(৬) ১. পুগ্গলৰগ্গো
৫৩. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা লোকে উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি বহুজনহিতায বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং. কতমে দ্ৰে? তথাগতো চ অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, রাজা চ চক্কৰত্তী. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পুগ্গলা লোকে উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি বহুজনহিতায বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সান’’ন্তি.
৫৪. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা লোকে উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি অচ্ছরিযমনুস্সা. কতমে দ্ৰে? তথাগতো চ অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, রাজা চ চক্কৰত্তী. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পুগ্গলা লোকে উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জন্তি অচ্ছরিযমনুস্সা’’তি.
৫৫. ‘‘দ্ৰিন্নং, ভিক্খৰে, পুগ্গলানং কালকিরিযা বহুনো জনস্স অনুতপ্পা হোতি. কতমেসং দ্ৰিন্নং? তথাগতস্স চ অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স, রঞ্ঞো চ চক্কৰত্তিস্স. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং কালকিরিযা বহুনো জনস্স অনুতপ্পা হোতী’’তি.
৫৬. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, থূপারহা. কতমে দ্ৰে? তথাগতো চ অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, রাজা চ চক্কৰত্তী. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে থূপারহা’’তি.
৫৭. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, বুদ্ধা. কতমে দ্ৰে? তথাগতো চ অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো চ. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে বুদ্ধা’’তি.
৫৮. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অসনিযা ফলন্তিযা ন সন্তসন্তি. কতমে দ্ৰে? ভিক্খু চ খীণাসৰো, হত্থাজানীযো চ. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে অসনিযা ফলন্তিযা ন সন্তসন্তী’’তি.
৫৯. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অসনিযা ফলন্তিযা ন সন্তসন্তি. কতমে দ্ৰে? ভিক্খু চ খীণাসৰো, অস্সাজানীযো চ. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে অসনিযা ফলন্তিযা ন সন্তসন্তী’’তি.
৬০. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অসনিযা ফলন্তিযা ন সন্তসন্তি. কতমে দ্ৰে? ভিক্খু চ খীণাসৰো, সীহো চ মিগরাজা. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে অসনিযা ফলন্তিযা ন সন্তসন্তী’’তি.
৬১. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অত্থৰসে সম্পস্সমানা কিংপুরিসা মানুসিং ৰাচং ন ভাসন্তি. কতমে দ্ৰে? মা চ মুসা ভণিম্হা, মা চ পরং অভূতেন অব্ভাচিক্খিম্হাতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে অত্থৰসে সম্পস্সমানা কিংপুরিসা মানুসিং ৰাচং ন ভাসন্তী’’তি.
৬২. ‘‘দ্ৰিন্নং ধম্মানং, ভিক্খৰে, অতিত্তো অপ্পটিৰানো মাতুগামো কালং করোতি. কতমেসং দ্ৰিন্নং? মেথুনসমাপত্তিযা চ ৰিজাযনস্স চ. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, দ্ৰিন্নং ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৰানো মাতুগামো কালং করোতী’’তি.
৬৩. ‘‘অসন্তসন্নিৰাসঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি সন্তসন্নিৰাসঞ্চ. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অসন্তসন্নিৰাসো হোতি, কথঞ্চ অসন্তো সন্নিৰসন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, থেরস্স ভিক্খুনো এৰং হোতি – ‘থেরোপি মং ন ৰদেয্য, মজ্ঝিমোপি মং ন ৰদেয্য, নৰোপি মং ন ৰদেয্য; থেরম্পাহং ন ৰদেয্যং, মজ্ঝিমম্পাহং ন ৰদেয্যং, নৰম্পাহং ন ৰদেয্যং. থেরো চেপি মং ৰদেয্য অহিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো হিতানুকম্পী, নোতি নং ৰদেয্যং ৰিহেঠেয্যং [ৰিহেসেয্যং (সী. স্যা. কং. পী.)] পস্সম্পিস্স নপ্পটিকরেয্যং. মজ্ঝিমো চেপি মং ৰদেয্য…পে… নৰো চেপি মং ৰদেয্য অহিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো হিতানুকম্পী, নোতি নং ৰদেয্যং ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স নপ্পটিকরেয্যং’. মজ্ঝিমস্সপি ভিক্খুনো এৰং হোতি…পে… নৰস্সপি ভিক্খুনো এৰং হোতি – ‘থেরোপি মং ন ৰদেয্য, মজ্ঝিমোপি মং ন ৰদেয্য, নৰোপি মং ন ৰদেয্য; থেরম্পাহং ন ৰদেয্যং, মজ্ঝিমম্পাহং ন ৰদেয্যং, নৰম্পাহং ন ৰদেয্যং. থেরো চেপি মং ৰদেয্য অহিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো হিতানুকম্পী নোতি নং ৰদেয্যং ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স নপ্পটিকরেয্যং. মজ্ঝিমো চেপি মং ৰদেয্য…পে… নৰো চেপি মং ৰদেয্য অহিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো হিতানুকম্পী, নোতি নং ৰদেয্যং ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স নপ্পটিকরেয্যং’. এৰং খো, ভিক্খৰে, অসন্তসন্নিৰাসো হোতি, এৰঞ্চ অসন্তো সন্নিৰসন্তি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সন্তসন্নিৰাসো হোতি, কথঞ্চ সন্তো সন্নিৰসন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, থেরস্স ভিক্খুনো এৰং হোতি – ‘থেরোপি মং ৰদেয্য, মজ্ঝিমোপি মং ৰদেয্য, নৰোপি মং ৰদেয্য; থেরম্পাহং ৰদেয্যং, মজ্ঝিমম্পাহং ৰদেয্যং, নৰম্পাহং ৰদেয্যং. থেরো চেপি মং ৰদেয্য হিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো অহিতানুকম্পী, সাধূতি নং ৰদেয্যং ন ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স পটিকরেয্যং. মজ্ঝিমো চেপি মং ৰদেয্য…পে… নৰো চেপি মং ৰদেয্য হিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো অহিতানুকম্পী, সাধূতি নং ৰদেয্যং ন নং ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স পটিকরেয্যং’. মজ্ঝিমস্সপি ভিক্খুনো এৰং হোতি…পে… নৰস্সপি ভিক্খুনো এৰং হোতি – ‘থেরোপি মং ৰদেয্য, মজ্ঝিমোপি মং ৰদেয্য, নৰোপি মং ৰদেয্য; থেরম্পাহং ৰদেয্যং, মজ্ঝিমম্পাহং ৰদেয্যং, নৰম্পাহং ৰদেয্যং. থেরো চেপি মং ৰদেয্য হিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো অহিতানুকম্পী, সাধূতি নং ৰদেয্যং ন নং ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স পটিকরেয্যং. মজ্ঝিমো চেপি মং ৰদেয্য…পে… নৰো চেপি মং ৰদেয্য হিতানুকম্পী মং ৰদেয্য নো অহিতানুকম্পী, সাধূতি নং ৰদেয্যং ন নং ৰিহেঠেয্যং পস্সম্পিস্স পটিকরেয্যং’. এৰং খো, ভিক্খৰে, সন্তসন্নিৰাসো হোতি, এৰঞ্চ সন্তো সন্নিৰসন্তী’’তি.
৬৪. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, অধিকরণে উভতো ৰচীসংসারো দিট্ঠিপল়াসো চেতসো আঘাতো অপ্পচ্চযো অনভিরদ্ধি অজ্ঝত্তং অৰূপসন্তং হোতি, তস্মেতং, ভিক্খৰে, অধিকরণে পাটিকঙ্খং – ‘দীঘত্তায খরত্তায ৰাল়ত্তায সংৰত্তিস্সতি, ভিক্খূ চ ন ফাসুং [ফাসু (ক.)] ৰিহরিস্সন্তি’. যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৰে, অধিকরণে উভতো ৰচীসংসারো দিট্ঠিপল়াসো চেতসো আঘাতো অপ্পচ্চযো অনভিরদ্ধি অজ্ঝত্তং সুৰূপসন্তং হোতি, তস্মেতং, ভিক্খৰে, অধিকরণে পাটিকঙ্খং – ‘ন দীঘত্তায খরত্তায ৰাল়ত্তায সংৰত্তিস্সতি, ভিক্খূ চ ফাসুং ৰিহরিস্সন্তী’’’তি.
পুগ্গলৰগ্গো পঠমো.