১. পাৰাজিককণ্ডং
১. যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমং পাৰাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্তং, কং আৰব্ভ, কিস্মিং ৱত্থুস্মিং? অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি, অনুপঞ্ঞত্তি, অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি? সব্বত্থপঞ্ঞত্তি, পদেসপঞ্ঞত্তি? সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি? একতোপঞ্ঞত্তি, উভতোপঞ্ঞত্তি? পঞ্চন্নং পাতিমোক্খুদ্দেসানং কত্থোগধং কত্থ পৰিযাপন্নং? কতমেন উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতি? চতুন্নং ৱিপত্তীনং কতমা ৱিপত্তি? সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং কতমো আপত্তিক্খন্ধো? ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি? চতুন্নং অধিকৰণানং কতমং অধিকৰণং? সত্তন্নং সমথানং কতিহি সমথেহি সম্মতি? কো তত্থ ৱিনযো, কো তত্থ অভিৱিনযো? কিং তত্থ পাতিমোক্খং, কিং তত্থ অধিপাতিমোক্খং? কা ৱিপত্তি? কা সম্পত্তি? কা পটিপত্তি? কতি অত্থৱসে পটিচ্চ ভগৱতা পঠমং পাৰাজিকং পঞ্ঞত্তং? কে সিক্খন্তি? কে সিক্খিতসিক্খা? কত্থ ঠিতং? কে ধাৰেন্তি? কস্স ৱচনং? কেনাভতন্তি?
২. যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন পঠমং পাৰাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্তন্তি? ৱেসালিযং পঞ্ঞত্তং. কং আৰব্ভাতি? সুদিন্নং কলন্দপুত্তং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? সুদিন্নো কলন্দপুত্তো পুৰাণদুতিযিকায মেথুনং ধম্মং পটিসেৱি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি, অনুপঞ্ঞত্তি, অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তীতি? একা পঞ্ঞত্তি, দ্ৱে অনুপঞ্ঞত্তিযো. অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থি. সব্বত্থপঞ্ঞত্তি, পদেসপঞ্ঞত্তীতি? সব্বত্থপঞ্ঞত্তি. সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তীতি? সাধাৰণপঞ্ঞত্তি. একতোপঞ্ঞত্তি, উভতোপঞ্ঞত্তীতি? উভতোপঞ্ঞত্তি. পঞ্চন্নং পাতিমোক্খুদ্দেসানং কত্থোগধং কত্থ পৰিযাপন্নন্তি? নিদানোগধং, নিদানপৰিযাপন্নং. কতমেন উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতীতি? দুতিযেন উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতি. চতুন্নং ৱিপত্তীনং কতমা ৱিপত্তীতি? সীলৱিপত্তি. সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং কতমো আপত্তিক্খন্ধোতি? পাৰাজিকাপত্তিক্খন্ধো. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি? একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো. চতুন্নং অধিকৰণানং কতমং অধিকৰণন্তি? আপত্তাধিকৰণং. সত্তন্নং সমথানং কতিহি সমথেহি সম্মতীতি? দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতি – সম্মুখাৱিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকৰণেন চ. কো তত্থ ৱিনযো, কো তত্থ অভিৱিনযোতি? পঞ্ঞত্তি ৱিনযো, ৱিভত্তি অভিৱিনযো. কিং তত্থ পাতিমোক্খং, কিং তত্থ অধিপাতিমোক্খন্তি? পঞ্ঞত্তি পাতিমোক্খং, ৱিভত্তি অধিপাতিমোক্খং. কা ৱিপত্তীতি? অসংৱৰো ৱিপত্তি. কা সম্পত্তীতি? সংৱৰো সম্পত্তি. কা পটিপত্তীতি? ন এৱৰূপং কৰিস্সামীতি যাৱজীৱং আপাণকোটিকং সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. [অ. নি. ১০.৩১] কতি অত্থৱসে পটিচ্চ ভগৱতা পঠমং পাৰাজিকং পঞ্ঞত্তন্তি? দস অত্থৱসে পটিচ্চ ভগৱতা পঠমং পাৰাজিকং পঞ্ঞত্তং – সঙ্ঘসুট্ঠুতায, সঙ্ঘফাসুতায, দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহায, পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰায, দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতায, অপ্পসন্নানং পসাদায, পসন্নানং ভিয্যোভাৱায, সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, ৱিনযানুগ্গহায. কে সিক্খন্তীতি? সেক্খা চ পুথুজ্জনকল্যাণকা চ সিক্খন্তি. কে সিক্খিতসিক্খাতি? অৰহন্তো সিক্খিতসিক্খা. কত্থ ঠিতন্তি? সিক্খাকামেসু ঠিতং. কে ধাৰেন্তীতি? যেসং ৱত্ততি তে ধাৰেন্তি. কস্স ৱচনন্তি? ভগৱতো ৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কেনাভতন্তি? পৰম্পৰাভতং –
৩. উপালি দাসকো চেৱ, সোণকো সিগ্গৱো তথা;
মোগ্গলিপুত্তেন [মোগ্গলীপুত্তেন (স্যা.)] পঞ্চমা, এতে জম্বুসিৰিৱ্হযে [জম্বুসৰিৱ্হযে (সাৰত্থ)].
ততো মহিন্দো ইট্টিযো [ইট্ঠিযো (সী.)], উত্তিযো সম্বলো [উট্টিযো সম্পলো (ইতিপি)] তথা;
ভদ্দনামো চ পণ্ডিতো.
এতে নাগা মহাপঞ্ঞা, জম্বুদীপা ইধাগতা;
ৱিনযং তে ৱাচযিংসু, পিটকং তম্বপণ্ণিযা.
নিকাযে পঞ্চ ৱাচেসুং, সত্ত চেৱ পকৰণে;
ততো অৰিট্ঠো মেধাৱী, তিস্সদত্তো চ পণ্ডিতো.
ৱিসাৰদো কাড়সুমনো, থেৰো চ দীঘনামকো;
দীঘসুমনো চ পণ্ডিতো.
পুনদেৱ [পুনৰেৱ (স্যা.)] কাড়সুমনো, নাগত্থেৰো চ বুদ্ধৰক্খিতো;
তিস্সত্থেৰো চ মেধাৱী, দেৱত্থেৰো [ৰেৱত্থেৰো (ইতিপি)] চ পণ্ডিতো.
পুনদেৱ সুমনো মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;
বহুস্সুতো চূড়নাগো, গজোৱ দুপ্পধংসিযো.
ধম্মপালিতনামো চ, ৰোহণে [ৰোহণো (সী.)] সাধুপূজিতো;
তস্স সিস্সো মহাপঞ্ঞো খেমনামো তিপেটকো.
দীপে তাৰকৰাজাৱ পঞ্ঞায অতিৰোচথ;
উপতিস্সো চ মেধাৱী, ফুস্সদেৱো মহাকথী.
পুনদেৱ সুমনো মেধাৱী, পুপ্ফনামো বহুস্সুতো;
মহাকথী মহাসিৱো, পিটকে সব্বত্থ কোৱিদো.
পুনদেৱ উপালি মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;
মহানাগো মহাপঞ্ঞো, সদ্ধম্মৱংসকোৱিদো.
পুনদেৱ অভযো মেধাৱী, পিটকে সব্বত্থ কোৱিদো;
তিস্সত্থেৰো চ মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো.
তস্স সিস্সো মহাপঞ্ঞো, পুপ্ফনামো বহুস্সুতো;
সাসনং অনুৰক্খন্তো, জম্বুদীপে পতিট্ঠিতো.
চূড়াভযো চ মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;
তিস্সত্থেৰো চ মেধাৱী, সদ্ধম্মৱংসকোৱিদো.
চূড়দেৱো [ফুস্সদেৱো (সী.)] চ মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;
সিৱত্থেৰো চ মেধাৱী, ৱিনযে সব্বত্থ কোৱিদো.
এতে নাগা মহাপঞ্ঞা, ৱিনযঞ্ঞূ মগ্গকোৱিদা;
ৱিনযং দীপে পকাসেসুং, পিটকং তম্বপণ্ণিযাতি.
৪. যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন দুতিযং পাৰাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্তন্তি? ৰাজগহে পঞ্ঞত্তং. কং আৰব্ভাতি? ধনিযং কুম্ভকাৰপুত্তং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? ধনিযো কুম্ভকাৰপুত্তো ৰঞ্ঞো দাৰূনি অদিন্নং আদিযি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি, একা অনুপঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি? তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – সিযা কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো; সিযা ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….
৫. ততিযং পাৰাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্তন্তি? ৱেসালিযং পঞ্ঞত্তং. কং আৰব্ভাতি? সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? সম্বহুলা ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং জীৱিতা ৱোৰোপেসুং, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি, একা অনুপঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি? তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – সিযা কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো; সিযা ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….
৬. চতুত্থং পাৰাজিকং কত্থ পঞ্ঞত্তন্তি? ৱেসালিযং পঞ্ঞত্তং. কং আৰব্ভাতি? ৱগ্গুমুদাতীৰিযে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ গিহীনং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসিংসু, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি, একা অনুপঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি? তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – সিযা কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো; সিযা ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….
চত্তাৰো পাৰাজিকা নিট্ঠিতা.
তস্সুদ্দানং –
মেথুনাদিন্নাদানঞ্চ, মনুস্সৱিগ্গহুত্তৰি;
পাৰাজিকানি চত্তাৰি, ছেজ্জৱত্থূ অসংসযাতি.