১. অনিস্সিতৱগ্গো

৪১৭. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্ব’’ন্তি?

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. [পৰি. ৩২৫] কতমেহি পঞ্চহি? উপোসথং ন জানাতি, উপোসথকম্মং ন জানাতি, পাতিমোক্খং ন জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৱস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? উপোসথং জানাতি, উপোসথকম্মং জানাতি, পাতিমোক্খং জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং জানাতি, পঞ্চৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকপঞ্চৱস্সো ৱা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পৱাৰণং ন জানাতি, পৱাৰণাকম্মং ন জানাতি, পাতিমোক্খং ন জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৱস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পৱাৰণং জানাতি, পৱাৰণাকম্মং জানাতি, পাতিমোক্খং জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং জানাতি, পঞ্চৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকপঞ্চৱস্সো ৱা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং ন জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং ন জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৱস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং জানাতি, পঞ্চৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকপঞ্চৱস্সো ৱা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং’’.

৪১৮. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি?

[মহাৱ. ৮৪] ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা, অনভিৰতং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা, উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং [ইমস্মিং ঠানে সব্বত্থ ‘‘ৱিনোদেতুং ৱা ৱিনোদাপেতুং ৱা’’তি পাঠো দিস্সতি, ৱিমতিৱিনোদনীটীকায মহাৱগ্গৱণ্ণনা ওলোকেতব্বা], অভিধম্মে ৱিনেতুং, অভিৱিনযে ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা, অনভিৰতং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা, উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং, অভিধম্মে ৱিনেতুং, অভিৱিনযে ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা অভিসমাচাৰিকায সিক্খায সিক্খাপেতুং, আদিব্ৰহ্মচাৰিযকায সিক্খায ৱিনেতুং, অধিসীলে ৱিনেতুং, অধিচিত্তে ৱিনেতুং, অধিপঞ্ঞায ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা অভিসমাচাৰিকায সিক্খায সিক্খাপেতুং, আদিব্ৰহ্মচাৰিযকায সিক্খায ৱিনেতুং, অধিসীলে ৱিনেতুং, অধিচিত্তে ৱিনেতুং, অধিপঞ্ঞায ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি.

৪১৯. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্ব’’ন্তি?

পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিসীলে সীলৱিপন্নো হোতি, অজ্ঝাচাৰে আচাৰৱিপন্নো হোতি, অতিদিট্ঠিযা দিট্ঠিৱিপন্নো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন দৱেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন দৱেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন দৱেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন অনাচাৰেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন অনাচাৰেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন অনাচাৰেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন মিচ্ছাজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন মিচ্ছাজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন মিচ্ছাজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং আপন্নো কম্মকতো উপসম্পাদেতি, নিস্সযং দেতি, সামণেৰং উপট্ঠাপেতি, ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিং সাদিযতি, সম্মতোপি ভিক্খুনিযো ওৱদতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? যায আপত্তিযা সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতি তং আপত্তিং আপজ্জতি, অঞ্ঞং ৱা তাদিসিকং, ততো ৱা পাপিট্ঠতৰং, কম্মং গৰহতি, কম্মিকে গৰহতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্ব’’ন্তি.

অনিস্সিতৱগ্গো নিট্ঠিতো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

উপোসথং পৱাৰণং, আপত্তি চ গিলানকং;

অভিসমাচাৰলজ্জী চ, অধিসীলে দৱেন চ.

অনাচাৰং উপঘাতি, মিচ্ছা আপত্তিমেৱ চ;

যাযাপত্তিযা বুদ্ধস্স, পঠমো ৱগ্গসঙ্গহোতি.