১. মুসাৱাদসিক্খাপদং
ইমে খো পনাযস্মন্তো দ্ৱেনৱুতি পাচিত্তিযা
ধম্মা উদ্দেসং আগচ্ছন্তি.
১. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন হত্থকো সক্যপুত্তো ৱাদক্খিত্তো হোতি. সো তিত্থিযেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো অৱজানিত্ৱা পটিজানাতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানাতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি, সম্পজানমুসা ভাসতি, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেতি. তিত্থিযা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম হত্থকো সক্যপুত্তো অম্হেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো অৱজানিত্ৱা পটিজানিস্সতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানিস্সতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰিস্সতি, সম্পজানমুসা ভাসিস্সতি, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেস্সতী’’তি!
অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং তিত্থিযানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ যেন হত্থকো সক্যপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা হত্থকং সক্যপুত্তং এতদৱোচুং – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, আৱুসো হত্থক, তিত্থিযেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো অৱজানিত্ৱা পটিজানাসি, পটিজানিত্ৱা অৱজানাসি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰসি, সম্পজানমুসা ভাসসি, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেসী’’তি? ‘‘এতে খো, আৱুসো, তিত্থিযা নাম যেন কেনচি জেতব্বা; নেৱ তেসং জযো দাতব্বো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম হত্থকো সক্যপুত্তো তিত্থিযেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো অৱজানিত্ৱা পটিজানিস্সতি, পটিজানিত্ৱা অৱজানিস্সতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰিস্সতি, সম্পজানমুসা ভাসিস্সতি, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেস্সতী’’তি!
অথ খো তে ভিক্খূ হত্থকং সক্যপুত্তং অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা হত্থকং সক্যপুত্তং পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, হত্থক, তিত্থিযেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো অৱজানিত্ৱা পটিজানাসি, পটিজানিত্ৱা অৱজানাসি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰসি, সম্পজানমুসা ভাসসি, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, তিত্থিযেহি সদ্ধিং সল্লপন্তো অৱজানিত্ৱা পটিজানিস্সসি, পটিজানিত্ৱা অৱজানিস্সসি, অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰিস্সসি, সম্পজানমুসা ভাসিস্সসি, সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেস্সসি! নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
২. ‘‘সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিয’’ন্তি.
৩. সম্পজানমুসাৱাদো নাম ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰস্স ৱাচা, গিৰা, ব্যপ্পথো, ৱচীভেদো, ৱাচসিকা ৱিঞ্ঞত্তি, অট্ঠ অনৰিযৱোহাৰা – অদিট্ঠং দিট্ঠং মেতি, অস্সুতং সুতং মেতি, অমুতং মুতং মেতি, অৱিঞ্ঞাতং ৱিঞ্ঞাতং মেতি, দিট্ঠং অদিট্ঠং মেতি, সুতং অস্সুতং মেতি, মুতং অমুতং মেতি, ৱিঞ্ঞাতং অৱিঞ্ঞাতং মেতি.
অদিট্ঠং নাম ন চক্খুনা দিট্ঠং. অস্সুতং নাম ন সোতেন সুতং. অমুতং নাম ন ঘানেন ঘাযিতং, ন জিৱ্হায সাযিতং, ন কাযেন ফুট্ঠং. অৱিঞ্ঞাতং নাম ন মনসা ৱিঞ্ঞাতং. দিট্ঠং নাম চক্খুনা দিট্ঠং. সুতং নাম সোতেন সুতং. মুতং নাম ঘানেন ঘাযিতং, জিৱ্হায সাযিতং, কাযেন ফুট্ঠং. ৱিঞ্ঞাতং নাম মনসা ৱিঞ্ঞাতং.
৪. তীহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি.
চতূহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং.
পঞ্চহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং.
ছহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং.
সত্তহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স’’ – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং.
৫. তীহাকাৰেহি ‘‘অস্সুতং সুতং মে’’তি…পে… অমুতং মুতং মেতি…পে… অৱিঞ্ঞাতং ৱিঞ্ঞাতং মেতি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি.
চতূহাকাৰেহি…পে… পঞ্চহাকাৰেহি…পে… ছহাকাৰেহি…পে… সত্তহাকাৰেহি ‘‘অৱিঞ্ঞাতং ৱিঞ্ঞাতং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিতন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং.
৬. তীহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠঞ্চ মে সুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠঞ্চ মে মুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স …পে… তীহাকাৰেহি অদিট্ঠং ‘‘দিট্ঠঞ্চ মে সুতঞ্চ মুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অদিট্ঠং ‘‘দিট্ঠঞ্চ মে সুতঞ্চ ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অদিট্ঠং ‘‘দিট্ঠঞ্চ মে সুতঞ্চ মুতঞ্চ ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
তীহাকাৰেহি অস্সুতং ‘‘সুতঞ্চ মে মুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অস্সুতং ‘‘সুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অস্সুতং ‘‘সুতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি অস্সুতং ‘‘সুতঞ্চ মে মুতঞ্চ ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অস্সুতং ‘‘সুতঞ্চ মে মুতঞ্চ দিট্ঠঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অস্সুতং ‘‘সুতঞ্চ মে মুতঞ্চ ৱিঞ্ঞাতঞ্চ দিট্ঠঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
তীহাকাৰেহি অমুতং ‘‘মুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অমুতং ‘‘মুতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অমুতং ‘‘মুতঞ্চ মে সুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি অমুতং ‘‘মুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চ দিট্ঠঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অমুতং ‘‘মুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চ সুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অমুতং ‘‘মুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চ দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
তীহাকাৰেহি অৱিঞ্ঞাতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অৱিঞ্ঞাতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে সুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অৱিঞ্ঞাতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে মুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি অৱিঞ্ঞাতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অৱিঞ্ঞাতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ মুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি অৱিঞ্ঞাতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চ মুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
৭. তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘অদিট্ঠং মে’’তি…পে… সুতং ‘‘অস্সুতং মে’’তি…পে… মুতং ‘‘অমুতং মে’’তি…পে… ৱিঞ্ঞাতং ‘‘অৱিঞ্ঞাতং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
৮. তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘সুতং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘মুতং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘ৱিঞ্ঞাতং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘সুতঞ্চ মে মুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘সুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি দিট্ঠং ‘‘সুতঞ্চ মে মুতঞ্চ ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
তীহাকাৰেহি সুতং ‘‘মুতং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি সুতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি সুতং ‘‘দিট্ঠং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি সুতং ‘‘মুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি সুতং ‘‘মুতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি সুতং ‘‘মুতঞ্চ মে ৱিঞ্ঞাতঞ্চ দিট্ঠঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
তীহাকাৰেহি মুতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি মুতং ‘‘দিট্ঠং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি মুতং ‘‘সুতং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি মুতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি মুতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে সুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি মুতং ‘‘ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
তীহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাতং ‘‘দিট্ঠং মে’’তি…পে… তীহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাতং ‘‘সুতং মে’’তি …পে… তীহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাতং ‘‘মুতং মে’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে… তীহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাতং ‘‘দিট্ঠঞ্চ মে সুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাতং ‘‘দিট্ঠঞ্চ মে মুতঞ্চা’’তি…পে… তীহাকাৰেহি ৱিঞ্ঞাতং ‘‘দিট্ঠঞ্চ মে সুতঞ্চ মুতঞ্চা’’তি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স…পে….
৯. তীহাকাৰেহি দিট্ঠে ৱেমতিকো দিট্ঠং নোকপ্পেতি, দিট্ঠং নস্সৰতি, দিট্ঠং পমুট্ঠো হোতি…পে… সুতে ৱেমতিকো সুতং নোকপ্পেতি, সুতং নস্সৰতি, সুতং পমুট্ঠো হোতি…পে… মুতে ৱেমতিকো মুতং নোকপ্পেতি, মুতং নস্সৰতি, মুতং পমুট্ঠো হোতি…পে… ৱিঞ্ঞাতে ৱেমতিকো ৱিঞ্ঞাতং নোকপ্পেতি, ৱিঞ্ঞাতং নস্সৰতি, ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি… ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চাতি…পে… ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে সুতঞ্চাতি…পে… ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি; ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে মুতঞ্চাতি…পে… ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি; ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চাতি…পে… ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি; ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ মুতঞ্চাতি…পে… ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি; ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চ মুতঞ্চাতি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
১০. চতূহাকাৰেহি…পে… পঞ্চহাকাৰেহি…পে… ছহাকাৰেহি…পে… সত্তহাকাৰেহি…পে… ৱিঞ্ঞাতং পমুট্ঠো হোতি, ৱিঞ্ঞাতঞ্চ মে দিট্ঠঞ্চ সুতঞ্চ মুতঞ্চাতি সম্পজানমুসা ভণন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স – পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱং.
১১. অনাপত্তি দৱা ভণতি, ৰৱা ভণতি [দৱায ভণতি, ৰৱায ভণতি (স্যা.)]. ‘‘দৱা ভণতি নাম সহসা ভণতি. ৰৱা ভণতি নাম ‘অঞ্ঞং ভণিস্সামী’তি অঞ্ঞং ভণতি’’. উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
মুসাৱাদসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঠমং.