কথিনভেদো

১. কথিনঅত্থতাদি

৪০৩. কস্স কথিনং [কঠিনং (সী. স্যা.)] অনত্থতং? কস্স কথিনং অত্থতং? কিন্তি কথিনং অনত্থতং? কিন্তি কথিনং অত্থতং?

কস্স কথিনং অনত্থতন্তি? দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অনত্থতং হোতি কথিনং – অনত্থাৰকস্স চ অননুমোদকস্স চ. ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অনত্থতং হোতি কথিনং.

কস্স কথিনং অত্থতন্তি? দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং – অত্থাৰকস্স চ অনুমোদকস্স চ. ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং.

কিন্তি কথিনং অনত্থতন্তি? চতুৱীসতিযা আকাৰেহি অনত্থতং হোতি কথিনং, ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ধোৱনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন চীৱৰৱিচাৰণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ছেদনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন বন্ধনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ওৱট্টিযকৰণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন কণ্ডুসকৰণমত্তেন [ন গণ্ডুসকৰণমত্তেন (ক.)] অত্থতং হোতি কথিনং, ন দড়্হীকম্মকৰণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অনুৱাতকৰণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন পৰিভণ্ডকৰণমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন ওৱদ্ধেয্যকৰণমত্তেন [ন ওৱট্টেয্যকৰণমত্তেন (সী. স্যা.), ন ওৱদেয্যকৰণমত্তেন (ক.)] অত্থতং হোতি কথিনং, ন কম্বলমদ্দনমত্তেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন নিমিত্তকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন পৰিকথাকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন কুক্কুকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন সন্নিধিকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন নিস্সগ্গিযেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অকপ্পকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘাটিযা অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্ৰ উত্তৰাসঙ্গেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰৱাসকেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্ৰ পঞ্চকেন ৱা অতিৰেকপঞ্চকেন ৱা তদহেৱ সঞ্ছিন্নেন সমণ্ডলীকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, ন অঞ্ঞত্ৰ পুগ্গলস্স অত্থাৰা অত্থতং হোতি কথিনং, সম্মা চে অত্থতং হোতি কথিনং তং চে নিস্সীমট্ঠো অনুমোদতি. এৱম্পি অনত্থতং হোতি কথিনং.

নিমিত্তকম্মং নাম নিমিত্তং কৰোতি – ‘‘ইমিনা দুস্সেন কথিনং অত্থৰিস্সামী’’তি. পৰিকথা নাম পৰিকথং কৰোতি – ‘‘ইমায পৰিকথায কথিনদুস্সং নিব্বত্তেস্সামী’’তি. কুক্কুকতং নাম অনাদিযদানং ৱুচ্চতি. সন্নিধি নাম দ্ৱে সন্নিধিযো – কৰণসন্নিধি ৱা নিচযসন্নিধি ৱা. নিস্সগ্গিযং নাম কযিৰমানে অৰুণং উট্ঠহতি [উদ্ৰিযতি (সী. স্যা.)]. ইমেহি চতুৱীসতিযা আকাৰেহি অনত্থতং হোতি কথিনং.

কিন্তি কথিনং অত্থতন্তি? সত্তৰসহি আকাৰেহি অত্থতং হোতি কথিনং. অহতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অহতকপ্পেন অত্থতং হোতি কথিনং, পিলোতিকায অত্থতং হোতি কথিনং, পংসুকূলেন অত্থতং হোতি কথিনং, পাপণিকেন অত্থতং হোতি কথিনং, অনিমিত্তকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অপৰিকথাকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অকুক্কুকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অসন্নিধিকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, অনিস্সগ্গিযেন অত্থতং হোতি কথিনং, কপ্পকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, সঙ্ঘাটিযা অত্থতং হোতি কথিনং, উত্তৰাসঙ্গেন অত্থতং হোতি কথিনং, অন্তৰৱাসকেন অত্থতং হোতি কথিনং, পঞ্চকেন ৱা অতিৰেকপঞ্চকেন ৱা তদহেৱ সঞ্ছিন্নেন সমণ্ডলীকতেন অত্থতং হোতি কথিনং, পুগ্গলস্স অত্থাৰা অত্থতং হোতি কথিনং, সম্মা চে অত্থতং হোতি কথিনং, তং চে সীমট্ঠো অনুমোদতি, এৱম্পি অত্থতং হোতি কথিনং. ইমেহি সত্তৰসহি আকাৰেহি অত্থতং হোতি কথিনং.

সহ কথিনস্স অত্থাৰা কতি ধম্মা জাযন্তি? সহ কথিনস্স অত্থাৰা পন্নৰস ধম্মা জাযন্তি – অট্ঠ মাতিকা, দ্ৱে পলিবোধা, পঞ্চানিসংসা. সহ কথিনস্স অত্থাৰা ইমে পন্নৰস ধম্মা জাযন্তি.

২. কথিনঅনন্তৰপচ্চযাদি

৪০৪. পযোগস্স কতমে ধম্মা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো, পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো, সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো? পুব্বকৰণস্স কতমে ধম্মা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো…পে… পচ্চুদ্ধাৰস্স কতমে ধম্মা… অধিট্ঠানস্স কতমে ধম্মা… অত্থাৰস্স কতমে ধম্মা… মাতিকানঞ্চ পলিবোধানঞ্চ কতমে ধম্মা… ৱত্থুস্স কতমে ধম্মা অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো, পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো, সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো?

পুব্বকৰণং পযোগস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. পযোগো পুব্বকৰণস্স পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পুব্বকৰণং পযোগস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পন্নৰস ধম্মা সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পচ্চুদ্ধাৰো পুব্বকৰণস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. পুব্বকৰণং পচ্চুদ্ধাৰস্স পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পচ্চুদ্ধাৰো পুব্বকৰণস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পন্নৰস ধম্মা সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো. অধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধাৰস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. পচ্চুদ্ধাৰো অধিট্ঠানস্স পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. অধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধাৰস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পন্নৰস ধম্মা সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো. অত্থাৰো অধিট্ঠানস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. অধিট্ঠানং অত্থাৰস্স পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. অত্থাৰো অধিট্ঠানস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পন্নৰস ধম্মা সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো. মাতিকা চ পলিবোধা চ অত্থাৰস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. অত্থাৰো মাতিকানঞ্চ পলিবোধানঞ্চ পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. মাতিকা চ পলিবোধা চ অত্থাৰস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পন্নৰস ধম্মা সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো. আসা চ অনাসা চ ৱত্থুস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, সমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো, নিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো, উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযো. ৱত্থু আসানঞ্চ অনাসানঞ্চ পুৰেজাতপচ্চযেন পচ্চযো. আসা চ অনাসা চ ৱত্থুস্স পচ্ছাজাতপচ্চযেন পচ্চযো. পন্নৰস ধম্মা সহজাতপচ্চযেন পচ্চযো.

৩. পুব্বকৰণনিদানাদিৱিভাগো

৪০৫. পুব্বকৰণং কিংনিদানং, কিংসমুদযং, কিংজাতিকং, কিংপভৱং, কিংসম্ভাৰং, কিংসমুট্ঠানং? পচ্চুদ্ধাৰো কিংনিদানো, কিংসমুদযো, কিংজাতিকো, কিংপভৱো, কিংসম্ভাৰো, কিংসমুট্ঠানো? অধিট্ঠানং কিংনিদানং, কিংসমুদযং, কিংজাতিকং, কিংপভৱং, কিংসম্ভাৰং, কিংসমুট্ঠানং? অত্থাৰো কিংনিদানো, কিংসমুদযো, কিংজাতিকো, কিংপভৱো, কিংসম্ভাৰো, কিংসমুট্ঠানো? মাতিকা চ পলিবোধা চ কিংনিদানা, কিংসমুদযা, কিংজাতিকা, কিংপভৱা, কিংসম্ভাৰা কিংসমুট্ঠানা? আসা চ অনাসা চ কিংনিদানা, কিংসমুদযা, কিংজাতিকা, কিংপভৱা, কিংসম্ভাৰা, কিংসমুট্ঠানা?

পুব্বকৰণং পযোগনিদানং, পযোগসমুদযং, পযোগজাতিকং, পযোগপভৱং, পযোগসম্ভাৰং, পযোগসমুট্ঠানং. পচ্চুদ্ধাৰো পুব্বকৰণনিদানো, পুব্বকৰণসমুদযো, পুব্বকৰণজাতিকো, পুব্বকৰণপভৱো, পুব্বকৰণসম্ভাৰো, পুব্বকৰণসমুট্ঠানো. অধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধাৰনিদানং, পচ্চুদ্ধাৰসমুদযং, পচ্চুদ্ধাৰজাতিকং, পচ্চুদ্ধাৰপভৱং, পচ্চুদ্ধাৰসম্ভাৰং, পচ্চুদ্ধাৰসমুট্ঠানং. অত্থাৰো অধিট্ঠাননিদানো, অধিট্ঠানসমুদযো, অধিট্ঠানজাতিকো, অধিট্ঠানপভৱো, অধিট্ঠানসম্ভাৰো, অধিট্ঠানসমুট্ঠানো. মাতিকা চ পলিবোধা চ অত্থাৰনিদানা, অত্থাৰসমুদযা, অত্থাৰজাতিকা, অত্থাৰপভৱা, অত্থাৰসম্ভাৰা, অত্থাৰসমুট্ঠানা. আসা চ অনাসা চ ৱত্থুনিদানা, ৱত্থুসমুদযা, ৱত্থুজাতিকা, ৱত্থুপভৱা, ৱত্থুসম্ভাৰা, ৱত্থুসমুট্ঠানা.

৪০৬. পযোগো কিংনিদানো, কিংসমুদযো, কিংজাতিকো, কিংপভৱো, কিংসম্ভাৰো, কিংসমুট্ঠানো, পুব্বকৰণং…পে… পচ্চুদ্ধাৰো… অধিট্ঠানং… অত্থাৰো… মাতিকা চ পলিবোধা চ… ৱত্থু… আসা চ অনাসা চ কিংনিদানা, কিংসমুদযা, কিংজাতিকা, কিংপভৱা, কিংসম্ভাৰা, কিংসমুট্ঠানা?

পযোগো হেতুনিদানো, হেতুসমুদযো, হেতুজাতিকো, হেতুপভৱো, হেতুসম্ভাৰো, হেতুসমুট্ঠানো. পুব্বকৰণং…পে… পচ্চুদ্ধাৰো… অধিট্ঠানং… অত্থাৰো … মাতিকা চ পলিবোধা চ… ৱত্থু… আসা চ অনাসা চ হেতুনিদানা, হেতুসমুদযা, হেতুজাতিকা, হেতুপভৱা, হেতুসম্ভাৰা, হেতুসমুট্ঠানা.

৪০৭. পযোগো কিংনিদানো, কিংসমুদযো, কিংজাতিকো, কিংপভৱো, কিংসম্ভাৰো, কিংসমুট্ঠানো? পুব্বকৰণং…পে… পচ্চুদ্ধাৰো… অধিট্ঠানং… অত্থাৰো… মাতিকা চ পলিবোধা চ… ৱত্থু… আসা চ অনাসা চ কিংনিদানা, কিংসমুদযা, কিংজাতিকা, কিংপভৱা, কিংসম্ভাৰা, কিংসমুট্ঠানা?

পযোগো পচ্চযনিদানো, পচ্চযসমুদযো, পচ্চযজাতিকো, পচ্চযপভৱো, পচ্চযসম্ভাৰো, পচ্চযসমুট্ঠানো. পুব্বকৰণং…পে… পচ্চুদ্ধাৰো… অধিট্ঠানং… অত্থাৰো… মাতিকা চ পলিবোধা চ… ৱত্থু… আসা চ অনাসা চ পচ্চযনিদানা, পচ্চযসমুদযা, পচ্চযজাতিকা, পচ্চযপভৱা, পচ্চযসম্ভাৰা, পচ্চযসমুট্ঠানা.

৪০৮. পুব্বকৰণং কতিহি ধম্মেহি সঙ্গহিতং? পুব্বকৰণং সত্তহি ধম্মেহি সঙ্গহিতং. ধোৱনেন, ৱিচাৰণেন, ছেদনেন, বন্ধনেন, সিব্বনেন, ৰজনেন, কপ্পকৰণেন – পুব্বকৰণং ইমেহি সত্তহি ধম্মেহি সঙ্গহিতং.

পচ্চুদ্ধাৰো কতিহি ধম্মেহি সঙ্গহিতো? পচ্চুদ্ধাৰো তীহি ধম্মেহি সঙ্গহিতো – সঙ্ঘাটিযা, উত্তৰাসঙ্গেন, অন্তৰৱাসকেন.

অধিট্ঠানং কতিহি ধম্মেহি সঙ্গহিতং? অধিট্ঠানং তীহি ধম্মেহি সঙ্গহিতং – সঙ্ঘাটিযা, উত্তৰাসঙ্গেন, অন্তৰৱাসকেন.

অত্থাৰো কতিহি ধম্মেহি সঙ্গহিতো? অত্থাৰো একেন ধম্মেন সঙ্গহিতো – ৱচীভেদেন.

কথিনস্স কতি মূলানি, কতি ৱত্থূনি, কতি ভূমিযো? কথিনস্স একং মূলং – সঙ্ঘো; তীণি ৱত্থূনি – সঙ্ঘাটি, উত্তৰাসঙ্গো, অন্তৰৱাসকো, ছ ভূমিযো – খোমং, কপ্পাসিকং, কোসেয্যং, কম্বলং, সাণং, ভঙ্গং.

কথিনস্স কো আদি, কিং মজ্ঝে, কিং পৰিযোসানং? কথিনস্স পুব্বকৰণং আদি, ক্ৰিযা মজ্ঝে, অত্থাৰো পৰিযোসানং.

৪০৯. কতিহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো অভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং? কতিহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং? অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো অভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং. অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং. কতমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো অভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং? পুব্বকৰণং ন জানাতি, পচ্চুদ্ধাৰং ন জানাতি, অধিট্ঠানং ন জানাতি, অত্থাৰং ন জানাতি, মাতিকং ন জানাতি, পলিবোধং ন জানাতি, উদ্ধাৰং ন জানাতি, আনিসংসং ন জানাতি – ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো অভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং. কতমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং? পুব্বকৰণং জানাতি, পচ্চুদ্ধাৰং জানাতি, অধিট্ঠানং জানাতি, অত্থাৰং জানাতি, মাতিকং জানাতি, পলিবোধং জানাতি, উদ্ধাৰং জানাতি, আনিসংসং জানাতি – ইমেহি অট্ঠহঙ্গেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ভব্বো কথিনং অত্থৰিতুং.

৪১০. কতিনং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি? কতিনং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি? তিণ্ণং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি. তিণ্ণং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি. কতমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি? নিস্সীমট্ঠো অনুমোদতি, অনুমোদেন্তো ন ৱাচং ভিন্দতি, ৱাচং ভিন্দন্তো ন পৰং ৱিঞ্ঞাপেতি – ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি. কতমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি? সীমট্ঠো অনুমোদতি, অনুমোদেন্তো ৱাচং ভিন্দতি, ৱাচং ভিন্দন্তো পৰং ৱিঞ্ঞাপেতি – ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি.

৪১১. কতি কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি? কতি কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি? তযো কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি. তযো কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি. কতমে তযো কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি? ৱত্থুৱিপন্নঞ্চেৱ হোতি, কালৱিপন্নঞ্চ, কৰণৱিপন্নঞ্চ – ইমে তযো কথিনত্থাৰা ন ৰুহন্তি. কতমে তযো কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি? ৱত্থুসম্পন্নঞ্চেৱ হোতি, কালসম্পন্নঞ্চ, কৰণসম্পন্নঞ্চ – ইমে তযো কথিনত্থাৰা ৰুহন্তি.

৪. কথিনাদিজানিতব্বৱিভাগো

৪১২. কথিনং জানিতব্বং, কথিনত্থাৰো জানিতব্বো, কথিনস্স অত্থাৰমাসো জানিতব্বো, কথিনস্স অত্থাৰৱিপত্তি জানিতব্বা, কথিনস্স অত্থাৰসম্পত্তি জানিতব্বা, নিমিত্তকম্মং জানিতব্বং, পৰিকথা জানিতব্বা, কুক্কুকতং জানিতব্বং, সন্নিধি জানিতব্বা, নিস্সগ্গিযং জানিতব্বং.

কথিনং জানিতব্বন্তি তেসঞ্ঞেৱ ধম্মানং সঙ্গহো সমৱাযো নামং নামকম্মং নামধেয্যং নিৰুত্তি ব্যঞ্জনং অভিলাপো যদিদং কথিনন্তি.

কথিনস্স অত্থাৰমাসো জানিতব্বোতি ৱস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো জানিতব্বো.

কথিনস্স অত্থাৰৱিপত্তি জানিতব্বাতি চতুৱীসতিযা আকাৰেহি কথিনস্স অত্থাৰৱিপত্তি জানিতব্বা.

কথিনস্স অত্থাৰসম্পত্তি জানিতব্বাতি সত্তৰসহি আকাৰেহি কথিনস্স অত্থাৰসম্পত্তি জানিতব্বা.

নিমিত্তকম্মং জানিতব্বন্তি নিমিত্তং কৰোতি ইমিনা দুস্সেন কথিনং অত্থৰিস্সামীতি.

পৰিকথা জানিতব্বাতি পৰিকথং কৰোতি ইমায পৰিকথায কথিনদুস্সং নিব্বত্তেস্সামীতি.

কুক্কুকতং জানিতব্বন্তি অনাদিযদানং জানিতব্বং.

সন্নিধি জানিতব্বাতি দ্ৱে সন্নিধিযো জানিতব্বা – কৰণসন্নিধি ৱা নিচযসন্নিধি ৱা.

নিস্সগ্গিযং জানিতব্বন্তি কৰিযমানে অৰুণং উট্ঠহতি.

কথিনত্থাৰো জানিতব্বোতি সচে সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং হোতি, সঙ্ঘেন কথং পটিপজ্জিতব্বং, অত্থাৰকেন কথং পটিপজ্জিতব্বং, অনুমোদকেন কথং পটিপজ্জিতব্বং.

৪১৩. সঙ্ঘেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন কথিনত্থাৰকস্স ভিক্খুনো দাতব্বং, তেন কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা তদহেৱ ধোৱিত্ৱা ৱিমজ্জিত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা ছিন্দিত্ৱা সিব্বেত্ৱা ৰজিত্ৱা কপ্পং কত্ৱা কথিনং অত্থৰিতব্বং. সচে সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণিকা সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধৰিতব্বা, নৱা সঙ্ঘাটি অধিট্ঠাতব্বা. ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰামীতি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. সচে উত্তৰাসঙ্গেন কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণকো উত্তৰাসঙ্গো পচ্চুদ্ধৰিতব্বো, নৱো উত্তৰাসঙ্গো অধিট্ঠাতব্বো. ইমিনা উত্তৰাসঙ্গেন কথিনং অত্থৰামীতি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. সচে অন্তৰৱাসকেন কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণকো অন্তৰৱাসকো পচ্চুদ্ধৰিতব্বো, নৱো অন্তৰৱাসকো অধিট্ঠাতব্বো. ইমিনা অন্তৰৱাসকেন কথিনং অত্থৰামীতি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. তেন কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদথা’’তি. তেহি অনুমোদকেহি ভিক্খূহি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামা’’তি. তেন কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা সম্বহুলে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্সু ৱচনীযা – ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদথা’’তি. তেহি অনুমোদকেহি ভিক্খূহি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো অনুমোদামা’’তি. তেন কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদাহী’’তি. তেন অনুমোদকেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামী’’তি.

৫. পুগ্গলস্সেৱকথিনত্থাৰো

৪১৪. সঙ্ঘো কথিনং অত্থৰতি, গণো কথিনং অত্থৰতি, পুগ্গলো কথিনং অত্থৰতীতি. ন সঙ্ঘো কথিনং অত্থৰতি, ন গণো কথিনং অত্থৰতি, পুগ্গলো কথিনং অত্থৰতীতি. হঞ্চি ন সঙ্ঘো কথিনং অত্থৰতি, ন গণো কথিনং অত্থৰতি, পুগ্গলো কথিনং অত্থৰতি. সঙ্ঘস্স অনত্থতং হোতি কথিনং, গণস্স অনত্থতং হোতি কথিনং, পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি কথিনং. সঙ্ঘো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি গণো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি পুগ্গলো পাতিমোক্খং উদ্দিসতীতি ন সঙ্ঘো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, ন গণো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, পুগ্গলো পাতিমোক্খং উদ্দিসতীতি. হঞ্চি ন সঙ্ঘো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, ন গণো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি, পুগ্গলো পাতিমোক্খং উদ্দিসতি. সঙ্ঘস্স অনুদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খং, গণস্স অনুদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খং, পুগ্গলস্স উদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খং. সঙ্ঘস্স সামগ্গিযা গণস্স সামগ্গিযা পুগ্গলস্স উদ্দেসা সঙ্ঘস্স উদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খং, গণস্স উদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খং, পুগ্গলস্স উদ্দিট্ঠং হোতি পাতিমোক্খং. এৱমেৱ ন সঙ্ঘো কথিনং অত্থৰতি, ন গণো কথিনং অত্থৰতি, পুগ্গলো কথিনং অত্থৰতি. সঙ্ঘস্স অনুমোদনায গণস্স অনুমোদনায পুগ্গলস্স অত্থাৰা সঙ্ঘস্স অত্থতং হোতি কথিনং, গণস্স অত্থতং হোতি কথিনং, পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি কথিনন্তি.

৬. পলিবোধপঞ্হাব্যাকৰণং

৪১৫. পক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

পক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, চীৱৰপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি;

তস্স সহ বহিসীমগমনা, আৱাসপলিবোধো ছিজ্জতি.

নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, আৱাসপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি;

চীৱৰে নিট্ঠিতে চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতি.

সন্নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

সন্নিট্ঠানন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, দ্ৱে পলিবোধা অপুব্বং অচৰিমং ছিজ্জন্তি.

নাসনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

নাসনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, আৱাসপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি;

চীৱৰে নট্ঠে চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতি.

সৱনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

সৱনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, চীৱৰপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি;

তস্স সহ সৱনেন, আৱাসপলিবোধো ছিজ্জতি.

আসাৱচ্ছেদিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

আসাৱচ্ছেদিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, আৱাসপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি;

চীৱৰাসায উপচ্ছিন্নায চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতি.

সীমাতিক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

সীমাতিক্কমনন্তিকো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, চীৱৰপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি;

তস্স বহিসীমে [বহিসীমগতস্স (সী. স্যা.)] আৱাসপলিবোধো ছিজ্জতি.

সহুব্ভাৰো কথিনুদ্ধাৰো [সউব্ভাৰো (ক.)], ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং পুচ্ছামি, কতমো পলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি.

সহুব্ভাৰো কথিনুদ্ধাৰো, ৱুত্তো আদিচ্চবন্ধুনা;

এতঞ্চ তাহং ৱিস্সজ্জিস্সং, দ্ৱে পলিবোধা অপুব্বং অচৰিমং ছিজ্জন্তীতি.

৪১৬. কতি কথিনুদ্ধাৰা সঙ্ঘাধীনা? কতি কথিনুদ্ধাৰা পুগ্গলাধীনা? কতি কথিনুদ্ধাৰা নেৱ সঙ্ঘাধীনা ন পুগ্গলাধীনা? একো কথিনুদ্ধাৰো সঙ্ঘাধীনো – অন্তৰুব্ভাৰো. চত্তাৰো কথিনুদ্ধাৰা পুগ্গলাধীনা – পক্কমনন্তিকো, নিট্ঠানন্তিকো, সন্নিট্ঠানন্তিকো, সীমাতিক্কমনন্তিকো. চত্তাৰো কথিনুদ্ধাৰা নেৱ সঙ্ঘাধীনা ন পুগ্গলাধীনা – নাসনন্তিকো, সৱনন্তিকো, আসাৱচ্ছেদিকো, সহুব্ভাৰো. কতি কথিনুদ্ধাৰা অন্তোসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি? কতি কথিনুদ্ধাৰা বহিসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি? কতি কথিনুদ্ধাৰা সিযা অন্তোসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি সিযা বহিসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি? দ্ৱে কথিনুদ্ধাৰা অন্তোসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি – অন্তৰুব্ভাৰো, সহুব্ভাৰো. তযো কথিনুদ্ধাৰা বহিসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি – পক্কমনন্তিকো, সৱনন্তিকো, সীমাতিক্কমনন্তিকো. চত্তাৰো কথিনুদ্ধাৰা সিযা অন্তোসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি সিযা বহিসীমায উদ্ধৰিয্যন্তি – নিট্ঠানন্তিকো, সন্নিট্ঠানন্তিকো, নাসনন্তিকো, আসাৱচ্ছেদিকো.

কতি কথিনুদ্ধাৰা একুপ্পাদা একনিৰোধা? কতি কথিনুদ্ধাৰা একুপ্পাদা নানানিৰোধা? দ্ৱে কথিনুদ্ধাৰা একুপ্পাদা একনিৰোধা – অন্তৰুব্ভাৰো, সহুব্ভাৰো. অৱসেসা কথিনুদ্ধাৰা একুপ্পাদা নানানিৰোধাতি.

কথিনভেদো নিট্ঠিতো.