(৯) ৪. সমণৰগ্গো

১. সমণসুত্তং

৮২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, সমণস্স সমণিযানি সমণকরণীযানি. কতমানি তীণি? অধিসীলসিক্খাসমাদানং, অধিচিত্তসিক্খাসমাদানং, অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি সমণস্স সমণিযানি সমণকরণীযানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঠমং.

২. গদ্রভসুত্তং

৮৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, গদ্রভো গোগণং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি দম্মো, অহম্পি দম্মো’তি [অহম্পি গো অম্হা অহম্পি গো অম্হাতি (সী.), অহম্পি অম্হা অহম্পি অম্হাতি (স্যা. কং. পী.), অহম্পি গো অহম্পি গোতি (?)]. তস্স ন তাদিসো ৰণ্ণো হোতি সেয্যথাপি গুন্নং, ন তাদিসো সরো হোতি সেয্যথাপি গুন্নং, ন তাদিসং পদং হোতি সেয্যথাপি গুন্নং. সো গোগণংযেৰ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি দম্মো, অহম্পি দম্মো’’’তি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো ভিক্খু ভিক্খুসঙ্ঘং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি ভিক্খু, অহম্পি ভিক্খূ’তি. তস্স ন তাদিসো ছন্দো হোতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং, ন তাদিসো ছন্দো হোতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং, ন তাদিসো ছন্দো হোতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং. সো ভিক্খুসঙ্ঘংযেৰ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি ভিক্খু, অহম্পি ভিক্খূ’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. দুতিযং.

৩. খেত্তসুত্তং

৮৪. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, কস্সকস্স গহপতিস্স পুব্বে করণীযানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৰে, কস্সকো গহপতি পটিকচ্চেৰ [পটিগচ্চেৰ (সী. পী.)] খেত্তং সুকট্ঠং করোতি সুমতিকতং [সুমত্তিকতং (ক.), এত্থ মতিসদ্দো কট্ঠখেত্তস্স সমীকরণসাধনে দারুভণ্ডে ৰত্ততীতি সক্কতঅভিধানেসু আগতং. তং ‘‘মতিযা সুট্ঠু সমীকত’’ন্তি অট্ঠকথায সমেতি]. পটিকচ্চেৰ খেত্তং সুকট্ঠং করিত্ৰা সুমতিকতং কালেন বীজানি পতিট্ঠাপেতি. কালেন বীজানি পতিট্ঠাপেত্ৰা সমযেন উদকং অভিনেতিপি অপনেতিপি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি কস্সকস্স গহপতিস্স পুব্বে করণীযানি.

‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তীণিমানি ভিক্খুস্স পুব্বে করণীযানি. কতমানি তীণি? অধিসীলসিক্খাসমাদানং, অধিচিত্তসিক্খাসমাদানং, অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি ভিক্খুস্স পুব্বে করণীযানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৰিস্সতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.

৪. ৰজ্জিপুত্তসুত্তং

৮৫. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো অঞ্ঞতরো ৰজ্জিপুত্তকো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ৰজ্জিপুত্তকো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধিকমিদং, ভন্তে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং [দিযড্ঢং সিক্খাপদসতং (সী.)] অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি. নাহং, ভন্তে, এত্থ সক্কোমি সিক্খিতু’’ন্তি. ‘‘সক্খিস্সসি পন ত্ৰং, ভিক্খু, তীসু সিক্খাসু সিক্খিতুং – অধিসীলসিক্খায, অধিচিত্তসিক্খায অধিপঞ্ঞাসিক্খাযা’’তি? ‘‘সক্কোমহং, ভন্তে, তীসু সিক্খাসু সিক্খিতুং – অধিসীলসিক্খায, অধিচিত্তসিক্খায, অধিপঞ্ঞাসিক্খাযা’’তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, তীসু সিক্খাসু সিক্খস্সু – অধিসীলসিক্খায, অধিচিত্তসিক্খায, অধিপঞ্ঞাসিক্খায’’.

‘‘যতো খো ত্ৰং, ভিক্খু, অধিসীলম্পি সিক্খিস্সসি, অধিচিত্তম্পি সিক্খিস্সসি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খিস্সসি, তস্স তুয্হং ভিক্খু অধিসীলম্পি সিক্খতো অধিচিত্তম্পি সিক্খতো অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতো রাগো পহীযিস্সতি, দোসো পহীযিস্সতি, মোহো পহীযিস্সতি. সো ত্ৰং রাগস্স পহানা দোসস্স পহানা মোহস্স পহানা যং অকুসলং ন তং করিস্সসি, যং পাপং ন তং সেৰিস্সসী’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু অপরেন সমযেন অধিসীলম্পি সিক্খি, অধিচিত্তম্পি সিক্খি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খি. তস্স অধিসীলম্পি সিক্খতো অধিচিত্তম্পি সিক্খতো অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতো রাগো পহীযি, দোসো পহীযি, মোহো পহীযি. সো রাগস্স পহানা দোসস্স পহানা মোহস্স পহানা যং অকুসলং তং নাকাসি, যং পাপং তং ন সেৰীতি. চতুত্থং.

৫. সেক্খসুত্তং

৮৬. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘‘সেখো, সেখো’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, সেখো হোতী’’তি? ‘‘সিক্খতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা সেখোতি ৰুচ্চতি. কিঞ্চ সিক্খতি? অধিসীলম্পি সিক্খতি, অধিচিত্তম্পি সিক্খতি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতি. সিক্খতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা সেখোতি ৰুচ্চতী’’তি.

‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসারিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তরা.

‘‘ততো অঞ্ঞাৰিমুত্তস্স [অঞ্ঞাৰিমুত্তিযা (ক.)], ঞাণং ৰে [ঞাণঞ্চ (ক.)] হোতি তাদিনো;

অকুপ্পা মে ৰিমুত্তীতি, ভৰসংযোজনক্খযে’’তি. পঞ্চমং; ( ) [(অট্ঠমং ভাণৰারং নিট্ঠিতং) (ক.)]

৬. পঠমসিক্খাসুত্তং

৮৭. ‘‘সাধিকমিদং, ভিক্খৰে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি, যত্থ অত্তকামা কুলপুত্তা সিক্খন্তি. তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা অধিপঞ্ঞাসিক্খা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সিক্খা, যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি.

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং মত্তসো কারী পঞ্ঞায মত্তসো কারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি, তত্থ ধুৰসীলো [ধুৰসীলী (সী.) পু. প. ১২৭-১২৯ (থোকং ৰিসদিসং)] চ হোতি ঠিতসীলো [ঠিতসীলী (সী.)] চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং মত্তসো কারী পঞ্ঞায মত্তসো কারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি তত্থ ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং পরিপূরকারী পঞ্ঞায মত্তসো কারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি তত্থ ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পরিনিব্বাযী অনাৰত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং পরিপূরকারী পঞ্ঞায পরিপূরকারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি তত্থ ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, পদেসং পদেসকারী আরাধেতি পরিপূরং পরিপূরকারী. অৰঞ্ঝানি ত্ৰেৰাহং [অৰঞ্চুৰনেৰাহং (ক.)], ভিক্খৰে, সিক্খাপদানি ৰদামী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযসিক্খাসুত্তং

৮৮. ‘‘সাধিকমিদং, ভিক্খৰে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি যত্থ অত্তকামা কুলপুত্তা সিক্খন্তি. তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি.

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং মত্তসো কারী পঞ্ঞায মত্তসো কারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি তত্থ ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সত্তক্খত্তুপরমো হোতি. সত্তক্খত্তুপরমং দেৰে চ মনুস্সে চ সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা কোলংকোলো হোতি, দ্ৰে ৰা তীণি ৰা কুলানি সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা একবীজী হোতি, একংযেৰ মানুসকং ভৰং নিব্বত্তেত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং পরিপূরকারী পঞ্ঞায মত্তসো কারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি তত্থ ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা সসঙ্খারপরিনিব্বাযী হোতি. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা অসঙ্খারপরিনিব্বাযী হোতি. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা উপহচ্চপরিনিব্বাযী হোতি. সো পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা অন্তরাপরিনিব্বাযী হোতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং পরিপূরকারী পঞ্ঞায পরিপূরকারী. সো যানি তানি ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, পদেসং পদেসকারী আরাধেতি, পরিপূরং পরিপূরকারী, অৰঞ্ঝানি ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সিক্খাপদানি ৰদামী’’তি. সত্তমং.

৮. ততিযসিক্খাসুত্তং

৮৯. ‘‘সাধিকমিদং, ভিক্খৰে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং অন্ৰদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি যত্থ অত্তকামা কুলপুত্তা সিক্খন্তি. তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি.

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলেসু পরিপূরকারী হোতি সমাধিস্মিং পরিপূরকারী পঞ্ঞায পরিপূরকারী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৰুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৰে, অভব্বতা ৰুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্রহ্মচরিযকানি ব্রহ্মচরিযসারুপ্পানি তত্থ ধুৰসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা অন্তরাপরিনিব্বাযী হোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা উপহচ্চপরিনিব্বাযী হোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা অসঙ্খারপরিনিব্বাযী হোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা সসঙ্খারপরিনিব্বাযী হোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা, রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা একবীজী হোতি, একংযেৰ মানুসকং ভৰং নিব্বত্তেত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা কোলংকোলো হোতি, দ্ৰে ৰা তীণি ৰা কুলানি সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি. তং ৰা পন অনভিসম্ভৰং অপ্পটিৰিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সত্তক্খত্তুপরমো হোতি, সত্তক্খত্তুপরমং দেৰে চ মনুস্সে চ সন্ধাৰিত্ৰা সংসরিত্ৰা দুক্খস্সন্তং করোতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, পরিপূরং পরিপূরকারী আরাধেতি পদেসং পদেসকারী. অৰঞ্ঝানিত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সিক্খাপদানি ৰদামী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসিক্খত্তযসুত্তং

৯০. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সিক্খা. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অধিসীলসিক্খা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধিসীলসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অধিচিত্তসিক্খা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধিচিত্তসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সিক্খা’’তি. নৰমং.

১০. দুতিযসিক্খত্তযসুত্তং

৯১. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সিক্খা. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অধিসীলসিক্খা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধিসীলসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অধিচিত্তসিক্খা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধিচিত্তসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধিপঞ্ঞা সিক্খা. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সিক্খা’’তি.

‘‘অধিসীলং অধিচিত্তং, অধিপঞ্ঞঞ্চ ৰীরিযৰা;

থামৰা ধিতিমা ঝাযী, সতো গুত্তিন্দ্রিযো [উপ্পত্তিন্দ্রিযো (ক.)] চরে.

‘‘যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে;

যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো.

‘‘যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা;

অভিভুয্য দিসা সব্বা, অপ্পমাণসমাধিনা.

‘‘তমাহু সেখং পটিপদং [পাটিপদং (?) ম. নি. ২.২৭ পস্সিতব্বং], অথো সংসুদ্ধচারিযং [সংসুদ্ধচারণং (সী. পী.), সংসুদ্ধচারিনং (স্যা. কং.)];

তমাহু লোকে সম্বুদ্ধং, ধীরং পটিপদন্তগুং.

‘‘ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, তণ্হাক্খযৰিমুত্তিনো;

পজ্জোতস্সেৰ নিব্বানং, ৰিমোক্খো হোতি চেতসো’’তি. দসমং;

১১. সঙ্কৰাসুত্তং

৯২. একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন সঙ্কৰা [পঙ্কধা (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম কোসলানং নিগমো তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা সঙ্কৰাযং ৰিহরতি. তেন খো পন সমযেন কস্সপগোত্তো নাম ভিক্খু সঙ্কৰাযং আৰাসিকো হোতি. তত্র সুদং ভগৰা সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. অথ খো কস্সপগোত্তস্স ভিক্খুনো ভগৰতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৰ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘‘অধিসল্লিখতেৰাযং [অধিসল্লেখতেৰাযং (স্যা. কং. ক.)] সমণো’’তি. অথ খো ভগৰা সঙ্কৰাযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন রাজগহং তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন রাজগহং তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি.

অথ খো কস্সপগোত্তস্স ভিক্খুনো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো অহুদেৰ কুক্কুচ্চং অহু ৰিপ্পটিসারো – ‘‘অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং; যস্স মে ভগৰতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৰ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. যংনূনাহং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমেয্যং; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে অচ্চযং অচ্চযতো দেসেয্য’’ন্তি. অথ খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন রাজগহং তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন রাজগহং যেন গিজ্ঝকূটো পব্বতো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘একমিদং, ভন্তে, সমযং ভগৰা সঙ্কৰাযং ৰিহরতি, সঙ্কৰা নাম কোসলানং নিগমো. তত্র, ভন্তে, ভগৰা সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. তস্স ময্হং ভগৰতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৰ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. অথ খো ভগৰা সঙ্কৰাযং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন রাজগহং তেন চারিকং পক্কামি. ( ) [(অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন রাজগহং তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি. অথ খো (ক.)] তস্স ময্হং, ভন্তে, অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো অহুদেৰ কুক্কুচ্চং অহু ৰিপ্পটিসারো – অলাভা ৰত মে, ন ৰত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৰত মে, ন ৰত মে সুলদ্ধং; যস্স মে ভগৰতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৰ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. যংনূনাহং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমেয্যং; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে অচ্চযং অচ্চযতো দেসেয্যন্তি. অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং যস্স মে ভগৰতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৰ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. তস্স মে, ভন্তে, ভগৰা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু, আযতিং সংৰরাযা’’তি.

‘‘তগ্ঘ তং [তগ্ঘ ত্ৰং (সী. পী.)], কস্সপ, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূল়্হং যথাঅকুসলং, যস্স তে মযি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৰ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৰাযং সমণো’তি. যতো চ খো ত্ৰং, কস্সপ, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৰুদ্ধিহেসা, কস্সপ, অরিযস্স ৰিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতি.

‘‘থেরো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি ন সিক্খাকামো ন সিক্খাসমাদানস্স ৰণ্ণৰাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ ন সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ন ৰণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৰরূপস্সাহং, কস্সপ, থেরস্স ভিক্খুনো ন ৰণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৰণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং [তং (সী. পী.)] ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৰরূপস্স থেরস্স ভিক্খুনো ন ৰণ্ণং ভণামি.

‘‘মজ্ঝিমো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি…পে… নৰো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি ন সিক্খাকামো ন সিক্খাসমাদানস্স ৰণ্ণৰাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ ন সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ন ৰণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৰরূপস্সাহং, কস্সপ, নৰস্স ভিক্খুনো ন ৰণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৰণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘরত্তং অহিতায দুক্খাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৰরূপস্স নৰস্স ভিক্খুনো ন ৰণ্ণং ভণামি.

‘‘থেরো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি সিক্খাকামো সিক্খাসমাদানস্স ৰণ্ণৰাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ৰণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৰরূপস্সাহং, কস্সপ, থেরস্স ভিক্খুনো ৰণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৰণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৰরূপস্স থেরস্স ভিক্খুনো ৰণ্ণং ভণামি.

‘‘মজ্ঝিমো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি সিক্খাকামো…পে… নৰো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি সিক্খাকামো সিক্খাসমাদানস্স ৰণ্ণৰাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ৰণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৰরূপস্সাহং, কস্সপ, নৰস্স ভিক্খুনো ৰণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৰণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৰরূপস্স নৰস্স ভিক্খুনো ৰণ্ণং ভণামী’’তি. একাদসমং.

সমণৰগ্গো নৰমো.