিসং, ভিক্খৰে, নিস্সায ইমে চত্তারো আনিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি. একাদসমং.

কম্মৰগ্গো চতুত্থো.