২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং

৭. যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তো? কং আৰব্ভ? কিস্মিং ৱত্থুস্মিং? অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি, অনুপঞ্ঞত্তি, অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি? সব্বত্থপঞ্ঞত্তি, পদেসপঞ্ঞত্তি? সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি? একতোপঞ্ঞত্তি, উভতোপঞ্ঞত্তি? পঞ্চন্নং পাতিমোক্খুদ্দেসানং কত্থোগধং কত্থ পৰিযাপন্নং? কতমেন উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতি? চতুন্নং ৱিপত্তীনং কতমা ৱিপত্তি? সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং কতমো আপত্তিক্খন্ধো? ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি? চতুন্নং অধিকৰণানং কতমং অধিকৰণং? সত্তন্নং সমথানং কতিহি সমথেহি সম্মতি? কো তত্থ ৱিনযো, কো তত্থ অভিৱিনযো? কিং তত্থ পাতিমোক্খং, কিং তত্থ অধিপাতিমোক্খং? কা ৱিপত্তি, কা সম্পত্তি, কা পটিপত্তি? কতি অত্থৱসে পটিচ্চ ভগৱতা উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো পঞ্ঞত্তো? কে সিক্খন্তি, কে সিক্খিতসিক্খা? কত্থ ঠিতং? কে ধাৰেন্তি? কস্স ৱচনং? কেনাভতন্তি?

৮. যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? সাৱত্থিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং সেয্যসকং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা সেয্যসকো হত্থেন উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেসি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. অত্থি তত্থ পঞ্ঞত্তি, অনুপঞ্ঞত্তি, অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তীতি? একা পঞ্ঞত্তি, একা অনুপঞ্ঞত্তি. অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থি. সব্বত্থ পঞ্ঞত্তি, পদেসপঞ্ঞত্তীতি? সব্বত্থপঞ্ঞত্তি. সাধাৰণপঞ্ঞত্তি, অসাধাৰণপঞ্ঞত্তীতি? অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি. একতোপঞ্ঞত্তি, উভতোপঞ্ঞত্তীতি? একতোপঞ্ঞত্তি. পঞ্চন্নং পাতিমোক্খুদ্দেসানং কত্থোগধং কত্থ পৰিযাপন্নন্তি? নিদানোগধং নিদানপৰিযাপন্নং. কতমেন উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতীতি? ততিযে উদ্দেসেন উদ্দেসং আগচ্ছতি. চতুন্নং ৱিপত্তীনং কতমা ৱিপত্তীতি? সীলৱিপত্তি. সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং কতমো আপত্তিক্খন্ধোতি? সঙ্ঘাদিসেসো আপত্তিক্খন্ধো. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি? একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো. চতুন্নং অধিকৰণানং কতমং অধিকৰণন্তি? আপত্তাধিকৰণং. সত্তন্নং সমথানং কতিহি সমথেহি সম্মতীতি? দ্ৱীহি সমথেহি সম্মতি – সম্মুখাৱিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকৰণেন চ. কো তত্থ ৱিনযো, কো তত্থ অভিৱিনযোতি? পঞ্ঞত্তি ৱিনযো, ৱিভত্তি অভিৱিনযো. কিং তত্থ পাতিমোক্খং, কিং তত্থ অধিপাতিমোক্খন্তি? পঞ্ঞত্তি পাতিমোক্খং, ৱিভত্তি অধিপাতিমোক্খং. কা ৱিপত্তীতি? অসংৱৰো ৱিপত্তি. কা সম্পত্তীতি? সংৱৰো সম্পত্তি. কা পটিপত্তীতি? ন এৱৰূপং কৰিস্সামীতি যাৱজীৱং আপাণকোটিকং সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. [অ. নি. ১০.৩১] কতি অত্থৱসে পটিচ্চ ভগৱতা উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো পঞ্ঞত্তোতি? দস অত্থৱসে পটিচ্চ ভগৱতা উপক্কমিত্ৱা অসুচিং মোচেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো পঞ্ঞত্তো – সঙ্ঘসুট্ঠুতায, সঙ্ঘফাসুতায, দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহায, পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰায, দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতায, অপ্পসন্নানং পসাদায, পসন্নানং ভিয্যোভাৱায, সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, ৱিনযানুগ্গহায. কে সিক্খন্তীতি? সেক্খা চ পুথুজ্জনকল্যাণকা চ সিক্খন্তি. কে সিক্খিতসিক্খাতি? অৰহন্তো সিক্খিতসিক্খা. কত্থ ঠিতন্তি? সিক্খাকামেসু ঠিতং. কে ধাৰেন্তীতি? যেসং ৱত্ততি, তে ধাৰেন্তি. কস্স ৱচনন্তি? ভগৱতো ৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কেনাভতন্তি? পৰম্পৰাভতং –

উপালি দাসকো চেৱ, সোণকো সিগ্গৱো তথা;

মোগ্গলিপুত্তেন পঞ্চমা, এতে জম্বুসিৰিৱ্হযে.

ততো মহিন্দো ইট্টিযো, উত্তিযো সম্বলো তথা;

ভদ্দনামো চ পণ্ডিতো.

এতে নাগা মহাপঞ্ঞা, জম্বুদীপা ইধাগতা;

ৱিনযং তে ৱাচযিংসু, পিটকং তম্বপণ্ণিযা.

নিকাযে পঞ্চ ৱাচেসুং, সত্ত চেৱ পকৰণে;

ততো অৰিট্ঠো মেধাৱী, তিস্সদত্তো চ পণ্ডিতো.

ৱিসাৰদো কাড়সুমনো, থেৰো চ দীঘনামকো;

দীঘসুমনো চ পণ্ডিতো.

পুনদেৱ কাড়সুমনো, নাগত্থেৰো চ বুদ্ধৰক্খিতো;

তিস্সত্থেৰো চ মেধাৱী, দেৱত্থেৰো চ পণ্ডিতো.

পুনদেৱ সুমনো মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;

বহুস্সুতো চূড়নাগো, গজোৱ দুপ্পধংসিযো.

ধম্মপালিতনামো চ, ৰোহণে সাধুপূজিতো;

তস্স সিস্সো মহাপঞ্ঞো, খেমনামো তিপেটকো.

দীপে তাৰকৰাজাৱ, পঞ্ঞায অতিৰোচথ;

উপতিস্সো চ মেধাৱী, ফুস্সদেৱো মহাকথী.

পুনদেৱ সুমনো মেধাৱী, পুপ্ফনামো বহুস্সুতো;

মহাকথী মহাসিৱো, পিটকে সব্বত্থ কোৱিদো.

পুনদেৱ উপালি মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;

মহানাগো মহাপঞ্ঞো, সদ্ধম্মৱংসকোৱিদো.

পুনদেৱ অভযো মেধাৱী, পিটকে সব্বত্থ কোৱিদো;

তিস্সত্থেৰো চ মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো.

তস্স সিস্সো মহাপঞ্ঞো, পুপ্ফনামো বহুস্সুতো;

সাসনং অনুৰক্খন্তো, জম্বুদীপে পতিট্ঠিতো.

চূড়াভযো চ মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;

তিস্সত্থেৰো চ মেধাৱী, সদ্ধম্মৱংসকোৱিদো.

চূড়দেৱো চ মেধাৱী, ৱিনযে চ ৱিসাৰদো;

সিৱত্থেৰো চ মেধাৱী, ৱিনযে সব্বত্থ কোৱিদো.

এতে নাগা মহাপঞ্ঞা, ৱিনযঞ্ঞূ মগ্গকোৱিদো;

ৱিনযং দীপে পকাসেসুং, পিটকং তম্বপণ্ণিযাতি.

৯. যং তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন মাতুগামেন সদ্ধিং কাযসংসগ্গং সমাপজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? সাৱত্থিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং উদাযিং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা উদাযী মাতুগামেন সদ্ধিং কাযসংসগ্গং সমাপজ্জি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো…পে….

১০. মাতুগামং দুট্ঠুল্লাহি ৱাচাহি ওভাসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? সাৱত্থিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং উদাযিং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা উদাযী মাতুগামং দুট্ঠুল্লাহি ৱাচাহি ওভাসি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – সিযা কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো; সিযা ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

১১. মাতুগামস্স সন্তিকে অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? সাৱত্থিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং উদাযিং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা উদাযী মাতুগামস্স সন্তিকে অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং অভাসি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – সিযা কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো; সিযা ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

১২. সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? সাৱত্থিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং উদাযিং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা উদাযী সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি, একা অনুপঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং ছহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি – সিযা কাযতো সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো ন চিত্ততো; সিযা ৱাচতো সমুট্ঠাতি, ন কাযতো ন চিত্ততো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ সমুট্ঠাতি, ন চিত্ততো; সিযা কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন ৱাচতো; সিযা ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, ন কাযতো; সিযা কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

১৩. সঞ্ঞাচিকা কুটিং কাৰাপেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? আড়ৱিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আড়ৱকে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আড়ৱকা ভিক্খূ সঞ্ঞাচিকায কুটিযো কাৰাপেসুং, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং ছহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি…পে….

১৪. মহল্লকং ৱিহাৰং কাৰাপেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? কোসম্বিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং ছন্নং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা ছন্নো ৱিহাৰৱত্থুং সোধেন্তো অঞ্ঞতৰং চেতিযৰুক্খং ছেদাপেসি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং ছহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি…পে….

১৫. ভিক্খুং অমূলকেন পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? ৰাজগহে পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলকেন পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেসুং, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি…পে….

১৬. ভিক্খুং অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চি দেসং লেসমত্তং উপাদায পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? ৰাজগহে পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? মেত্তিযভূমজকে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? মেত্তিযভূমজকা ভিক্খূ আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কিঞ্চি দেসং লেসমত্তং উপাদায পাৰাজিকেন ধম্মেন অনুদ্ধংসেসুং, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং তীহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি…পে….

১৭. সঙ্ঘভেদকস্স ভিক্খুনো যাৱততিযং সমনুভাসনায ন পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? ৰাজগহে পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? দেৱদত্তং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? দেৱদত্তো সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স ভেদায পৰক্কমি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

১৮. ভেদানুৱত্তকানং ভিক্খূনং যাৱততিযং সমনুভাসনায ন পটিনিস্সজ্জন্তানং সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? ৰাজগহে পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? সম্বহুলে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? সম্বহুলা ভিক্খূ দেৱদত্তস্স সঙ্ঘভেদায পৰক্কমন্তস্স অনুৱত্তকা অহেসুং ৱগ্গৱাদকা, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

১৯. দুব্বচস্স ভিক্খুনো যাৱততিযং সমনুভাসনা ন পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? কোসম্বিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? আযস্মন্তং ছন্নং আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? আযস্মা ছন্নো ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৱুচ্চমানো অত্তানং অৱচনীযং অকাসি, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

২০. কুলদূসকস্স ভিক্খুনো যাৱততিযং সমনুভাসনায ন পটিনিস্সজ্জন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো কত্থ পঞ্ঞত্তোতি? সাৱত্থিযং পঞ্ঞত্তো. কং আৰব্ভাতি? অস্সজিপুনব্বসুকে ভিক্খূ আৰব্ভ. কিস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি? অস্সজিপুনব্বসুকা ভিক্খূ সঙ্ঘেন পব্বাজনীযকম্মকতা ভিক্খূ ছন্দগামিতা দোসগামিতা মোহগামিতা ভযগামিতা পাপেসুং, তস্মিং ৱত্থুস্মিং. একা পঞ্ঞত্তি. ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি – কাযতো চ ৱাচতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতি…পে….

তেৰস সঙ্ঘাদিসেসা নিট্ঠিতা.

তস্সুদ্দানং –

ৱিস্সট্ঠি কাযসংসগ্গং, দুট্ঠুল্লং অত্তকামঞ্চ;

সঞ্চৰিত্তং কুটী চেৱ, ৱিহাৰো চ অমূলকং.

কিঞ্চিদেসঞ্চ ভেদো চ, তস্সেৱ [তথেৱ (ক.)] অনুৱত্তকা;

দুব্বচং কুলদূসঞ্চ, সঙ্ঘাদিসেসা তেৰসাতি.