ৱেৰঞ্জকণ্ডং

১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৱেৰঞ্জাযং ৱিহৰতি নড়েৰুপুচিমন্দমূলে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. অস্সোসি খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ৱেৰঞ্জাযং ৱিহৰতি নড়েৰুপুচিমন্দমূলে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি. তং খো পন ভৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা [ভগৱাতি (স্যা.), দী. নি. ১.১৫৭, অব্ভুগ্গতাকাৰেন পন সমেতি]. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং; কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি; সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’’তি.

২. [ইতো পৰং যাৱ পাৰা. ১৫-১৬ পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামীতি পাঠো অ. নি. ৮.১১] অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘ন সমণো গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতী’তি. তযিদং, ভো গোতম, তথেৱ? ন হি ভৱং গোতমো ব্ৰাহ্মণে জিণ্ণে ৱুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৱযোঅনুপ্পত্তে অভিৱাদেতি ৱা পচ্চুট্ঠেতি ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেতি? তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৱা’’তি.

‘‘নাহং তং, ব্ৰাহ্মণ, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যমহং অভিৱাদেয্যং ৱা পচ্চুট্ঠেয্যং ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যং. যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো অভিৱাদেয্য ৱা পচ্চুট্ঠেয্য ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্য, মুদ্ধাপি তস্স ৱিপতেয্যা’’তি.

৩. ‘‘অৰসৰূপো ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰসৰূপো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপৰসা সদ্দৰসা গন্ধৰসা ৰসৰসা ফোট্ঠব্বৰসা তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা [অনভাৱকতা (সী.) অনভাৱংগতা (স্যা.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰসৰূপো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

৪. ‘‘নিব্ভোগো ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি. যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপভোগা সদ্দভোগা গন্ধভোগা ৰসভোগা ফোট্ঠব্বভোগা তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘নিব্ভোগো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

৫. ‘‘অকিৰিযৱাদো ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, অকিৰিযং ৱদামি কাযদুচ্চৰিতস্স ৱচীদুচ্চৰিতস্স মনোদুচ্চৰিতস্স. অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অকিৰিযং ৱদামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অকিৰিযৱাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

৬. ‘‘উচ্ছেদৱাদো ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, উচ্ছেদং ৱদামি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স. অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং উচ্ছেদং ৱদামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘উচ্ছেদৱাদো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

৭. ‘‘জেগুচ্ছী ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, জিগুচ্ছামি কাযদুচ্চৰিতেন ৱচীদুচ্চৰিতেন মনোদুচ্চৰিতেন. অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা জিগুচ্ছামি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘জেগুচ্ছী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

৮. ‘‘ৱেনযিকো ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’তি. অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, ৱিনযায ধম্মং দেসেমি ৰাগস্স দোসস্স মোহস্স. অনেকৱিহিতানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ৱিনযায ধম্মং দেসেমি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱেনযিকো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

৯. ‘‘তপস্সী ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি. তপনীযাহং, ব্ৰাহ্মণ, পাপকে অকুসলে ধম্মে ৱদামি, কাযদুচ্চৰিতং ৱচীদুচ্চৰিতং মনোদুচ্চৰিতং. যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা তমহং তপস্সীতি ৱদামি. তথাগতস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, তপনীযা পাপকা অকুসলা ধম্মা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘তপস্সী সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি.

১০. ‘‘অপগব্ভো ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি. যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা তমহং অপগব্ভোতি ৱদামি. তথাগতস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযো যেন মং পৰিযাযেন সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অপগব্ভো সমণো গোতমো’তি, নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসি’’.

১১. ‘‘সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণ, কুক্কুটিযা অণ্ডানি অট্ঠ ৱা দস ৱা দ্ৱাদস ৱা. তানস্সু কুক্কুটিযা সম্মা অধিসযিতানি সম্মা পৰিসেদিতানি সম্মা পৰিভাৱিতানি. যো নু খো তেসং কুক্কুটচ্ছাপকানং পঠমতৰং পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিজ্জেয্য, কিন্তি স্ৱাস্স ৱচনীযো – ‘‘জেট্ঠো ৱা কনিট্ঠো ৱা’’তি? ‘‘জেট্ঠোতিস্স, ভো গোতম, ৱচনীযো. সো হি নেসং জেট্ঠো হোতী’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, অৱিজ্জাগতায পজায অণ্ডভূতায পৰিযোনদ্ধায অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা একোৱ লোকে অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো. স্ৱাহং, ব্ৰাহ্মণ, জেট্ঠো সেট্ঠো লোকস্স’’.

‘‘আৰদ্ধং খো পন মে, ব্ৰাহ্মণ, ৱীৰিযং [ৱিৰিযং (সী. স্যা.)] অহোসি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপ্পমুট্ঠা (সী. স্যা.)], পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. সো খো অহং, ব্ৰাহ্মণ, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহাসিং সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেসিং, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.

১২. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি, জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি, অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো; সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো; সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো – যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, পঠমাভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা.

১৩. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন [অতিক্কন্তমানুস্সকেন (ক.)] সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে. সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা; তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা; তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে. সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো – যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, দুতিযাভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা.

১৪. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা, অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো – যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ততিযাভিনিব্ভিদা অহোসি – কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা’’তি.

১৫. এৱং ৱুত্তে, ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘জেট্ঠো ভৱং গোতমো, সেট্ঠো ভৱং গোতমো! অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম!! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি, এৱমেৱং ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং. অধিৱাসেতু চ মে ভৱং গোতমো ৱেৰঞ্জাযং ৱস্সাৱাসং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

১৬. তেন খো পন সমযেন ৱেৰঞ্জা দুব্ভিক্খা হোতি দ্ৱীহিতিকা সেতট্ঠিকা সলাকাৱুত্তা ন সুকৰা উঞ্ছেন পগ্গহেন যাপেতুং. তেন খো পন সমযেন উত্তৰাপথকা [উত্তৰাহকা (সী.)] অস্সৱাণিজা [অস্সৱণিজা (ক.)] পঞ্চমত্তেহি অস্সসতেহি ৱেৰঞ্জং ৱস্সাৱাসং উপগতা হোন্তি. তেহি অস্সমণ্ডলিকাসু ভিক্খূনং পত্থপত্থপুলকং [পত্থপত্থমূলকং (ক.)] পঞ্ঞত্তং হোতি. ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেৰঞ্জং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা পিণ্ডং অলভমানা অস্সমণ্ডলিকাসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা পত্থপত্থপুলকং আৰামং আহৰিত্ৱা উদুক্খলে কোট্টেত্ৱা কোট্টেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি. আযস্মা পনানন্দো পত্থপুলকং সিলাযং পিসিত্ৱা ভগৱতো উপনামেতি. তং ভগৱা পৰিভুঞ্জতি.

অস্সোসি খো ভগৱা উদুক্খলসদ্দং. জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তি, জানন্তাপি ন পুচ্ছন্তি; কালং ৱিদিত্ৱা পুচ্ছন্তি, কালং ৱিদিত্ৱা ন পুচ্ছন্তি; অত্থসংহিতং তথাগতা পুচ্ছন্তি, নো অনত্থসংহিতং. অনত্থসংহিতে সেতুঘাতো তথাগতানং. দ্ৱীহি আকাৰেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো ভিক্খূ পটিপুচ্ছন্তি – ধম্মং ৱা দেসেস্সাম, সাৱকানং ৱা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামাতি [পঞ্ঞাপেস্সামাতি (সী. স্যা.)]. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো সো, আনন্দ, উদুক্খলসদ্দো’’তি? অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘সাধু সাধু, আনন্দ! তুম্হেহি, আনন্দ সপ্পুৰিসেহি ৱিজিতং. পচ্ছিমা জনতা সালিমংসোদনং অতিমঞ্ঞিস্সতী’’তি.

১৭. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো [মহামোগ্গলানো (ক.)] যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতৰহি, ভন্তে, ৱেৰঞ্জা দুব্ভিক্খা দ্ৱীহিতিকা সেতট্ঠিকা সলাকাৱুত্তা. ন সুকৰা উঞ্ছেন পগ্গহেন যাপেতুং. ইমিস্সা, ভন্তে, মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলং সম্পন্নং – সেয্যথাপি খুদ্দমধুং অনীলকং এৱমস্সাদং. সাধাহং, ভন্তে, পথৱিং পৰিৱত্তেয্যং. ভিক্খূ পপ্পটকোজং পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি. ‘‘যে পন তে, মোগ্গল্লান, পথৱিনিস্সিতা পাণা তে কথং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘একাহং, ভন্তে, পাণিং অভিনিম্মিনিস্সামি – সেয্যথাপি মহাপথৱী. যে পথৱিনিস্সিতা পাণা তে তত্থ সঙ্কামেস্সামি. একেন হত্থেন পথৱিং পৰিৱত্তেস্সামী’’তি. ‘‘অলং, মোগ্গল্লান, মা তে ৰুচ্চি পথৱিং পৰিৱত্তেতুং. ৱিপল্লাসম্পি সত্তা পটিলভেয্যু’’ন্তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, সব্বো ভিক্খুসঙ্ঘো উত্তৰকুৰুং পিণ্ডায গচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘অলং, মোগ্গল্লান, মা তে ৰুচ্চি সব্বস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স উত্তৰকুৰুং পিণ্ডায গমন’’ন্তি.

১৮. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘কতমেসানং খো বুদ্ধানং ভগৱন্তানং ব্ৰহ্মচৰিযং ন চিৰট্ঠিতিকং অহোসি; কতমেসানং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’তি? অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো সাযন্হসমযং [সাযণ্হসমযং (সী.)] পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘কতমেসানং খো বুদ্ধানং ভগৱন্তানং ব্ৰহ্মচৰিযং ন চিৰট্ঠিতিকং অহোসি, কতমেসানং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’তি. ‘কতমেসানং নু খো, ভন্তে, বুদ্ধানং ভগৱন্তানং ব্ৰহ্মচৰিযং ন চিৰট্ঠিতিকং অহোসি, কতমেসানং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’’তি?

‘‘ভগৱতো চ, সাৰিপুত্ত, ৱিপস্সিস্স ভগৱতো চ সিখিস্স ভগৱতো চ ৱেস্সভুস্স ব্ৰহ্মচৰিযং ন চিৰট্ঠিতিকং অহোসি. ভগৱতো চ, সাৰিপুত্ত, ককুসন্ধস্স ভগৱতো চ কোণাগমনস্স ভগৱতো চ কস্সপস্স ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’তি.

১৯. ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন ভগৱতো চ ৱিপস্সিস্স ভগৱতো চ সিখিস্স ভগৱতো চ ৱেস্সভুস্স ব্ৰহ্মচৰিযং ন চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’তি? ‘‘ভগৱা চ, সাৰিপুত্ত, ৱিপস্সী ভগৱা চ সিখী ভগৱা চ ৱেস্সভূ কিলাসুনো অহেসুং সাৱকানং ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেতুং. অপ্পকঞ্চ নেসং অহোসি সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথা উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. অপঞ্ঞত্তং সাৱকানং সিক্খাপদং. অনুদ্দিট্ঠং পাতিমোক্খং. তেসং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং অন্তৰধানেন বুদ্ধানুবুদ্ধানং সাৱকানং অন্তৰধানেন যে তে পচ্ছিমা সাৱকা নানানামা নানাগোত্তা নানাজচ্চা নানাকুলা পব্বজিতা তে তং ব্ৰহ্মচৰিযং খিপ্পঞ্ঞেৱ অন্তৰধাপেসুং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, নানাপুপ্ফানি ফলকে নিক্খিত্তানি সুত্তেন অসঙ্গহিতানি তানি ৱাতো ৱিকিৰতি ৱিধমতি ৱিদ্ধংসেতি. তং কিস্স হেতু? যথা তং সুত্তেন অসঙ্গহিতত্তা. এৱমেৱ খো, সাৰিপুত্ত, তেসং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং অন্তৰধানেন বুদ্ধানুবুদ্ধানং সাৱকানং অন্তৰধানেন যে তে পচ্ছিমা সাৱকা নানানামা নানাগোত্তা নানাজচ্চা নানাকুলা পব্বজিতা তে তং ব্ৰহ্মচৰিযং খিপ্পঞ্ঞেৱ অন্তৰধাপেসুং.

‘‘অকিলাসুনো চ তে ভগৱন্তো অহেসুং সাৱকে চেতসা চেতো পৰিচ্চ ওৱদিতুং. ভূতপুব্বং, সাৰিপুত্ত, ৱেস্সভূ ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অঞ্ঞতৰস্মিং ভিংসনকে [ভীসনকে (ক.)] ৱনসণ্ডে সহস্সং ভিক্খুসঙ্ঘং চেতসা চেতো পৰিচ্চ ওৱদতি অনুসাসতি – ‘এৱং ৱিতক্কেথ, মা এৱং ৱিতক্কযিত্থ; এৱং মনসিকৰোথ, মা এৱং মনসাকত্থ [মনসাকৰিত্থ (ক.)]; ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৱিহৰথা’তি. অথ খো, সাৰিপুত্ত, তস্স ভিক্খুসহস্সস্স ৱেস্সভুনা ভগৱতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন এৱং ওৱদিযমানানং এৱং অনুসাসিযমানানং অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসু. তত্ৰ সুদং, সাৰিপুত্ত, ভিংসনকস্স ৱনসণ্ডস্স ভিংসনকতস্মিং হোতি – যো কোচি অৱীতৰাগো তং ৱনসণ্ডং পৱিসতি, যেভুয্যেন লোমানি হংসন্তি. অযং খো, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো যেন ভগৱতো চ ৱিপস্সিস্স ভগৱতো চ সিখিস্স ভগৱতো চ ৱেস্সভুস্স ব্ৰহ্মচৰিযং ন চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’তি.

২০. ‘‘কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো যেন ভগৱতো চ ককুসন্ধস্স ভগৱতো চ কোণাগমনস্স ভগৱতো চ কস্সপস্স ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’তি? ‘‘ভগৱা চ, সাৰিপুত্ত, ককুসন্ধো ভগৱা চ কোণাগমনো ভগৱা চ কস্সপো অকিলাসুনো অহেসুং সাৱকানং ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেতুং. বহুঞ্চ নেসং অহোসি সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথা উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং, পঞ্ঞত্তং সাৱকানং সিক্খাপদং, উদ্দিট্ঠং পাতিমোক্খং. তেসং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং অন্তৰধানেন বুদ্ধানুবুদ্ধানং সাৱকানং অন্তৰধানেন যে তে পচ্ছিমা সাৱকা নানানামা নানাগোত্তা নানাজচ্চা নানাকুলা পব্বজিতা তে তং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰং দীঘমদ্ধানং ঠপেসুং. সেয্যথাপি, সাৰিপুত্ত, নানাপুপ্ফানি ফলকে নিক্খিত্তানি সুত্তেন সুসঙ্গহিতানি তানি ৱাতো ন ৱিকিৰতি ন ৱিধমতি ন ৱিদ্ধংসেতি. তং কিস্স হেতু? যথা তং সুত্তেন সুসঙ্গহিতত্তা. এৱমেৱ খো, সাৰিপুত্ত, তেসং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং অন্তৰধানেন বুদ্ধানুবুদ্ধানং সাৱকানং অন্তৰধানেন যে তে পচ্ছিমা সাৱকা নানানামা নানাগোত্তা নানাজচ্চা নানাকুলা পব্বজিতা তে তং ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰং দীঘমদ্ধানং ঠপেসুং. অযং খো, সাৰিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো যেন ভগৱতো চ ককুসন্ধস্স ভগৱতো চ কোণাগমনস্স ভগৱতো চ কস্সপস্স ব্ৰহ্মচৰিযং চিৰট্ঠিতিকং অহোসী’’তি.

২১. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো! এতস্স, সুগত, কালো! যং ভগৱা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেয্য [পঞ্ঞাপেয্য (সী. স্যা.)], উদ্দিসেয্য পাতিমোক্খং, যথযিদং ব্ৰহ্মচৰিযং অদ্ধনিযং অস্স চিৰট্ঠিতিক’’ন্তি. ‘‘আগমেহি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত! আগমেহি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত! তথাগতোৱ তত্থ কালং জানিস্সতি. ন তাৱ, সাৰিপুত্ত, সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি উদ্দিসতি [ন উদ্দিসতি (সী.)] পাতিমোক্খং যাৱ ন ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি. যতো চ খো, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি উদ্দিস্সতি পাতিমোক্খং তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৱ, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি যাৱ ন সঙ্ঘো ৰত্তঞ্ঞুমহত্তং পত্তো হোতি. যতো চ খো, সাৰিপুত্ত, সঙ্ঘো ৰত্তঞ্ঞুমহত্তং পত্তো হোতি অথ ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ, সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি উদ্দিসতি পাতিমোক্খং তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৱ, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, যাৱ ন সঙ্ঘো ৱেপুল্লমহত্তং পত্তো হোতি. যতো চ খো, সাৰিপুত্ত, সঙ্ঘো ৱেপুল্লমহত্তং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি উদ্দিসতি পাতিমোক্খং তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৱ, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, যাৱ ন সঙ্ঘো লাভগ্গমহত্তং পত্তো হোতি. যতো চ খো, সাৰিপুত্ত, সঙ্ঘো লাভগ্গমহত্তং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি উদ্দিসতি পাতিমোক্খং তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. ন তাৱ, সাৰিপুত্ত, ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, যাৱ ন সঙ্ঘো বাহুসচ্চমহত্তং পত্তো হোতি. যতো চ খো, সাৰিপুত্ত, সঙ্ঘো বাহুসচ্চমহত্তং পত্তো হোতি, অথ ইধেকচ্চে আসৱট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৱন্তি, অথ সত্থা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি উদ্দিসতি পাতিমোক্খং তেসংযেৱ আসৱট্ঠানীযানং ধম্মানং পটিঘাতায. নিৰব্বুদো হি, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো নিৰাদীনৱো অপগতকাড়কো সুদ্ধো সাৰে পতিট্ঠিতো. ইমেসঞ্হি, সাৰিপুত্ত, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং যো পচ্ছিমকো ভিক্খু সো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি.

২২. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আচিণ্ণং খো পনেতং, আনন্দ, তথাগতানং যেহি নিমন্তিতা ৱস্সং ৱসন্তি, ন তে অনপলোকেত্ৱা জনপদচাৰিকং পক্কমন্তি. আযামানন্দ, ৱেৰঞ্জং ব্ৰাহ্মণং অপলোকেস্সামা’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আযস্মতা আনন্দেন পচ্ছাসমণেন যেন ৱেৰঞ্জস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱেৰঞ্জং ব্ৰাহ্মণং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘নিমন্তিতম্হ তযা, ব্ৰাহ্মণ, ৱস্সংৱুট্ঠা [ৱস্সংৱুত্থা (সী. স্যা. ক.)], অপলোকেম তং, ইচ্ছাম মযং জনপদচাৰিকং পক্কমিতু’’ন্তি. ‘‘সচ্চং, ভো গোতম, নিমন্তিতত্থ মযা ৱস্সংৱুট্ঠা; অপি চ, যো দেয্যধম্মো সো ন দিন্নো. তঞ্চ খো নো অসন্তং, নোপি অদাতুকম্যতা, তং কুতেত্থ লব্ভা বহুকিচ্চা ঘৰাৱাসা বহুকৰণীযা. অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ভগৱা ৱেৰঞ্জং ব্ৰাহ্মণং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

২৩. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৱেৰঞ্জস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং [ওণীতপত্তপাণিং (ক.)] তিচীৱৰেন অচ্ছাদেসি, একমেকঞ্চ ভিক্খুং একমেকেন দুস্সযুগেন অচ্ছাদেসি. অথ খো ভগৱা ৱেৰঞ্জং ব্ৰাহ্মণং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৱা ৱেৰঞ্জাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা অনুপগম্ম সোৰেয্যং সঙ্কস্সং কণ্ণকুজ্জং যেন পযাগপতিট্ঠানং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পযাগপতিট্ঠানে গঙ্গং নদিং উত্তৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযন্তি.

ৱেৰঞ্জভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.